CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W BRWINOWIE. Praca zbiorowa pod redakcją Pawła Pruszka PORADNIK PROW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W BRWINOWIE. Praca zbiorowa pod redakcją Pawła Pruszka PORADNIK PROW"

Transkrypt

1 CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W BRWINOWIE Praca zbiorowa pod redakcją Pawła Pruszka PORADNIK PROW Przepisy ochrony środowiska, normatywy i wskaźniki funkcjonujące w produkcji rolniczej Wydanie I Publikacja sfinansowana ze środków PROW Działanie 8 Pomoc Techniczna, w ramach projektu Zmierz się z PROW-em Kampania promocyjna dotycząca możliwości i sposobów pozyskiwania pomocy w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

2 CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO w Brwinowie Brwinów ul. Pszczelińska 99 Adres internetowy: Adres Autorzy: Normatywy: Hanna Litwinow - produkcja zwierzęca Marek Krysztoforski - produkcja roślinna Aleksander Muzalewski - mechanizacja rolnictwa Dariusz Pomykała - produkcja zwierzęca Barbara Sazońska - warzywnictwo Tomasz Stachowicz - trwałe użytki zielone Włodzimierz Stachura - sadownictwo Recenzenci: Agnieszka Stępowska Krzysztof Zmarlicki Krzysztof Jończyk Jacek Wojciech Walczak Przepisy ochrony środowiska: Iwona Kajdan-Zysnarska Danuta Nowak Paweł Pruszek Opracowanie redakcyjne: Redakcja merytoryczna: Krzysztof Mościcki Redakcja językowa: Zofia Bujnowska i Alicja Matusz Redakcja techniczna: Małgorzata Ramatowska Skład komputerowy i projekt okładki: Marek Przekop Copyright by Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie ISBN Wydanie I, Brwinów 2006 Druk: Drukarnia JANTAR ul. Gen. Kutrzeby 44a; Stare Babice Nakład 2500 egz.

3 Spis treści Słowo wstępne Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną Wprowadzenie Podstawowe akty prawne Gospodarowanie zasobami wodnymi Ochrona gleb Gospodarka nawozami Ochrona powietrza Postępowanie ze środkami ochrony roślin Gospodarka odpadami Utrzymywanie czystości i porządku w gospodarstwach i gminach Ochrona środowiska przed hałasem Opłaty i kary za korzystanie ze środowiska Wymagania Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej Część II. Wybrane normatywy produkcji rolniczej Gleba, nawozy (informacje ogólne) Współczynniki reprodukcji i degradacji materii organicznej gleby (wg Eicha i Kundlera) Przykłady bilansowania materii organicznej w płodozmianie Przykład obliczenia kosztu składników w nawozach mineralnych (ceny 2005) Kompleksy przydatności rolniczej gleb dla terenów nizinnych Przeciętne plony 4 zbóż na poszczególnych kompleksach glebowych Minimalne parametry zbóż w zakupie interwencyjnym Charakterystyka głównych nawozów mineralnych Zawartość składników mineralnych w świeżej masie nawozów naturalnych i organicznych Wykorzystanie składników z nawozów naturalnych i mineralnych w I roku w % Charakterystyka nawozów wapniowych Charakterystyka nawozów wapniowo-magnezowych Ilość CaO potrzebna do neutralizacji zakwaszającego działania nawozów azotowych Optymalne dawki nawozów wapniowych zalecane w Polsce w t CaO na 1 ha Główne rośliny uprawne Podstawowe dane agrotechniki zbóż Podstawowe dane agrotechniki roślin okopowych Podstawowe dane agrotechniki upraw przemysłowych Podstawowe dane agrotechniki roślin motylkowych Podstawowe dane agrotechniki roślin międzyplonowych Podstawowe dane agrotechniczne upraw energetycznych Wartość opałowa i inne parametry surowców energetycznych Uzysk etanolu z różnych surowców Wybrane normy w ekologicznym systemie produkcji

4 Spis treści 3.1. Jednostki Certyfikujące w Rolnictwie Ekologicznym w Polsce w 2006 r. upoważnione na podst. art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 93, poz. 898) Wartość przedplonowa różnych roślin dla zbóż Przykładowe płodozmiany dla gospodarstw ekologicznych Wykaz środków ochrony roślin zakwalifikowanych do stosowania w rolnictwie ekologicznym w Polsce ( stan prawny na maj 2006) Wykaz zakwalifikowanych do stosowania nawozów i środków poprawiających właściwości gleby w rolnictwie ekologicznym Choroby i szkodniki zbóż, których nasilenie zależy od zmianowania Sucha masa resztek pożniwnych (wg Kvech, Malickiego) Oddziaływanie różnych form nawozów organicznych i resztek pożniwnych na właściwości gleby Ilość azotu w resztkach pożniwnych różnych roślin motylkowych Trwałe użytki zielone Identyfikacja biotypów trwałych użytków zielonych Optymalny skład runi - udział traw, motylkowych i ziół w % Udział poszczególnych grup roślin w mieszankach w % Grupy i rodzaje użytków zielonych wg typologicznego ich podziału Siedliska, ich potencjał produkcyjny, możliwa obsada zwierząt oraz rodzaj wypasu Roczne dawki azotu w kg czystego składnika na 1 ha łąk i pastwisk zależnie od rodzaju gleby, siedliska i wysokości plonu Roczne dawki fosforu w kg czystego składnika na 1 ha łąk i pastwisk zależnie od rodzaju gleby, siedliska i wysokości plonu Roczne dawki potasu w kg czystego składnika na 1 ha łąk i pastwisk zależnie od rodzaju gleby, siedliska i wysokości plonu Wpływ nawożenia na skład botaniczny runi łąkowej (udział roślin w %) Wpływ różnych dawek kompostu na plony siana uzyskiwane z łąki torfowej Plon siana z łąki matowanej różnymi okrywami w t z 1 ha Plony zielonek z łąk górskich zasilanych różnymi nawozami Wpływ koszarzenia na plon siana Nawożenie plantacji nasiennych traw w kg czystego składnika na 1 ha Mieszanki na trwałe użytki zielone, normy wysiewu nasion Mieszanki do podsiewu trwałych użytków zielonych Przykłady mieszanek traw i motylkowych do wysiewu na przemienne użytki Wysiew i zbiór nasion na plantacjach nasiennych traw Wysiew i zbiór nasion na plantacjach nasiennych roślin motylkowych drobnonasiennych Zmiany zawartości składników pokarmowych w trawach pierwszego pokosu w zależności od fazy rozwoju Preferencje w pobieraniu roślin z runi przez różne grupy zwierząt Plonowanie wybranych gatunków traw i ich udział w plonie ogólnym Plony siana z łąki trwałej w pierwszym roku użytkowania (czarna ziemia właściwa) Plony siana w zależności od częstotliwości koszenia w t z 1 ha (średnie z 3 lat)

5 Spis treści Rozkład plonów siana w t z 1 ha traw i roślin motylkowych wysianych w czystym siewie w pierwszym roku użytkowania Wydajność pastwisk w zależności od rodzaju wypasu Optymalny termin koszenia łąk (I pokos) w zależności od cech biologicznych przeważających w runi gatunków traw Struktura plonu zielonki na pastwisku w okresie wegetacji Starty suchej masy w stosunku do zawartości początkowej Straty zachodzące podczas suszenia siana w % Ubytki naturalne podczas przechowywania siana Ubytki naturalne przy składowaniu siana - w % wagowych Orientacyjna masa 1 m 3 siana w kg Straty przy różnych sposobach suszenia i kiszenia masy zielonej Nakłady pracy na 1 ha użytków zielonych Warzywnictwo Wybrane zagadnienia agrotechniki niektórych gatunków warzyw uprawianych z siewu Wybrane zagadnienia agrotechniki niektórych gatunków warzyw uprawianych z rozsady Wybrane zagadnienia agrotechniki warzyw pod osłonami Agrotechnika wybranych gatunków warzyw wieloletnich Wymagania pokarmowe roślin warzywnych w uprawie polowej Dawki i terminy stosowania nawozów organicznych pod różne gatunki roślin warzywnych w uprawie polowej Główne choroby i szkodniki warzyw oraz najczęściej stosowana liczba oprysków Optymalne warunki przechowywania warzyw Uprawa boczniaka ostrygowatego pełny cykl uprawy Nakłady siły roboczej na 100 m 2 uprawy pieczarki cykl uprawowy 2 miesiące Zalecane podstawowe parametry pieczarkarni o powierzchni uprawowej m Rośliny sadownicze Podkładki dla jabłoni Rozstawa i liczba drzew jabłoni na 1 ha w zależności od siły wzrostu i odmiany Nawożenie mineralne intensywnych sadów jabłoniowych (dawki maksymalne) Nakłady siły roboczej i ciągnikowej na założenie 1 ha sadu jabłoniowego Nakłady pracy na 1 ha sadu jabłoniowego rocznie Przeciętne plony w owocujących sadach jabłoniowych Podkładki dla grusz Rozstawa i liczba drzew gruszy na 1 ha w zależności od siły wzrostu i odmiany Nawożenie mineralne intensywnych sadów gruszowych Nakłady siły roboczej i ciągnikowej na założenie 1 ha sadu gruszowego Nakłady siły roboczej i pociągowej na1 ha sadu gruszowego na rok Przeciętne plonowanie owocujących sadów gruszowych Rozstawa drzew śliwy oraz ich liczba na 1 ha Nawożenie mineralne intensywnych sadów śliwowych

6 Spis treści Nakłady siły roboczej i pociągowej na założenie 1 ha sadu śliwowego Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha sadu śliwowego na rok Przeciętne plony owocujących sadów śliwowych Wytrzymałość na mróz najpopularniejszych odmian wiśni Podkładki dla wiśni Rozstawa i liczba drzew wiśni na 1 ha Nawożenie mineralne intensywnych sadów wiśniowych Nakłady siły roboczej i pociągowej na założenie 1 ha sadu wiśniowego Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha sadu wiśniowego na rok Przeciętne plony owocujących sadów wiśniowych Podkładki dla czereśni Rozstawa i liczba drzew czereśni na 1 ha Nawożenie mineralne sadów czereśniowych Nakłady siły roboczej i pociągowej na założenie 1 ha sadu czereśniowego Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha sadu czereśniowego na rok Przeciętne plony owocujących sadów czereśniowych Podkładki dla brzoskwini Typowe rozstawy i liczba drzew brzoskwiń i nektaryn na 1 ha Nawożenie mineralne sadów brzoskwiniowych i nektarynowych Nakłady siły roboczej i pociągowej na założenie 1 ha sadu brzoskwiniowego lub nektarynowego (1000 drzew na 1 ha) Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha sadu brzoskwiniowego lub nektarynowego na rok Przeciętne plony owocujących sadów brzoskwiniowych i nektarynowych (1000 drzew na 1 ha) Rozstawy i liczba sadzonek malin na 1 ha Nawożenie mineralne intensywnych plantacji malin Nakłady siły roboczej i pociągowej na założenie 1 ha plantacji malin Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha plantacji malin na rok Przeciętne plony owocujących plantacji malin Nawożenie mineralne jagodników (porzeczka, agrest) Typowe rozstawy i obsada krzewów agrestu Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha plantacji agrestu Przeciętne plony agrestu Typowa rozstawa i obsada krzewów na plantacjach porzeczki Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha plantacji porzeczki czarnej, czerwonej i białej Przeciętne plony z 1 ha plantacji porzeczki Typowe rozstawy i liczba krzewów na 1 ha plantacji borówki wysokiej Nawożenie mineralne borówki wysokiej Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha plantacji borówki wysokiej Przeciętne plony borówki wysokiej Typowa rozstawa i obsada roślin truskawki na 1 ha oraz niezbędna powierzchnia matecznika

7 Spis treści Nawożenie mineralne i organiczne truskawki Nakłady siły roboczej i pociągowej na założenie 1 ha plantacji truskawki Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha owocującej plantacji truskawki Przeciętne plony truskawek Typowa rozstawa krzewów na plantacjach leszczyny Nakłady siły roboczej i pociągowej na 1 ha plantacji leszczyny rocznie Przeciętne plony leszczyny Wzrost i plonowanie aronii Charakterystyka podstawowych parametrów różnych typów przechowalni owoców Wymiary i pojemność podstawowych opakowań na owoce Rośliny ozdobne Charakterystyka ważniejszych gatunków jednorocznych roślin ozdobnych uprawianych z siewu wprost do gruntu Charakterystyka ważniejszych gatunków jednorocznych uprawianych z rozsady Charakterystyka dwuletnich roślin ozdobnych Chakterystyka materiału siewnego niektórych drzew i krzewów Norma wysiewu na 1m 2 powierzchni siewnej ( inspekt) Zioła Rośliny uprawiane z bezpośredniego siewu nasion i z rozsady Rośliny uprawiane z bezpośredniego siewu nasion w polu Rośliny uprawiane w gruncie rozmnażane wegetatywnie Nawożenie obornikiem roślin zielarskich Terminy zbioru surowców zielarskich Dane dotyczące pozyskiwania ziół Pszczoły Wydajność pracy przy pozyskiwaniu niektórych produktów pasiecznych Wydajność pracy w pasiekach różnej wielkości Wyniki zastosowania gospodarki wędrownej Zawiązywanie owoców przez rośliny entomofilne przy obecności i przy braku owadów zapylających (wg różnych autorów) Średnie zużycie miodu i pyłku przez jedną rodzinę pszczelą w ciągu roku w kg Normy obsady pszczołami upraw entomofilnych w celu dobrego zapylenia Normy zaopatrzenia rodziny pszczelej w zapasy zimowe (cukier w kg) Zestawienie podstawowego sprzętu potrzebnego w racjonalnie prowadzonej pasiece Wydajność miodowa niektórych gatunków roślin w warunkach Polski Produkcja zwierzęca Orientacyjna zawartość azotu w odchodach różnych zwierząt (w nawozach naturalnych) Współczynniki przeliczeniowe na DJP Podstawowe pojęcia związane z obrotem stada. Najczęściej spotykane grupy wiekowe lub użytkowe podstawowych zwierząt gospodarskich Przykład rocznego obrotu stada bydła Przykład obrotu stada świń Przykładowy obrót stada drobiu

8 Spis treści Przykładowy obrót stada kóz Przybliżone: wiek, masa ciasła i wymiary bydła dużych ras mlecznych Orientacyjna wysokość w kłębie niektórych ras koni ( klacze/ogiery) Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla bydła Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla jeleni i danieli Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla koni Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla owiec i kóz Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla świń Pomieszczenia - minimalne warunki utrzymania mięsożernych zwierząt futerkowych Pomieszczenia - minimalne warunki utrzymania roślinożernych zwierząt futerkowych Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla gospodarstw utrzymujących powyżej 350 szt. kur mięsnych Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla drobiu przy klatkowym systemie utrzymania Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla drobiu przy bezklatkowym systemie utrzymania Pomieszczenia - minimalne powierzchnie dla ptaków utrzymywanych w systemie otwartym Zalecane parametry oświetlenia w pomieszczeniach inwentarskich Bydło - główne rasy użytkowane w Polsce Bydło - orientacyjne parametry zootechniczne warunkujące reprodukcję stada Bydło - przeciętna masa ciała Bydło - powszechnie stosowane żywienie cieląt do 3 miesięca życia, dawki pokarmowe oraz zapotrzebowanie na pasze Bydło - przykładowe dzienne dawki pokarmowe dla jałówek hodowlanych Bydło - przykładowe dawki podstawowe dla krów mlecznych Bydło - przykładowe dawki pokarmowe dla krów mlecznych (masa ciała ok. 600 kg) Bydło - przykładowe dzienne dawki pokarmowe (lub mix TMR ) wg Instytutu Zootechniki Kraków (masa krów kg) Bydło - Skład (%) przykładowych mieszanek treściwych Bydło - przykłady opartych na kiszonce z kukurydzy dawek pokarmowych dla intensywnie opasanych buhajków Bydło - orientacyjne zużycie pasz (kg) w okresie opasu wg dawek podanych w tabeli powyżej Bydło - przykładowa dzienna dawka pokarmowa dla buhajków Bydło - zapotrzebowanie na paszę na cały okres opasu ( kg) przy założeniu przyrostu dziennego minimum 1000 g Świnie - główne rasy przydatne do krzyżowania towarowego Świnie - parametry produkcyjne Świnie - niektóre cechy ras utrzymywanych w Polsce (stada pod kontrolą użytkowości) Świnie - ocena użytkowości stada loch Świnie - kalendarz prośności loch

9 Spis treści Świnie - klasyfikacja tusz wieprzowych w Polsce uwzględniająca standardy jakościowe UE Świnie - orientacyjna wydajność rzeźna i straty ubojowe Świnie - orientacyjne zapotrzebowanie na energię, białko i aminokwasy na 1 szt. w okresie żywienia Świnie - orientacyjne zapotrzebowanie na pasze pełnoporcjowe dla młodzieży hodowlanej oraz knura (kg w okresie żywienia) Świnie - orientacyjne zapotrzebowanie na pasze pełnoporcjowe dla lochy w 1 cyklu produkcyjnym oraz zapotrzebowanie roczne (2,2 mioty w ciągu roku, wysoka wartość pasz) w kg na 1 szt Świnie - orientacyjne zapotrzebowanie na pasze pełnoporcjowe dla lochy w 1 cyklu produkcyjnym oraz zapotrzebowanie roczne (2 mioty w ciągu roku, średnia wartość pasz) w kg na 1 szt Świnie - orientacyjne dzienne dawki pokarmowe na bazie pasz gospodarskich dla loch oraz zapotrzebowanie łączne w kg na 1 szt. na 0,5 roku Świnie - długość tuczu świń Świnie - orientacyjne zapotrzebowanie na pasze pełnoporcjowe na 1 tuczoną sztukę (w kg na okres żywienia) Konie - wskaźniki biodynamiczne głównych grup rasowych w Polsce i parametry pokroju Konie - orientacyjne parametry zootechniczne Maksymalne dzienne dawki różnych pasz dla koni o masie ciała kg Konie - zapotrzebowanie na składniki pokarmowe koni użytkowanych w rekreacji Konie - przykładowa dawka pokarmowa dla konia użytkowanego w reakcji (700 kg masy ciała) Jelenie - kalendarz fermy Jelenie - orientacyjne parametry zootechniczne wpływające na produkcję jeleni i danieli Owce - ogólna klasyfikacja ras i typów użytkowych Owce - podstawowe pojęcia związane z chowem Owce - główne parametry rozrodu i organizacji stada Owce - orientacyjna masa ciała niektórych ras Owce - wydajność wełnista i mleczna Owce - tucz jagniąt rzeźnych Kozy - charakterystyka ważniejszych ras Kozy - orientacyjne parametry zootechniczne Kozy - masa ciała ( kg) koźląt rasy białej uszlachetnionej w różnych okresach wiekowych Kozy - orientacyjne zapotrzebowanie na różne rodzaje paszy dla jednej kozy o masie ciała 50 kg i wydajności mleka 800 kg na rok Kozy - dawki pokarmowe dla dorosłych kóz o wydajności dziennej 2 kg mleka lub w drugim miesiącu zasuszania Kozy - dawki pokarmowe dla młodzieży w wieku tygodni Kozy - dzienne dawki pokarmowe dla kozłów Drób - główne kierunki użytkowania oraz niektóre rasy i rody użytkowane w Polsce

10 Spis treści Drób - orientacyjna masa ciała oraz okresy tuczu drobiu rzeźnego w kg Drób - orientacyjne parametry rozrodu drobiu i produkcji jaj Zwierzęta futerkowe - najpopularniejsze rasy i odmiany oraz główne kierunki użytkowania Zwierzęta futerkowe - średnie parametry technologiczne chowu i hodowli niektórych gatunków mięsożernych Zwierzęta futerkowe - średnie parametry technologiczne chowu i hodowli niektórych gatunków roślinożernych Zwierzęta futerkowe - orientacyjna masa ciała w różnym wieku (w gramach) Ryby - gęstość obsady karpia w zależności od kategorii stawów Ryby - masa jednostkowa karpi w kolejnych stadiach rozwojowych Ryby - najczęściej stosowane pasze w chowie karpia Ryby - parametry wód przydatnych do hodowli pstrąga Ryby - przeżywalność pstrągów tęczowych z tarła wiosennego i jesiennego Ryby - dawki pokarmowe starteru (S), paszy narybkowej (N) i paszy tuczonej (T) w % masy obsady Ryby - dawki paszy mokrej zalecane w żywieniu pstrągów tęczowych w % masy obsady Ryby - zalecane dobowe dawki paszy podczas tuczu towarowego suma afrykańskiego w % masy obsady Ryby - parametry wód przydatnych do hodowli suma afrykańskiego Wskaźniki eksploatacyjno - ekonomiczne maszyn i ciągników rolniczych Założenia przyjęte do obliczeń i podstawowe definicje Wskazówki metodyczne do obliczania kosztów eksploatacji maszyn Przykład obliczania jednostkowych kosztów eksploatacji Wskaźniki eksploatacyjno-ekonomiczne do obliczania jednostkowych kosztów pracy maszyn i ciągników rolniczych Graniczne wykorzystanie maszyn rolniczych Wykorzystanie graniczne a terminowość i jakość usług Arkusze kalkulacyjne Jak korzystać z tabel jednostkowych kosztów eksploatacji ciągników i maszyn rolniczych? Jednostkowe koszty eksploatacji wybranych ciągników i środków transportowych Jednostkowe koszty eksploatacji wybranych maszyn i narzędzi agregatowanych z ciągnikami oraz maszyn samojezdnych

11 Słowo wstępne Słowo wstępne Przekazujemy do szerokiego wykorzystania praktyczne opracowanie dla wszystkich zainteresowanych działaniami Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Celem PROW jest wsparcie rozwoju obszarów wiejskich zgodnie z założeniami europejskiego modelu rolnictwa. Szczególne znaczenie w tym modelu przypisuje się wykorzystaniu licznych i specyficznych funkcji obszarów wiejskich, takich jak ochrona środowiska naturalnego czy ochrona tradycyjnego krajobrazu i kulturowego dziedzictwa wsi. Działania PROW skoncentrowane są wokół dwu grup zagadnień priorytetowych, odzwierciedlających główne cele programu. Priorytet 1. Poprawa konkurencyjności gospodarstw poprzez następujące działania: renty strukturalne, wsparcie gospodarstw niskotowarowych, wspieranie grup producentów rolnych. Priorytet 2. Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich poprzez: wsparcie dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i wpływających na poprawę dobrostanu zwierząt, dostosowanie gospodarstw do standardów UE, zalesianie gruntów rolnych. Zaletą wymienionych działań PROW jest to, że ich realizacja nie wymaga zaangażowania własnych środków finansowych rolników. Nie oznacza to jednak bezwarunkowego rozdawnictwa środków publicznych. Udział rolników w poszczególnych działaniach wiąże się z przyjęciem na siebie dobrowolnych zobowiązań w zakresie gospodarowania posiadanymi zasobami. Świadome gospodarowanie zasobami rolniczymi wymaga znajomości zasad i przepisów z zakresu ochrony środowiska naturalnego. Opracowanie niniejsze przygotowane zostało przez zespół autorów. W części I zebrano aktualnie obowiązujące przepisy prawa ochrony środowiska odnoszące się wprost do działalności rolniczej oraz wymagania zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Mówiąc najkrócej ta część opracowania, wyjaśnia zasady gospodarczego wykorzystywania środowiska przyrodniczego i wskazuje jednocześnie zakres zobowiązań, które są specyficznym wkładem własnym rolników w realizację części działań PROW. Uzyskiwane z tytułu realizacji tych zoobowiązań płatności są rekompensatą za dodatkowy wysiłek lub utracone korzyści. Zarówno z punktu widzenia rolników, jak i instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie programu ważne jest, aby przygotowanie wniosków o podjęciu poszczególnych działań opierało się na jednolitych dla całego kraju normach i wskaźnikach, obiektywizujących zakres podejmowanych zobowiązań. Temu celowi służy druga część opracowania, zawierająca normatywy produkcyjne z zakresu: produkcji roślinnej (wraz z wybranymi informacjami o ekologicznych metodach produkcji), gospodarowania na trwałych użytkach zielonych, uprawy warzyw, roślin sadowniczych i ozdobnych, ziół oraz pszczelarstwa, produkcji zwierzęcej, a także parametry techniczno-eksploatacyjne maszyn i urządzeń rolniczych. Mamy nadzieję, że taki układ treści okaże się wystarczająco przejrzysty i ułatwi korzystanie z podręcznika. Nad przygotowaniem tej publikacji pracowało wiele osób. Cenny jest też udział pracowników nauki rolniczej, którzy podjęli się roli recenzentów treści merytorycznej podręcznika. Tej trudnej funkcji nie ograniczali oni do formułowania opinii, ale dzielili się z zespołem autorskim wynikami własnego dorobku naukowego, co w znaczący sposób wpłynęło na jakość całego opracowania. 11

12 12

13 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną CZĘŚĆ I. PRZEPISY OCHRONY ŚRODOWISKA ZWIĄZANE Z PRODUKCJĄ ROLNĄ 1. WPROWADZENIE Rozwój rolnictwa to nie tylko wzrost ekonomiczny i rozwój technologiczny, lecz również troska o dobry stan środowiska, zachowanie jego walorów przyrodniczych i krajobrazowych. Rolnicy podejmujący działalność produkcyjną są zobligowani przez prawo obowiązujące w danym kraju do szczególnej ochrony wspólnego dobra, jakim jest środowisko naturalne. Gospodarstwo rolne w polskim prawodawstwie traktowane jest jako przedsiębiorstwo produkcyjne stanowiące część ekosystemu, z którym jest nierozerwalnie związane. Gospodarstwo, w dążeniu do osiągnięcia celu produkcyjno-ekonomicznego i społecznego, powinno nadawać swoim działaniom charakter proekologiczny. Chodzi o to, aby korzystanie z zasobów środowiska nie naruszało jego równowagi. Na problematykę ochrony środowiska szczególny nacisk kładzie Unia Europejska, gdzie z mocy prawa wprowadzono pojęcie Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej (ZDPR). Na podstawie ustaleń Dyrektywy Azotanowej (91/676/EWG) każde państwo członkowskie ma ustanowić zasady ZDPR. Obejmują ono wybrane podstawowe standardy gospodarowania, do których racjonalnie działający rolnik powinien się dostosować. Standardy te już stały się warunkiem korzystania z niektórych instrumentów pomocowych dla rolnictwa, np. w projektowaniu rozwoju obszarów wiejskich (PROW) działanie nr 3 Wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i Działanie nr 4 Wsparcie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Wymogi ZDPR dotyczą przede wszystkim: prawidłowego gospodarowania nawozami, ochrony wód i gleb, zachowania cennych siedlisk i gatunków występujących na obszarach rolnych, ochrony walorów krajobrazu. W tym rozdziale prezentujemy obowiązujące w Polsce najważniejsze przepisy związane z ochroną środowiska i dotyczące rolniczej działalności produkcyjnej, a na koniec także wymogi związane ze Zwykłą Dobrą Praktyką Rolniczą, wraz z opisem czynności kontrolnych w gospodarstwie. 2. PODSTAWOWE AKTY PRAWNE Ogólne zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów reguluje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. (Dz. U. z 2001 r. Nr 62, poz. 627, z późn. zm.). Ustawa precyzuje między innymi definicję podmiotu korzystającego ze środowiska. Jest nim przedsiębiorca, w rozumieniu ustawy Prawo działalności gospodarczej, oraz osoba prowadząca działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa. Ustawa określa też: zasady ustalania:warunków ochrony zasobów środowiska, warunków wprowadzania substancji lub energii do środowiska oraz kosztów korzystania ze środowiska; zasady udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie; udział społeczeństwa w postępowaniu w sprawach związanych z ochroną środowiska; obowiązki organów administracji; odpowiedzialność i sankcje. 13

14 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną Tabela 1. Akty prawne dotyczące poszczególnych dziedzin ochrony środowiska Lp. Dziedziny ochrony Akt prawny 1 ochrona wód 2 ochrona gruntów rolnych i leśnych (ochrona gleb) 3 gospodarka nawozowa 4 ochrona powietrza 5 ochrona roślin 6 gospodarka odpadami 7 ochrona zwierząt gospodarskich i domowych 8 ochrona obszarów i obiektów o wartościach przyrodniczych, krajobrazu, zwierząt i roślin zagrożonych wyginięciem oraz drzew, krzewów i zieleni 9 porządek i czystość w gospodarstwie 10 ochrona przed hałasem Ustawa Prawo Wodne z 18 lipca 2001 r. (Dz.U. z 2001 r., Nr 115, poz. 1229, z późn. zm.) Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 3 lutego 1995 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 16, poz. 78, z późn. zm.) Ustawa o nawozach i nawożeniu z dnia 26 lipca 2000 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 89, poz. 99) Ustawa z 27 kwietnia 2001 r Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2001 r. Nr 62, poz. 627, art. 85) Ustawa o ochronie roślin uprawnych z dnia 12 lipca 1995 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1398, z późn. zm.) Ustawa o odpadach z 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. z 2001 r. Nr 62, poz. 628, z późn. zm.) Ustawa o ochronie zwierząt z 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 111, poz. 724, z późn. zm.) Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991 r. (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079, z późn. zm.) Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 13 września 1996 r. (Dz. U. z 1996 r. Nr 132, poz. 622, z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Środowiska z 29 lipca 2004 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2004 r. Nr 178, poz 1841) 2.1. GOSPODAROWANIE ZASOBAMI WODNYMI Warunki korzystania z wód Korzystanie z wód oznacza używanie ich na potrzeby ludności oraz gospodarki, przy czym nie może ono powodować pogorszenia stanu wód oraz ekosystemów od nich zależnych. Korzystanie zwykłe to korzystanie z wody stanowiącej własność właściciela gruntu oraz z wody podziemnej na jego gruncie, jeśli pobór wody nie przekracza 5 m 3 na dobę (nie wymaga się wówczas pozwolenia wodnoprawnego) w celu zaspokojenia potrzeb własnych i gospodarstwa domowego czy indywidualnego gospodarstwa rolnego. Nie dotyczy to działań, na które potrzebne są osobne pozwolenia, związane z: nawadnianiem gruntów lub upraw wodą podziemną za pomocą deszczowni, poborem wody powierzchniowej lub podziemnej w ilości większej niż 5m 3 na dobę, korzystaniem z wód na potrzeby działalności gospodarczej, rolniczym wykorzystaniem ścieków lub wprowadzaniem do wód lub do ziemi oczyszczonych ścieków, jeżeli ich łączna ilość jest większa 5 m 3 na dobę, wykonywaniem urządzeń wodnych. Korzystanie szczególne z wód ma miejsce wtedy, gdy pobór wody (powierzchniowej lub podziemnej) jest większy niż 5 m 3 na dobę. Gospodarstwo posiadające własne ujęcie wody powierzchniowej lub podziemnej, gdzie pobór 14

15 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną wody przekracza 5 m 3 na dobę lub głębokość ujęcia wody przekracza 30 m musi uzyskać pozwolenie wodnoprawne. Pozwolenie wodnoprawne to decyzja administracyjna wydawana na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego na czas określony, na wniosek zainteresowanego korzystaniem z wód lub urządzeń wodnych. Właściwym organem do wydawania pozwoleń wodnoprawnych jest wojewoda, a w przypadku małych i średnich gospodarstw rolnych starosta. W pozwoleniu wodnoprawnym ustala się cel, zakres i warunki korzystania z wód oraz obowiązki niezbędne ze względu na ochronę zasobów środowiska, interesów ludności i gospodarki, a w szczególności: ilość pobieranej lub odprowadzanej wody, sposób i zakres prowadzenia pomiarów ilości i jakości pobieranej wody, prowadzenie okresowych pomiarów wydajności i poziomu zwierciadła wody w studni. Do wniosku o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego należy dołączyć operat wodnoprawny. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz art i art ) określa wymogi, jakie powinien spełniać operat wodnoprawny i dokumenty, jakie powinien zawierać. Rolnicze wykorzystanie ścieków i osadów ściekowych Przez rolnicze wykorzystanie ścieków rozumie się wykorzystanie ich do nawadniania oraz nawożenia użytków rolnych oraz stawów rybnych (chów lub hodowla ryb). Ścieki te nie mogą stanowić zagrożenia dla jakości wód podziemnych i powierzchniowych, wynikającego z zawartości substancji szczególnie szkodliwych. Rolnicze wykorzystanie jest możliwe wtedy, gdy wskaźnik BZT 5 ścieków dopływających jest redukowany co najmniej o 20%, a zawartość zawiesin ogólnych co najmniej o 50% i odpowiadają one określonym warunkom sanitarnym oraz nie są przekroczone najwyższe dopuszczalne wskaźniki zanieczyszczeń. Reguluje to rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1763). Spełnienie powyższych wymagań oceniane jest na podstawie badań mikrobiologicznych i parazytologicznych ścieków oraz badań stanu i składu ścieków przeznaczonych do rolniczego wykorzystania. Badania takie muszą być wykonywane co najmniej raz na dwa miesiące. Ponadto raz na rok muszą być wykonane badania na zawartość metali ciężkich w glebach, na których ścieki są stosowane. Roczne i sezonowe dawki ścieków wykorzystywanych rolniczo nie mogą przekroczyć zapotrzebowania roślin na azot, potas oraz wodę, nie mogą też utrudniać przebiegu procesów samooczyszczania się gleby, dlatego ustalając dawki ścieków powinno się uwzględniać: potrzeby pokarmowe roślin, zasobność gleby w składniki pokarmowe, dawki składników, zwłaszcza azotu, wprowadzanych do gleby w nawozach naturalnych i organicznych, 15

16 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną stan i sposób zagospodarowania gruntów i system płodozmianu. Rolnik wykorzystujący ścieki do nawożenia gruntów powinien się upewnić, czy jednostka je oferująca posiada pozwolenie wodnoprawne oraz aktualne wyniki badań składu tych ścieków. Stosowanie ścieków musi być bezwzględnie oparte na planie nawożenia ściekami, uwzględniającym termin zastosowania ścieków, ich przeznaczenie i sposób stosowania, powierzchnię, wysokość dawki oraz ilość składników wniesionych do gleby ze ściekami, na podstawie wyników analizy gleby. Wstępny Plan nawożenia powinna opracować jednostka oferująca ścieki i dostarczyć jego kopię rolnikowi, który z kolei ma obowiązek uwzglednienia dawek ścieków w planie nawożenia, jaki sporządza sam. Rolnik powinien posiadać (w razie kontroli gospodarstwa przez Inspekcję Ochrony Środowiska): plan nawożenia ściekami, kopię pozwolenia wodnoprawnego od jednostki oferującej ścieki, wyniki analizy gleby (podstawowej i na zawartość metali ciężkich). Stosowanie ścieków wiąże się z koniecznością zachowania określonych przepisami odległosci między gruntami, na których ścieki się stosuje a różnymi obiektami (patrz tabela poniżej). Tabela 2. Odległość gruntów, na których stosuje sie ścieki od różnych obiektów Lp. Obiekty Minimalna odległość (m) Obiekty przeznaczone na pobyt ludzi; przy rozprowadzaniu ścieków: Drogi publiczne i linie kolejowe; przy rozprowadzaniu ścieków Linia brzegu wód płynących; przy spadku terenu Zbiorniki wodne, stawy rybne nie przewidziane do zasilania ściekami oraz linia brzegu jezior; przy spadku terenu Studnia stanowiąca źródło zaopatrzenia w wodę do spożycia grawitacyjnie 100 za pomocą deszczowni 200 grawitacyjnie 20 za pomocą deszczowni 70 do 2 %; 30 od 2 do 10 %; 50 ponad 10 %. 70 do 2 %; 50 od 2 do 10 %; 80 ponad 10 %. 100 indywidualne 250 zbiorowe 250 Zabrania się rolniczego wykorzystania ścieków (zgodnie z ustawą Prawo wodne): na gruntach zamarzniętych do głębokości 30 cm lub przykrytych śniegiem, na gruntach wykorzystywanych do uprawy roślin przeznaczonych do spożycia w stanie surowym, na gruntach, gdzie zwierciadło wód podziemnych znajduje się płycej niż 1,5 m od powierzchni ziemi lub od dna rowu rozprowadzającego ścieki, na obszarach o spadku terenu większym niż 10 % dla gruntów ornych oraz większym niż 20 % dla łąk, pastwisk i plantacji drzew leśnych. Komunalne osady ściekowe to osady pochodzące z oczyszczalni ścieków, powstające w komorach fermentacyjnych oraz innych instalacjach służących do oczyszczania ścieków komunalnych 16

17 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną oraz innych ścieków o składzie zbliżonym do składu ścieków komunalnych. Ścieki komunalne mogą one znaleźć zastosowanie po uprzedniej odpowiedniej obróbce, która obniży ich podatność na procesy zagniwania i zmniejszy lub wyeliminuje zagrożenie dla środowiska czy zdrowia ludzi. Komunalne osady ściekowe można wykorzystywać w rolnictwie do rekultywacji gruntów przeznaczonych na cele rolnicze i pod wszystkie uprawy rolnicze z wyjątkiem łąk, pastwisk oraz roślin warzywnych i jagodowych przeznaczonych do bezpośredniego spożycia przez ludzi. Stosuje się je w postaci płynnej lub ziemistej. W postaci płynnej osady wprowadza się do gleby przez iniekcję (wstrzykiwanie) lub natryskiwanie, także w formie hydroobsiewu. W postaci ziemistej rozprowadza się je równomiernie na powierzchni gleby i zaraz z nią miesza. Zgodnie z art. 43 ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 62, poz. 628, z późn. zm.) komunalne osady ściekowe mogą być przekazywane właścicielowi, dzierżawcy lub innej osobie władającej nieruchomością, na której mają być stosowane, wyłącznie przez wytwórcę tych osadów. Przed stosowaniem powinny być one poddane badaniom przez wytwórcę komunalnych osadów ściekowych. Wytwórca komunalnych osadów ściekowych jest obowiązany do przekazywania właścicielowi, dzierżawcy lub innej osobie władającej nieruchomością, na której te osady mają być stosowane, wyników badań oraz informacji o dawkach tego osadu, które można stosować na poszczególnych gruntach. Każdy wytwórca przekazywanych osadów jest odpowiedzialny za ich skład. Opracowanie wstępnego planu nawożenia osadem, oraz dostarczenie wyników badań osadu i gleby zapewnia rolnikowi wytwórca osadów ściekowych. Stosowanie komunalnych osadów ściekowych nie może powodować pogorszenia jakości gleb oraz wód powierzchniowych i podziemnych. Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie komunalnych osadów ściekowych z 1 sierpnia 2001 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 134, poz. 1140) określa warunki, jakie muszą być spełnione przy wykorzystywaniu osadów, a także dawki, zakres i częstotliwość badań komunalnych osadów ściekowych oraz gruntów, na których osady te mają być stosowane. Komunalne osady ściekowe muszą spełniać określone normy sanitarne, a zawartość w nich metali ciężkich nie może przekraczać wartości określonych w ustawie. Dawki komunalnych osadów ściekowych stosowanych w rolnictwie ustala się dla każdej partii osadu osobno. Zależą one od rodzaju i sposobu użytkowania gruntu, jakości komunalnego osadu ściekowego oraz zapotrzebowania roślin na fosfor i azot Tabela 3. Dopuszczalne dawki komunalnych osadów ściekowych Lp. 1. Rolnictwo 2. Wykorzystanie Rekultywacja gruntów na cele rolne Dawka w tonach suchej masy na 1 ha do 10 dawka w ciągu 5 lat 200 zależnie od zawartości materii organicznej w gruncie (do 3%) Uwagi zabieg jednorazowy lub dwukrotny zabieg jednorazowy z jednorazowym lub wielokrotnym wprowadzaniem osadu 17

18 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną 3. Uprawa roślin przeznaczonych do produkcji kompostu do 250 dawka na pierwsze 3 lata do 10 dawka w dalszych latach zabiegi wielokrotne zabiegi wielokrotne 4. Uprawa roślin nie przeznaczonych do spożycia i produkcji pasz do 250 dawka na pierwsze 3 lata do 10 dawka w dalszych latach zabiegi wielokrotne zabiegi wielokrotne Wykorzystanie komunalnych osadów ściekowych wiąże się z opracowaniem planu nawożenia uwzględniającego: termin zastosowania osadów, przeznaczenie (np. nazwa uprawy), dawkę i ilość składników wniesionych z osadem do gleby (zarówno metali ciężkich, jak i innych pierwiastków, np. fosforu, azotu) oraz wykonaniem analiy składu osadu i analiy gleby. Opracowanie planu nawożenia osadem oraz dostarczenie rolnikowi wyników badań osadu i gleby jest obowiązkiem wytwórcy osadów ściekowych. Dlatego w przypadku kontroli gospodarstwa przez inspektora ochrony środowiska rolnik, dzierżawca lub inna osoba dysponująca nieruchomością powinna posiadać: opracowany plan nawożenia osadem, wyniki analiz składu osadu ściekowego, wyniki analiz gleby. Analiza składu osadu ściekowego powinna obejmować następujące oznaczenia: odczyn osadu (ph), zawartość suchej masy i materii organicznej wyrażonych w % s. m., zawartość azotu i fosforu ogólnego oraz wapnia i magnezu wyrażonych w % s. m., zawartość metali ciężkich w mg na 1 kg s. m., obecność bakterii chorobotwórczych z rodzaju Salmonella w 100 g osadu, liczbę żywych jaj pasożytów jelitowych Ascaris sp., Trichuris sp. i Toxocara sp. w 1 kg s.m. Analiza gleby w rolnictwie, z pól, na których stosuje się komunalne osady ściekowe, wykonuje się raz na rok, na krótko przed zastosowaniem osadu. Obejmują one następujące oznaczenia: odczyn gleby (ph) nie powinien być mniejszy niż 5,6, zawartość metali ciężkich: Pb, Cd, Hg, Ni, Zn, Cu i Cr - w mg na 1 kg s.m., zawartość fosforu przyswajalnego - w mg P 2 O 5 na 100 g gleby. Ustawa o odpadach wyznacza również obszary, na których obowiązuje zakaz stosowania osadów ściekowych: na glebach wykazujących większe od dopuszczalnych zawartości metali ciężkich; na gruntach o dużej przepuszczalności (piaski luźne i słabo gliniaste oraz piaski gliniaste lekkie), jeżeli poziom wód gruntowych jest na głębokości mniejszej niż 1,5 m od powierzchni gruntu; na gruntach rolnych o nachyleniu większym niż 10 %; na użytkach zielonych; na rośliny przeznaczone do bezpośredniego spożycia przez ludzi; na gruntach, na których rosną warzywa i rośliny sadownicze, z wyjątkiem drzew owocowych; 18

19 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną na gruntach wykorzystywanych do upraw pod osłonami; na terenach położonych w odległości mniejszej niż 100 m od ujęcia wody, domu mieszkalnego lub zakładu produkcji żywności; w pasie gruntu o szerokości 50 m bezpośrednio przylegającym do brzegów jezior i cieków; na terenach zalewowych, czasowo podtapianych i bagiennych; na wewnętrznych terenach ochrony pośredniej stref ochronnych ujęć wody; na obszarach parków narodowych, rezerwatów przyrody; na terenach objętych innymi formami ochrony przyrody (tj. parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczokrajobrazowe), jeśli osady zostały wytworzone poza tymi terenami. 2.2 OCHRONA GLEB Zgodnie z art. 15, ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 1995 r. Nr 16, poz. 78, z późn. zm.) właściciel gruntów stanowiących użytki rolne oraz gruntów zrekultywowanych na cele rolne jest obowiązany do przeciwdziałania degradacji gleb, w tym szczególnie erozji i ruchom masowym ziemi. Rolnik ma obowiązek utrzymywania urządzeń przeciwerozyjnych w sprawności technicznej. W wyniku procesów erozji wodnej i wietrznej oraz pogorszenia właściwości powietrzno-wodnych gleby następuje jej degradacja fizyczna. Ochrona gleb przed erozją wodną zależy w dużej mierze od położenia pola, rodzaju okrywy roślinnej i sposobu uprawy roli. Dlatego na gruntach podatnych na erozję należy stosować specjalne zabiegi przeciwerozyjne: grunty na stokach o nachyleniu powyżej 20% powinny być trwale zadarnione lub zalesione; drogi spływu wód opadowych należy zadarnić, a trawę kosić przynajmniej dwa razy w okresie wegetacji; głęboszowanie, polegające na wykonywaniu głębokich nacięć w glebie i spulchnianiu podglebia, zwiększa pojemność wodną gleby i ułatwia wsiąkanie wody do głębszych jej warstw. Erozję można w znacznym stopniu ograniczyć, stosując płodozmiany przeciwerozyjne, w których skład powinny wchodzić rośliny motylkowe i ich mieszanki z trawami oraz rośliny ozime, a wśród nich szczególnie zalecane są rzepak, żyto i pszenżyto, które tworzą zwartą okrywę już w okresie jesiennym, tzw. zielone pola. Po wcześnie zebranym przedplonie, po którym następuje roślina jara, należy przewidzieć uprawę poplonów ścierniskowych lub ozimych, które będą osłaniały glebę. Nieobsiane powierzchnie gleb ornych zaleca się przykrywać na okres jesienno-zimowy słomą, łętami lub liśćmi. Stopień zagrożenia gleb przez erozję wietrzną zależy od ukształtowania powierzchni, wilgotności gleby, kierunku i szybkości wiatru, obecności i rodzaju okrywy roślinnej. Aby zminimalizować erozję wietrzną należy: zakładać i pielęgnować pasy zadrzewień śródpolnych; stale utrzymywać glebę pod okrywą roślinną; przykrywać na okres wczesnej wiosny materiałami mulczującymi powierzchnie gleb przeznaczone 19

20 Część I. Przepisy ochrony środowiska związane z produkcją rolną pod rośliny późno siane lub sadzone (ziemniak, kukurydza); stosować uprawę bezorkową na glebach i terenach szczególnie zagrożonych. Poza działaniami zapobiegającymi erozji, dla normalnego wzrostu i rozwoju roślin niezbędne jest zapewnienie właściwych stosunków powietrzno-wodnych na użytkach rolnych poprzez utrzymywanie w stanie sprawności rowów melioracyjnych. Jeśli rolnik należy do spółki wodnej to do niej należy obowiązek utrzymania rowów melioracyjnych w stanie sprawności. Na gruntach ornych nienarażonych na erozję podstawowym zabiegiem uprawowym jest orka, która powinna być wykonywana przy optymalnym uwilgotnieniu gleby i w kolejnych latach na nieco inną głębokość. Pogłębianie orki powinno być stopniowe i tylko na glebach, które wykazują optymalny odczyn i właściwą zawartość materii organicznej. Nie zaleca się stosowania tego zabiegu na glebach bardzo lekkich i lekkich, o małej zawartości substancji organicznej. Degradację chemiczną gleb powodują szkodliwe substancje chemiczne, do których należą m.in.: metale ciężkie, pozostałości chemicznych doglebowo stosowanych środków ochrony roślin. Stosując środki ochrony roślin, należy unikać wolno rozkładających się, mało selektywnych oraz takich, które muszą być stosowane w dużych dawkach. Z degradacją chemiczną związany jest odczyn gleby (ph), który wywiera wpływ na wzrost, rozwój i plonowanie roślin. Gleby kwaśne tracą próchnicę, która w kwaśnym środowisku ulega mineralizacji. Proces ten sprzyja erozji. Gleby użytków rolnych powinny wykazywać wartość ph w granicach od 5 do 7. Wartość ph poniżej 4,5 sygnalizuje niebezpieczeństwo degradacji gleby, a wartość powyżej 7 świadczy o jej alkalizacji, która także może powodować ujemne skutki dla gleby i roślin. Do odkwaszania gleb zaleca się wapnowanie tylko nawozami wapniowymi i wapniowo-magnezowymi dopuszczonymi do obrotu i stosowania w rolnictwie. Nawozy te powinny być stosowane po żniwach (najlepiej) i wymieszane z glebą. Dopuszcza się stosowanie tych nawozów na przedwiośniu, na glebę powierzchniowo zamarzniętą, nie podtopioną. Na trwałych użytkach zielonych wapnowanie należy przeprowadzać jesienią. Nie należy nawozów wapniowych stosować na odłogi czy użytki ekologiczne, zwłaszcza położone w strefach ochronnych wód. Nawozy nie mogą się znaleźć w bezpośrednim kontakcie z nawozami naturalnymi, ponieważ w wyniku reakcji chemicznych zachodzą straty amoniaku zanieczyszczającego powietrze i powodującego zakwaszenie gleb GOSPODARKA NAWOZAMI Rodzaje nawozów W myśl art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 876) nawozy to produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych. W wymienionej ustawie wyróżnia się następujące rodzaje nawozów przeznaczonych do rolniczego wykorzystania: nawozy mineralne - nawozy nieorganiczne produkowane w drodze przemian chemicznych lub przerobu surowców mineralnych, w tym wapno nawozowe, także zawierające magnez; 20

ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER

ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER Zakres prezentacji Definicja ZDPR Podstawy prawne ZDPR Jaki jest cel upowszechniania ZDPR Kto ma obowiązek przestrzegać ZDPR Zakres ZDPR Kto kontroluje ZDPR Definicja

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

Wg stanu prawnego na dzień 26 lutego 2014 r.

Wg stanu prawnego na dzień 26 lutego 2014 r. Wykaz przepisów prawa krajowego, wdrażającego bezpośrednio lub pośrednio wymogi Dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany

Bardziej szczegółowo

w zakresie kontroli osób b fizycznych alność

w zakresie kontroli osób b fizycznych alność Obowiązki organów w gminy w zakresie kontroli osób b fizycznych prowadzących działalno alność rolniczą, wynikające m.in. z ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu i przepisów w wykonawczych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r. Dz.U.10.137.924 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.) Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN

DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN Zasady możliwości ubiegania się o płatności w ramach niektórych działań PROW 2007-2013 i PROW 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych

Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

OCHRONA WÓD PRZED ZANIECZYSZCZENIAMI POWODOWANYMI PRZEZ AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO Program działań

OCHRONA WÓD PRZED ZANIECZYSZCZENIAMI POWODOWANYMI PRZEZ AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO Program działań OCHRONA WÓD PRZED ZANIECZYSZCZENIAMI POWODOWANYMI PRZEZ AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO Program działań Dotyczy rolników, których działki położone są na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych

Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016 1. Wymogi Dyrektywy Azotanowej 2. Weryfikacja wód wrażliwych i OSN 3. Program działań na okres 2012 2016 Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie dobrych praktyk w moim gospodarstwie. Janina Saacke Gospodarstwo Ekologiczne

Wdrażanie dobrych praktyk w moim gospodarstwie. Janina Saacke Gospodarstwo Ekologiczne Wdrażanie dobrych praktyk w moim gospodarstwie Janina Saacke Gospodarstwo Ekologiczne Gospodaruję zgodnie z Kodeksem Dobrej Praktyki Rolniczej Kodeks dobrej praktyki rolniczej będący zbiorem zasad, porad

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja OSN oraz wymogi Programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016

Weryfikacja OSN oraz wymogi Programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016 Weryfikacja OSN oraz wymogi Programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016 1. Wymogi Dyrektywy Azotanowej 2. Weryfikacja wód wrażliwych i OSN 3. Program działań

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia dotyczące sposobu wypełniania tabel

Objaśnienia dotyczące sposobu wypełniania tabel INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA TABEL W UPROSZCZONYM PLANIE PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA UŁATWIANIE STARTU MŁODYM ROLNIKOM SEKTOROWEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO "RESTRUKTURYZACJA I MODERNIZACJA SEKTORA ŻYWNOŚCIOWEGO

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa azotanowa w Polsce

Dyrektywa azotanowa w Polsce Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego we Wrocławiu Dyrektywa azotanowa w Polsce Ewa Grzyś Dział Systemów Produkcji Rolnej Standardów Jakościowych i Doświadczalnictwa 2013 r. Dyrektywa Rady 91/676/EWG

Bardziej szczegółowo

zasięg 1) dotkliwość 2) trwałość 3) NIEZGODNOŚCI DOTYCZĄCE STOSOWANIA NAWOZÓW NARUSZENIA DOTYCZĄCE STOSOWANIA NAWOZÓW

zasięg 1) dotkliwość 2) trwałość 3) NIEZGODNOŚCI DOTYCZĄCE STOSOWANIA NAWOZÓW NARUSZENIA DOTYCZĄCE STOSOWANIA NAWOZÓW Załącznik nr 2 Minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, wraz z liczbą punktów jaką przypisuje się każdej stwierdzonej niezgodności oraz wysokością zmniejszeń, a także inne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 kwietnia 2013 r. Poz. 330 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 8 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 25 kwietnia 2013 r. Poz. 330 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 8 kwietnia 2013 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 kwietnia 2013 r. Poz. 330 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 8 kwietnia 2013 r. o zmianie wykazu wymogów

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 11 marca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 11 marca 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 39 3281 Poz. 210 210 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski o przyznanie płatności z tytułu

Bardziej szczegółowo

Zasady kontroli na OSN

Zasady kontroli na OSN DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN Zasady kontroli na OSN Opracowała: Barbara Sazońska Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie O/Radom

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Załącznik nr do Regulaminu FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Imię.... Nazwisko... Nazwa gospodarstwa... Numer ewidencyjny gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 listopada 2013 r. Poz. 1312 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 4 listopada 2013 r.

Warszawa, dnia 13 listopada 2013 r. Poz. 1312 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 4 listopada 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 listopada 2013 r. Poz. 1312 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 4 listopada 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 1. Wiadomości

Bardziej szczegółowo

Wiosenne nawożenie użytków zielonych

Wiosenne nawożenie użytków zielonych Wiosenne nawożenie użytków zielonych Najważniejszą czynnością na użytkach zielonych w okresie wiosny jest nawożenie. Dostatek wody pozimowej w tym okresie powoduje, że ruń (trawy, motylkowe i zioła) intensywnie

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY DZIAŁAŃ DLA OSN

PROGRAMY DZIAŁAŃ DLA OSN PROGRAMY DZIAŁAŃ DLA OSN Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie marzec/kwiecień 2012 r. Zarząd Zlewni w Giżycku 1 Wdrażanie Dyrektywy Azotanowej na obszarze RZGW Warszawa Problem zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia dotyczące sposobu wypełniania tabel

Objaśnienia dotyczące sposobu wypełniania tabel INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA TABEL W PEŁNYM PLANIE PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA INWESTYCJE W GOSPODARSTWACH ROLNYCH SEKTOROWEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO RESTRUKTURYZACJA I MODERNIZACJA SEKTORA ŻYWNOŚCIOWEGO ORAZ

Bardziej szczegółowo

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Ewa Szymborska, MRiRW Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu Kluczbork 11-12.04.2012

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO KIERUNKOWE - OBLIGATORYJNE 1. Pojęcie zmiennej losowej, rozkładu prawdopodobieństwa, dystrybuanty i funkcji gęstości. 2. Sposoby weryfikacji

Bardziej szczegółowo

Program rolnośrodowiskowy

Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy jest realizowany w ramach Osi II PROW 2007-2013 Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich. Działanie to ma przyczynić się do zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2%

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Saletra amonowa Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Nawóz granulowany, klasa ziarnistości 1-3,15 mm. Saletra amonowa jest uniwersalnym nawozem azotowym. Można ją stosować pod wszystkie rośliny i na wszystkich

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2007 r. Nr 147, poz. 1033 Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa reguluje: 1) warunki

Bardziej szczegółowo

Zasady i kryteria oceny gospodarstw w ramach kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe

Zasady i kryteria oceny gospodarstw w ramach kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe Załącznik nr Regulaminu VIII edycji Konkursu na Najlepsze Gospodarstwo Ekologiczne 05 r. Zasady i kryteria oceny gospodarstw w ramach kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie gruntów rolniczych na cele produkcji biomasy wymogi i normy w dziedzinie rolnictwa i ochrony środowiska

Wykorzystanie gruntów rolniczych na cele produkcji biomasy wymogi i normy w dziedzinie rolnictwa i ochrony środowiska Strona 2 z 15 produkcji biomasy wymogi i normy w Opracowano w Instytucie Nafty i Gazu Państwowym Instytucie Badawczym System KZR INiG /6 2 Strona 3 z 15 Spis treści Spis treści 3 1. Wprowadzenie 4 2. Zakres

Bardziej szczegółowo

Potrzeby pokarmowe 138 161 184 207 230

Potrzeby pokarmowe 138 161 184 207 230 Nawożenie kukurydzy Kukurydza jest rośliną mającą wysokie potrzeby pokarmowe. Najintensywniej pobiera ona azot i potas, ale w porównaniu z innymi roślinami potrzebuje także dużo wapnia i magnezu. Tempo

Bardziej szczegółowo

Typ rolniczy gospodarstw rolnych

Typ rolniczy gospodarstw rolnych Typ rolniczy gospodarstw rolnych Typ rolniczy gospodarstw rolnych określany jest udziałem wartości Standardowej Produkcji z poszczególnych grup działalności rolniczych w całkowitej wartości Standardowej

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ROLNIK 314207 Zespół Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich, 95-011 Bratoszewice, Plac Staszica 14 tel. 42/719 89 83, faks 42/719 66 77 e-mail:zs1bratoszewice@szkoły.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Prowadzenie produkcji rolniczej. Technikum Rolniczego 9.2. Prowadzenie produkcji zwierzęcej

WYMAGANIA EDUKACYJNE Prowadzenie produkcji rolniczej. Technikum Rolniczego 9.2. Prowadzenie produkcji zwierzęcej WYMAGANIA EDUKACYJNE Prowadzenie produkcji rolniczej. Technikum Rolniczego 9.2. Prowadzenie produkcji zwierzęcej Według przedmiotowego programu nauczania 314207 KOWEZIU na podbudowie gimnazjum opracował:

Bardziej szczegółowo

PORADNIK EKOLOGICZNEGO ROLNIKA

PORADNIK EKOLOGICZNEGO ROLNIKA PORADNIK EKOLOGICZNEGO ROLNIKA Szkolenia dla rolników i mieszkańców gminy dotyczące ochrony środowiska poprzez praktyczne stosowanie Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej i podstawowych zasad ekologii w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo ekologiczne ogólne zasady

Rolnictwo ekologiczne ogólne zasady Rolnictwo ekologiczne ogólne zasady Działanie Rolnictwo ekologiczne w ramach PROW 2014-2020 może byd realizowane w ramach następujących pakietów oraz wariantów: Pakiet 1. Uprawy rolnicze w okresie konwersji;

Bardziej szczegółowo

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym ROLNICTWO EKOLOGICZNE Analiza porównawcza ekologicznych metod produkcji z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym Rolnictwo intensywne Rolnictwo ekologiczne Dominacja chemii i techniki Dominacja środków

Bardziej szczegółowo

Program rolnośrodowiskowoklimatyczny. Edukacyjnie w ramach projektu,,pola tętniące życiem. Piotr Dębowski

Program rolnośrodowiskowoklimatyczny. Edukacyjnie w ramach projektu,,pola tętniące życiem. Piotr Dębowski Program rolnośrodowiskowoklimatyczny Edukacyjnie w ramach projektu,,pola tętniące życiem Piotr Dębowski Serock, 18-19 kwiecień 2015 Spotkanie szkoleniowe w ramach projektu edukacyjnego,,pola Tętniące Życiem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROLNOŚRODOWISKOWY 2007-2013

PROGRAM ROLNOŚRODOWISKOWY 2007-2013 PROGRAM ROLNOŚRODOWISKOWY 2007-2013 MARIUSZ TURBO DORADCA ROLNOŚRODOWISKOWY mturbo@miskant.pl Program rolnośrodowiskowy jest jednym z działań osi środowiskowej Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata

Bardziej szczegółowo

- o nawozach i nawożeniu wraz z projektami

- o nawozach i nawożeniu wraz z projektami V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-190-06 Druk nr 1336 Warszawa, 12 stycznia 2007 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Jak wygląda budowa programu rolnośrodowiskowego?

Jak wygląda budowa programu rolnośrodowiskowego? z serwisu: AGRO.EKO.ORG.PL Strona 1 z 5 Programy te jako jedyne są obowiązkowe dla wszystkich krajów członkowskich i pełnią kluczową rolę w realizacji planów ochrony przyrody. Mają one za zadanie pomóc

Bardziej szczegółowo

Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016

Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016 Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 2012-2016 Wymogi Dyrektywy Azotanowej Weryfikacja wód wrażliwych i OSN Projekt Programu działań na lata 20122016 Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 WZÓR KARTY EWIDENCJI ODPADU. KARTA EWIDENCJI ODPADU 1) Nr karty Rok kalendarzowy

Załącznik nr 1 WZÓR KARTY EWIDENCJI ODPADU. KARTA EWIDENCJI ODPADU 1) Nr karty Rok kalendarzowy WZÓR KARTY EWIDENCJI ODPADU Załącznik nr 1 Kod odpadu 2) Rodzaj odpadu 2) Procentowa zawartość PCB w odpadzie 3) Posiadacz 4) KARTA EWIDENCJI ODPADU 1) Nr karty Rok kalendarzowy Adres posiadacza 5) Miejsce

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.)

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Działanie 7.5 Inwestycje w środki trwałe Poddziałanie 7.5.1 Pomoc na inwestycje

Bardziej szczegółowo

Fermowy chów w zwierząt futerkowych w świetle przepisów ochrony środowiska KONFERENCJA SZKOLENIOWA BOGUCHWAŁA 2007

Fermowy chów w zwierząt futerkowych w świetle przepisów ochrony środowiska KONFERENCJA SZKOLENIOWA BOGUCHWAŁA 2007 Fermowy chów w zwierząt futerkowych w świetle przepisów ochrony środowiska KONFERENCJA SZKOLENIOWA BOGUCHWAŁA 2007 Fermowy chów w zwierząt t futerkowych : Wymogi inwestycyjne Kiedy obowiązek opracowania

Bardziej szczegółowo

KODEKS DOBREJ PRAKTYKI ROLNICZEJ A WYMAGANIA OCHRONY ŚRODOWISKA W ZAKRESIE PRODUKCJI ROLNICZEJ

KODEKS DOBREJ PRAKTYKI ROLNICZEJ A WYMAGANIA OCHRONY ŚRODOWISKA W ZAKRESIE PRODUKCJI ROLNICZEJ inż. Roman Zając Regionalne Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich we Wrocławiu KODEKS DOBREJ PRAKTYKI ROLNICZEJ A WYMAGANIA OCHRONY ŚRODOWISKA W ZAKRESIE PRODUKCJI ROLNICZEJ Wstęp Prawo

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłoszeniowy

Formularz zgłoszeniowy Formularz zgłoszeniowy Konkurs na najlepsze gospodarstwo ekologiczne w kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe 1. Dane właściciela ( i ) gospodarstwa: Imię Nazwisko Numer ewidencyjny

Bardziej szczegółowo

S T U D I U M U W A R U N K O W A Ń I K I E R U N K Ó W ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ŁOCHÓW

S T U D I U M U W A R U N K O W A Ń I K I E R U N K Ó W ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ŁOCHÓW PRO ARTE pracownia 15 PRO ARTE Spółdzielnia Architektów, 02-541 Warszawa, ul. Narbutta 42 m 10, tel/fax 0 22 848 00 21 pracownia 15 00-401 Warszawa, ul.3 Maja 7a m 63, tel 0 22 622 02 16 S T U D I U M

Bardziej szczegółowo

R-CzBR. Czerwcowe badanie rolnicze. według stanu w dniu 1 czerwca 2014 r. WZÓR

R-CzBR. Czerwcowe badanie rolnicze. według stanu w dniu 1 czerwca 2014 r. WZÓR GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa www.stat.gov.pl R-CzBR Czerwcowe badanie rolnicze według stanu w dniu 1 czerwca 2014 r. Portal sprawozdawczy GUS www.stat.gov.pl do 23

Bardziej szczegółowo

Skrócony opis produktu

Skrócony opis produktu 1 Produkt 8: Kalkulator do szacowania ilości biomasy Skrócony opis produktu Kontekst produktu innowacyjnego: Kalkulator do szacowania ilości biomasy to narzędzie służące do szacowania rentowności produkcji

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK Z. Szczegółowy opis przedsięwzięć i kalkulacja płatności dla Działania 6 Dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej

ZAŁĄCZNIK Z. Szczegółowy opis przedsięwzięć i kalkulacja płatności dla Działania 6 Dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej ZAŁĄCZNIK Z. Szczegółowy opis przedsięwzięć i kalkulacja płatności dla Działania 6 Dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej 1. Wyposażenie gospodarstwa w urządzenia do składowania

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Zwyk a Dobra Praktyka Rolnicza

Zwyk a Dobra Praktyka Rolnicza Zwyk a Dobra Praktyka Rolnicza Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich ul. Wspólna 30 00-930 Warszawa tel. (+48-22) 623.25.55 Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ORGANIZACJI PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA STUDENTÓW I STOPNIA KIERUNKU ZOOTECHNIKA SPECJALNOŚCI HODOWLA I UŻYTKOWANIE KONI

INFORMACJA DOTYCZĄCA ORGANIZACJI PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA STUDENTÓW I STOPNIA KIERUNKU ZOOTECHNIKA SPECJALNOŚCI HODOWLA I UŻYTKOWANIE KONI INFORMACJA DOTYCZĄCA ORGANIZACJI PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA STUDENTÓW I STOPNIA KIERUNKU ZOOTECHNIKA SPECJALNOŚCI HODOWLA I UŻYTKOWANIE KONI 1. Praktyka zawodowa w wymiarze 8 tygodni została podzielona na

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna.

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna. Zajęcia praktyczne w klasie II TR w roku szkolnym 2014/15 Moduł, dział, Temat: Zapoznanie z programem nauczania z PSO oraz z standardami egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe BHP, normy żywieniowe,

Bardziej szczegółowo

Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS

Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS Plan wystąpienia Czynniki pływające na rolnictwo polskie od roku 2002 Gospodarstwa rolne Użytkowanie gruntów Powierzchnia zasiewów Zwierzęta gospodarskie Maszyny

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Przyrodnicze uwarunkowania do produkcji biomasy na cele energetyczne ze szczególnym uwzględnieniem produkcji biogazu rolniczego Dr inż. Magdalena Szymańska

Bardziej szczegółowo

Szkolenie dla doradców rolnych

Szkolenie dla doradców rolnych Szansą dla rolnictwa i środowiska - ogólnopolska kampania edukacyjno-informacyjna Piła Płotki, 10-14 grudnia 2012 r. Szkolenie dla doradców rolnych Odchody zwierząt jako substrat dla biogazowni Dr inż.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE PRODUKCJA ROŚLINNA Technikum Rolnicze

WYMAGANIA EDUKACYJNE PRODUKCJA ROŚLINNA Technikum Rolnicze WYMAGANIA EDUKACYJNE PRODUKCJA ROŚLINNA Technikum Rolnicze Klasa IV Opracowała: Ewelina Krystowczyk DZIAŁ: TRWAŁE UŻYTKI ROLNE korzysta z różnych źródeł wiedzy rolniczej zna: cechy wyróżniające TUZ, czynniki

Bardziej szczegółowo

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które:

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które: Od 9 listopada br. rolnicy mogą składać w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o dofinansowanie inwestycji w gospodarstwach rolnych. W ramach PROW 2007-2013 Agencja wprowadza w życie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/29 USTAWA z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa reguluje: 1) warunki i tryb wprowadzania do obrotu nawozów, z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo w Polsce. Kołaczkowska Adrianna 2a

Rolnictwo w Polsce. Kołaczkowska Adrianna 2a Rolnictwo w Polsce Kołaczkowska Adrianna 2a Rolnictwo Jest jednym z głównych działów gospodarki, jego głównym zadaniem jest dostarczanie płodów rolnych odbiorcom na danym terenie. Przedmiotem rolnictwa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. INTEGROWANA PRODUKCJA ROŚLIN Rośliny warzywne

PROGRAM. INTEGROWANA PRODUKCJA ROŚLIN Rośliny warzywne Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania Szkolenia zawodowe dla osób

Bardziej szczegółowo

Integrowana Ochrona Roślin

Integrowana Ochrona Roślin Integrowana Ochrona Roślin 1 Integrowana Ochrona Roślin Integrowana ochrona roślin sposób ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi polegający na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod ochrony roślin,

Bardziej szczegółowo

Wymagania środowiskowe dla ścieków pochodzących z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego

Wymagania środowiskowe dla ścieków pochodzących z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego Ewa Piętowska Wymagania środowiskowe dla ścieków pochodzących z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego Kwalifikacja ścieków pochodzących z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w systemie prawnym

Bardziej szczegółowo

Różnice w formularzach książek rachunkowych oraz w kodach w latach 2014 a 2015

Różnice w formularzach książek rachunkowych oraz w kodach w latach 2014 a 2015 Różnice w formularzach książek rachunkowych oraz w kodach w latach 2014 a 2015 I. Spis Aktywów i Zobowiązań Indywidualnego Gospodarstwa Rolnego Strona tytułowa Usunięto tabelę z danymi personalnymi posiadacza

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie jesiennej sprzedaży ubezpieczeń upraw polowych

Rozpoczęcie jesiennej sprzedaży ubezpieczeń upraw polowych PZU Uprawy Zmiana OWU od 18.09.2015 wynikająca ze zmiany ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich Dz.U. z 2015 poz. 577 z późn.zm) Rozpoczęcie jesiennej sprzedaży ubezpieczeń upraw

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 10 marca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 10 marca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 55 3449 Poz. 289 289 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 10 marca 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy

Bardziej szczegółowo

PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA

PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA 10 pulan saletra amonowa NH 4 No 3 nawóz azotowy występujący w postaci lekko kremowych granul. Produkt bardzo higroskopijny, łatwo rozpuszczalny w wodzie i mocno reaktywny chemicznie.

Bardziej szczegółowo

Regulamin wojewódzkiego etapu konkursu na najlepsze gospodarstwo ekologiczne w kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe.

Regulamin wojewódzkiego etapu konkursu na najlepsze gospodarstwo ekologiczne w kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe. Regulamin wojewódzkiego etapu konkursu na najlepsze gospodarstwo ekologiczne w kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe. 1.1. Regulamin określa szczegółowe warunki zgłaszania

Bardziej szczegółowo

Funkcje trwałych użytków zielonych

Funkcje trwałych użytków zielonych Jerzy Barszczewski, Barbara Wróbel, Stanisław Twardy Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach www.itp.edu.pl Centralna Biblioteka Rolnicza, 30.09. 2015 r. Funkcje TUZ Udział TUZ w strukturze UR

Bardziej szczegółowo

Warunki przyznawania płatności, wymogi i sankcje za ich nieprzestrzeganie dla poszczególnych pakietów Programu rolnośrodowiskowego :

Warunki przyznawania płatności, wymogi i sankcje za ich nieprzestrzeganie dla poszczególnych pakietów Programu rolnośrodowiskowego : Warunki przyznawania płatności, wymogi i sankcje za ich nieprzestrzeganie dla poszczególnych pakietów Programu rolnośrodowiskowego : 1) Warunki szczegółowe przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI (1) z dnia 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI (1) z dnia 2014 r. Projekt ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI (1) z dnia 2014 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach Działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego oraz

Bardziej szczegółowo

Systemy produkcji ekologicznej

Systemy produkcji ekologicznej WYKŁDY Systemy produkcji ekologicznej 1. Zarys historyczny. Nowe tendencje i kierunki rozwoju rolnictwa ekologicznego. Podstawy prawne rolnictwa ekologicznego. 2. Ogólne zasady funkcjonowania rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 20 godzin 1.Definicja chemii rolnej, gleba jako środowisko

Bardziej szczegółowo

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin Grzegorz Gorzała Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa Al. Jana Pawła II 11, 00-828 Warszawa Podstawa prawna USTAWA

Bardziej szczegółowo

Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego

Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego Potas jest niezbędnym składnikiem do wytworzenia wysokiego plonu, w tym głównie cukru (sacharozy). Składnik ten

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTA ZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ arszawa, dnia 14 marca 2016 r. Poz. 344 OZPOZĄDZENIE MINISTA OLNICTA I OZOJU SI 1) z dnia 9 marca 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

Inżynieria produkcji zwierzęcej

Inżynieria produkcji zwierzęcej Tabele zootechniczne do projektu instalacji urządzeń technicznych w budynku inwentarskim z przedmiotu: Inżynieria produkcji zwierzęcej Spis treści I. Słowo wstępu...2 II. Zapotrzebowanie na wodę...2 Tabela

Bardziej szczegółowo

Skala i znaczenie wsparcia. rolnictwa z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w powiecie wałbrzyskim po 2004 r

Skala i znaczenie wsparcia. rolnictwa z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w powiecie wałbrzyskim po 2004 r Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego we Wrocławiu Skala i znaczenie wsparcia DODR we Wrocławiu ul. Zwycięska 12 53-033 Wrocław www.dodr.pl rolnictwa z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w powiecie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1. z dnia 2015 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1. z dnia 2015 r. Projekt ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1 z dnia 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach Działania rolno-środowiskowoklimatycznego oraz

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

Perspektywy ograniczenia uzależnienia od pestycydów w Polsce dla poprawy stanu środowiska i gospodarki wiejskiej

Perspektywy ograniczenia uzależnienia od pestycydów w Polsce dla poprawy stanu środowiska i gospodarki wiejskiej Perspektywy ograniczenia uzależnienia od pestycydów w Polsce dla poprawy stanu środowiska i gospodarki wiejskiej Wiesław Podyma Departament Hodowli i Ochrony Roślin Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Konkursu na Najlepsze Gospodarstwo Ekologiczne w roku 2013

REGULAMIN. Konkursu na Najlepsze Gospodarstwo Ekologiczne w roku 2013 I. Cel REGULAMIN Konkursu na Najlepsze Gospodarstwo Ekologiczne w roku 2013 Konkurs ma na celu identyfikację i szerzenie dobrych praktyk w zakresie rolnictwa ekologicznego, wdrażanie takich rozwiązań w

Bardziej szczegółowo

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa Azotanowa w województwie kujawsko-pomorskim

Dyrektywa Azotanowa w województwie kujawsko-pomorskim Dyrektywa Azotanowa w województwie kujawsko-pomorskim Jacek Goszczyński Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Bydgoszczy wykorzystano materiały: Gdańsk Dyrektywa Rady 91/676/EWG ( azotanowa ) i jej

Bardziej szczegółowo

Płynne nawozy doglebowe

Płynne nawozy doglebowe Płynne nawozy doglebowe Mg ADO -2 ADO MA Zn ADO OR Cu ADO PO ADO O Ca Mn Mo Fe pecjalistyczne nawozy płynne Wieloskładnikowe z mikroelementami w formie chelatów Przeznaczone do rzędowej aplikacji podczas

Bardziej szczegółowo

Instytut Technologiczno-Przyrodniczy Innowacyjne rozwiązania usuwania i magazynowania nawozu naturalnego

Instytut Technologiczno-Przyrodniczy Innowacyjne rozwiązania usuwania i magazynowania nawozu naturalnego Instytut Technologiczno-Przyrodniczy Innowacyjne rozwiązania usuwania i magazynowania nawozu naturalnego prof. dr hab. inż. Wacław Romaniuk mgr inż. Marcin Majchrzak Warszawa 25.11.2014 1 Punkt wyjścia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010 Zawód: technik rolnik Symbol cyfrowy zawodu: 321[05] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu 321[05]-01-102 Czas trwania egzaminu: 180 minut ARKUSZ

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK W. Skrócony zbiór zasad dobrej praktyki rolniczej dla potrzeb wdrażania Dyrektywy Azotanowej Wstęp

ZAŁĄCZNIK W. Skrócony zbiór zasad dobrej praktyki rolniczej dla potrzeb wdrażania Dyrektywy Azotanowej Wstęp ZAŁĄCZNIK W. Skrócony zbiór zasad dobrej praktyki rolniczej dla potrzeb wdrażania Dyrektywy Azotanowej Wstęp W 1991 roku Rada Wspólnot Europejskich wydała Dyrektywę nr 91/676/EEC, zwaną potocznie Dyrektywą

Bardziej szczegółowo

KOLEKCJA MIESZANEK TRAW w 2013 i 2014 roku. Pole Doświadczalno-Wdrożeniowe w Pożogu II

KOLEKCJA MIESZANEK TRAW w 2013 i 2014 roku. Pole Doświadczalno-Wdrożeniowe w Pożogu II KOLEKCJA MIESZANEK TRAW w 2013 i 2014 roku. Pole Doświadczalno-Wdrożeniowe w Pożogu II 1. COUNTRY Energy 2020 późna z koniczyną - mieszanka o wysokiej koncentracji energii, do wieloletniego intensywnego

Bardziej szczegółowo

Nawóz WE siarkowo-wapniowy

Nawóz WE siarkowo-wapniowy Nawóz WE siarkowo-wapniowy Mały nakład Pomyśl o Swoim zysku Co jest Twoim celem? Maksymalne plony, czy maksymalny zysk? Czy liczysz swoje koszty pracy, czasu i nawożenia? Czy porównujesz je z efektami?

Bardziej szczegółowo