Jednostka Modułowa: Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka. dr Stefan M. Marcinkiewicz

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jednostka Modułowa: Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka. dr Stefan M. Marcinkiewicz"

Transkrypt

1 Jednostka Modułowa: Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka dr Stefan M. Marcinkiewicz

2 Nauczycielski system oceniania Nauczycielski, modułowy system oceniania został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem MEN z dnia 10 czerwca 2015 r. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych oraz na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania, będącego częścią Statutu Szkoły Policealnej w Ełku.

3 NSO 1. Nauczyciel prowadzi zajęcia zgodnie z: podstawą programową dla określonego zawodu, dopuszczonym przez Dyrektora Szkoły Policealnej w Ełku programem nauczania.

4 NSO 2. Na podstawie programu nauczania dla zawodu nauczyciel planuje zajęcia edukacyjne tworząc rozkład materiału nauczania. 3. Rozkład materiału dotyczy jednostki modułowej w kształceniu modułowym 4. Zajęcia edukacyjne służą nabywaniu wiedzy i umiejętności zawartych w efektach kształcenia określonych w podstawie programowej dla zawodu. 5. Na zajęciach edukacyjnych prezentowane są określone treści zgodne z materiałem nauczania.

5 NSO 6. Ogólne wytyczne dotyczące wystawiania ocen na podstawie wiedzy i umiejętności ucznia/słuchacza: a) Ocenę celującą otrzymuje uczeń/słuchacz, którego wiedza i umiejętności z danego przedmiotu obejmują 100% treści materiału nauczania lub przekraczają treści materiału nauczania. b) Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń/słuchacz, którego wiedza i umiejętności obejmują 91-99% treści materiału nauczania.

6 NSO c) Ocenę dobrą otrzymuje uczeń/słuchacz, którego wiedza i umiejętności obejmują 81-90% treści materiału nauczania. d)ocenę dostateczną otrzymuje uczeń/słuchacz, którego wiedza i umiejętności obejmują 71-80% treści materiału nauczania.

7 NSO e) Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń/słuchacz, którego wiedza i umiejętności obejmują 50-70% treści materiału nauczania. f) Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń/słuchacz, którego wiedza i umiejętności nie obejmują 0-49% materiału nauczania.

8 NSO 7) Oceny bieżące mogą być wystawiane są za: a) Testy z zakresu wiadomości i umiejętności - prace klasowe b) Prace pisemne zadane: referaty, eseje itp. c) Prezentacje d) Krótkie sprawdziany e) Odpowiedzi ustne f) Prace domowe g) Aktywność merytoryczną na zajęciach

9 NSO 8) Waga ocen bieżących jest różna. O wpływie poszczególnych ocen bieżących na ocenę semestralną decyduje nauczyciel, informując uczniów/słuchaczy o hierarchii ważności poszczególnych ocen.

10 NSO 9) W przypadku kształcenia stacjonarnego dla młodzieży ocena semestralna jest wystawiana przez nauczyciela w oparciu o: a) oceny bieżące b) obecność ucznia na zajęciach c) merytoryczną aktywność ucznia/słuchacza d) ogólną postawę na zajęciach

11 NSO - oceny ze sprawdzianów Ocena Wykonanie zadań; % celujący 100 bardzo dobry dobry dostateczny dopuszczający niedostateczny 0-49

12 NSO 12) Poprawa sprawdzianów: a) Sprawdziany podlegające konieczności poprawy ustala nauczyciel. b) Poprawa sprawdzianów jest możliwa po uprzednim uzgodnieniu z nauczycielem. c) Nauczyciel uzgadnia z uczniami/słuchaczami formę i termin poprawy sprawdzianu.

13 NSO d) Oceny niedostateczne ze prac klasowych podlegają konieczności poprawy. e) Sprawdzian napisany na ocenę niedostateczną powinien być poprawiony w okresie 2 tygodni od poinformowania klasy o ocenach ze sprawdzianu. f) Niepoprawienie obowiązkowego sprawdzianu wiąże się z oceną niedostateczną na koniec semestru.

14 NSO 13) Oceny z odpowiedzi ustnych nie muszą być poprawiane. 14) Niewykonanie zadanej pracy we wskazanym terminie może skutkować poważnym obniżeniem oceny łącznie z oceną niedostateczną na koniec semestru. 15) W elementach nieuregulowanych poniższym dokumentem zastosowanie znajdują ogólne wytyczne Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania oraz ogólnie przyjęte zasady etyki.

15 Literatura podstawowa: Saundra K. Ciccarelli, J. Noland White, Psychologia, Rebis, Poznań 2015.

16 Literatura S. Rathus, Psychologia współczesna, GWP, Gdańsk Ph. Zimbardo, Psychologia i życie, PWN, Warszawa M. Argyle, Psychologia stosunków międzyludzkich, Warszawa, PWN 1991 E. Aronson, Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa red. J. Strelau, Psychologia, t. I-III, GWP, Gdańsk 2003.

17 Zaliczenie jednostki modułowej Sprawdziany pisemne: prace klasowe po każdym materiale, możliwe kartkówki. Przygotowanie i aktywność na zajęciach. Obecność (WSO 50 proc. godzin i więcej nieklasyfikowanie!!!). MILE WIDZIANE: własna inwencja ucznia.

18 Zaliczenie sprawdzianów Udostępnię materiały edukacyjne. Będą dostępne po zalogowaniu na stronie szkoły: Sprawdziany w formie testu: pytań otwartych i zamkniętych,

19 Zaliczenie przedmiotu Sprawdziany pisemne: prace klasowe po każdym materiale, możliwe kartkówki. Przygotowanie prezentacji określonego zagadnienia. Odpowiedzi ustne w ciągu semestru. Przygotowanie i aktywność na zajęciach. Obecność (WSO 50 proc. godzin i więcej nieklasyfikowanie!!!). MILE WIDZIANE: własna inwencja ucznia.

20 UMIEJĘTNOŚCI PSYCHOLOGICZNE W ZAWODZIE TF Na podst.,,przewodnik po zawodach MGPiPS 2003 Umiejętności komunikacyjne Dokładność Pełna sprawność intelektualna Koncentracja Dobra pamięć Cierpliwość Empatia Odporność emocjonalna, takt, zrozumienie Podzielność uwagi Umiejętność szybkiego liczenia Otwartość na samokształcenia

21 TEMAT: Przedmiot psychologii. Działy psychologii

22 CZYM ZAJMUJE SIĘ PSYCHOLOGIA? 22

23 Psychologia Psychologię definiuje się formalnie jako naukowe badanie zachowania jednostek i ich procesów psychicznych. (Ph. Zimbardo, Psychologia i życie, PWN, Warszawa 1999). 23

24 Zachowanie Zachowanie (behavior) jest sposobem przystosowywania się organizmów do środowiska. Zachowanie jest działaniem. Np. uśmiechanie się, płakanie, bieganie, uderzanie, mówienie i dotykanie Przedmiotem badań psychologii jest w dużej mierze obserwowalne zachowanie ludzi i różnych gatunków zwierząt. 24

25 Proces psychiczny Proces psychiczny to sekwencja zmian zachodzących w przebiegu aktywności psychicznej, np. proces spostrzegania, myślenia, decydowania. Nie każdy proces psychiczny musi być uświadomiony. 25

26 Podział procesów psychicznych Procesy psychiczne dzielimy na procesy: poznawcze (spostrzeganie, pamięć, uwaga etc.), emocjonalno-motywacyjne, (uczucia, nastroje, afekty itp.) wykonawcze (rozwiązywanie problemów, decydowanie). 26

27 Cele psychologii Opisywanie tego, co się dzieje Wyjaśnianie tego, co się dzieje Przewidywanie tego, co się zdarzy Kontrolowanie tego, co się dzieje Polepszanie jakości życia

28 Dziedziny psychologii PSYCHOLOGIA TEORETYCZNA Psychologia ogólna badanie podstawowych procesów psychicznych oraz czynników, które na nie wpływają. Psychologia rozwojowa bada rozwój człowieka od poczęcia do śmierci. Psychologia różnic indywidualnych przedmiotem zainteresowania są różnice między poszczególnymi ludźmi pod względem procesów i cech psychicznych. Psychologia społeczna do jej zainteresowań należą stosunki międzyludzkie, postawy, funkcjonowanie grup itp.

29 Dziedziny psychologii cd. PSYCHOLOGIA PRAKTYCZNA: Psychologia wychowawcza zagadnienia nauczania i wychowania. Psychologia pracy procesy psychiczne w toku pracy. Psychologia kliniczna nauka o zaburzeniach w przystosowaniu, o formach tych zaburzeń o i ich leczeniu. Psychologia zdrowia jako zastosowanie wiedzy psychologicznej do zagadnień zdrowia, choroby i systemu opieki zdrowotnej. Inne: np. p. osobowości, p. eksperymentalna, p. ekologiczna, p. konsumencka, p. sądowa, p. sportu

30 TEMAT: KIERUNKI ROZWOJU PSYCHOLOGII

31 CO POWODUJE, ŻE CZŁOWIEK ZACHOWUJE SIĘ TAK A NIE INACZEJ?

32 Wybrane koncepcje człowieka i kierunki badań w psychologii Koncepcje człowieka 1. Psychoanalityczna koncepcja człowieka 2. Behawiorystyczna koncepcja człowieka 3. Humanistyczna koncepcja człowieka 4. Poznawcza koncepcja człowieka Kierunek psychologii 1. Psychoanaliza 2. Behawioryzm 3. Psychologia humanistyczna 4. Psychologia poznawcza

33 Koncepcje człowieka Koncepcja psychoanalityczna (Zygmunt Freud) Według niej zachowanie ludzi zależy od wewnętrznych sił dynamicznych, zwanych czasem popędami, potrzebami lub dążeniami. Popędy te są z reguły nieświadome, często występują między nimi konflikty, których człowiek nie może samodzielnie rozwiązać. Ludzie są niedoskonałymi tworami natury.

34 Koncepcje człowieka Koncepcja behawiorystyczna (John Watson) Człowiek jest układem reaktywnym (bodziec reakcja). Jego zachowanie jest całkowicie sterowane przez środowisko zewnętrzne. System nagród i kar znajdujący się w otoczeniu decyduje o tym, czego człowiek unika i do czego dąży. Jednocześnie procesy psychiczne nie odgrywają według behawiorystów żadnej roli w sterowaniu ludzkim zachowaniem.

35 Koncepcje człowieka Koncepcja humanistyczna (Abraham Maslow, Carl Rogers) Każda jednostka jest wewnątrzsterowna i dąży do rozwoju swoich możliwości (samorealizacja). Otoczenie narzuca swoje ograniczenia, z którymi musi zmagać się człowiek. Często zachowanie wynika nie z wnętrza człowieka, lecz potrzeby bycia zaakceptowanym. Kierowanie się tą potrzebą jest często destruktywne dla jednostki.

36 Koncepcje człowieka Koncepcja poznawcza (George Kelly) Zgodnie z nią człowiek jest układem przetwarzającym informacje. Jego zachowanie zależy nie tylko od bieżących informacji, płynących ze świata zewnętrznego, ale również od tak zwanych struktur poznawczych, czyli zakodowanej w pamięci trwałej wiedzy zdobytej w toku uczenia się i myślenia.

37 Koncepcje człowieka Koncepcja poznawcza Zwolennicy tej koncepcji zwracają uwagę, że człowiek jest układem samodzielnym i twórczym. Podstawową metodą powodowania zmian zachowania i doświadczeń jednostki jest wychowanie, czyli systematyczne i celowe, kształcenie człowieka na podstawie osiągnięć współczesnej pedagogiki.

38 Koncepcje człowieka Koncepcje te stanowią odmienne spojrzenia na ludzkie zachowanie i motywy ludzkiej aktywności. Mimo pewnych zbieżności, większość ich twierdzeń jest przeciwstawna, a nawet sprzeczna. Np. behawioryści lansują pogląd, że środowisko zewnętrzne jest jedynym wyznacznikiem zachowania, podczas gdy zwolennicy psychoanalizy przyjmują, że głównym czynnikiem motywującym są wewnętrzne, z reguły nieświadome popędy.

39 TEMAT: Rozwój człowieka 39

40 Czego rozwój dotyczy? Rozwój człowieka czyli: rozwój osobowości, rozwój poznawczy, rozwój społeczny, rozwój emocjonalny, rozwój spostrzegania rozwój myślenia itp.

41 PAP, W Kambodży odnaleziono kobietę, która zaginęła jako dziecko 19 lat temu i prawdopodobnie sama przeżyła w dżungli. 27-letnia obecnie kobieta nie mówi, ani też nie umie chodzić w pozycji wyprostowanej. Jej ruchy przypominają bardziej ruchy małpy niż człowieka. Przypadkowo zauważono ją i zatrzymano, gdy wyszła z dżungli na pole, by pożywić się ziarnami ryżu. Została rozpoznana jako zaginiona w 1988 roku dziewczynka - Rochom P'ngieng dzięki bliźnie na ręku.

42 PAP, Ustalono, że dziecko, wysłane, by pasło bawoły na skraju dżungli, zaginęło bez wieści w okręgu Oyadao w kambodżańskiej północno-wschodniej prowincji Rattanakiri. Znaleziono ją mniej więcej w tym samym rejonie. -Jej widok był przerażający: wyglądała jak obciągnięty skórą szkielet, była naga, zachowywała się jak małpa, a oczy miała czerwone jak tygrys. Ale to przecież moje dziecko - powiedział ojciec zaginionej Sal Lou z kambodżańskiej mniejszości etnicznej Pnong.

43 Natura czy kultura? Wpływ natury wpływ dziedzictwa genetycznego, na funkcjonowanie układu nerwowego i procesy dojrzewania. Arnold Gessell ( ) rozwój w kategoriach biologicznych, we wszystkich dziedzinach rozwój polega na realizowaniu samoregulujących się programów dojrzewania.

44 Natura czy kultura? Dajcie mi tuzin zdrowych, normalnych dzieci i możliwość dowolnego kształtowania przeze mnie warunków ich wychowywania, a gwarantuję, że dowolne z nich mogę wychować na kogo zechcęlekarza, prawnika, handlowca, a nawet żebraka- i to niezależnie od talentów tego dziecka i jego zdolności, dyspozycji, zainteresowań czy rasy jego przodków John B. Watson

45 Natura czy kultura? Wpływ kultury wpływ wychowania związanego ze sposobem odżywiania, pochodzeniem kulturowym i rodzinnym, możliwościami indywidualnego uczenia się, w tym wczesną stymulacją i zdobywaniem formalnego wykształcenia. Behawioryści np. John B. Watson - rozwój jako stałe kumulowanie efektów uczenia się.

46 Czynniki odpowiedzialne za rozwój Teoria czteroczynnikowa (w Polsce spopularyzowała Maria Żebrowska): zadatki organiczne - wrodzone wyposażenie anatomiczno fizjologiczne; własna aktywność i działalność jednostki; środowisko; wychowanie i nauczanie.

47 Rozwój etapami W wielu teoriach rozwój człowieka od narodzin do dojrzałości dokonuje się zgodnie z kolejnymi etapami, które pozostają w ścisłym ze sobą powiązaniu. Nie jest on prostym i ciągłym procesem postępującym, ulega przyśpieszeniu i zwolnieniu.

48 Zmiana proporcji ciała

49 Stadia rozwoju człowieka Rozwój człowieka można charakteryzować poprzez poszczególne okresy. Popularnym podziałem jest podział na okresy: Okres prenatalny i narodziny Okres noworodka (do 1 m.ż.) Okres niemowlęcy (1 rok życia) Okres poniemowlęcy (1-3 lata) Okres przedszkolny (3-7 lat) Okres wczesnoszkolny (7-ok. 12 lat) Wiek dorastania (ok.12- ok.18 lat) Wiek dojrzały i starszy (od 18 roku życia)

50 Podziały faz rozwoju W psychologii istnieją rozbieżności w stosowanych podziałach oraz nazwach okresów i faz rozwoju. Najbardziej znane podziały zostały zaproponowane przez E. Eriksona amerykańskiego psychoanalityka.

51 Fazy rozwojowe według E. Eriksona 1. okres niemowlęcy (do 1 2 r.ż.) celem rozwoju jest osiągnięcie zaufania do opiekuna, 2. wczesne dzieciństwo (między 3 5 r.ż., trwa od 2 do 5 lat) osiągnięcie samokontroli i poczucia własnej odrębności, 3. wiek zabawy (4 6 r.ż.) ukształtowanie orientacji na cele i inicjatywność w działaniu,

52 Fazy rozwojowe według E. Eriksona 4. wiek szkolny (6 12 lat) osiągnięcie poczucia własnej kompetencji, 5. dorastanie czyli wczesna adolescencja (od biologicznego dojrzewania do r.ż.) osiąganie odpowiedzi na pytanie, kim jestem i kim mogę być, wierność sobie,

53 Fazy rozwojowe według E. Eriksona 6. młodość, wczesna dorosłość (od do lat) osiąganie zdolności do miłości bez utraty poczucia własnej tożsamości, 7. dorosłość (40 do lat) potrzeba opiekowania się i troska o los młodszych generacji, 8. starość (powyżej 60 lat) osiąganie mądrości życiowej w wyniku pozytywnego bilansu życia, źródłem zagrożenia jest krucha starość.

54 TEMAT: Procesy poznawcze 54

55 Co umożliwia nam poznawanie otaczającego nas świata? 55

56 Ludzki system zmysłowy Zmysł Bodziec Narząd zmysłu Receptor Wrażenie Wzrok Fale świetlne Oko Czopki i pręciki siatkówki Kolory, wzorce, faktury Słuch Fale dźwiękowe Ucho Komórki włosowe błony bębenkowej Szumy, tony Dotyk/ Wrażenia skórne Kontakt zewnętrzny Skóra Końcówki nerwów w skórze Dotyk, ból, ciepło, zimno 56

57 Ludzki system zmysłowy Zmysł Bodziec Narząd zmysłu Węch Smak Substancje lotne Substancje rozpuszczalne Nos Język Receptor Komórki włosowe nabłonka węchowego Kubki smakowe języka Wrażenie Zapachy Smaki (słodki, kwaśny, gorzki, słony) 57

58 Wrażenia Wrażenia zmysłowe to podstawowe składniki procesu poznawczego; powstają wskutek działania bodźców na poszczególne narządy zmysłów; są odzwierciedleniem izolowanych cech przedmiotów np. barwy, dźwięku, zapachu. Mechanizm ten przebiega w sposób podświadomy. Przykłady wrażeń: ciepły, szorstki, gładki. 58

59 Absolutny próg wrażenia Absolutny próg wrażenia bodziec o minimalnej energii, odbierany przez zmysły i, wywołujący ledwo dostrzegalne wrażenie. Bodźce znajdujące się poniżej tego progu nazywa się podprogowymi Bodźce znajdujące się powyżej tego progu nazywa się nadprogowymi. 59

60 Progi absolutne dla zmysłów 60

61 Spostrzeganie Spostrzeganie: proces przetwarzania zmysłowego prostych cech bodźców na poziomie doświadczania i rozpoznawania konkretnych złożonych przedmiotów w otaczającym środowisku. Spostrzeżenia nie zawsze są prawidłowe, czasem zdarzają się złudzenia lub halucynacje. Proces spostrzegania może być: dowolny (np. obserwacja) mimowolny (do narządów zmysłowych docierają bodźce z otoczenia bez udziału naszej woli). 61

62 Wrażenia a spostrzeżenia 62

63 OBRAZY NIERZECZYWISTE 63

64 SPOSTRZEGAWCZOŚĆ Proszę przeczytać! Zdognie z nanjwoymszi baniadmai perzporawdzomyni na bytyrijskch uweniretasytch nie ma zenacznia kojnoleść ltier przy zpiasie dengao sołwa. Nwajżanszyeim jest, aby prieszwa i otatsnia lteria była na siwom mijsecu, ptzosałoe mgoą być w niaedziłe i w dszalym cąigu nie pwinono to sawrztać polbemórw ze zozumierniem tksetu. Dzijee się tak datgelo, że nie czamyty wyszistkch lteir w sołwie, ale cłae sołwa od razu. 64

65 UWAGA 65

66 Uwaga Uwaga to skierowanie świadomości na jakiś przedmiot lub zjawisko świata zewnętrznego i wewnętrznego. Funkcje uwagi: selektywność (jeżeli człowiek zwraca ją na jeden przedmiot lub zjawisko, to tym samym odwraca uwagę od innych), ukierunkowanie na określony cel i zadanie. 66

67 Rodzaje uwagi mimowolna zostaje wywołana przez pewne właściwości bodźców i sytuacji bez wysiłku ze strony jednostki, (np. przy głośnym uderzeniu w pobliżu) dowolna wymaga świadomego zamiaru i wysiłku woli (np. uczenie się psychologii). 67

68 Cechy uwagi pojemność (zakres) zależy od własności spostrzeganych przedmiotów oraz właściwości rozwojowych i indywidualnych (liczba obiektów, które jesteśmy w stanie objąć uwagą), natężenie (siła, intensywność) warunkuje koncentracje na określonym przedmiocie, zadaniu i utrzymanie go w polu uwagi (można być skoncentrowanym bardziej lub mniej). trwałość koncentracja uwagi przez dłuższy czas, podzielność - możliwość jednoczesnego skupiania się na kilku obiektach, przerzutność szybkie przechodzenie od jednego zajęcia do innego. 68

69 Wyobraźnia Wyobraźnia to samodzielny proces tworzenia obrazów (wyobrażeń) na podstawie minionych spostrzeżeń. Wyobrażenia są obrazami przedmiotów lub zjawisk, których nie postrzegamy w danej chwili. Wyobraźnia jest procesem, a wyobrażenie jego produktem, rezultatem. 69

70 Wyobraźnia Jest ona rozwinięta w niejednakowy sposób u różnych ludzi, może być bogata lub uboga. Znaczenie wyobraźni: pomaga przyswajać wiadomości, tworzyć nowe dzieła, pomaga planować, pomaga rozumieć świat, relaksuje. 70

71 Rodzaje wyobraźni mimowolna wyobrażenia na jawie, marzenia senne, cechuje ją swobodny bieg wyobrażeń, dowolna wytwarzanie wyobrażeń w sposób świadomy i celowy, 71

72 Rodzaje wyobraźni odtwórcza obrazy są nieznacznym przekształceniem obrazów percepcyjnych, wytwórcza (twórcza) wytwarza obrazy nowe i oryginalne. 72

73 Wyobrażenia wytwórcze czyste 73

74 Śniadanie na trawie 74

75 Rodzaje wyobraźni kierowana ma miejsce gdy wyobrażenia wytwórcze powstają pod wpływem określonych bodźców i sytuacji prowokujących powstawanie obrazów z danej dziedziny, np. lektura. 75

76 Pamięć Pamięć jest jednym z zasadniczych procesów psychicznych; to zdolność do magazynowania napływających informacji. Gromadzi i przechowuje przeszłe doświadczenia i wykorzystuje je w różnych sytuacjach. 76

77 Rodzaje pamięci obrazowa (dzieli się na wzrokową i słuchową) zapamiętywanie i odtwarzanie bodźców działających na zmysły wzroku i słuchu, słowno-logiczna zdolność do zapamiętywania i odtwarzania myśli wypowiedzianych w słowach, ruchowa dotyczy nawyków i sprawności motorycznych, uczuciowa - zapamiętywanie i odtwarzanie zdarzeń, które są silnie zabarwione emocjonalnie.

78 Rodzaje pamięci epizodyczna obejmuje osobiste doświadczenia i poszczególne zdarzenia z życia jednostki, semantyczna służy do wiedzy ogólnej i znaczenia pojęć, proceduralna pamięć umiejętności, wiedza o tym jak się wykonuje czynności, np. jeździ rowerem, samochodem.

79 Rodzaje pamięci mechaniczna zapamiętywanie bez konieczności zrozumienia (np. wierszyk na pamięć), logiczna zapamiętywanie z koniecznością zrozumienia,

80 Rodzaje pamięci dowolna nastawienie na zapamiętanie, mimowolna zapamiętywanie bez wysiłku i woli danej osoby. 80

81 Rodzaje pamięci sensoryczna (ultrakrótka) pamięć naszych narządów zmysłów, krótkotrwała ma ograniczony zakres i czas trwania, ślady bodźców utrzymują się w niej 20 s. stanowi ona pierwszy etap przetwarzania informacji, długotrwała jej pojemność i czas trwania są nieograniczone,

82 Myślenie Myślenie to uwewnętrzniona czynność operowania informacjami (danymi, wiadomościami), a w szczególności ich selekcja i wytwarzanie, dzięki której dochodzi do pośredniego i uogólnionego poznania rzeczywistości. (A.Jurkowski) 82

83 Czynność myślenia Czynność myślenia obejmuje procesy: planowania, przewidywania, oceniania, rozumienia, wnioskowania. 83

84 Operacje myślowe Informacje zawarte w wyobrażeniach, spostrzeżeniach i pojęciach są przetwarzane za pomocą operacji umysłowych: analizy, syntezy, porównywania, abstrahowania, uogólniania. 84

85 Operacje myślowe Analiza to myślowe rozdzielanie elementów całości. Synteza polega na scalaniu poszczególnych składowych. Porównywanie jest operacją zestawiania ze sobą różnych elementów z uwagi na ich podobieństwa i różnice. 85

86 Operacje myślowe Abstrahowanie polega na wyróżnianiu jednej właściwości elementu i jednoczesnym pomijaniu innych. Uogólnianie charakteryzuje się ujmowaniem właściwości, cech wspólnych dla określonej klasy zjawisk i rzeczy z pominięciem cech jednostkowych. TĘCZA 86

87 Rodzaje myślenia 1. Sensoryczno-motoryczne (zmysłowo-ruchowe) to typowe myślenie w działaniu połączone z manipulowaniem przedmiotami dla osiągnięcia celu, dominuje ono u dzieci do 2,5 r. ż. 2. Konkretno-wyobrażeniowe, zaczyna się już w 3 roku życia, chodzi tu o konkretny rodzaj przedmiotów, na których przebiega myślenie, np. dla hydraulika będą to rury, a dla dziecka zabawki itd. 87

88 Rodzaje myślenia 3. Słowno-logiczne (symboliczne, pojęciowe, abstrakcyjne), jest oparte na języku, mowie. W wieku przedszkolnym tylko w postaci zalążkowej, a w wieku szkolnym rozwija się wraz z przyswajaniem nowych pojęć - nauki. 88

89 Pojęcia Pojęcia treścią pojęć są ogólne właściwości wspólne dla jakiegoś zbioru rzeczy oraz stosunki pomiędzy elementami rzeczywistości. Można podzielić je na: konkretne przedmioty o rozmaitym stopniu ogólności (torba, lampa, koń), abstrakcyjne którym nie odpowiadają żadne realnie istniejące przedmioty, lecz ujmujemy ich sens i zakres. (liczba, sprawiedliwość, piękno, dobro, miłość) 89

90 Mowa Mowa pozwala komunikować się z innymi ludźmi za pomocą dźwięków artykułowanych. (nie mylić z tzw. mową ciała ) Język to społeczny a zarazem naturalny system znaków dźwiękowych i reguł łączenia tych znaków, wyznaczających sposób posługiwania się nimi.

91 TEMAT: Proces uczenia się 91

92 CO TO ZNACZY, ŻE CZŁOWIEK SIĘ UCZY? 92

93 Uczenie się Uczenie się jest procesem prowadzącym do modyfikacji zachowania jednostki w wyniku jej uprzednich doświadczeń. Jest procesem zachodzącym w psychice jednostki, na podłożu układu nerwowego, prowadzącym do zmian w zachowaniu. Uczenie się jako proces gromadzenie doświadczeń trwa przez całe życie. 93

94 Rodzaje uczenia się Uczenie się skojarzeniowe: Warunkowanie klasyczne Warunkowanie instrumentalne (sprawcze) Uczenie się poprzez naśladowanie (obserwację i modelowanie) 94

95 Warunkowanie klasyczne Iwan P. Pawłow ( ) rosyjski fizjolog, stworzył teorię warunkowania w oparciu o eksperymenty na psach. Opisał on zachowanie psa, który śliniąc się na widok jedzenia (reakcja bezwarunkowa), zaczął po jakimś czasie ślinić się na dźwięk metronomu. Stało się tak, gdyż przed każdym podaniem jedzenia włączano metronom. Pies skojarzył współwystępowanie dwóch elementów (jedzenie + metronom), oraz ich następstwo czasowe. 95

96 Warunkowanie klasyczne Iwan Pawłow 96

97 Warunkowanie klasyczne Warunkowanie klasyczne (warunkowanie pawłowowskie), to uczenie się znaczenia jakiegoś pierwotnie obojętnego bodźca (BN później BW) dzięki temu, że systematycznie poprzedza on jakiś bodziec, który znaczenie już ma (BB). 1. Bodziec Bezwarunkowy (jedzenie) Reakcja Bezwarunkowa (ślina) 2. Bodziec Neutralny (dźwięk metronomu) +Bodziec Bezwarunkowy (jedzenie) Reakcja Bezwarunkowa (ślina) 3. Bodziec Warunkowy (dźwięk metronomu) Reakcja Warunkowa (ślina) 97

98 Warunkowanie klasyczne Iwan Pawłow 98

99 Warunkowanie instrumentalne - Prawo efektu Thorndike a Edward Lee Thorndike ( ) psycholog amerykański. Jeżeli w jakiejś sytuacji określone zachowanie wywołuje odczucie zadowolenia, to wzrastać będzie prawdopodobieństwo wystąpienia tego zachowania w podobnej sytuacji. Jeżeli wywołuje uczucie dyskomfortu, to prawdopodbieństwo wystąpienia tego zachowania w podobnej sytuacji maleje. 99

100 Warunkowanie instrumentalne Burrhus Skinner ( ) psycholog, behawiorysta. Skinner, który prowadził swoje badania m.in. na szczurach, głodził je a następnie umieszczał w klatkach, gdzie znajdowała się dźwignia. Po naciśnięciu dźwigni szczur otrzymywał kulkę pokarmu, uczył się tego bardzo szybko. 100

101 101

102 Warunkowanie instrumentalne Warunkowanie instrumentalne typ uczenia się, w którym zachowanie się kształtuje na skutek działania dwóch typów wzmocnień: pozytywnego (nagrody) i negatywnego (kary). 102

103 Uczenie się poprzez naśladowanie Albert Bandura (ur.1925) - psycholog kanadyjski. Twórca teorii społecznego uczenia się. Według Bandury uczenie się zachowań zachodzi nie tylko poprzez warunkowanie klasyczne i warunkowanie instrumentalne, ale także poprzez obserwowanie zachowań innych ludzi. Ten sposób uczenia się można nazwać modelowaniem lub naśladowaniem. 103

104 EKSPERYMENTY A. BANDURY 104

105 Uczenie się poprzez naśladowanie Bandura kładzie nacisk na uczenie się poprzez obserwację i modelowanie. Rozwój moralny wg niego dokonuje się poprzez rozdział nagród i kar dokonywany przez dorosłych i rówieśników, którzy służą za modele akceptowalnego zachowania. Albert Bandura stworzył jedną z najbardziej znanych teorii agresji. Według niego zachowania agresywne kształtują się, gdy dziecko czuje przyzwolenie na zachowanie agresywne ze strony swoich opiekunów. 105

106 TEMAT: Procesy emocjonalnomotywacyjne 106

107 Czym są emocje?

108 Pojęcie emocja Emocja jest subiektywnym stanem psychicznym uruchamiającym priorytet dla związanego z nią programu działania. Jej odczuwaniu towarzyszą zwykle zmiany somatyczne, ekspresja mimiczna i pantomimiczna oraz zachowania. (D. Doliński, 2000).

109 Składniki emocji EMOCJA SKŁADNIK POZNAWCZY SKŁADNIK FIZJOLOGICZNY SKŁADNIK BEHAWIORALNY Strach Przekonanie, że jest się w niebezpieczeństwie Pobudzenie współczulne Unikanie Gniew Frustracja lub poczucie krzywdy Pobudzenie współczulne i przywspółczulne Atak Smutek Przekonanie o bezradności, beznadziejności Pobudzenie przywspółczulne Bierność, skłonność do autodestrukcji Radość Poczucie przyjemności, zadowolenia, satysfakcji Pobudzenie współczulne Dążenie ku

110 Fizjologiczny aspekt emocji Silne pobudzenie emocjonalne wywołuje pobudzenie fizjologiczne (a.u.n.): z mózgu: ciało migdałowate wysyła sygnał do wzgórza, przysadka nadnercza wydziela hormon- adrenalinę, szybkie bicie serca, wzrost ciśnienia tętniczego, wątroba wydziela do krwi więcej cukru, wzrost częstotliwości oddychania, organizm pobiera więcej tlenu, trawienie ulega spowolnieniu, a krew z narządów wew. dopływa do mięśni, następuje zaopatrzenie dużych mięśni w znajdujący się w krwi w cukier, czego efektem jest napięcie mięśni, źrenice rozszerzają się dopuszczając więcej światła, pocenie się, aby ochłodzić ciało.

111 Wariograf

112 Znak emocji Znak emocji wskazuje na zabarwienie emocjonalne, które można scharakteryzować biegunowo w wymiarach: emocje przyjemne przykre, zwane dodatnimi i ujemnymi.

113 Emocja dodatnia Emocja dodatnia charakteryzuje się wytwarzaniem tendencji do podtrzymywania kontaktów z obiektem wywołującym ją lub do podtrzymywania aktywności związanych z taką emocją. Np. Jeżeli kogoś lubimy, to go zapraszamy.

114

115 Emocja ujemna Emocja ujemna tworzy tendencję do unikania kontaktu z obiektem lub aktywnością, która ją wywołała. Np. Jeżeli kogoś nie lubimy, to go unikamy.

116 Rodzaje emocji podstawowych Paul Ekman niezależnie od kultury podstawowe emocje: Strach Złość Smutek Radość Wstręt Carroll Izard emocje podstawowe, gdy są subiektywnie odróżnialne i towarzyszą im specyficzne reakcje neuronalne: Strach Złość Smutek Radość Wstręt Wstyd Poczucie winy Zainteresowanie Zaskoczenie Pogarda

117 Zdjęcia 6 podstawowych emocji: radość, złość, smutek, zdziwienie, wstręt i strach

118 Emocje podstawowe i wtórne Robert Plutchik 8 emocji podstawowych Radość Smutek Strach Gniew Zdziwienie Oczekiwanie Akceptacja Wstręt Emocje wtórne np. miłość stanowią kombinację emocji podstawowych.

119 Podział procesów emocjonalnych afekty uczucia powstające najczęściej pod wpływem silnych bodźców zewnętrznych, zwłaszcza działających nagle, nastroje uczucia długotrwałe o małej sile i spokojnym przebiegu (zadowolenie lub niezadowolenie, wesołość lub smutek, niepokój, tęsknota), 119

120 Czym jest motywacja?

121 Pojęcie,,motywacji Motywacja stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania. Motywacja to hipotetyczny stan organizmu, pobudzający i ukierunkowujący jego aktywność; istnieje kilka biologicznie pierwotnych motywacji: głód, sen. Stanowi ona proces wewnętrzny aktywizujący jednostkę do działania.

122 Model motywacji Podstawowy model motywacji można przedstawić wg następującego schematu:

123 Motywy Proces motywacyjny składa się z zespołu pojedynczych motywów. Motyw to stan wewnętrznego napięcia, od którego zależy możliwość i kierunek aktywności organizmu. Motyw jest tym silniejszy im większą posiada zdolność eliminowania innych motywów.

124 Źródła motywów,,stan napięcia nazwanego motywem powstaje na skutek: Niezaspokojenia potrzeb organicznych lub psychicznych (np. głód, opuszczenie przez bliską osobę) Pobudzenie emocji np. bodźce, które wywołują przykrość, ból, strach, wzbudzają tendencję do uwolnienia się z tych stanów (np. groźne ujadanie psa).

125 Źródła motywów Działania czynników zakłócających czynności praktyczne i czynności umysłowe: frustracja, stres, konflikt (np. nie możemy znaleźć klucza) Zaktywizowanie zainteresowań (np. premier Pawlak wygrał w totka) Zaktywizowanie wartości - zagrożenie wartości, (np. zwolennicy vs przeciwnicy aborcji)

126 Źródła motywów Sformułowanie zadań - przez inne osoby lub przez sam podmiot (np. żona/mąż każe wynieść śmieci). Przesłanką zdolności do przyjmowania i stawiania sobie zadań jest utworzenie w umyśle pewnego systemu wartości i norm, z których człowiek może wyprowadzić standardy.

127 Rodzaje motywacji Rodzaje motywacji: wewnętrzna aktywizacja następuje gdy człowiek dąży do zaspokojenia swoich potrzeb, zewnętrzna polega na wzbudzeniu potrzeb przez stosowanie kar i nagród.

128 TEMAT: Potrzeby jako źródło aktywności 128

129 Czym jest potrzeba? 129

130 Potrzeby jako źródło aktywności Potrzeba jest to odczuwalny brak, do zlikwidowania, którego dąży organizm. Braki mogą występować ze względu na biologiczną i psychiczną strukturę organizmu. Potrzeba jako brak czegoś staje się bodźcem aktywizującym do działania. 130

131 KLASYFIKACJE POTRZEB PIRAMIDA POTRZEB MASLOWA KONCEPCJA C. ALDERFERA KONCEPCJA D. McCLELLANDA 131

132 Klasyfikacje potrzeb Teoria potrzeb A. Maslowa Najczęściej posługujemy się hierarchią potrzeb według A. Maslowa. Postawił on hipotezę, że człowiek w swoim działaniu dąży do zaspokojenia zespołu potrzeb, zaś potrzeby te tworzą logiczną hierarchię, którą można przedstawić następująco (w kolejności od potrzeb podstawowych do złożonych). 132

133 Hierarchia potrzeb 133

134 Hierarchia potrzeb Maslowa Potrzeby fizjologiczne: głód, pragnienie, wypoczynek, wypróżnienie, unikanie bólu, zachowanie odpowiedniej temperatury, redukcja popędu seksualnego. Potrzeby bezpieczeństwa ochrona przed nieprzyjaznym otoczeniem dzięki domostwu i ubraniu, ochrona przed przestępczością i kłopotami finansowymi. 134

135 Hierarchia potrzeb Maslowa Potrzeby przynależności i miłości - miłość akceptacja innych dzięki utrzymywaniu intymnych związków, istnieniu grup społecznych, podtrzymywaniu przyjaźni. Potrzeby szacunku i uznania osiągnięcia, kompetencje, aprobata innych, szacunek, prestiż, status. 135

136 Hierarchia potrzeb Maslowa Potrzeby samorealizacji (samourzeczywistnienia) realizacja własnego, niepowtarzalnego potencjału. Dla wielu ludzi oznacza to zaspokojenie potrzeb: estetycznych (np. sztuka, piękno, porządek), potrzeby poznawcze (np. nowości, eksploracji, zrozumienia i wiedzy). 136

137 Hierarchia potrzeb Maslowa Maslow twierdził, że człowiek pnie się po piramidzie potrzeb. Realizacja potrzeb wyższych w hierarchii zależy od zaspokojenia potrzeb niższych w hierarchii. 137

138 TEORIA ERG -Claytona Alderfera Teoria C. Alderfera ERG bardziej potwierdziła się w praktyce niż teoria Maslowa. potrzeby egzystencji (Existence) potrzeby fizjologiczne i bezpieczeństwa potrzeby powiązań (Relatedness) potrzeby przynależności i szacunku potrzeby rozwoju (Growth) samorealizacji Odczuwanie potrzeb przez ludzi ma charakter bardziej dynamiczny oraz ciągły, tzn. ludzie mogą odczuwać kilka potrzeb równocześnie. 138

139 TEORIA 3 POTRZEB Davida McClellanda motywacja do pracy W motywacji do pracy ważne jest określenie dominującej potrzeby: osiągnięć lubią wyzwania, trudne i ambitne ale realne zadania, biorą za nie odpowiedzialność, oczekują informacji zwrotnych władzy lubią (rządzić) kontrolować innych, cenią rywalizację i pozycję, dążą do dominacji aby wykazać wyższość, niedostatecznie troszczą się o efekty pracy (stąd wymagają kontroli) przynależności podczas wykonywania zadań oczekują akceptacji, lubienia i współdziałania 139

140 TEMAT: Pojęcie osobowości. Koncepcje osobowości

141 Czym jest osobowość? 141

142 Osobowość - najprościej Osobowość to stosunkowo trwałe i charakterystyczne wzory w myśleniu, emocjach i zachowaniu. Badanie osobowości zakłada, że jest jakaś konsekwencja w ludzkich zachowaniach.

143 5 głównych koncepcji dot. osobowości 1. Fizjologiczne (typologie) 2. Oparte na cechach lub czynnikach (tradycyjne) 3. Psychodynamiczne (skupienie na przeszłości) 4. Humanistyczne (skupienie na teraźniejszości) 5. Behawioralne

144 1. Fizjologiczne - teoria płynów cielesnych Hipokratesa i Galena Typ osobowości Sangwinik (z łaciny: Sanguis - krew) Choleryk (greckie chole - żółć) Melancholik (greckie melas chole - czarna żółć) Flegmatyk (greckie phlegma - flegma). Opis towarzyski, szczęśliwy, entuzjastyczny, ożywiony i zawsze optymistycznie nastawiony do życia niestabilny, agresywny, wybuchowy, skłonny do irytacji i nerwowy pesymista, smutny, przygnębiony i nieszczęśliwy Spokojny, apatyczny, pozbawiony entuzjazmu, refleksyjny, pasywny

145 Somatotypy W. Sheldona Endomorficy zrelaksowani, towarzyscy, smakosze, Mezomorficy osoby silne fizycznie, asertywne, przepełnione energią i odwagą. Ektomorficy introwertywni mózgowcy o upodobaniach artystycznych i skłonności raczej do rozmyślań o życiu niż konsumpcji i działania.

146 2. Podejście oparte na cechach Poszukiwanie cech rdzennych, które rozróżniają ludzi. Cecha osobowości to względnie stała właściwość, którą można obserwować i mierzyć u jednostki. Przykładowe cechy: pojętność, usłużność, grzeczność, impulsywność.

147 Syt. bodźcowa Cecha (zmienna pośrednicząca) Reakcje Nieśmiałość jako cecha Wygłaszanie mowy Przyjęcie Rozmowa z cudzoziemcem Randka Zwrot wadliwego towaru Nieśmiałość Unikanie, wycofanie Czerwienienie się Luki pamięciowe Milczenie Niezręczne gesty Unikanie kontaktu wzrokowego

148 Podejście oparte na cechach lub czynnikach Ile jest cech? Gordon Allport wyróżnił ok cech Analiza czynnikowa 5 czynników ( Wielka Piątka )

149 Wielka Piątka Pięcioczynnikowy model osobowości tzw. Wielka Piątka (NEO-FFI) Paula T. Costa, i Roberta R. McCrae opiera się na pięciu głównych wymiarach osobowości: neurotyzmu, ekstrawersji, otwartości na doświadczenie, ugodowości i sumienności.

150 Wielka Piątka Czynniki Ekstrawersja (introwersja) Ugodowość (nieustępliwość) Sumienność (chaotyczność) Neurotyczność (stabilność em.) Biegun podobny znaczeniowo rozmowność, asertywność i aktywność (ekstrawersja) życzliwość, serdeczność i ufność (ugodow.) rzetelność, odpowiedzialność i dobre zorganizowanie (sumienn.) nerwowość, wybuchowość, lękliwość (neurot.) Biegun przeciwstawny znaczeniowo (cechy) spokój, wycofanie, nieśmiałość (introwers.) wrogość, egoizm, nieufność (nieustęp.) niedbałość, brak odpowiedzialności, brak zorganizowania (chaot.) spokojny, stabilny, zadowolony (stabiln.) Otwartość na doświadczenie (Zamkniętość) ciekawość, twórczość, inteligencja (otwart.) prosty, płytki, nieinteligentny (zamkn.)

151 3. Podejście psychanalityczne (psychodynamiczne) Trzy warstwy u Zygmunta Freuda: Id warstwa nieświadoma, popędy (najsilniejszy seks), celem zachowań jest redukcja popędów. (kieruje się zasadą przyjemności) Ego warstwa świadoma, realizacja popędów, jego naczelnym zadaniem jest rozwiązanie konfliktów między Id i Superego, (zasada realizmu) Superego funkcja kontroli, bliskie pojęciu sumienia, wszelkie wzorce i normy kulturowe, nabyte w procesie wychowania (zasada idealizmu).

152 Metafora góry lodowej Ego (zasada realizmu) jako mediator pomiędzy popędami Id (zasada przyjemności), a normami moralnymi Superego (zasada idealizmu). Prawdziwa motywacja jest nieświadoma (libido)

153 Dynamika osobowości Dynamizm osobowości polega na stałym konflikcie między warstwami. Warstwa popędowa Id dąży do realizacji, czemu przeciwdziała Superego. Ego wybiera takie formy zachowania, aby pogodzić dążenia tych warstw. Zachowanie jest wynikiem gry sił.

154 4. Podejście humanistyczne Człowiek dąży do samorealizacji. Nosi w sobie wartości, cele i mądrość. Stopniowo to w sobie odkrywa. Powstrzymuje go przed tym otoczenie. Podstawowy konflikt: ja <-> otoczenie i lęk, wynikające z braku poczucia bezpieczeństwa. Człowiek dokonuje wyborów. Wewnętrzne prawdziwe ja jest źródłem wyborów właściwych. Przedstawiciele: Abraham Maslow, Carl Rogers

155 5. Podejście behawioralne Przedstawiciele: John Watson, Pojęcie osobowości w zasadzie sprowadzić można do zbioru wyuczonych zachowań (reakcji - nawyków). Nawyk to tendencja do reagowania w określony sposób. Człowiek uczy się przejawiać określone reakcje na określone bodźce. Teoria ta nie wyjaśnia jednak czynności ludzkich o charakterze działań świadomych, złożonych oraz dążeń człowieka w celu ich urzeczywistnienia.

156 Czynniki wpływające na kształt osobowości: wrodzone cechy biofizyczne (np. dzieci przypominają swoich rodziców nawet, gdy są adoptowane przez inne rodziny, bliźnięta jednojajowe są bardziej podobne niż bliźnięta dwujajowe), socjalizacja w rodzinie (np. poprzez wpływ bodźców zewnętrznych, agresja jest uwarunkowana odrzuceniem i fizycznym karaniem w dzieciństwie połączonymi ze zgodą na agresję), własna aktywność jednostki (np. doświadczenie bezsilności i braku autonomii w pracy może przyczynić się do poczucia zewnętrznego umiejscowienia kontroli, opartego na przeświadczeniu, że nie daje się kontrolować tego co ma się zdarzyć; psychoterapia może również przyczyniać się do zmian osobowości.)

157 Metody pomiaru osobowości» Opierają się na założeniu, że przyszłe zachowania człowieka można przewidywać, jeżeli w wiarygodny sposób zmierzy się jakąś próbkę jego dotychczasowych zachowań. Jeden ze sposobów pomiaru osobowości polega na zastosowaniu skal oceny zachowania, za pomocą których można ocenić zachowanie w takim środowisku, jak klasa szkolna lub oddział szpitalny. Częściej jednak używa się wystandaryzowanych testów psychologicznych obiektywnych lub projekcyjnych.

158 TESTY OBIEKTYWNE Polegają na tym, że osoba badana proszona jest o odpowiedź na pewną wystandaryzowaną (tj. mającą zawsze tę samą treść i postać) grupę pytań lub opinii. Czasami zadaniem badanego jest odpowiedzieć na każde pytanie tak" lub nie", czasami proszony jest o zaznaczenie, jak dalece każda z opinii odnosi się do niego (jak trafnie go opisuje); kiedy indziej idzie o to, by badany wybrał jedną z kilku zaproponowanych możliwości. Niektóre testy mają charakter skali z wymuszonym wyborem.

159 Przykładowe pytania wchodzące w skład kwestionariusza przedstawiają się następująco: Mój ojciec był dobrym człowiekiem. Bardzo rzadko dokuczają mi bóle głowy. Dłonie i stopy mam zwykle dosyć ciepłe. Nigdy nie zrobiłem czegoś niebezpiecznego tylko po to, aby przeżyć dreszczyk emocji. Pracuję w dużym stresie. P N P N P N P N P N

160 TESTY PROJEKCYJNE Nie ma jasnych, dobrych" czy w ogóle precyzyjnie określonych odpowiedzi. Osobom badanym pokazuje się jakieś wieloznaczne bodźce, jak plamy Atramentowe czy niejasne rysunki, z prośbą, aby opowiedziały, co na nich widzą. Zakłada się, że umożliwia to ludziom projekcję (dosłownie: rzutowanie) własnej osobowości na ich wypowiedzi. Treść wypowiedzi wyraża nie tylko sam bodziec, ale i osobowość człowieka opowiadającego, co ów bodziec przedstawia. Dwa najbardziej popularne testy projekcyjne to: - Test Plam Atramentowych Rorschacha; - Test Apercepcji Tematycznej Murraya.

161 TEMAT: Obraz samego siebie

162 Struktura Ja Centralną strukturą osobowości, która zawiera wiedzę o samym sobie stanowi Struktura JA. Struktura JA jest to suma doświadczeń i poglądów dotyczących własnej osoby. Jest to inaczej obraz własnej osoby.

163 Ja-realne i Ja-idealne Można mówić o dwóch elementach obrazu samego siebie: Ja-realne obraz siebie spostrzeganego zgodnie z rzeczywistością (rzeczywisty obraz samego siebie). Ja-idealne obraz samego siebie przedstawiający oczekiwania danej osoby wobec siebie (pożądany obraz samego siebie).

164 Szczególnie istotne elementy obrazu samego siebie Obraz własnego ciała Samoocena Samoakceptacja Ulokowanie poczucia kontroli

165 Obraz własnego ciała Schemat ciała obraz poszczególnych części ciała, ich wzajemnych stosunków i kształtów. Osoby przywiązują szczególną wagę do niektórych elementów własnego ciała. Z obrazem własnego ciała wiążą się różnorodne emocje. Szczególnie ważną emocją jest wstyd. Ważnym elementem postrzegania własnego ciała jest spostrzeganie własnego stanu zdrowia niedocenianie, przecenianie.

166 Samoocena Samoocena globalna dotyczy całościowego obrazu własnej osoby. Samoocena cząstkowa jest wynikiem wartościowania wybranych obszarów,,ja. Samooceny cząstkowe mogą się diametralnie różnić: osoba może się uważać za wybitnie inteligentną, a jednocześnie za zupełnie nieatrakcyjną towarzysko.

167 Samoocena Samoocena wysoka i niska nie jest niekorzystna, o ile jest trafna (zdarza się rzadko). Ludzie mają tendencję do zniekształceń w ocenianiu samych siebie. Jeśli mają samoocenę wysoką, to czasem ją dodatkowo zawyżają (i odwrotnie). Poważne skutki samooceny: Przy zawyżonej samoocenie podejmowanie zbyt trudnych działań, w efekcie załamanie. Przy zaniżonej samoocenie bierność i wycofywanie się.

168 Samoakceptacja Można utożsamiać z samooceną. Kształtuje się od wczesnego dzieciństwa. Gdy rozbieżność między Ja-idealne a Ja-realne jest zbyt duża, a jednostka nie może sobie z tym poradzić, może dojść do napięcia i zaburzeń w obrębie osobowości. (brak akceptacji własnej osoby).

169 Poczucie kontroli Koncepcja J. Rottera człowiek może być przeświadczony, że on sam i jego zachowanie poddane są kontroli z zewnątrz, bądź też uważa, że to on kontroluje swoją sytuację i zachowanie. Człowiek może się postrzegać jako: Przedmiot oddziaływań zewnętrznych - bez możliwości kontroli tego, co się z nim dzieje. (zewnętrzne ulokowanie kontroli) Podmiot autonomiczny mający wpływ na to, co robi, mający pełną świadomość poczynań i biorący odpowiedzialność za skutki. (wewnętrzne ulokowanie kontroli)

170 Obraz samego siebie Obraz samego siebie jest taką organizacją informacji o samym sobie, która wykazuje dużą stałość. Stałość obrazu samego siebie jest jednym z zasadniczych czynników pozwalających zachować człowiekowi własną tożsamość.

171 Temat: Składnik osobowości - postawy Stefan Marcinkiewicz

172 Postawa Postawa (psych.) to trwała (utrzymująca się przez dłuższy czas) ocena- pozytywna lub negatywna- ludzi, obiektów i pojęć (E. Aronson).

173 Podmiot i przedmiot postawy Podmiotem postawy jest przejawiająca ją osoba. Przedmiotem postawy może być praktycznie wszystko. Przedmiot można podzielić: zjawisko, np. religia - Islam osoba, np. Muzułmanin przedmiot, rzecz, np. Koran sytuacja, np. podpalenie ambasady przez radykalnych wyznawców Islamu

174 Trójskładnikowy model postawy Postawa składa się z trzech komponentów: komponent emocjonalny (to, co czujemy; reakcje emocjonalne wobec przedmiotów); Np. Jerzy lubi swoje stare auto. komponent poznawczy (to, co myślimy; myśli i przekonania o przedmiocie postawy); Np. Jerzy uważa, że jego stary fiat jest ciągle sprawny komponent behawioralny (to, co robimy; działania, zachowania wobec przedmiotu); Np. Jerzy podejmuje decyzję nie kupowania nowego auta.

175 Trójskładnikowy model postawy Postawa 1.stosunek emocjonalny 2.elementy poznawcze 3. tendencje do zachowania zachowanie Przedmiot postawy

176 Rodzaje postaw Z uwagi na przedmiot: moralne, społeczne, polityczne, religijne, rzeczowe, interpersonalne, intrapersonalne (np. samoocena), Z uwagi na kierunek i znak postawy: pozytywny, negatywny, neutralny, Z uwagi na siłę postawy: silne, słabe

177 Postawy utajone i czynne Postawy utajone nie ujawnia się lub ujawni się w skąpo komponent behawioralny. (np. nie lubię cyklistów, ale nikomu o tym nie mówię) Postawy czynne ujawnia się komponent behawioralny. (np. walczę z cyklistami w Internecie)

178 Przykłady postaw w zależności od dominujących komponentów uprzedzenie, stereotyp, dyskryminacja.

179 Uprzedzenie Uprzedzenie - wroga bądź negatywna postawa dotycząca wyróżniającej się grupy ludzi, oparta wyłącznie na ich przynależności do tej grupy. (dominuje komponent emocjonalny) Np. szowinizm, antysemityzm, nienawiść do...

180 Stereotyp Stereotyp - generalizacja odnosząca się do grupy, w ramach której identyczne charakterystyki zostają przypisane wszystkim bez wyjątku jej członkom, niezależnie od rzeczywistych różnic między nimi. (dominuje komponent poznawczy) Np. Polak Katolik

181 Dyskryminacja Dyskryminacja - określona jako nieuzasadnione, negatywne czy krzywdzące działanie skierowane przeciwko członkom danej grupy, na podstawie ich grupowej przynależności (dominuje komponent behawioralny) Np. odrębne przystanki autobusowe lub restauracje dla białych i czarnych Afroamerykanów w USA w latach 50.

182 Geneza postaw Postawa jako rezultat przekonań (np. wiedza jest wartością, więc uczę się pilnie) Postawa jako rezultat emocji (warunkowanie klasyczne: wielokrotne pojawianie się obiektu, któremu towarzyszy nagroda prowadzi do wykształcenia pozytywnego stosunku do niego, )

183 Geneza postaw Postawa jako rezultat zachowań (jeśli wobec jakiegoś obiektu zachowujemy się pozytywnie, działamy na jego rzecz, to wnioskujemy z obserwacji własnego zachowania o określonej treści postawy) Przejmowanie postaw od innych (głównie od rodziców jako osób znaczących, gdy nie mieliśmy okazji zetknąć się bezpośrednio z obiektem postawy - stosunek do innej rasy, narodowości itp.)

NAWIĄZYWANIE I UTRZYMYWANIE KONTAKTÓW MIĘDZYLUDZKICH Higienistka Stomatologiczna. dr STEFAN M. MARCINKIEWICZ

NAWIĄZYWANIE I UTRZYMYWANIE KONTAKTÓW MIĘDZYLUDZKICH Higienistka Stomatologiczna. dr STEFAN M. MARCINKIEWICZ NAWIĄZYWANIE I UTRZYMYWANIE KONTAKTÓW MIĘDZYLUDZKICH Higienistka Stomatologiczna dr STEFAN M. MARCINKIEWICZ Nauczycielski system oceniania Nauczycielski system oceniania został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

Jednostka modułowa 325402 O1.04 Nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów społecznych. Dr Stefan M. Marcinkiewicz

Jednostka modułowa 325402 O1.04 Nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów społecznych. Dr Stefan M. Marcinkiewicz Jednostka modułowa 325402 O1.04 Nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów społecznych Dr Stefan M. Marcinkiewicz NSO - oceny ze sprawdzianów Ocena Wykonanie zadao; % celujący 100 bardzo dobry 91-99 dobry 81-90

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Procesy emocjonalne

TEMAT: Procesy emocjonalne TEMAT: Procesy emocjonalne Czym są emocje? Pojęcie emocja Emocja jest subiektywnym stanem psychicznym uruchamiającym priorytet dla związanego z nią programu działania. Jej odczuwaniu towarzyszą zwykle

Bardziej szczegółowo

Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka

Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka Opiekunka Środowiskowa dr STEFAN MARCINKIEWICZ 1 Literatura S. Rathus, Psychologia współczesna, GWP, Gdańsk 2004. J. Bujnowicz,

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Przedmowa. 2o Psychologia rozwoju człowieka 63

Wstęp. Przedmowa. 2o Psychologia rozwoju człowieka 63 Wstęp Przedmowa n 1. Cele, założenia i zastosowanie psychologii 13 1.1. Analiza zachowania i doznawania jako zadanie psychologii 14 1.2. Psychologia jako dziedzina badań 16 1.2.1. Cele badań naukowych

Bardziej szczegółowo

Zachowania organizacyjne

Zachowania organizacyjne Zachowania organizacyjne Sprawy organizacyjne Mail: weronika.wegielnik@wsl.com.pl Literatura: S. P. Robbins Zasady zachowania w organizacjach S. P. Robbins Zachowania w organizacji B. Kożusznik Zachowania

Bardziej szczegółowo

Poznań Copyright by Danuta Anna Michałowska PRZEGLĄD GŁÓWNYCH TEORII NAUCZANIA I UCZENIA SIĘ

Poznań Copyright by Danuta Anna Michałowska PRZEGLĄD GŁÓWNYCH TEORII NAUCZANIA I UCZENIA SIĘ 1 PRZEGLĄD GŁÓWNYCH TEORII NAUCZANIA I UCZENIA SIĘ GŁÓWNE TEORIE NAUCZANIA I UCZENIA SIĘ: 1. behawiorystyczne zajmujące się w różnych ujęciach bodźcami, reakcjami i wzmocnieniami; 2. poznawczo procesualne

Bardziej szczegółowo

SYSTEM MOTYWACYJNY W KLASACH I - III

SYSTEM MOTYWACYJNY W KLASACH I - III SYSTEM MOTYWACYJNY W KLASACH I - III MOTYWACJA UCZNIA DO NAUKI 1. Pojęcie motywacji 2. Procesy motywacyjne 3. Rodzaje motywacji 4. Motywowanie ucznia w klasach I - III Pojęcie motywacji Motywacja rozumiana

Bardziej szczegółowo

Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka

Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka Charakteryzowanie psychofizycznych i społecznych aspektów rozwoju człowieka Opiekun Osoby Starszej dr STEFAN MARCINKIEWICZ 1 Organizacja zajęć: Opiekun Osoby Starszej 20 godzin dydaktycznych, dostępne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

Pięcioczynnikowy model osobowości Wielka Piątka

Pięcioczynnikowy model osobowości Wielka Piątka OSOBOWOŚĆ Pięcioczynnikowy model osobowości Wielka Piątka Jak powstała koncepcja Wielkiej Piątki? Poszukiwania podstawowych wymiarów osobowości: - leksykalne badania Allporta i Odberta, w wyniku których

Bardziej szczegółowo

Co to jest motywacja i jak motywować ludzi

Co to jest motywacja i jak motywować ludzi Co to jest motywacja i jak motywować ludzi Termin motywacja jest stosowany w psychologii do opisu wszelkich mechanizmów odpowiedzialnych za uruchomienie, ukierunkowanie, podtrzymanie i zakończenie zachowania.

Bardziej szczegółowo

MOTYWOWANIE W ZARZĄDZANIU

MOTYWOWANIE W ZARZĄDZANIU WYKŁAD 9 MOTYWOWANIE W ZARZĄDZANIU 1 1. Istota motywacji i motywowania: Motywacja jest to ogół bodźców, pobudek oraz stan gotowości ludzi, do określonego zachowania się i działania. Motywacja wewnętrzna

Bardziej szczegółowo

Pieniądz jest to towar, który w wyniku ogólnej zgody został uznany jako środek wymiany gospodarczej.

Pieniądz jest to towar, który w wyniku ogólnej zgody został uznany jako środek wymiany gospodarczej. Pieniądz jest to towar, który w wyniku ogólnej zgody został uznany jako środek wymiany gospodarczej. łatwość przenoszenia z miejsca na miejsce, trwałość ( odporność na zniszczenie), rozpoznawalność, jednorodność,

Bardziej szczegółowo

Psychologia humanistyczna

Psychologia humanistyczna Psychologia humanistyczna Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku pojawił się w psychologii nowy nurt częściowo w odpowiedzi na mechanicystyczne teorie psychoanalityczne i behawiorystyczne,

Bardziej szczegółowo

Jak trafnie wybrać zawód? poznanie siebie.

Jak trafnie wybrać zawód? poznanie siebie. Jak trafnie wybrać zawód? poznanie siebie. Karierę zawodową trzeba świadomie zaplanować. Warto wyznaczyć sobie cel bądź cele, do których będziemy dążyć. Zanim to jednak nastąpi, należy poznać szereg czynników

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

P R Z E D M I O T O W Y S Y S T E M O C E N I A N I A

P R Z E D M I O T O W Y S Y S T E M O C E N I A N I A P R Z E D M I O T O W Y S Y S T E M O C E N I A N I A Z I N F O R M A T Y K I W K L A S A C H I - II G I M. I. Cele oceniania: Ocenianie ma na celu: 1. Bieżące, okresowe, roczne rozpoznanie i określenie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych i szczegółowych kryteriów oceniania wiedzy i umiejętności dla przedmiotu

Przedmiotowy system oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych i szczegółowych kryteriów oceniania wiedzy i umiejętności dla przedmiotu Przedmiotowy system oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych i szczegółowych kryteriów oceniania wiedzy i umiejętności dla przedmiotu FIZYKA MEDYCZNA 1 Informacje wstępne 1. Nauczyciel ocenia

Bardziej szczegółowo

Psychologia - opis przedmiotu

Psychologia - opis przedmiotu Psychologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Psychologia Kod przedmiotu 14.4-WK-IiEP-Ps-W-S14_pNadGen07S5Q Wydział Kierunek Wydział Matematyki, Informatyki i Ekonometrii Informatyka

Bardziej szczegółowo

KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA

KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA Małgorzata Sitarczyk Zakład Psychologii Wychowawczej i Psychologii Rodziny Instytut Psychologii UMCS ZNACZENIE RELACJI RODZICE -

Bardziej szczegółowo

Psychopedagogika twórczości

Psychopedagogika twórczości Psychopedagogika twórczości Dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją i zadatkami na rozwijanie wielkiej twórczości

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Abraham H. Maslow - Motywacja i osobowość

Księgarnia PWN: Abraham H. Maslow - Motywacja i osobowość Księgarnia PWN: Abraham H. Maslow - Motywacja i osobowość Spis treści Przedmowa do trzeciego wydania... 7 Podziękowania... 13 Przedmowa do drugiego wydania... 15 Słowo wstępne. Wpływ Abrahama Maslowa...

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY W KLASACH IV VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY W KLASACH IV VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY W KLASACH IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu wiadomości i umiejętności. 3. Stosowanie

Bardziej szczegółowo

KATEGORIE ANALIZY ZJAWISKA ROZWOJU

KATEGORIE ANALIZY ZJAWISKA ROZWOJU KATEGORIE ANALIZY ZJAWISKA ROZWOJU KONCEPCJA ROZWOJU - kumulacja doświadczeń jednostkowych (zmiany ilościowe) - transformacja doświadczeń jednostkowych (zmiany jakościowe) CZYNNIKI ROZWOJU MECHANIZM ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności.

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Zespół Szkół Nr 4 w Wałbrzychu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Rok szkolny 2015/2016 Opracowała: mgr Justyna Oleksy Wałbrzych, 1 września 2015r. Przedmiotowy System

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA 1. Przedmiotem oceniania są: Z HISTORII Wiadomości (wiedza przedmiotowa). Umiejętności (posługiwanie się datami i faktami historycznymi, a także konieczność wyciągania z nich

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Nowe pytania egzaminacyjne

Nowe pytania egzaminacyjne Nowe pytania egzaminacyjne 1. Jakie jest znaczenie genetyki behawioralnej w badaniach psychologicznych? 2. Wyjaśnij pojęcie funkcjonalnej asymetrii mózgu i omów jak zmieniały się poglądy na ten temat.

Bardziej szczegółowo

Motywacja PROCESY MOTYWACJI. Teorie treści (co motywować) Podejścia do motywacji. Teoria oczekiwań. Teorie procesu (jak motywować)

Motywacja PROCESY MOTYWACJI. Teorie treści (co motywować) Podejścia do motywacji. Teoria oczekiwań. Teorie procesu (jak motywować) PROCESY MOTYWACJI Motywacja Jest procesem psychicznej regulacji, od którego zależy kierunek ludzkich czynności oraz ilość energii, jaką na realizację danego kierunku człowiek gotów jest poświęcić. Tak

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania Fizyka i astronomia poziom podstawowy Dla klas : II gimnazjum III gimnazjum Marcin Lewicki 1) Poniższy Przedmiotowy System Oceniania został oparty na : Programie nauczania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KYTERIA OCENIANIA

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KYTERIA OCENIANIA WYMAGANIA EDUKACYJNE I KYTERIA OCENIANIA Zawód: TECHNIK MECHANIK,TECHNIK AWIONIK, TECHNIK MECHATRONIK,TECHNIK MECHANIK LOTNICZY, TECHNIK USŁUG FRYZJERSKICH P 04. KOMPETENCJE PERSONALNE I SPOŁECZNE Opracowała:

Bardziej szczegółowo

Procedura przeprowadzania egzaminu magisterskiego w Instytucie Psychologii (obowiązująca od roku akad. 2010/11):

Procedura przeprowadzania egzaminu magisterskiego w Instytucie Psychologii (obowiązująca od roku akad. 2010/11): Procedura przeprowadzania egzaminu magisterskiego w Instytucie Psychologii (obowiązująca od roku akad. 2010/11): 1.W trakcie egzaminu magisterskiego student otrzymuje trzy pytania główne: a. Recenzent

Bardziej szczegółowo

INTELIGENCJA EMOCJONALNA

INTELIGENCJA EMOCJONALNA INTELIGENCJA EMOCJONALNA JAKO KLUCZOWA KOMPETENCJA WSPÓŁCZESNEGO DYREKTORA Wiesława Krysa Nauczyciel dyplomowany Coach Trener w edukacji Lilianna Kupaj Coach Master Trainer ICI, Trener Transforming Comunication

Bardziej szczegółowo

Rola wspomagania na etapie. i ewaluacji potrzeb szkoły/placówki.

Rola wspomagania na etapie. i ewaluacji potrzeb szkoły/placówki. Rola wspomagania na etapie diagnozowania, planowania, monitorowania i ewaluacji potrzeb szkoły/placówki. MOTYWOWANIE ZESPOŁU Cel trzeciego dnia szkolenia: Motywowanie zespołu Celem tego modułu jest poszerzenie

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA przedmiot: Podstawy Przedsiębiorczości

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA przedmiot: Podstawy Przedsiębiorczości PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA przedmiot: Podstawy Przedsiębiorczości Przedmiotem oceny jest: postęp w zakresie kształtowania postawy przedsiębiorczości, stopień opanowania wiedzy i umiejętności z zakresu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PODSTAW PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PODSTAW PRZEDSIĘBIORCZOŚCI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PODSTAW PRZEDSIĘBIORCZOŚCI 1. PZO ma na celu : - bieżące i systematyczne informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych - mobilizowanie ucznia do systematycznej

Bardziej szczegółowo

Podmioty odpowiedzialne za planowanie kariery zawodowej: Pracodawca

Podmioty odpowiedzialne za planowanie kariery zawodowej: Pracodawca Podmioty odpowiedzialne za planowanie kariery zawodowej: Pracodawca Pracownik Treść wykładów obejmuje pracownika jako osobę odpowiedzialną za planowanie własnej kariery zawodowej. Dr AnnaWalczyna Indywidualne

Bardziej szczegółowo

PROCES MOTYWACJI. Podstawowy proces motywacji Zestawienie teorii motywacji. Niezaspokojona potrzeba. Napięcie. Poszukiwanie.

PROCES MOTYWACJI. Podstawowy proces motywacji Zestawienie teorii motywacji. Niezaspokojona potrzeba. Napięcie. Poszukiwanie. PROCES MOTYWACJI Podstawowy proces motywacji Niezaspokojona potrzeba Napięcie Poszukiwanie Popęd Zaspokojona potrzeba Osłabnięcie napięcia Tabela 1. Przedstawiciel Zestawienie teorii motywacji Teorie treści

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z GEOGRAFII GIMNAZJUM 24

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z GEOGRAFII GIMNAZJUM 24 PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z GEOGRAFII GIMNAZJUM 24 1. Sposób informowania o wymaganiach na poszczególne oceny: a) informacja ustna przekazana uczniowi przez nauczyciela w terminie do 2 tygodni od rozpoczęcia

Bardziej szczegółowo

Psychologia osobowości - opis przedmiotu

Psychologia osobowości - opis przedmiotu Psychologia osobowości - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Psychologia osobowości Kod przedmiotu 14.4-WP-PSChM-POs-Ć-S14_pNadGen9W37A Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Na rok szkolny 2008/2009 (4-6 szkoły podstawowej, oraz

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty RODZIC I NAUCZYCIEL PARTNERZY PROCESU EDUKACJI Katarzyna Stryjek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 października 2015 r. etapy rozwoju człowieka wg Eriksona Pięć z nich dotyczy

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w Szkole Podstawowej nr 6 w Szczytnie (klasy czwarte, piąte i szóste)

Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w Szkole Podstawowej nr 6 w Szczytnie (klasy czwarte, piąte i szóste) Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w Szkole Podstawowej nr 6 w Szczytnie (klasy czwarte, piąte i szóste) Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty:

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Ewa Pohorecka 08.06.2015 Kraków Rozwój emocjonalny dziecka kładzie podwaliny pod rozwój każdej innej zdolności umysłowej Na długo przed

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV - VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV - VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV - VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest: 1 Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu wiadomości i umiejętności. 3. Stosowanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI I. PODSTAWA PRAWNA DO OPRACOWANIA PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA: 1. Rozporządzenie z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania

Bardziej szczegółowo

PRZEKRACZANIE PROGU EDUKACYJNEGO Z KLASY TRZECIEJ DO CZWARTEJ

PRZEKRACZANIE PROGU EDUKACYJNEGO Z KLASY TRZECIEJ DO CZWARTEJ PRZEKRACZANIE PROGU EDUKACYJNEGO Z KLASY TRZECIEJ DO CZWARTEJ Właściwości rozwojowe typowe dla tego wieku: dojrzałość poznawczo intelektualna - wzbogacenie mowy i zasobu słownictwa - wzrost aktywności

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLASY VI SZKOŁA PODSTAWOWA W SKRZATUSZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLASY VI SZKOŁA PODSTAWOWA W SKRZATUSZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLASY VI SZKOŁA PODSTAWOWA W SKRZATUSZU I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu wiadomości

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia "Nauczyciel przedmiotów zawodowych w zakresie organizacji usług gastronomicznych i hotelarstwa oraz architektury krajobrazu - studia podyplomowe" projekt realizowany

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie emocjami

Zarządzanie emocjami Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Zarządzanie emocjami Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 9 grudnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Co to jest inteligencja

Bardziej szczegółowo

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki,

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, śpiewania, a nawet tworzenia łatwych melodii oraz w jakim

Bardziej szczegółowo

Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak

Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak 1 Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak 2 W rozwoju człowieka sfera uczuciowa jest niezmiernie delikatna i wymaga wielkiej troski oraz uwagi ze strony

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z MATEMATYKI

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z MATEMATYKI PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z MATEMATYKI Przedmiotowe ocenianie z matematyki jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015r. w sprawach oceniania, klasyfikowania, promowania

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w Szkole Podstawowej nr 18 im. Jana Matejki w Koszalinie.

Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w Szkole Podstawowej nr 18 im. Jana Matejki w Koszalinie. Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w Szkole Podstawowej nr 18 im. Jana Matejki w Koszalinie. Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 1 DEFINICJE I KONCEPCJE STRESU

LEKCJA 1 DEFINICJE I KONCEPCJE STRESU LEKCJA 1 DEFINICJE I KONCEPCJE STRESU Pojęcie stresu wprowadzone zostało przez Hansa Hugona Selve`a, który u podłoża wielu chorób somatycznych upatrywał niezdolność człowieka do radzenia sobie ze stresem.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości 1. Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi: Dokonać trafnej samooceny oraz autoprezentacji. Zastosować w praktyce podstawowe zasady pracy

Bardziej szczegółowo

systematyczne nauczanie

systematyczne nauczanie dojrzałość Osiągnięcie przez dziecko takiego poziomu rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego, który czyni je wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowanie; harmonijne współgranie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii i społeczeństwa klasy IV-VI

Przedmiotowy system oceniania z historii i społeczeństwa klasy IV-VI Przedmiotowy system oceniania z historii i społeczeństwa klasy IV-VI I. Cele nauczania historii i społeczeństwa 1. Zainteresowanie uczniów przeszłością, otaczającym światem w jego społecznym, geograficznymprzyrodniczym

Bardziej szczegółowo

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej.

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Gotowość szkolna- sylwetka dziecka dojrzałego i niedojrzałego do rozpoczęcia nauki w szkole Edukacja szkolna jest

Bardziej szczegółowo

sfera fizyczna sfera poznawcza (intelektualna) sfera emocjonalna sfera kontaktów społecznych sfera fizyczna sfera poznawcza (intelektualna) sfera emocjonalna sfera kontaktów społecznych rozwój mowy wzmożona

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

Kariera i przedsiębiorczość

Kariera i przedsiębiorczość Kariera i przedsiębiorczość Przedsiębiorczość to zdolność do kreowania i zaspokajania swoich i cudzych potrzeb. Siłą napędową przedsiębiorczości są niezaspokojone potrzeby człowieka. Psychologiczne i socjologiczne

Bardziej szczegółowo

Psychologia rozwojowa wieku dojrzałego. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychologia rozwojowa wieku dojrzałego. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychologia rozwojowa wieku dojrzałego Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Tematyka kursu Wprowadzenie do psychologii rozwojowej wieku dojrzałego. Omówienie tematyki kursu. Podstawowe pojęcia z zakresu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z geografii w Zespole Szkół. Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino we Wrześni

Przedmiotowy system oceniania z geografii w Zespole Szkół. Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino we Wrześni Przedmiotowy system oceniania z geografii w Zespole Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino we Wrześni Poziom nauczania podstawowy i rozszerzony 1.Ważnym elementem procesu dydaktycznego jest

Bardziej szczegółowo

Pamięć i uczenie się Behawioryzm. Uczenie się jako wytwarzanie odruchów warunkowych

Pamięć i uczenie się Behawioryzm. Uczenie się jako wytwarzanie odruchów warunkowych Pamięć i uczenie się Behawioryzm. Uczenie się jako wytwarzanie odruchów warunkowych W 2 dr Łukasz Michalczyk 1 behawioryzm to kierunek psychologii skupiający się na badaniu zachowania, o r a z pomijaniu

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ W EDUKACJI DOROSŁYCH GDYNIA. 10.06.2014 uwarunkowania rynkowe uwarunkowania behawioralne uwarunkowania społeczne CZŁOWIEK jego historia życia i historia uczenia się uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Alkohol w rodzinie zaburzone więzi

Alkohol w rodzinie zaburzone więzi Konferencja szkoleniowa dla nauczycieli i pedagogów Życie z FAS Alkohol w rodzinie zaburzone więzi Beata Stebnicka Fundacja FASTRYGA Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Zabrzu Zaburzenia więzi Nie ma takiego

Bardziej szczegółowo

Wychowanie jest oddziaływaniem pokoleń dorosłych na te, które jeszcze nie dojrzały do życia społecznego. Zmierza ona do wykształcenia i rozwinięcia w

Wychowanie jest oddziaływaniem pokoleń dorosłych na te, które jeszcze nie dojrzały do życia społecznego. Zmierza ona do wykształcenia i rozwinięcia w Wychowanie jest oddziaływaniem pokoleń dorosłych na te, które jeszcze nie dojrzały do życia społecznego. Zmierza ona do wykształcenia i rozwinięcia w dziecku pewnej liczby stanów fizycznych, umysłowych

Bardziej szczegółowo

PROCES GRUPOWY , Łódź Iwona Kania

PROCES GRUPOWY , Łódź Iwona Kania PROCES GRUPOWY 19.0.2011, Łódź Iwona Kania Człowiek jest istotą nastawioną na bycie z innymi i jego życie w większości wiąże się z grupami. Pierwszą grupą, z jaką się styka, i w której się rozwija, jest

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Misja szkoły. Wychowankowie Zamoyskiego są kreatywni, przedsiębiorczy, wyposażeni

Misja szkoły. Wychowankowie Zamoyskiego są kreatywni, przedsiębiorczy, wyposażeni Misja szkoły Wychowankowie Zamoyskiego są kreatywni, przedsiębiorczy, wyposażeni w wiedzę i umiejętności pozwalające im podejmować naukę i pracę w kraju i za granicą. Cechuje ich wrażliwość i otwartość

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie XII. Odruchy warunkowe

Ćwiczenie XII. Odruchy warunkowe Ćwiczenie XII Odruchy warunkowe Odruchy Odruchy Warunkowe Bezwarunkowe Klasyczne (Pawłowowskie) Instrumentalne Animalne I rzędu II i wyższego rzędu Wegetatywne Odruchy bezwarunkowe Odruchy bezwarunkowe

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z wiedzy o społeczeństwie. Cele oceniania na lekcjach wos. i umiejętności wynikających z programu nauczania.

Przedmiotowy system oceniania z wiedzy o społeczeństwie. Cele oceniania na lekcjach wos. i umiejętności wynikających z programu nauczania. Przedmiotowy system oceniania z wiedzy o społeczeństwie. Cele oceniania na lekcjach wos. 1. Ustalenie stopnia opanowania przez ucznia wiadomości i umiejętności wynikających z programu nauczania. 2. Uzyskanie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej

Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej I. Cel oceny. Przedmiotem oceny jest: 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu

Bardziej szczegółowo

Oblicza geografii 3 Program nauczania geografii w zakresie rozszerzonym dla

Oblicza geografii 3 Program nauczania geografii w zakresie rozszerzonym dla PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ Z GEOGRAFII 1. PODSTAWY PRAWNE: Wewnątrzszkolny System Oceniania I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Gorzowie Wlkp. Rozporządzenie Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS IV - VI. Szkoła Podstawowa nr 2 w Piszu Im. Henryka Sienkiewicza

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS IV - VI. Szkoła Podstawowa nr 2 w Piszu Im. Henryka Sienkiewicza PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS IV - VI Szkoła Podstawowa nr 2 w Piszu Im. Henryka Sienkiewicza Nauczanie odbywa się według programu Gdańskiego Wydawnictwa Oświatowego Matematyka z

Bardziej szczegółowo

Podstawy Zarządzania

Podstawy Zarządzania Podstawy Zarządzania mgr Marcin Darecki TiMO (Zakład Teorii i Metod Organizacji) Wydział Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego mdarecki@wz.uw.edu.pl Motywacja, zaangażowanie Jak należy postępować z ludźmi

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Emocje pierwotne i wtórne Rozwój emocji Emocje a psychopatologia

Emocje pierwotne i wtórne Rozwój emocji Emocje a psychopatologia Emocje pierwotne i wtórne Rozwój emocji Emocje a psychopatologia Wpływ emocji na inne procesy psychiczne 1 Klasyfikacje emocji Stworzono wiele klasyfikacji, które postulowały różne ich rodzaje i liczbę.

Bardziej szczegółowo

Motywowanie pracowników do wykonywania pracy

Motywowanie pracowników do wykonywania pracy Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie Motywowanie pracowników do wykonywania pracy Wykład XII Źródło: opracowano na podstawie R.W.Gryffin, Podstawy zarządzania organizacjami. Warszawa:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA 2017/2018

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA 2017/2018 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA 2017/2018 Wiesława Polanin Przedmiotowy System Oceniania /geografia / PSO polega na rozpoznaniu przez nauczyciela poziomu postępów w opanowywaniu przez ucznia wiadomości

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI . PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI SPIS TREŚCI: 1. Cel oceny 2. Obszary aktywności podlegające ocenie 3. Formy oceniania 4. Ogólne kryteria oceniania uczniów z przyrody 5. Zasady

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ROZWOJOWA DZIECKA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ. dr Aleksandra Piotrowska

CHARAKTERYSTYKA ROZWOJOWA DZIECKA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ. dr Aleksandra Piotrowska CHARAKTERYSTYKA ROZWOJOWA DZIECKA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ dr Aleksandra Piotrowska Rozwój fizyczny i ruchowy 1.Przeciętny wzrost i waga: 6-latka: 115 cm, waga 21 kg 10-latka: 138 cm, waga 33 kg skok

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM NR 5 W LUBINIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM NR 5 W LUBINIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM NR 5 W LUBINIE I. Cele edukacyjne realizowane na zajęciach informatyki Rozwijanie zainteresowań technikami informatycznymi. Kształtowanie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Czy mój sześciolatek/siedmiolatek jest gotowy by przekroczyć próg szkoły, by stawić czoła nowym wyzwaniom? Czy będzie potrafił podporządkować się

Czy mój sześciolatek/siedmiolatek jest gotowy by przekroczyć próg szkoły, by stawić czoła nowym wyzwaniom? Czy będzie potrafił podporządkować się NOWA RZECZYWISTOŚĆ Czy mój sześciolatek/siedmiolatek jest gotowy by przekroczyć próg szkoły, by stawić czoła nowym wyzwaniom? Czy będzie potrafił podporządkować się szkolnej dyscyplinie? Czy wejdzie w

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - PRZYRODA

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - PRZYRODA PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - PRZYRODA Przedmiotowe ocenianie polega na rozpoznawaniu przez nauczyciela poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Przedmioty ekonomiczne Podstawy przedsiębiorczości

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Przedmioty ekonomiczne Podstawy przedsiębiorczości PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Przedmioty ekonomiczne Podstawy przedsiębiorczości Opracowany przez: - Renata Jaworska Przedmiotowy system oceniania został opracowany w oparciu o następujące dokumenty: 1.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp (Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Paweł Jankowski, Małgorzata Rękosiewicz)... 11

Spis treści. Wstęp (Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Paweł Jankowski, Małgorzata Rękosiewicz)... 11 Spis treści Wstęp (Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Paweł Jankowski, Małgorzata Rękosiewicz)... 11 Część pierwsza Rozwój w okresie dzieciństwa i rola środowiska społecznego Rozdział I. Środowisko

Bardziej szczegółowo