Jak stworzyć KLASTER. przewodnik Wydanie II rozszerzone. Redakcja Władysław Szajna. Rzeszów 2011

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak stworzyć KLASTER. przewodnik Wydanie II rozszerzone. Redakcja Władysław Szajna. Rzeszów 2011"

Transkrypt

1

2

3 Samorząd Województwa Podkarpackiego realizuje projekt systemowy pn. Wzmocnienie instytucjonalnego systemu wdrażania Regionalnej Strategii Innowacji w latach w województwie podkarpackim Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie w partnerstwie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego realizuje Zadanie nr 9 pn. Wspieranie rozwoju struktur klastrowych w województwie podkarpackim Jak stworzyć KLASTER przewodnik Wydanie II rozszerzone Redakcja Władysław Szajna Rzeszów 2011 Zadanie współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego,budżetu państwa oraz budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego w ramach projektu systemowego pn. Wzmocnienie instytucjonalnego systemu wdrażania Regionalnej Strategii Innowacji w latach w województwie podkarpackim

4 Jak stworzyć KLASTER Autorzy: prof. dr hab. inż. Leszek Woźniak prof. nadzw. dr hab. inż. Jan Krupa dr Marta Czyżewska dr Sylwia Dyrda-Maciałek dr inż. Sylwia Dziedzic dr Jan Hermaniuk dr Jacek Rodzinka dr Elżbieta Wojnicka-Sycz mgr inż. Józef Kamycki mgr Władysław Szajna mgr Agnieszka Tomaka mgr inż. Jerzy Wawro Recenzenci: prof. nadzw. dr hab. inż. Jan Krupa prof. nadzw. dr hab. Stanisław Ślusarczyk Przewodnik Wydanie II rozszerzone Rzeszów 2011 Projekt okładki: Mira Kamycka, Bartłomiej Szymański Skład i łamanie tekstu: Maria Romanowska ISBN Nakład 500 egz. Copyright by Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Instytut Gospodarki, ul. Sucharskiego 2, Rzeszów tel , fax Kopiowanie, przedrukowanie i rozpowszechnianie całości lub części niniejszej publikacji bez zgodny wydawcy zabronione Publikacja dystrybuowana bezpłatnie Wydanie współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

5 3 JAK STWORZYĆ KLASTER Przewodnik Spis treści str. Wstęp - W. Szajna...5 I. KLASTRY I KLASTERING - istota, funkcje, typologia. - J.Hermaniuk...7 II. ZNACZENIE KLASTRÓW, aspekty społeczno-ekonomiczne - J. Hermaniuk...18 III. ELEMENTY PROCESU TWORZENIA I ROZWOJU KLASTRÓW - W. Szajna, J. Kamycki...29 IV. TWORZENIE KLASTRÓW (od nieformalnej do instytucjonalnej sieci gospodarczej) - W. Szajna, J. Kamycki...38 V. PRZYKŁADY SKUTECZNYCH KLASTRÓW w kraju i na świecie - E. Wojnicka-Sycz...54 VI. POTENCJALNE KLASTRY w województwie podkarpackim - E. Wojnicka-Sycz...63 VII. FUNKCJONUJĄCE KLASTRY na Podkarpaciu przykłady - L. Woźniak, S. Dziedzic...80 VIII. WSPARCIE LOKALNYCH I REGIONALNYCH INICJATYW KLASTROWYCH - L. Woźniak, S. Dziedzic...90 IX. TEORIA I PRAKTYKA WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ na przykładzie Wschodniego Klastra Informatycznego - S. Dyrda-Maciałek, J. Wawro X. PRAKTYCZNE ASPEKTY PROCESU BUDOWANIA STRATEGII ROZWOJU KLASTRÓW na przykładzie Innowacyjnego Klastra Zdrowie i Turystyka Uzdrowiska - Perły Polski Wschodniej - M. Czyżewska, A. Tomaka, J. Rodzinka XI. ZŁOŻONOŚĆ PROCESÓW TWORZENIA I ROZWOJU KLASTRÓW w branży rolno - spożywczej w województwie podkarpackim - W. Szajna, J. Krupa Bibliografia...164

6 4

7 JAK STWORZYĆ KLASTER Przewodnik 5 Wstęp Klastering w obecnej dobie to nie tylko moda - to szansa, to potrzeba i konieczność gospodarcza. W dążeniu do produktów coraz lepszych, doskonalszych i tańszych, przedsiębiorstwa podejmują współpracę, wyzwalając twórcze i innowacyjne działania w wykorzystaniu i przetwarzaniu dostępnych zasobów. Coraz krótszy cykl życia produktów wymaga innowacyjnej organizacji procesu zarządzania i wytwarzania nowych produktów. W erze globalnej gospodarki, innowacyjność jest praktycznie jedyną drogą do osiągnięcia sukcesu na globalnym rynku, jedyną drogą rozwoju. Globalnym wyzwaniom na wielu obszarach działalności gospodarczej trudno jest sprostać nawet dużym podmiotom gospodarczym. Coraz większe znaczenie dla gospodarki mają zatem klastry, regionalno-branżowe sieci firm zdolne do koncentracji i racjonalnego wykorzystania sił, środków, zasobów i technologii dla podniesienia konkurencyjności i innowacyjności wytwarzanych produktów. Tworzenie sieci relacji, partnerstwa i współpracy gospodarczej, której podstawę stanowią różnorodne pionowe i poziome powiązania podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz więzi personalne zarządów i pracowników przedsiębiorstw, uczelni wyższych i instytutów naukowych, samorządów i instytucji państwowych oraz społecznych, politycznych i innych organizacji regionalnych, jest w warunkach globalnej konkurencji przedsięwzięciem koniecznym chociaż trudnym do realizacji. Wzajemne zaufanie, współpraca przy zachowaniu autonomii, integracja celów i realizowanych misji oparta o normy i zasady wykraczające poza mechanizmy rynkowe, przynosi wymierny efekt synergii. Mozaika powiązań gospodarczych i personalnych inspiruje do twórczego (dzisiaj można by rzec: innowacyjnego) myślenia o naszej przyszłości, o możliwości realizacji personalistycznej wizji gospodarki, w której człowiek funkcjonuje, rozwija się, wykazuje swój dynamizm i swoją niepowtarzalność, współdziała z innymi osobami zachowując swoją tożsamość, nie przestaje być sobą działając w wolności dla siebie, dla innych, dla dobra wspólnego. Klastering w Polsce i na Podkarpaciu zdobywa sobie coraz więcej zwolenników, niektórzy traktują go wręcz jako ruch społeczno-gospodarczy czy też pewną formę realizacji filozoficznej myśli personalistycznej w gospodarce. Klastering inspiruje do myślenia, do innowacyjnego myślenia o organizacji i zarządzaniu, do innowacyjnego myślenia o produktach i gospodarce i wreszcie do (innowacyjnego) myślenia o człowieku, o rozwoju osoby ludzkiej, w którym prymat wartości osobowych (rozum, wolność) stawiany jest przed wartościami ekonomicznymi i strukturami społecznymi, w którym uczciwość i współpraca w biznesie nie jest utopią ale może stać się realnym faktem, postrzegalnym bytem oraz rzeczywistością. Klastering na Podkarpaciu dzisiaj to szansa, to potrzeba i konieczność gospodarcza, jeśli nasz Region ma się rozwijać a Polska Południowo-Wschodnia ma być bogatsza. To, że klastering ma tylu zwolenników w Małopolsce i na Podkarpaciu nie jest przypadkowe, tutaj myślenie personalistyczne kształtowało się od lat. Tu także działali najwięksi propagatorzy personalistycznego podejścia do gospodarki (także do gospodarki rynkowej), późniejszy papież - kardynał Karol Wojtyła i ks. Józef Tischner. W tworzeniu wizji i w kształtowaniu klastrów jako personalistycznych modeli gospodarki możemy stać się częścią pokolenia JPII, bez względu na wiek! Czy podołamy wyzwaniom? Konkurencyjność regionu coraz częściej nie jest wyznaczana przez pojedyncze firmy, lecz grupy i sieci przedsiębiorstw całych regionalnych przemysłów i branż. W kilku województwach w Polsce rozwój klastrów stanowi element polityki regionalnej, finansowany lub współfinansowany

8 6 z regionalnych programów operacyjnych. W województwie podkarpackim dotychczas występowały samoistne działania zmierzające do powołania klastrów, w większości bez zewnętrznego wsparcia finansowego. Sytuacja zmieniła się nieco z początkiem 2010 roku, kiedy to na rozwój Innowacyjnego Klastra Zdrowie i Turystyka Uzdrowiska Perły Polski Wschodniej oraz Wschodniego Klastra Informatycznego uzyskano dotacje ze środków Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej. Niemały wpływ na ożywienie idei klasteringu i inicjatyw klastrowych w środowiskach gospodarczych woj. podkarpackiego ma realizowane przez Wyższą Szkołę Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie w partnerstwie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego, zadanie pn. Wspieranie rozwoju struktur klastrowych w województwie podkarpackim - w ramach projektu systemowego Wzmocnienie instytucjonalnego systemu wdrażania Regionalnej Strategii Innowacji w latach w województwie podkarpackim. Przewodnik Jak stworzyć KLASTER opracowany w ramach ww. zadania ma charakter monografii naukowej obejmującej szeroko rozumianą problematykę klasteringu, od definicji i ogólnej wiedzy o strukturach i zasadach funkcjonowania klastrów, poprzez uwarunkowania procesów inicjowania klastrów i tworzenia ich struktur oraz fazy rozwoju klastrów, do etapu realizacji wspólnych klastrowych przedsięwzięć i szerokiej współpracy gospodarczej. Opracowanie Jak stworzyć KLASTER ma jednocześnie charakter praktycznego poradnika w obszarze inicjowania, organizacji, rozwoju i funkcjonowania klastrowych sieci gospodarczych. Opracowanie to ma w swoim głównym założeniu przybliżyć Czytelnikom problematykę klastrów, ma wskazać aktualnym i przyszłym organizatorom klastrów szeroką gamę problemów i obszarów aktywności przedsiębiorstwa, którą należy uwzględnić w twórczym procesie kreowania struktur klastrowych. W pierwszych dwóch rozdziałach zdefiniowane zostały podstawowe pojęcia obejmujące problematykę klastrów oraz funkcje, typy, modele, formy prawne i fazy rozwoju klastrów. Podkreślony został ponadto wymiar społeczno-ekonomiczny klasteringu, innowacyjność struktur i działania klastrów. W dwóch kolejnych rozdziałach przedstawiono elementy metodologii procesu tworzenia i rozwoju klastrów oraz zaprezentowano w wymiarze możliwym do praktycznego wykorzystania, proces tworzenia klastrów od nieformalnej do instytucjonalnej sieci gospodarczej. W dalszej części przewodnika zaprezentowano przykłady skutecznych klastrów w kraju i na świecie oraz podjęto próbę identyfikacji potencjalnych klastrów na Podkarpaciu. W kolejnych rozdziałach przewodnika scharakteryzowano działania wybranych klastrów i inicjatyw klastrowych funkcjonujących na Podkarpaciu oraz wskazano możliwości wsparcia rozwoju lokalnych i regionalnych inicjatyw w tym zakresie. W trzech ostatnich rozdziałach stanowiących rozszerzenie tego wydania przewodnika, przedstawiono w oparciu o rzeczywiste doświadczenia autorów, interesującą i ważną problematykę obejmującą wdrożenie i praktyczny wymiar klasteringu w ważnych dla województwa podkarpackiego branżach gospodarki. Omówiono tutaj praktyczne wymiary integracji i współpracy gospodarczej w klastrze informatycznym, przedstawiono innowacyjny - oparty o osiągnięcia naukowe w tym zakresie - proces budowania kompleksowej strategii rozwoju klastrów turystyczno-uzdrowiskowych oraz wskazano złożoność procesów tworzenia i rozwoju klastrów w branży rolno-spożywczej. Autorzy przewodnika Jak stworzyć KLASTER stawiali sobie za cel, aby to opracowanie stanowiło kompendium podstawowej wiedzy o klastrach i klasteringu, by miało charakter poradnika wspierającego inicjatywy tworzenia klastrów, by budziło zainteresowanie problematyką klasteringu i inspirowało do działania. Jeśli Czytelnicy uznają, że zadanie to chociażby w podstawowym zakresie zostało zrealizowane, to cel opracowania został osiągnięty. Władysław Szajna

9 I. Klastry i klastering - istota, funkcje, typologia. - J.Hermaniuk Potrzeba tworzenia klastrów Obecne czasy to okres burzliwych zmian gospodarczych, społecznych i środowiskowych, wywołanych procesami globalizacji. Przed poszczególnymi krajami, regionami, organizacjami i instytucjami, stoi mocne wyzwanie sprostania wzrastającej globalnej konkurencji. Wychodząc naprzeciw temu wyzwaniu w UE przyjęto w 2000 roku tzw. Strategię Lizbońską, której kluczowym zagadnieniem jest budowa społeczeństwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy. Realizując wymienioną strategię Komisja Europejska, rządy, władze regionalne i lokalne oraz organizacje (przedsiębiorstwa, uczelnie, ośrodki badawcze, organizacje pozarządowe) poświęcają dużo uwagi problemowi kreowania i wdrażania innowacji. Tylko dzięki szybkiemu wprowadzaniu do praktyki gospodarczej innowacji: produktowych, procesowych i organizacyjnych jest możliwe sprostanie globalnym wyzwaniom XXI wieku. Jest to szczególnie ważne w takich krajach jak Polska i inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej, przechodzących procesy transformacji do gospodarki rynkowej, innowacyjnie zapóźnionych, zmuszonych do nadrabiania zaległości w tej dziedzinie 1. W związku z tym tworzone są programy i budowane instytucjonalne systemy wsparcia innowacji na szczeblu UE, krajów członkowskich i regionów. Ważnym elementem omawianego systemu wsparcia są rozwiązania organizacyjne służące przyspieszeniu procesu kreowania i wdrażania innowacji zwane klastrami. 1.2 Istota i cechy klastra Klaster to celowo utworzona sieć podmiotów gospodarczych działających w terytorialnej bliskości. Istotną relacją między podmiotami w klastrze jest kooperencja - sytuacja, która pojawia się, gdy celowo powstaje sieć współpracy złożona z dotychczasowych konkurentów, w której: zjawiska konkurowania i kooperacji występują równocześnie, uczestnicy współpracują ze sobą w celu osiągnięcia wspólnych korzyści nie przestając być konkurentami, wspólnota interesów i chęć konfrontacji powodują potrzebę zawierania formalnych porozumień, konkurencyjna część relacji kooperencyjnej pozostaje niesformalizowana 2. Klaster to skomplikowany system organizacyjny, składający się z wielu podmiotów i różnorodnych powiązań między nimi. Uczestnicy klastra to: przedsiębiorcy, jednostki samorządu terytorialnego, uczelnie, instytuty, ośrodki badawcze, instytucje okołobiznesowe, organizacje pozarządowe (fundacje, stowarzyszenia). 1 Klastry gospodarcze: promocja przedsiębiorczości w Europie Środkowej i Wschodniej, OECD, Paryż 2005, s J. Cygler J., Kooperencja nowy typ relacji między konkurentami, [w:] Organizacja i Kierowanie, nr 2/ 2007.

10 8 Rys. 1. Struktura klastra (sieć wewnętrzną rdzeń klastra tworzą przedsiębiorstwa) Źródło: E. Bojar, Zarządzanie rozwojem klastrów. Prezentacja, Kielce Do najważniejszych cech charakteryzujących klastry należą 3 : przestrzenna koncentracja przedsiębiorstw z reguły na niewielkim obszarze skupia się znaczna liczba przedsiębiorstw, głównie małych i średnich, chociaż mogą powstawać klastry, wokół jednej dużej firmy. Nie wyklucza to możliwości uczestnictwa podmiotów położonych nawet w znacznej odległości, zwłaszcza jeśli chodzi o zaplecze naukowo-badawcze; przynależność uczestników do tej samej lub kilku powiązanych ze sobą branż uczestnicy klastra wzajemnie się uzupełniają; korzystają również z usług jednostek zaplecza okołobiznesowego (administracja, prawo, finanse, marketing, zarządzanie); ukierunkowanie rozwoju rozwój klastra sprzyja wzrostowi specjalizacji działających na danym obszarze przedsiębiorstw i instytucji. Pozwala to uzyskać korzyści skali produkcji i podziału pracy, ale może też pogłębiać trudności w sytuacji kryzysu w danym sektorze gospodarki, silne więzi pomiędzy uczestnikami klastra oparte na wzajemnym zaufaniu i dążeniu do realizacji wspólnego celu; współpraca przedsiębiorstw ze światem nauki i instytucjami okołobiznesowymi (uczelnie, ośrodki badawczo-rozwojowe, firmy doradcze) aby uzyskać dostęp do najnowszej wiedzy dzięki transferowi innowacji i kształceniu kadr; współpraca z władzami publicznymi przede wszystkim regionalnymi i lokalnymi tworzącymi warunki działalności klastra, udzielającymi wsparcia finansowego, doradczego, infrastrukturalnego (drogi, uzbrojenie terenu itp.), efekt synergiczny współpracy dzięki transferowi wiedzy, przyjaznej konkurencji, współpracy z władzami, wzrasta efektywność działań uczestników klastra (obniżka kosztów działalności poprzez wspólne zakupy, kanały dystrybucji, platformy komunikacji, programy promocji, a także wykorzystanie efektu skali). własna tożsamość klastra, w wyniku ukształtowania się wspólnej kultury organizacyjnej oraz systemu identyfikacji wizualnej. 3 B. Włodarczyk, Terytorialne konsorcjum turystyczne albo klaster turystyczny, zob:

11 Tabela 1. Porównanie koncepcji funkcjonowania sieci i klastra 9 Sieci Klastry Członkostwo przymusowe Mogą, lecz nie muszą być skoncentrowane przestrzennie. Bliskość geograficzna mało istotna Bardziej jednorodne, niż różnorodne Uczestnictwo w sieci dostępne dla wybranych podmiotów Podstawę funkcjonowania stanowią formalnie zawierane umowy Dominują relacje oparte na wymianie Działanie oparte na współpracy Podmioty sieciowe mają zbieżne, w sposób wymierny określone cele Członkostwo dobrowolne Są skoncentrowane terytorialnie. Bliskość geograficzna ważna Bardziej różnorodne, niż jednorodne, zwłaszcza w zakresie form organizacyjno-prawnych Nie występują bariery wejścia do klastra Dużą rolę odgrywają relacje nieformalne i wspólne wartości Dominują powiązania typu input - output Działania oparte na współpracy i konkurencji (kooperencja) Podmioty klastra mają wspólną wizję, wyznaczającą kierunki działania klastra Mogą rozwijać się niezależnie od klastra lub wewnątrz niego Ilość i intensywność powiązań sieciowych określa potencjał innowacyjny i konkurencyjność klastra Źródło: opracowanie własne na podstawie A. Grycuk, Teoria i praktyka klastrów, TNOiK - SGH, Warszawa 2003, s. 12. Powyższe rozważania wskazują, że klastry charakteryzują się pewnymi cechami wspólnymi, pozwalającymi odróżnić je od innych sieciowych systemów współpracy. Klastry zawsze stanowią skupisko współzależnych podmiotów na pewnym obszarze. Przedsiębiorstwa uczestniczące w klastrze konkurują ze sobą o klientów, jednocześnie współpracując w obszarach, gdzie mają wspólne interesy (sfera B+R, marketing, logistyka, doskonalenie kadr i in.). Fakt, że uczestnicy klastra realizują wspólne projekty, nie powoduje utraty przez nich autonomii w ramach bieżącej działalności biznesowej poszczególni przedsiębiorcy samodzielnie podejmują decyzję 4. 4 P. Wieczorek, Klastry w Polsce, Kontrola Państwowa nr 6/2008, s. 83.

12 Typologia klastrów Klastry dzielą się na różne kategorie, w zależności od zastosowanych kryteriów: ze względu na skalę i charakter działalności klastra: mega, mezo- i mikroklastry; ze względu na zasięg terytorialny: lokalne, regionalne, krajowe, międzynarodowe; ze względu na poziom technologii: wysokotechnologiczne, średniotechnologiczne, niskotechnologiczne; ze względu na pozycję konkurencyjną: liderzy światowi, liderzy krajowi, liderzy regionalni, liderzy lokalni; ze względu na zdolność kreowania miejsc pracy: o rosnącym zatrudnieniu, o stabilnym zatrudnieniu, o malejącym zatrudnieniu; ze względu na fazę rozwoju: zalążkowe (embrionalne), wzrostowe rozwijające się, dojrzałe rozwinięte, schyłkowe upadające; ze względu na ilość powiązanych poziomo sektorów: wąskie i szerokie; ze względu na liczbę ogniw łańcucha produkcyjnego: głębokie obejmujące wszystkie ogniwa, płytkie obejmujące jedno bądź kilka ogniw łańcucha produkcyjnego; ze względu na model struktury organizacyjnej: włoski (brak formalnej struktury), duński (inicjatywa rządowa, jest bardziej sieciowy), holenderski (udział rządu i duża rola ośrodka badawczego) Funkcje klastrów i przesłanki ich tworzenia Przedsiębiorcy, decydujący się na współpracę z innymi podmiotami w ramach klastra, dążą do osiągnięcia korzyści w wyniku: zmniejszenia ryzyka działalności, podniesienia innowacyjności i zwiększenia produktywności, w szczególności poprzez zmniejszenie jednostkowych kosztów wytwarzania. Wymienione koszty maleją, ponieważ wraz z powiększaniem się ilości kooperujących przedsiębiorstw wzrasta wielkość zamówień oraz powstają warunki do pogłębienia ich specjalizacji. Ponadto uczestnicy klastra wspólnie rozwijają wiedzę i wypracowują własne sposoby komunikowania się, co umożliwia obniżkę kosztów transakcyjnych, związanych z realizacją umów zawieranych między nimi. Istnieją informacje wskazujące, że firmy pozostające poza istniejącymi w pobliżu strukturami klastrowymi wykazują zyski nawet o 40% niższe w porównaniu z przedsiębiorcami wykorzystującymi szanse związane z uczestnictwem w tego rodzaju strukturach 6. Można zatem sformułować następujące funkcje działalności klastrowej 7 : 5 M. Baran, Klasyfikacja klastrów i inicjatyw klastrowych. Wnioski dla systemu wspierania struktur klastrowych w Polsce, w: M. Stawicki, W. Pander (red.), Metody ewaluacji polityk wspierania klastrów ze środków strukturalnych, SGGW, Warszawa 2008, s J. Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców, Difin, Warszawa 2009, s M. Gorynia M., B. Jankowska, Klastry a międzynarodowa konkurencyjność i internacjonalizacja przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa 2008, s ABC jak założyć klaster? Przewodnik dla przedsiębiorcy, ECORYS Polska, s

13 1. Zmniejszenie ryzyka działalności, gdyż dzięki partnerom: łatwiejszy staje się dostęp do zasobów kapitału, wiedzy, technologii, patentów, a także prowadzenie prac B + R, bowiem nie dublujemy swoich działań; sprawniej pokonujemy bariery administracyjne i rynkowe; mamy większe możliwości pozyskania źródeł finansowania, dzięki większej wiarygodności w instytucjach finansujących oraz jawieniu się systemów wsparcia finansowego klastrów; mamy większy wpływ na zarządzanie konkurencją. 2. Podniesienie poziomu innowacyjności poprzez: uczelnie, instytuty; wymianę informacji i doświadczeń między partnerami; ułatwiony transfer nowych technologii ze sfery B + R; pozyskanie nowych źródeł finansowania innowacji; wprowadzanie na rynek nowych produktów, wytworzonych dzięki transferowi informacji, technologii i dodatkowym źródłom finansowania. 3. Zwiększenie produktywności poprzez: nowe powiązania i kontakty rynkowe; zwiększenie skali produkcji; redukcję kosztów w wyniku wprowadzenia usprawnień wypracowanych z partnerami, wspólne zakupy i przedsięwzięcia marketingowe itp. Można wyróżnić dwa sposoby tworzenia klastrów: 1. klastry powstające spontanicznie, oddolnie bez wsparcia publicznego 2. klastry powstające z inicjatywy odgórnej władz publicznych, bądź liderów biznesowych wspieranych przez władze 8. Aby klaster, jak stwierdza P. Wieczorek, mógł powstać - musi być spełnionych równocześnie kilka warunków. Mianowicie: uczestnicy klastra muszą znajdować się blisko siebie w sensie geograficznym, aby mogły wystąpić pozytywne efekty przenikania i korzystania z tych samych zasobów; między uczestnikami klastra muszą zachodzić wielopłaszczyznowe relacje; przedsiębiorcy muszą postrzegać klaster jako skuteczny instrument realizacji ich potrzeb biznesowych; w regionie musi istnieć potencjał partnerstwa oraz współpracy podmiotów oparty na profesjonaliźmie, lojalności i szacunku; inicjatywa tworzenia klastra powinna cieszyć się wsparciem władz, a także zainteresowaniem instytucji okołobiznesowych, co zwiększy szanse na pozyskanie odpowiednich źródeł finansowania. Zaleca się wykorzystanie partnerstwa publiczno-prywatnego przy tworzeniu klastrów: czynnik prywatny powinien być liderem, zaś czynnik publiczny spełniać rolę katalizatora rozwoju Bobrecka-Jamro D. i in. (red.), Klastry w agrobiznesie. Uwarunkowania funkcjonowania i wpływ na rozwój lokalnej przedsiębiorczości, Difin, Warszawa 2008, s P. Wieczorek, Klastry w Polsce, Kontrola Państwowa nr 6/2008, s

14 Stan klasteringu w Polsce Badania dotyczące stanu klasteringu w naszym kraju zostały przeprowadzone w 2008 roku. Według stanu na dzień 30 listopada 2008 roku w Polsce istniało 47 struktur spełniających kryteria działającego klastra i występowały 94 inicjatywy klastrowe. Niemal 80% zidentyfikowanych klastrów miało charakter sformalizowany. Dominującą formą organizacyjno-prawną były stowarzyszenia, w ramach których funkcjonowała prawie połowa klastrów. Na drugim miejscu uplasowała się forma porozumienia, którą wybrał co trzeci klaster. Rzadziej wykorzystywano formę spółki, fundacji czy izby gospodarczej 10. Wśród 47 klastrów, 19% stanowiły podmioty powstałe przed 2006 rokiem. Aż 70% klastrów powstało w latach , dzięki aktywnej polityce władz oraz programom wsparcia z funduszy europejskich (ZPORR, RPO, PO IG i in.). Były one zatem pochodną inicjatyw odgórnych, a nie spontanicznych procesów oddolnych. Liderem w prawie połowie klastrów były przedsiębiorstwa bądź grupy przedsiębiorstw. W co czwartym klastrze wiodącą rolę odgrywała instytucja otoczenia rynkowego, taka jak: stowarzyszenie, fundacja, izba gospodarcza bądź park technologiczny. Jedynie w ok. 13% klastrów liderem były instytucje naukowo-badawcze. Fakt ten może wskazywać, że istniejące klastry mają charakter tradycyjny a nie innowacyjny, chociaż przeczy temu deklaracja, że 26 klastrów prowadzi działalność naukowo-badawczą. W działalność 47 klastrów było zaangażowanych 1400 przedsiębiorstw, w tym 55 przedsiębiorstw dużych i 128 przedsiębiorstw średnich. Większość klastrów (62%) liczy od 21 do 60 członków; jedynie w 2 klastrach liczba członków była większa niż Proces tworzenia klastra od czego zacząć? Klastry jak już wskazywano - mogą być efektem starań władz publicznych różnych szczebli, ale najczęściej powstają samoistnie w rezultacie oddolnych inicjatyw różnych środowisk, np. branżowych. Tworzenie klastrów powinno być wynikiem procesu rynkowego a nie decyzji administracyjnych. Rola władz publicznych powinna ograniczyć się do wsparcia pośredniego poprzez wspomaganie rozwoju infrastruktury, odpowiednie ukierunkowanie systemu edukacji, promowaniu marki klastra, a także tworzeniu inkubatorów przedsiębiorczości, parków technologicznych, funduszy poręczeniowych itp. inicjatyw. Chodzi o to, aby w wyniku inicjatyw odgórnych nie powstały instytucje fasadowe, wokół których nie rozwinie się działalność gospodarcza 12. Doświadczenie wskazuje, że podejmując inicjatywę utworzenia klastra należy: Zidentyfikować wspólny cel i określić korzyści, które pomogą zintegrować środowisko wokół pomysłu klastra. Znaleźć liderów reprezentujących klaster na zewnątrz oraz ustalić miejsce spotkań. Szukać zewnętrznych źródeł finansowania (PO IG, 10 A. Nowakowska, Z. Przygodzki, M. E. Sokołowicz, Stan rozwoju klastrów w Polsce w ujęciu regionalnym, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr 525, Szczecin 2009, s. 279, A. Nowakowska, op. cit., s P. Wieczorek, op. cit., s. 83.

15 RPO WP, PO RPW, Programy PARP). Nie zaczynać od tworzenia sztywnych struktur organizacyjnych uczestnicy klastra sami je określą i przyjmą. Koncentrować wysiłki na aktywizacji istniejących działań i zasobów klastrowych a nie na tworzeniu klastra od podstaw Fazy rozwoju klastrów Klastry podobnie jak organizmy żywe rodzą się, dojrzewają, starzeją i zmierzają ku schyłkowi. W ich cyklu życia - za J. Staszewską - można wyróżnić następujące fazy: a) formowania się klastra (faza zalążkowa), następująca w rezultacie dyfuzji innowacji i pomysłów albo dzięki przyciągnięciu istniejących i rosnących w siłę podmiotów - liderów w branży; b) wzrostu powiększający się rynek przyciąga naśladowców i konkurentów; nowe organizacje starają się budować i utrzymywać wzajemne relacje, nadążać za nowymi rozwiązaniami technologicznymi i marketingowymi oraz kontynuować podjęte działania innowacyjne; c) stabilizacji w miarę, jak proces produkcji staje się coraz bardziej rutynowy, w klastrze pojawia się coraz więcej podmiotów-naśladowców; wysokość kosztów staje się kluczowym źródłem przewagi konkurencyjnej; uczestnicy klastra poszukują nisz rynkowych i sposobów na poprawę produktywności; d) schyłkowy produkt klastra staje się w pełni zastępowalny, zaś uczestnicy klastra tracą stopniowo dynamikę we wdrażaniu innowacji oraz poszukiwaniu nowych wyrobów i rynków Formy organizacyjno-prawne klastrów Klastry mogą działać w sposób nieformalny, jako faktyczne porozumienie różnych podmiotów rywalizujących i współpracujących ze sobą. Jednak ze względów praktycznych wskazane jest aby miały one charakter formalny. Ułatwia to bowiem korzystanie z instytucji, programów i środków wsparcia tego rodzaju działalności. W Polsce nie ma dotychczas ustawowo określonej formy organizacyjnej klastra. Zainteresowane podmioty mogą zatem wykorzystywać rozmaite formy formalizowania działalności klastrowej. Doświadczenie wskazuje, że najczęściej stosowanymi formami organizacyjno-prawnymi klastrów są (w kolejności): stowarzyszenie, spółka z o.o., fundacja, konsorcjum. Najmniej popularną formą organizacyjną jest izba rzemieślnicza i izba przemysłowohandlowa15. Poniżej przedstawiono syntetyczną charakterystykę najczęściej spotykanych form organizacyjno-prawnych klastrów. Stowarzyszenie 16 Stowarzyszenie jest organizacją pozarządową, mającą osobowość prawną i podlegającą rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Stanowi dobrowolne, samorządne i trwałe zrzeszenie o celach niezarobkowych, samodzielnie określające swoje cele, program i strukturę organizacyjną oraz podejmujące uchwały dotyczące swojej działalności. 13 K. Kubiak, Idea i tworzenie klastrów przez gminy. Prezentacja, Chodzież J. Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców, Difin, Warszawa 2009, s Zob. struktura uczestników konkursu PARP na wspieranie inicjatyw klastrowych, w: D. Jabłońska, Wsparcie dla rozwoju klastrów w programach realizowanych przez PARP, PARP, Warszawa Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity), Dz. U r., nr 79, poz. 855.

16 14 Celem stowarzyszenia nie może być prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie zysków, jak też przysporzenie korzyści majątkowych jego członkom. Do założenia stowarzyszenia koniecznych jest co najmniej 15 członków. Najwyższą władzą stowarzyszenia jest walne zgromadzenie. Stowarzyszenie jest obowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej. Majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności i majątku oraz z darów publicznych. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji jego celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między członków. Majątek zlikwidowanego stowarzyszenia przeznacza się na cel określony w statucie lub w uchwale walnego zebrania członków (zebrania delegatów) o likwidacji stowarzyszenia. Fundacja 17 Fundacja stanowi instytucję prawną tworzoną dla realizacji celów społecznych lub gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami państwa, w szczególności w sferze ochrony zdrowia, rozwoju gospodarki i nauki, oświaty i wychowania, kultury i sztuki, opieki i pomocy społecznej, ochrony środowiska oraz opieki nad zabytkami. Fundacje mogą ustanawiać osoby fizyczne, niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania oraz osoby prawne, niezależnie od ich siedziby. Fundacja działa na podstawie przepisów ustawy o fundacjach i własnego statutu. Fundacja posiada osobowość prawną, którą nabywa w wyniku wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Najważniejsze decyzje dotyczące fundacji, w tym: wpis do rejestru, uchylenie uchwały zarządu, zawieszenie zarządu, likwidacja fundacji, podejmuje sąd rejestrowy na wniosek ministra - właściwego ze względu na cel fundacji lub wojewody - jeśli fundacja działa na terenie jego województwa. Organem zarządzającym fundacji jest zarząd. W praktyce często powoływane są: rada fundacji jako organ o ogólniejszych zadaniach (wytyczanie kierunków działania, kontrola ich wykonania, powołanie i odwołanie zarządu), rada programowa i organ rewizyjny. Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zakresie i na zasadach określonych w statucie, w rozmiarach służących celom fundacji. Siedziba fundacji powinna znajdować się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Fundacja, która ma prowadzić działalność na terenie jednego województwa, powinna mieć siedzibę na terenie województwa objętego działalnością tej fundacji. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością 18 Jest kapitałową spółką prawa handlowego, posiadającą osobowość prawną. Może być utworzona przez jedną albo więcej osób, w każdym celu prawnie dopuszczalnym. Posiada kapitał zakładowy o minimalnej wartości 5000zł, który dzieli się na udziały o minimalnej wartości 50zł. Wspólnikiem spółki z o.o. może być zarówno osoba fizyczna jak i prawna. Obligatoryjnymi organami spółki są: zarząd i zgromadzenie wspólników, a fakultatywnymi: rada nadzorcza i (lub) komisja rewizyjna. Umowa spółki z o.o. powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. W przypadku jeśli klaster chciałby się ubiegać o środki z funduszy strukturalnych - w umowie spółki powinien się pojawić zapis, że spółka jest non-profit bądź też, że spółka przeznacza wszystkie swoje zyski na cele statutowe (związane z funkcjonowaniem sieci/klastra). 17 Ustawa z dnia 6 kwietnia 1884 r. o fundacjach, Dz. U r., nr 46, poz Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodek Spółek Handlowych, Dz. U r., nr 94, poz z późn. zm.

17 Konsorcjum Konsorcjum to organizacja zrzeszająca kilka podmitów gospodarczych (co najmniej dwa) na określony czas, w konkretnym celu. Dopuszczalność zawierania tego typu umów wynika z obowiązującej w prawie cywilnym swobody zawierania umów. Celem konsorcjum jest najczęściej wspólne działanie w realizacji konkretnego przedsięwzięcia gospodarczego, które ze względu na potencjał finansowy przekracza możliwości jednego podmiotu. Uczestnicy konsorcjum zobowiązują się do współdziałania na rzecz osiągnięcia określonego celu gospodarczego, zaś po jego osiągnięciu konsorcjum jest rozwiązywane. Konsorcjum nie musi posiadać określonej struktury organizacyjnej (organów); nie musi też być wyposażone w majątek własny, wyodrębniony z majątków jego uczestników. Istnieją jednak konsorcja posiadające zarówno organy zarządzające, jak i dysponujące wyodrębnionym majątkiem. Konsorcjum w formie podstawowej nie posiada osobowości prawnej. Konsorcjum nie jest podmiotem gospodarczym, nie musi więc być rejestrowane, nie musi mieć odrębnej nazwy ani też siedziby. Podmioty tworzące konsorcjum są niezależne w działaniach nie objętych umową konsorcjalną. W działaniach związanych z konsorcjum realizują wspólną politykę finansową objętą porozumieniem. Zawierając umowę konsorcjalną jego uczestnicy mogą określić, który z podmiotów lub osób będzie reprezentował konsorcjum na zewnątrz (może to być jeden lub kilka podmiotów albo osoba trzecia). W praktyce wyznacza się pełnomocnika (często określanego mianem lidera, koordynatora), który będzie reprezentować wobec osób trzecich wszystkich konsorcjantów. Konsorcja mogą mieć wspólne konto rozliczeniowe; wszelkie formy płatności regulowane są przez firmę lub osobę reprezentującą konsorcjum. Wybór formy organizacyjno - prawnej klastra zależy od wielu czynników, a mianowicie: celu i specyfiki podmiotów klastrowych, charakteru powiązań między nimi, formalnych wymagań związanych ze staraniami o zewnętrzne źródła finansowania (np. PO IG, RPO WP, PO KL i in.), sprawności i kosztów funkcjonowania poszczególnych struktur. 1.9 Modele klastrów W oparciu o analizę funkcjonujących klastrów i sieci można przedstawić następujące wzory struktur organizacji grup kooperacyjnych przedsiębiorstw 20. Model włoski klastra Włoski model tworzenia grup kooperacyjnych charakteryzują: związki rodzinne w przedsiębiorstwach i pomiędzy przedsiębiorstwami, silne powiązania lokalne oraz wysoki stopień niezależności od rządu centralnego. Wzór klastra włoskiego przedstawia rys. 2. Jego cechy charakterystyczne to: związki pomiędzy podmiotami inicjowane przez właścicieli, brak wyodrębnionej struktury zarządzającej, brak powiązań kapitałowych. 19 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny, Dz. U r. nr 16, poz. 93 z późn. zm. 20 Zob. J. Staszewska, op. cit., s ; Organizacja grup kooperacyjnych przedsiębiorstw, PARP, Warszawa 2005, s.8 9.

18 16 Rys. 2. Włoski model klastra Źródło: opracowanie własne na podstawie J. Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców, Difin, Warszawa Model duński klastra Duński model klastra stanowi przykład zastosowania odgórnego podejścia przy tworzeniu tego rodzaju powiązań sieciowych. W duńskim modelu klastra głównym podmiotem jest tzw. broker sieciowy, który inicjuje i ułatwia kontakty między partnerami, pomaga identyfikować możliwe rozwiązania oraz doradza w jaki sposób wdrażać nowe idee (rys. 3) zgodnie z założeniami odpowiedniego programu rządowego, precyzującego strategię dla klastrów. Po wypełnieniu tych zadań funkcje koordynatora przejmuje nowopowstałe stowarzyszenie lub inna organizacja koordynująca współpracę uczestników klastra. Rys. 3. Duński model klastra Źródło: opracowanie własne na podstawie J. Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców, Difin, Warszawa Zmodyfikowane wersje modelu duńskiego, uwzględniające różnice kulturowe i uwarunkowania gospodarcze, są rozwijane w Wielkiej Brytanii, USA, Kanadzie, Australii oraz Nowej Zelandii Organizacja grup kooperacyjnych przedsiębiorstw, PARP, Warszawa 2005, s.8.

19 Model holenderski klastra Holenderski model klastra zakłada ścisłą współpracę z jednostką naukową (ośrodkiem B+R), aby ułatwić dostęp do zasobów wiedzy, umiejętności oraz aparatury, którymi dysponuje taka placówka. Omawiana struktura umożliwia obniżenie kosztów wdrożenia prototypowych urządzeń i technologii (podział kosztów pomiędzy uczestników klastra/sieci), a tym samym podniesienia konkurencyjności oferowanych przez klaster wyrobów. Cechy charakterystyczne tego modelu stanowią: aktywna polityka władz publicznych, ścisła współpraca z placówkami B+R oraz priorytet dla innowacji produktowych i procesowych. Rolę brokera sieci pełni zazwyczaj organ władzy, udostępniający zasoby w postaci kontaktów, informacji i środków finansowych Rys. 4. Holenderski model klastra Źródło: opracowanie własne na podstawie J. Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców, Difin, Warszawa Klastry jako droga do innowacyjnej gospodarki Budowa innowacyjnej gospodarki to proces złożony i długotrwały. Systemy klastrowe mogą przyczynić się do skutecznej realizacji tego celu bezpośrednio poprzez wspólne badania i rozwój oraz outsourcing badań i rozwoju. Jednak jeszcze ważniejsze wydaje się być tworzenie przyjaznej innowacjom kultury organizacyjnej, w wyniku 23 : zgromadzenia i wykorzystania dużego kapitału informacji, wiedzy, umiejętności i technologii; inwestowania w zarządzanie sieciami i budowanie kapitału społecznego poprzez wspólne systemy informacyjno komunikacyjne, sieci dostawcze, programy szkoleniowe, wybór odpowiednich menedżerów; promowanie otwartości poprzez umożliwianie nowym członkom wnoszenia nowej wiedzy, zasobów, technologii i doświadczenia oraz stymulowanie relacji z międzynarodowymi strukturami sieciowymi. Przykładem takich innowacyjnych klastrów w naszym kraju mogą być klastry: 1) Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza w Rzeszowie, którego liderem jest WSK PZL Rzeszów S.A. 24, 2) Klaster Life Science Kraków (biomedycyna, biotechnologia, bioinformatyka, kosmetologia), powstały z inicjatywy Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie J. Staszewska, op. cit., s Klastry gospodarcze: promocja przedsiębiorczości w Europie Środkowej i Wschodniej, OECD, Paryż 2005, s. 9; K. M. Kraj, Znaczenie sieci powiązań dla proinnowacyjnych korporacji transnarodowych, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr 525, Szczecin 2009, s

20 18 II. ZNACZENIE KLASTRÓW, aspekty społeczno-ekonomiczne - J. Hermaniuk 2.1 Klastry a polityka regionalna i rozwój regionalny Unia Europejska przywiązuje duże znaczenie do polityki regionalnej, służącej zapewnieniu wszechstronnego i stabilnego rozwoju jej regionów oraz zmniejszaniu różnic i zwiększaniu spójności społeczno-ekonomicznej między nimi. W obecnym okresie finansowym realizacji wymienionego celu służą dwa fundusze strukturalne: Europejski F ndusz Społeczny (EFS) i Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz Fundusz Spójności. Poza wymienionymi funduszami finansowany jest rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich oraz rybołówstwa (Wspólna Polityka Rolna i Wspólna Polityka Rybacka). Klastry uznawane są za katalizatory poprawy koniunktury gospodarczej - dzięki swojej innowacyjności, konkurencyjności, zdolności do aktywizacji eksportu i pozyskiwania inwestycji zagranicznych. Jak podają M. Lechwar i W. Jastrzębska26, cele polityki rozwoju UE, bazującej na klastrach obejmują: trwałe podnoszenie poziomu konkurencyjności lokalnej, regionalnej i narodowej gospodarki, wzrost innowacyjności przedsiębiorstw i poprawa ich pozycji konkurencyjnej, uzyskanie efektów synergicznych, przekształcenie klastrów w regionalne systemy innowacyjne. Klastering zajmuje istotne miejsce w Strategii Rozwoju Polski Wschodniej oraz Programie Operacyjnym Rozwój Polski Wschodniej (PO RPW). W omawianej strategii założono m.in., że: 1) rozwój powinien bazować przede wszystkim na endogenicznych zasobach regionu, w zgodzie z obowiązującymi standardami i normami, w tym ochrony środowiska, 2) jakość kapitału ludzkiego ma decydujący wpływ na sukces strategii, 3) niezbędne dla rozwoju jest partnerstwo ze strony najważniejszych aktorów regionalnych i krajowych 27. Jak podkreśla wymieniona Strategia doświadczenia państw rozwiniętych wskazują, iż trwały rozwój jest osiągany w wyniku koncentrowania działań na tych elementach gospodarek regionalnych, które już obecnie wykazują specjalizację i które uzyskały silną pozycję konkurencyjną w skali krajowej i międzynarodowej. Dotyczy to przede wszystkim stymulowania rozwoju już istniejących klastrów produkcyjnych (gron wytwórczości) oraz tworzenia klimatu dla dojrzewania takich struktur produkcyjno-usługowych. W Strategii stwierdza się, że w województwach Polski Wschodniej można wskazać kilka pozytywnych przykładów tego typu przedsięwzięć (Dolina Lotnicza, kompleks mleczny, kompleks zdrowej żywności, przemysł drzewny i meblarski, produkcja jachtów, elbląski kompleks elektroniczny itp.). 26 M. Lechwar, W. Jastrzębska, Uwarunkowania ekonomiczne funkcjonowania klastrów, w: Bobrecka-Jamro D. i in. (red.), Klastry w agrobiznesie. Uwarunkowania funkcjonowania i wpływ na rozwój lokalnej przedsiębiorczości, Difin, Warszawa Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020, MRR, Warszawa 2008, s. 46.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Założeniem POIR jest wsparcie realizacji całego procesu powstawania

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia 2015 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia Szczecinek, 24 września 2015 r. Klaster kilka słów teorii Klaster = współpraca

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 22 czerwca 2015 r. Wyzwanie na najbliższe lata zwiększenie poziomu zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r.

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r. Przedsiębiorczość akademicka Spółki spin-off i spin-out Uwarunkowania prawne: -Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (DZ.U. Nr 164 poz. 1365 z poźn. zmianami) -Ustawa z dnia 15 września

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie współpracy dla innowacji

Rozwijanie współpracy dla innowacji Rozwijanie współpracy dla innowacji Warsztat dr inż. Anna Sworowska na zlecenie Górnośląskiej Agencji Przedsiębiorczości i Rozwoju Sp. z o.o. Radlin, 14 marca 2014 r. Cel spotkania Po co to wszystko? uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje Katowice, 02.09.2015r Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje RPO WSL Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (RPO WSL) przewiduje

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu dr inż. Arkadiusz Borowiec 08.12.2011 r. WND POIG.01.01.01-30-014/09 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Michał Kołodziejski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia PARP Sieć współpracujących ze sobą ośrodków

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim. dr Michał Klepka

Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim. dr Michał Klepka Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim dr Michał Klepka Współpraca - formy Nieformalne spotkania Praktyki studenckie Zamawiane prace

Bardziej szczegółowo

Seminarium Regionalne systemy innowacji modele i wyzwania we wspieraniu innowacji w województwie warmińsko-mazurskim

Seminarium Regionalne systemy innowacji modele i wyzwania we wspieraniu innowacji w województwie warmińsko-mazurskim Seminarium Regionalne systemy innowacji modele i wyzwania we wspieraniu innowacji w województwie warmińsko-mazurskim miejsce: Hotel Warmiński - Olsztyn data: 28.06.2011 r. Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA SIECI GOSPODARCZE - OCENA STANU I PROGNOZA MBA 2009 1 A KONKRETNIE OCENA STANU I PROGNOZA FUNKCJONOWANIA SIECI W OPARCIU O DOŚWIADCZENIA WIELKOPOLSKIEJ IZBY BUDOWNICTWA MBA

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Efektywny Benchmarking Najlepsze praktyki w klastrach w USA i w Polsce. B. Sieńko-Kułakowska, G. Pisarczyk

Efektywny Benchmarking Najlepsze praktyki w klastrach w USA i w Polsce. B. Sieńko-Kułakowska, G. Pisarczyk Efektywny Benchmarking Najlepsze praktyki w klastrach w USA i w Polsce B. Sieńko-Kułakowska, G. Pisarczyk Klaster lotniczy w stanie Washington, USA 100 lat produkcji lotniczej największy na świecie klaster

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE

DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska MARITA KOSZAREK ekspert międzynarodowy ponad 9 lat doświadczenia w zakresie klastrów bezpośrednia współpraca

Bardziej szczegółowo

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!!

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Głównym celem projektu jest umożliwienie podmiotom z sopockiej

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020

Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020 Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020 Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Warszawa, 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA KLASTER WAŁBRZYSKIE SUROWCE

STATUT STOWARZYSZENIA KLASTER WAŁBRZYSKIE SUROWCE STATUT STOWARZYSZENIA KLASTER WAŁBRZYSKIE SUROWCE 1 Stowarzyszenie nosi nazwę KLASTER WAŁBRZYSKIE SUROWCE w dalszych postanowieniach Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2 Stowarzyszenie jest powołane dla organizowania

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4 Katowice, 28 marca 2014 r. Alokacja na działania skierowane dla Przedsiębiorców w okresie 2007-2013 Alokacja na poddziałania skierowane

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Partnerstwo w ramach potrójnej spirali na rzecz strategii rozwoju gospodarczego ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Strategia rozwoju Leszna została opracowana w 1997r. W 2008r. Rada Miejska Leszna

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego. Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020

Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego. Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020 Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020 Kraków, 08 października 2015 r. Rafał Solecki - Dyrektor Małopolskie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Współpraca przedsiębiorstw Od Kooperacji do kooperencji Wojciech Pitura Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 26.03.2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY W RAMACH Klastra Producentów i Przetwórców Mikroregionu Dolina Strugu obejmującego producentów warzyw, owoców i miodu oraz podmioty, które wykorzystują te surowce we własnym

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 1 Autor: Aneta Para Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 PO Innowacyjna Gospodarka jest to główny z programów operacyjnych skierowany do przedsiębiorców.

Bardziej szczegółowo

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 16 grudnia 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH

w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH 1 w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH 2 Fundusze zewnętrzne 2014 2020, (projekty programów operacyjnych) 1. REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

Bardziej szczegółowo

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki budować sieci współpracy na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki Miasto Poznań przyjazne dla przedsiębiorców Władze Miasta Poznania podejmują szereg działań promujących i wspierających rozwój

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą 2012 Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Usługi PK KSU jako pierwowzór nowych usług PK DIAGNOZA POTRZEB KLIENTA

Bardziej szczegółowo

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY W RAMACH Klastra Turystycznego Mikroregionu Dolina Strugu obejmującego gospodarstwa agroturystyczne na terenie Doliny Strugu Mając na uwadze potencjał branży turystycznej

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo