Sytuacja na miêdzynarodowych rynkach wêgla energetycznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sytuacja na miêdzynarodowych rynkach wêgla energetycznego"

Transkrypt

1 GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom Zeszyt 2 URSZULA LORENZ*, ZBIGNIEW GRUDZIÑSKI* Sytuacja na miêdzynarodowych rynkach wêgla energetycznego Wêgiel energetyczny, rynki wêgla, ceny wêgla S³owa kluczowe Streszczenie Produkcja wêgla odgrywa podstawow¹ rolê w rozwoju gospodarczym i spo³ecznym wielu krajów. Wêgiel nadal pozostaje g³ównym noœnikiem energii. Na wêglu opiera siê prawie 39% produkcji energii elektrycznej w œwiecie. Atrakcyjnoœæ wêgla w du ym stopniu wynika z jego cen w stosunku do innych noœników energii. Ostatnio (od ponad dwóch lat) utrzymuje siê wysoki poziom cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych. Dobr¹ ilustracj¹ sytuacji na tych rynkach s¹ indeksy cenowe, które s¹ cenami referencyjnymi dla zawieranych kontraktów na dostawy wêgla. Ceny wêgla energetycznego w imporcie do Europy (CIF ARA) kszta³tuj¹ siê obecnie na poziomie oko³o 50 EUR za tonê (65 66 USD/Mg), czyli na poziomie zbli onym do okresu z prze³omu 2000 i 2001 roku. Wed³ug prognoz krótkoterminowych taki poziom cen powinien siê utrzymaæ równie w latach Rola wêgla w bilansowaniu potrzeb energetycznych Produkcja wêgla odgrywa podstawow¹ rolê w rozwoju gospodarczym i spo³ecznym wielu krajów (wêgiel wydobywany jest w ponad 50 krajach). Wêgiel jest wa nym towarem eksportowym dla takich krajów, jak Kolumbia, Australia, Indonezja czy Republika Po³udniowej Afryki. Jest on równie najpowszechniej stosowanym noœnikiem energii do wytwarzania energii elektrycznej i stanowi znacz¹cy wsad w produkcji stali. Zasoby wêgla s¹ * Dr in., Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energi¹ PAN, Kraków. Recenzowa³ prof. dr hab. in. Eugeniusz Mokrzycki

2 t 6 obfite i szeroko rozpowszechnione na œwiecie. We wszystkich miarodajnych badaniach i analizach (np. IEA World Energy Outlook ) przewiduje siê, e zu ycie wêgla w ci¹gu najbli szych 20 lat wzroœnie ze wzglêdu na wzrost globalnego zapotrzebowania na energiê. Dla wielu krajów rozwijaj¹cych siê energia z wêgla jest podstaw¹ budowania konkurencyjnych ga³êzi przemys³u, dostarcza równie niezbêdnej energii dla gospodarstw domowych (do oœwietlenia, gotowania, ogrzewania). W odró nieniu od ropy i gazu, wêgiel jest dostarczany przez wielu producentów dzia³aj¹cych na rynku konkurencyjnym. Górnictwo wêglowe w wielu regionach œwiata jest g³ównym bezpoœrednim lub poœrednim miejscem zatrudnienia, zw³aszcza w krajach rozwijaj¹cych siê, gdzie jest to istotne dla zmniejszenia wysokiego poziomu bezrobocia i biedy. Du e kopalnie s¹ czêsto najwiêkszym, a niekiedy jedynym Ÿród³em wp³ywów dla spo³ecznoœci lokalnych w formie p³ac, jak równie œrodków wydatkowanych na us³ugi i lokalnie wytwarzane towary, a równoczeœnie podatki i op³aty wnoszone przez te kopalnie s¹ wa nym Ÿród³em wp³ywów bud etowych. Przedsiêbiorstwa górnicze maj¹ tak e swój udzia³ w poprawie infrastruktury poprzez budowê dróg i kolei, wodoci¹gów, szkó³, rozwój telekomunikacji itp. Wêgiel pozostaje nadal g³ównym noœnikiem energii. Kraje, w których udzia³ wêgla w produkcji energii elektrycznej jest najwiêkszy przedstawiono na rysunku 1. Na wêglu opiera siê obecnie prawie 39% produkcji energii elektrycznej, podczas gdy na gazie ziemnym oko³o 19%, na paliwach ropopochodnych oko³o 7%, a na energetyce j¹drowej ponad 16% podobnie jak na energetyce wodnej. Najwiêksi producenci energii elektrycznej z wêgla to przede wszystkim USA z produkcj¹ oko³o 2047 TW h i Chiny z produkcja 1271 TW h. Te dwa kraje wytwarzaj¹ ³¹cznie ponad po³owê energii elektrycznej z wêgla na œwiecie (tab. 1) Polska RPA Auatralia Chiny Indie Kazachstan Czechy Grecja USA Niemcy Œwia % Izrael w. brunatny w. kamienny Rys. 1. Udzia³ wêgla w produkcji energii elektrycznej w 2002 r. ród³o: Electricity Information 2004, wyd. IEA Fig. 1. Share of coal in electricity production 2002

3 7 Najwiêksi producenci energii elektrycznej z wêgla The biggest electricity producers from coal TABELA 1 TABLE 1 Kraj TW h Udzia³ w wytwarzaniu energii USA ,70% Chiny ,30% Indie 418 6,70% Niemcy 292 4,70% Japonia 291 4,60% RPA 203 3,20% Australia 174 2,80% Rosja 170 2,70% Polska 135 2,20% Korea P³d ,10% Inni ,10% Œwiat ,00% ród³o: Key World Energy Statistics 2004, wyd. IEA Œwiatowe zapotrzebowanie na energiê w horyzoncie 2030 r. ma wzrosn¹æ o prawie 60% w stosunku do roku Dwie trzecie tego wzrostu bêdzie mia³o miejsce w krajach rozwijaj¹cych siê. Paliwa kopalne zwiêksz¹ swój udzia³ w bilansie zapotrzebowania na energiê pierwotn¹ z obecnych 80 do 82%. Takie wielkoœci podano w opublikowanej pod koniec 2004 r. prognozie Miêdzynarodowej Agencji Energii (IEA) pt. World Energy Outlook (WEO 2004). W porównaniu do poprzedniej edycji tej prognozy sprzed 2 lat (WEO 2002), obecna prognoza nie przynosi zasadniczych zmian. Podobne rezultaty prognostyczne uzyskano równie w pracach WEC oraz amerykañskiej agencji energii DOE EIA. Podstawowe konkluzje wynikaj¹ce z WEO 2004 s¹ nastêpuj¹ce: zapotrzebowania na energiê w œwiecie bêdzie nadal ros³o, trwaæ bêdzie dominacja paliw kopalnych, uzale nienie g³ównych importerów ropy naftowej i gazu ziemnego bêdzie siê pog³êbiaæ, co wp³ynie na os³abienie ich bezpieczeñstwa energetycznego (Ÿród³a dostaw tych surowców s¹ odleg³e od g³ównych rejonów zu ycia, a surowce zalegaj¹ w obszarach o niestabilnej sytuacji politycznej), rosn¹ce zapotrzebowanie na energiê wymagaæ bêdzie ogromnych inwestycji w nowe moce wytwórcze (IEA szacuje te inwestycje na 16 bilionów USD w latach ),

4 8 pomimo to w 2030 r. jeszcze oko³o 1,4 mld ludzi na œwiecie (w najbiedniejszych rejonach) wci¹ bêdzie pozbawionych dostêpu do energii elektrycznej (obecnie ta liczba oceniana jest na 1,6 mld), emisja CO 2 bêdzie wci¹ rosn¹æ dwie trzecie wzrostu emisji bêdzie wygenerowane przez kraje rozwijaj¹ce siê, które przeœcign¹ kraje OECD w wielkoœci emisji gazów cieplarnianych oko³o roku Cytowana prognoza potwierdza równie kluczow¹ rolê wêgla: wêgiel bêdzie zaspokaja³ oko³o 22% potrzeb energetycznych œwiata (obecnie 23%). Zapotrzebowanie na wêgiel ma rosn¹æ w okresie prognozy w tempie 1,4% rocznie i osi¹gn¹æ poziom 70 mld ton. Ta dominuj¹ca rola wêgla w zapewnieniu bezpieczeñstwa energetycznego wynika m.in. z nastêpuj¹cych przes³anek: bardzo du e zasoby, które bêd¹ dostêpne w przewidywalnej przysz³oœci, praktycznie bez podatnoœci na wp³ywy polityczne, wêgiel jest dostêpny z wielu Ÿróde³ na dobrze zaopatrzonych rynkach miêdzynarodowych, mo e byæ bezpiecznie sk³adowany na sk³adowiskach w elektrowniach, a zapasy mog¹ byæ wykorzystywane w sytuacjach zagro enia dostaw na rynkach, elektrownie wêglowe mog¹ pracowaæ bez wzglêdu na pogodê (mog¹ zastêpowaæ elektrownie wiatrowe lub wodne), wêgiel nie wymaga wysokociœnieniowych ruroci¹gów lub specjalnych dróg transportowych, drogi dostarczania wêgla nie musz¹ byæ specjalnie chronione czy zabezpieczane (co podra a koszty). Trzeba wspomnieæ tak e, e rozwój technologii energetycznego wykorzystania wêgla sprawi³, i spalanie jest coraz bardziej efektywne i coraz mniej wêgla zu ywa siê na wytworzenie jednostki energii elektrycznej. Atrakcyjnoœæ wêgla w du ym stopniu wynika z jego cen w stosunku do innych noœników energii. Na rysunku 2 przedstawiono porównanie cen podstawowych noœników energii w przeliczeniu na paliwo umowne w ostatnich dwóch latach w uk³adzie miesiêcznym. Ceny gazu w porównywalnych jednostkach s¹ obecnie ponad 2-krotnie wy sze od cen wêgla kamiennego energetycznego, natomiast ceny ropy naftowej ponad 3,5-krotnie wy sze. Oczywiœcie przy porównywaniu poszczególnych noœników energii do produkcji energii elektrycznej trzeba mieæ na uwadze sprawnoœæ przetwarzania. Obecnie typowe sprawnoœci elektrowni na wêglu kamiennym energetycznym pracuj¹cych przy podkrytycznych parametrach pary wynosz¹ 38 40%. Starsze elektrownie czêsto maj¹ sprawnoœæ rzêdu 25%, co wcale nie jest rzadkoœci¹, zw³aszcza w krajach rozwijaj¹cych siê, i w tym przypadku inne noœniki energii mog¹ siê wydawaæ atrakcyjniejsze. Jednak proste zast¹pienie starej technologii przez now¹ mog³oby wp³yn¹æ na znaczne zwiêkszenie sprawnoœci i zdecydowane zmniejszenie emisji. Konwencjonalne elektrownie wêglowe wykorzystuj¹ce technologie nadkrytyczne lub ultra-nadkrytyczne, o bardzo wysokich ciœnieniach i temperaturach pary, osi¹gaj¹ sprawnoœci powy ej 40%. Osi¹gniêcie

5 sty 03 mar 03 maj 03 lip 03 wrz 03 lis 03 cena [USD/tce] sty 04 mar 04 maj 04 lip 04 wrz 04 lis 04 sty 05 mar 05 Ropa Brent Gaz EU Wêgiel ICR CIF ARA Rys. 2. Porównanie cen ropy Brent z cenami gazu ziemnego na rynkach europejskich oraz z cenami wêgla energetycznego w imporcie do Europy w przeliczeniu na paliwo umowne (tce) ród³o: opracowanie w³asne na podstawie Global Commodity Markets (www. wolrldbank.org) i ICR Coal Statistics Fig. 2. Comparison of Brent crude oil price with natural gas price in the European market and with steam coal import price in Europe in USD/tce bardzo wysokich sprawnoœci (do 50%) i niskich emisji jest mo liwe przy zastosowaniu innowacyjnych technologii, takich jak: zintegrowane zgazowanie w cyklu kombinowanym (IGCC), spalanie w ciœnieniowym z³o u fluidalnym (PFBC), a w przysz³oœci ogniwa paliwowe zintegrowane ze zgazowaniem, które obiecuj¹ jeszcze wy sze sprawnoœci. 2. Ceny wêgla na rynkach miêdzynarodowych Miêdzynarodowy rynek wêgla to w roku 2003 oko³o 640 mln ton obrotu i jest to oko³o 15% œwiatowej produkcji wêgla, która wynios³a w tym roku oko³o 4,3 mld ton. Dwa podstawowe rynki zbytu wêgla to rejon Pacyfiku i Atlantyku. Na tych dwóch rynkach skupia siê 95% obrotów rynku. Rynek azjatycki jest nieco wiêkszy. Ponad 90% dostaw wêgla realizowana jest drog¹ morsk¹. Dla rejonu Pacyfiku g³ówni dostawcy to Australia oraz Indonezja i Chiny, a najwiêksi odbiorcy to przede wszystkim Japonia, Korea Po³udniowa i Tajwan. Dla rejonu Atlantyku g³ówny dostawca to RPA (ok. 60% dostaw) oraz Kolumbia, Polska i Rosja. Na ten rynek trafiaj¹ te pewne (niezbyt du e) iloœci wêgla z Australii (Coal Information 2004; Coal Facts 2004, 2003). Wêgiel kamienny energetyczny jest produktem handlowym, dla którego przez d³ugi czas nie stosowano wzorca jakoœciowego, a kupuj¹cy poszukiwali na rynkach produktów

6 10 o okreœlonej jakoœci (odpowiadaj¹cej parametrom energetycznych instalacji wytwórczych). Jakoœæ tê okreœla siê najczêœciej za pomoc¹ kilku g³ównych parametrów, jak wartoœæ opa³owa (lub ciep³o spalania), zawartoœæ siarki, popio³u i wilgoci oraz zawartoœæ czêœci lotnych. Dla porównania z innymi surowcami energetycznymi lub sporz¹dzania bilansów energetycznych czêsto zachodzi³a koniecznoœæ sprowadzenia jakoœci (i ceny) do porównywalnego poziomu. Za taki najczêœciej uwa ano tzw. paliwo umowne (tpu lub ang. tce ton of coal equivalent, ekwiwalent wêgla), czyli paliwo o wartoœci opa³owej 7000 kcal/kg albo te tzw. ekwiwalent ropy (toe ton of oil equivalent), czyli paliwo o kalorycznoœci kcal/kg. Iloœci wêgla przeliczano na tony paliwa umownego (tpu lub tce) albo na tony równowa ne ropy naftowej (toe) proporcjonalnie do wartoœci opa³owej. Obecnie takim wzorcem jakoœciowym jest raczej wêgiel o wartoœci opa³owej wynosz¹cej 6000 kcal/kg taka wartoœæ jest bli sza rzeczywistej kalorycznoœci wêgla zu ywanego w elektrowniach europejskich oraz odpowiada jakoœci wêgla bêd¹cego przedmiotem miêdzynarodowego handlu (Grudziñski 2004). Szybki rozwój elektronicznego handlu wêglem, jaki obserwuje siê w ostatnich 2 3 latach, spowodowa³ rozwój ró nego rodzaju wskaÿników cenowych (indeksów cen) oraz przyjmowanie okreœlonych wzorców jakoœciowych dla tych wskaÿników. Do najbardziej znanych wskaÿników cenowych (odnosz¹cych siê do wêgla o wartoœci opa³owej w stanie roboczym 6000 kcal/kg lub zbli onej) zalicza siê (Lorenz Grudziñski 2004): ICR Steam coal marker price (dla rynku Europejskiego i azjatyckiego ceny CIF), MCIS Mc Closkey steam coal marker (dla rynku Europejskiego i azjatyckiego ceny CIF), indeksy platformy handlu internetowego globalcoal RB index, NEWC index (dla cen FOB odpowiednio w Richards Bay i Newcastle), indeksy TFS: API#2 (CIF ARA), API#4 (FOB Richards Bay), Indeksy te podaj¹ œrednie ceny wêgla w transakcjach spot (wa one odpowiednio wielkoœciami zakupów) i odnosz¹ siê do wêgla o zawartoœci siarki poni ej 1%. Indeksy cenowe okreœlane s¹ albo dla konkretnego rynku odbiorców wêgla (np. CIF ARA), b¹dÿ s¹ podawane w portach g³ównych eksporterów (FOB RPA, Australia). Indeksy te (wskaÿniki cen) pokazuj¹ jak kszta³tuj¹ siê œrednie ceny wêgla i jakie s¹ ich tendencje na ró nych rynkach. Ceny te bywaj¹ wykorzystywane jako ceny referencyjne w kontraktach na dostawy wêgla, a ceny w kontraktach wieloletnich s¹ coraz czêœciej indeksowane w relacji do uzgodnionego przez dostawcê i odbiorcê wskaÿnika cen. Na rynkach miêdzynarodowych ju od ponad dwóch latach utrzymuje siê wysoki poziom cen wêgla energetycznego. Dobr¹ ilustracj¹ sytuacji na rynkach zachodnioeuropejskich w d³u szym horyzoncie czasowym jest rysunek 3, na którym zaznaczono okresy wzrostów i spadków cen wêgla w imporcie. Ostatni wzrost trwa³ 28 miesiêcy i wyniós³ 195% w stosunku do ceny minimalnej, jaka wyst¹pi³a w sierpniu Pokazane zmiany cen odnosz¹ siê do cen CIF w portach ARA (Amsterdam Rotterdam Anwerpia). Ceny na warunkach CIF obejmuj¹: koszt wydobycia wêgla, transportu to portu morskiego, koszt za³adunku na statek,

7 11 Rys. 3. Zmiany cen wêgla energetycznego w imporcie na rynki Europy Pó³nocnej i Zachodniej œrednie miesiêczne (ICR steam coal marker price new) ród³o: ICR International Coal Report, ICR Coal Statistics Monthly Fig. 3. Price changes of steam coal imported to North and Western Europe monthly averages (ICR steam coal marker price NWE) frachtu morskiego oraz ubezpieczenie ³adunku. Na pocz¹tku 2005 r. nast¹pi³ znaczny spadek cen (ok. 17%); mimo to jednak przewiduje siê, e œrednie ceny na poziomie USD/Mg (CIF ARA) utrzymaj¹ siê przez ca³y rok Dostawy wêgla od producentów do u ytkowników na miêdzynarodowych rynkach wêgla realizowane s¹ na podstawie: kontraktów terminowych, zakupów spot, ofert przetargowych, transakcji zawieranych na rynku elektronicznym. Handel wêglem pocz¹tkowo bazowa³ na kontraktach terminowych, w których okreœlano tona, cenê oraz termin dostawy. Tego typu kontrakty terminowe w handlu wêglem energetycznym w zasadzie przesta³y istnieæ pod koniec lat osiemdziesi¹tych, kiedy to zosta³y zast¹pione przez porozumienia wieloletnie, w których okreœla siê iloœæ i okres dostaw, natomiast cenê negocjuje siê w okresach rocznych w relacji do ofert konkurencyjnych eksporterów, a przede wszystkim do cen referencyjnych reprezentowanych przez indeksy cen charakterystycznych dla danych rynków zbytu wêgla. Obecnie nie spotyka siê ju kontraktów terminowych d³u szych ni 5 lat. W zale - noœci od przyjêtych uzgodnieñ, bazowa cena w kontrakcie mo e byæ cen¹ FOB (na statku

8 12 w okreœlonym porcie za³adowania) albo cen¹ CIF (koszt, ubezpieczenie i fracht) lub CFR (koszt + fracht) w okreœlonym porcie dostarczenia ³adunku. Transakcje spot s¹ zawierane jednorazowo, z okreœleniem iloœci i ceny wêgla dla stosunkowo krótkich terminów dostaw i bez zobowi¹zañ adnej ze stron co do transakcji, jakie mia³yby byæ zawierane w przysz³oœci. Pewna czêœæ zakupów wêgla realizowana jest te w wyniku przetargów og³aszanych przez kupuj¹cego, który okreœla interesuj¹cy go tona, wielkoœæ statku, jakoœæ wêgla i okres dostawy, a szczegó³y umowy handlowej s¹ poufne (taki typ umów nosi nazwê tender ). Przetargi na dostawy og³aszane s¹ przez kupuj¹cych w ci¹gu ca³ego roku, czêsto z odniesieniem do konkretnego kwarta³u (w którym ma nast¹piæ dostawa), a ceny w zawartych kontraktach wynikaj¹ z warunków rynkowych (poda y-popytu) w danym okresie. Zarówno na rynku europejskim, jak i azjatyckim w ostatnim dziesiêcioleciu zmieni³a siê filozofia i polityka zakupów wêgla, która przejawia siê w przechodzeniu z kontraktów terminowych w kierunku wiêkszego udzia³u zakupów spot i przetargów. W krajach UE w roku 1990 w kontraktach wieloletnich (powy ej 1 roku) realizowano prawie 70% importu wêgla dla energetyki, podczas gdy w roku 2002 ju tylko 20%; pozosta³¹ czêœæ zaœ w transakcjach typu spot. O cenach w imporcie decyduje poziom cen eksportera oraz koszty transportu. Ceny eksportera podawane s¹ zazwyczaj jako ceny FOB. Koszty te obejmuj¹ koszt wydobycia wêgla, koszt transportu wêgla do portu oraz koszt za³adowania wêgla na statek. Koszty frachtu zale ¹ od odleg³oœci transportowej oraz wielkoœci statku (wêgiel transportuje siê du ymi statkami typu capesize o ³adownoœci oko³o tys. ton oraz mniejszymi jednostkami typu panamax o ³adownoœci oko³o 60 tys. ton). Ceny wêgla podlegaj¹ zmianom wynikaj¹cym zarówno z praw rynkowych (równowaga poda y i popytu), jak i z konkurencyjnoœci innych noœników energii pierwotnej oraz wp³ywu ró norakich czynników pozarynkowych (Lorenz, Grudziñski 2001). Obecna sytuacja na miêdzynarodowych rynkach wêgla charakteryzuje siê zarówno wysokim poziomem cen FOB (ceny w portach eksporterów), jak i kosztów frachtów morskich, co w efekcie daje bardzo wysoki poziom cen CIF. Wykres na rysunku 4 przedstawia, jak zmienia³y siê ceny FOB wêgla energetycznego w roku 2004 oraz na pocz¹tku Wykres pokazuje notowania dwóch indeksów cenowych, notowanych na platformie globalcoal: RB (Richard Bay RPA) oraz NEWC (Newcastle Australia). W roku 2004 mo na by³o zaobserwowaæ ci¹g³y wzrost cen a do lipca, a nastêpnie spadek do po³owy lutego 2005 r. Do lipca ceny wzros³y o ponad 70%. Ostatnie dwa miesi¹ce to stabilizacja cen FOB na poziomie 45 do 50 USD/Mg. Za poziom cen CIF w oko³o 30% odpowiedzialne s¹ ceny frachtów morskich. Dynamikê ich zmian w latach 2004 i 2005 przedstawiono na kolejnym wykresie (rys. 5). Jak mo na zauwa yæ, trendy zmian cen FOB i frachtów nie s¹ zbie ne. Od lipca 2004 r. obserwujemy ci¹g³y wzrost cen frachtów a do po³owy grudnia. Potem nastêpuje gwa³towny spadek cen i ponowny ich wzrost w ostatnim okresie (marzec 2005). W drugiej po³owie 2004 r. wzrost cen frachtów morskich wyniós³ ponad 100%.

9 13 Rys. 4. Indeksy cen FOB wêgla energetycznego (USD/Mg, 6000 kcal/kg, NAR) ród³o: globalcoal Fig. 4. FOB price indices of steam coal (USD/mt, 6000 kcal/kg, NAR) Rys. 5. Dynamika zmian stawek frachtowych w przewozach wêgla z RPA i Australii do Europy statkami capesize ród³o: ICR International Coal Report Fig. 5. Trends of freight rates in maritime transportation of coal from South Africa and Australia to Europe capesize vessels

10 14 Rys. 6. Porównanie cen wêgla energetycznego (w imporcie na rynki europejskie) wyra anych w USD i w EUR ród³o: obliczenia w³asne na podstawie ICR International Coal Report oraz Fig. 6. Price comparison of steam coal (imported to the European market) in USD and EUR USD za 1 EUR sty-00 kwi-00 lip-00 paÿ-00 sty-01 kwi-01 lip-01 paÿ-01 sty-02 kwi-02 lip-02 paÿ-02 sty-03 kwi-03 lip-03 paÿ-03 sty-04 kwi-04 lip-04 paÿ-04 sty-05 kwi-05 Rys. 7. Relacja œrednich kursów miesiêcznych USD do EUR w okresie styczeñ 2000 marzec 2005 ród³o: Fig. 7. USD to EUR ratio monthly averages in the period: January 2000 March 2005

11 Ilustracjê wp³ywu wzajemnej relacji kursów USD i EUR na ceny wêgla przedstawia rysunek 6. Ceny w imporcie do Europy Zachodniej (CIF ARA) wynosz¹ obecnie oko³o 50 EUR za tonê, czyli kszta³tuj¹ siê na poziomie zbli onym do okresu z prze³omu 2000 i 2001 roku. Relacjê œrednich kursów miesiêcznych USD do EUR przedstawiono na rysunku 7. W marcu 2005 r. wartoœæ 1 dolara amerykañskiego odpowiada³a wartoœci oko³o 78 eurocentów; jest to ju trzeci rok systematycznego spadku wartoœci waluty amerykañskiej w stosunku do EUR. Pewnym wyznacznikiem dla przewidywanych zmian cen wêgla mog¹ byæ notowania transakcji papierowych na rynkach finansowych. Indeks cenowy TFS API#2 (CIF ARA) opracowany dla transakcji forward z terminem realizacji oddalonym o kilka kilkanaœcie miesiêcy mo e s³u yæ jako krótkoterminowa prognoza cen. Wed³ug tych notowañ (z pocz¹tku kwietnia br.), œrednio w roku 2005 mo na siê spodziewaæ cen wêgla energetycznego CIF ARA w granicach 67 do 70 USD/Mg, a w roku 2006 na poziomie 65 do 68 USD/Mg. Jeœli nast¹pi (sygnalizowane ju od pewnego czasu) wzmocnienie wartoœci USD w stosunku do innych walut, bêdzie to mia³o równie wp³yw na poziom cen wêgla w handlu miêdzynarodowym (CTI Coal Trader International). 15 Podsumowanie Sytuacja cenowa na miêdzynarodowych rynkach wêgla w ostatnim okresie jest kszta³towana miêdzy innymi przez takie czynniki, jak: du y wzrost popytu na wêgiel na rynkach USA, Japonii, Korei P³d.; kolejny rok dynamicznego wzrostu gospodarki chiñskiej powoduj¹cy m.in.: du e zapotrzebowanie na stal w Chinach, które anga uje czêœæ œwiatowej floty w tym rejonie do przewozu rudy elaza (importowanej g³ównie z Brazylii), a przez to powoduje przejœciowe braki statków do przewozu wêgla, mniejszy ni spodziewany eksport wêgla z Chin, co jest zwi¹zane ze wzrostem zapotrzebowanie wewnêtrznego; wysoki poziom cen CIF w du ej czêœci wynika z wysokiego poziomu stawek frachtowych. Stawki mog³yby znacznie siê obni yæ, gdyby by³a odpowiednio du a poda statków. Tymczasem nowych statków jest zbyt ma³o, gdy ich cykl produkcyjny jest d³ugi, a armatorzy chêtniej zamawiaj¹ tankowce, jako przynosz¹ce w perspektywie wiêksze zyski; wczeœniej wycofano z u ytkowania przestarza³e statki, a nowe statki do przewozu wêgla mog¹ pojawiæ siê na rynkach dopiero pod koniec 2005 r., a nawet póÿniej; g³ówni eksporterzy wêgla w rejon Atlantyku, czyli RPA i Kolumbia, nie przewiduj¹ znacz¹cego zwiêkszenia zdolnoœci prze³adunkowych w swoich portach a do roku 2006, Australia, odgrywaj¹ca g³ówn¹ rolê na azjatyckim rynku wêgla, ma na tyle du y potencja³, e mo e konkurowaæ z eksporterami z Chin i Indonezji, ale jest wysoce

12 16 prawdopodobne, i nie bêdzie znacz¹co zwiêksza³a wydobycia czerpi¹c profity z utrzymuj¹cych siê wysokich cen, zmiana polityki zakupów: obecnie na rynku w Europie dominuj¹ zakupy spot (dostawy w krótkich okresach czasu) przy odchodzeniu od rocznych i d³ugoletnich kontraktów. LITERATURA Grudziñski Z.,2004 Produkcja i ceny wêgla energetycznego w œwiecie. Polityka Energetyczna t. 7, z. spec., Wyd. IGSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U.,Grudziñski Z.,2001 Pozarynkowe czynniki wp³ywaj¹ce na ceny surowców energetycznych. XV Konferencja z cyklu Zagadnienia surowców energetycznych w gospodarce krajowej. Zakopane, paÿdziernika Sympozja i Konferencje nr 52. Wyd. IGSMiE PAN. Kraków 2001, s Lorenz U., Grudziñski Z Wêgiel energetyczny tendencje cen na miêdzynarodowych rynkach. Przegl¹d Górniczy nr 5 (979). Wyd. ZG SITG Katowice 2004, s. 6 9 Coal Information 2004 IEA Statistics. Coal Facts 2004, 2003 World Coal Institute. CTI Coal Trader International (numery z okresu lipiec paÿdziernik 2004). Wyd. Platts The McGraw Hill Companies, England. Ecoal 2005, vol. 52, January Wyd. World Coal Institute. Electricity Information Wyd. IEA. ICR International Coal Report. Wyd. Platts The McGraw Hill Companies, England (numery z okresu styczeñ 2004 marzec 2005). ICR Coal Statistics Monthly (marzec 2005). Wyd. Platts The McGraw Hill Companies, England. Key world energy statistics 2004, wyd. IEA. www. wolrldbank.org URSZULA LORENZ, ZBIGNIEW GRUDZIÑSKI STATE OF THE STEAM COAL INTERNATIONAL MARKETS Steam coal, coal markets, coal prices Key words Abstract Coal production plays the fundamental role in economic and social development of many countries. Coal remains also the basic energy carrier. Almost 39% of electricity generation in the world is based on coal. Marketability of coal results in substantial degree from its price in relation to other energy carriers. Recently (for over two years), steam coal prices in international markets have kept a high level. The state of these markets is well illustrated by coal price indices, which are used as benchmark prices for coal delivery contracts. CIF ARA steam coal import prices average now some 50 EUR per ton (i.e USD/mt) that is the similar level as at the turn of 2000/2001. According to short-term forecasts this level should be kept also in the years

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych STRESZCZENIE. Ceny wêgla na rynkach miêdzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku

Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 5 Zeszyt 1 2002 PL ISSN 1429 6675 Zbigniew GRUDZIŃSKI * Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku Słowa kluczowe: wskaźniki cen, ceny,

Bardziej szczegółowo

Przewidywane ceny węgla w handlu międzynarodowym w porównaniu z innymi nośnikami energii pierwotnej

Przewidywane ceny węgla w handlu międzynarodowym w porównaniu z innymi nośnikami energii pierwotnej Międzynarodowa Konferencja Przyszłość węgla w gospodarce świata i Polski Katowice 15-16 listopada 2004. Wyd. GIPH, Katowice, s. 136-144 dr inż. Lidia GAWLIK dr inż. Zbigniew GRUDZIŃSKI Instytut Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Nr 11-12 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD: 622.323: 553.98: 662.6/.7: 620.91-032.31: 338.5(100): 339.166(100): 338.1(100): Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Dr inż. Zbigniew Grudziński*

Bardziej szczegółowo

Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych

Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych POLITYKA ENERGETYCZNA ENERGY POLICY JOURNAL 2014 Tom 17 Zeszyt 4 37 50 ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych STRESZCZENIE.

Bardziej szczegółowo

Produkcja i ceny węgla energetycznego w świecie

Produkcja i ceny węgla energetycznego w świecie POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 7 Zeszyt specjalny 2004 Wyd. Instytut GSMiE PAN Kraków s. 421-433 PL ISSN 1429 6675 Zbigniew GRUDZIŃSKI * Produkcja i ceny węgla energetycznego w świecie Streszczenie Produkcja

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki ENERGIA WARUNKIEM WZROSTU GOSPODARCZEGO W XX wieku liczba ludności świata wzrosła 4-krotnie,

Bardziej szczegółowo

Prognozy dla rynków wêgla energetycznego na œwiecie

Prognozy dla rynków wêgla energetycznego na œwiecie POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2011 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Prognozy dla rynków wêgla energetycznego na œwiecie STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono zmiany cen wêgla energetycznego na

Bardziej szczegółowo

Relacje cen wêgla koksowego i koksu metalurgicznego na rynkach miêdzynarodowych

Relacje cen wêgla koksowego i koksu metalurgicznego na rynkach miêdzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 1 2008 PL ISSN 1429-6675 Urszula OZGA-BLASCHKE* Relacje cen wêgla koksowego i koksu metalurgicznego na rynkach miêdzynarodowych STRESZCZENIE. W wyniku panuj¹cej od kilku

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 13 Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych W 880.13 2/24 SPIS TREŚCI 13.1

Bardziej szczegółowo

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej. Wprowadzenie

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej. Wprowadzenie Z. Grudziński dr inż., Instytut GSMiE PAN Kraków, zg@min-pan.krakow.pl Streszczenie Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej W artykule przedstawiono metodykę określania

Bardziej szczegółowo

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej Nr 5 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD 622.333: 338.516.22: 622.339.13 Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej Methods of assessment of competitiveness of fuels for the production

Bardziej szczegółowo

Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju

Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 13 Zeszyt 2 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju STRESZCZENIE. Ceny wêgla energetycznego na rynkach

Bardziej szczegółowo

STUDIA,ROZPRAWY,MONOGRAFIE 156

STUDIA,ROZPRAWY,MONOGRAFIE 156 INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI i ENERGI POLSKIEJ AKADEMII NAUK KRAKÓW STUDIA,ROZPRAWY,MONOGRAFIE 156 Urszula Lorenz, Zbigniew Grudziñski MIÊDZYNARODOWE RYNKI WÊGLA KAMIENNEGO ENERGETYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Jaros³aw ZUZELSKI*, Leon KURCZABIÑSKI** Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego STRESZCZENIE. W referacie omówiono zmiany, jakie zachodz¹

Bardziej szczegółowo

Rola wskaÿników cen w miêdzynarodowym handlu wêglem energetycznym

Rola wskaÿników cen w miêdzynarodowym handlu wêglem energetycznym POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 9 Zeszyt specjalny 2006 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Rola wskaÿników cen w miêdzynarodowym handlu wêglem energetycznym STRESZCZENIE. We wspó³czesnym handlu wêglem energetycznym

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku

Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku PRZEGLĄD Nr 3-4 GÓRNICZY 1 założono 01.10.1903 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA Nr 3-4 (1036-37) marzec-kwiecień 2009 Tom 65(CV) UKD: 662.333(100): 662.66: 338.516.22(100): 339.13.021(100):

Bardziej szczegółowo

Rynki wêgla energetycznego w dobie kryzysu gospodarczego

Rynki wêgla energetycznego w dobie kryzysu gospodarczego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 12 Zeszyt 2/2 2009 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Rynki wêgla energetycznego w dobie kryzysu gospodarczego STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono analizê sytuacji na miêdzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków

Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Wprowadzenie Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy Rok 2013 był okresem niskich cen na

Bardziej szczegółowo

G³ówni œwiatowi eksporterzy wêgla energetycznego na rynek europejski wybrane aspekty poda y i cen

G³ówni œwiatowi eksporterzy wêgla energetycznego na rynek europejski wybrane aspekty poda y i cen POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 1 2008 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* G³ówni œwiatowi eksporterzy wêgla energetycznego na rynek europejski wybrane aspekty poda y i cen STRESZCZENIE. Prezentowany

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjnoœæ wytwarzania energii elektrycznej z wêgla brunatnego i kamiennego

Konkurencyjnoœæ wytwarzania energii elektrycznej z wêgla brunatnego i kamiennego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 13 Zeszyt 2 2010 PL ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* Konkurencyjnoœæ wytwarzania energii elektrycznej z wêgla brunatnego i kamiennego STRESZCZENIE. Wêgiel kamienny i brunatny

Bardziej szczegółowo

Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach 2006 2011

Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach 2006 2011 306 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 UKD: 622.333: 622.323: 622.324.5: 338.516.22(100): Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach 2006 2011 dr inż. Zbigniew Grudziński* ) dr inż. Adam Szurlej* ) Treść: W artykule

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V Inflacja (CPI, PPI) Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji w

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA

XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA -2/1- XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA pieczątka Komitetu Okręgowego Zawody II stopnia pisemne podejście 2 Zadanie 6. Poniżej przedstawiono schematyczny przekrój geologiczny przez konwencjonalne złoże gazu

Bardziej szczegółowo

Prognozy cen wêgla koksowego do 2010 roku

Prognozy cen wêgla koksowego do 2010 roku GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 22 2006 Zeszyt specjalny nr 1 URSZULA OZGA-BLASCHKE*, ZBIGNIEW GRUDZIÑSKI* Prognozy cen wêgla koksowego do 2010 roku Wêgiel koksowy, ceny, prognoza cen S³owa kluczowe

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2?

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Autor: prof. dr hab. inŝ. Władysław Mielczarski, W zasadzie kaŝdy dziennikarz powtarza znaną formułę, Ŝe nie ma darmowych obiadów 1. Co oznacza, Ŝe kaŝde podejmowane

Bardziej szczegółowo

DCT GDAŃSK BRAMA DLA EUROPY CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ WRZESIEŃ 2011

DCT GDAŃSK BRAMA DLA EUROPY CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ WRZESIEŃ 2011 DCT GDAŃSK BRAMA DLA EUROPY CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ WRZESIEŃ 2011 Konteneryzacja w Polsce Około 90% ładunków niemasowych na świecie jest przewoŝonych w kontenerach, trend ten będzie utrzymany: 1) Konteneryzacja

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA ROZPROSZONA Biopaliwa w energetyce

ENERGETYKA ROZPROSZONA Biopaliwa w energetyce ENERGETYKA ROZPROSZONA Biopaliwa w energetyce dr in. Marek Sutkowski Wärtsilä Finland, Power Plants Technology 1 Wärtsilä November 07 Plan prezentacji Wärtsilä Corporation Energetyka rozproszona Biopaliwa

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Główne problemy gospodarki 1) Globalne ocieplenie światowej 2) Problem ubóstwa w krajach rozwijających się 3) Rozwarstwienie

Bardziej szczegółowo

Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy

Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy 17 UKD 622.333: 622.339.13: 622.339.722 Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy Energy coal in the world state on 2013 and prognoses dr inż. Urszula Lorenz*) Treść: W roku 2013

Bardziej szczegółowo

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie to: mo liwoêç udzia u w zyskach z inwestycji

Bardziej szczegółowo

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach i świat wyniki Badanie Manpower Kobiety na kierowniczych stanowiskach zostało przeprowadzone w lipcu 2008 r. w celu poznania opinii dotyczących kobiet pełniących

Bardziej szczegółowo

KonkurencyjnoϾ paliw w wytwarzaniu energii elektrycznej

Konkurencyjnoœæ paliw w wytwarzaniu energii elektrycznej POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 16 Zeszyt 4 2013 ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* Konkurencyjnoœæ paliw w wytwarzaniu energii elektrycznej STRESZCZENIE. Z wêgla kamiennego i brunatnego w Polsce wytwarza siê

Bardziej szczegółowo

Indeksy cen wêgla energetycznego na rynkach spot mo liwoœæ wykorzystania doœwiadczeñ w konstrukcji indeksu dla rynku krajowego

Indeksy cen wêgla energetycznego na rynkach spot mo liwoœæ wykorzystania doœwiadczeñ w konstrukcji indeksu dla rynku krajowego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 15 Zeszyt 4 2012 ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Indeksy cen wêgla energetycznego na rynkach spot mo liwoœæ wykorzystania doœwiadczeñ w konstrukcji indeksu dla rynku krajowego

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Zbigniew Modzelewski

mgr inż. Zbigniew Modzelewski mgr inż. Zbigniew Modzelewski 1 Charakterystyka Odnawialnych Źródeł Energii OZE i konieczność rozwoju tej dziedziny gospodarki 2 ENERGIA (energeia gr.-działalność) - jest to stan materii, definiowany jako

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

Fakty i mity na temat energetyki jądrowej

Fakty i mity na temat energetyki jądrowej Fakty i mity na temat energetyki jądrowej Mit 1. Elektrownie jądrowe szkodzą środowisku naturalnemu. Elektrownie jądrowe mają mniej szkodliwy wpływ na środowisko naturalne niż inne powszechnie wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

LEKCJA Z WYKORZYSTANIEM TECHNOLOGII KOMPUTEROWEJ I INFORMATYCZNEJ. Polski

LEKCJA Z WYKORZYSTANIEM TECHNOLOGII KOMPUTEROWEJ I INFORMATYCZNEJ. Polski LEKCJA Z WYKORZYSTANIEM TECHNOLOGII KOMPUTEROWEJ I INFORMATYCZNEJ Surowce mineralne Polski Scenariusz lekcji geografii w gimnazjum Jak na lekcji geografii korzystaç z Excela, animacji na p ycie CD i Internetu?

Bardziej szczegółowo

Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za IV kwartał 2008 roku. Warszawa, 26 lutego 2009 roku

Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za IV kwartał 2008 roku. Warszawa, 26 lutego 2009 roku Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za IV kwartał 2008 roku Warszawa, 26 lutego 2009 roku Grupa Makarony Polskie Grupę Makarony Polskie tworzą: Makarony Polskie S.A. (produkcja: Rzeszów, Płock, Częstochowa)

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne

Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt 2 2005 PL ISSN 1429-6675 Lidia GAWLIK* Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono aktualne œwiatowe zasoby œwiatowych ropy, gazu i

Bardziej szczegółowo

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw)

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie niniejszej ankiety dotyczącej Pani/a opinii na temat prawdopodobieństwa wystąpienia przedstawionych zjawisk w perspektywie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia dziewięćdziesiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2016 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-09 14:09:44

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-09 14:09:44 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-09 14:09:44 2 Austria jest krajem uprzemysłowionym, z małym rynkiem wewnętrznym, stąd też handel zagraniczny odgrywa ważną rolę w gospodarce narodowej. Do najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia produkcji mleka w gospodarstwach ekologicznych

Wybrane zagadnienia produkcji mleka w gospodarstwach ekologicznych Wybrane zagadnienia produkcji mleka w gospodarstwach ekologicznych mgr inż. Marcin Żekało Zakład Rachunkowości Rolnej, IERiGŻ-PIB Seminarium IERiGŻ-PIB, 1.1.21 r. Plan wystąpienia 1. Sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Uzbekistański rynek kosmetyków do pielęgnacji skóry i włosów 2016-03-24 08:51:38

Uzbekistański rynek kosmetyków do pielęgnacji skóry i włosów 2016-03-24 08:51:38 Uzbekistański rynek kosmetyków do pielęgnacji skóry i włosów 2016-03-24 08:51:38 2 Analiz rynku Około 50% rynku kosmetycznego Uzbekistanu stanowią kosmetyki dekoracyjne i wyroby perfumeryjne. Reszta to

Bardziej szczegółowo

T.C. DĘBICA S.A. (1) Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Wyniki finansowe 2007 r. i perspektywy 2008 r. Warszawa, 15 lutego 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (2) Executive summary Przychody ze sprzedaży w 2007 r. wyniosły

Bardziej szczegółowo

STUDIA, ROZPRAWY, MONOGRAFIE 188

STUDIA, ROZPRAWY, MONOGRAFIE 188 INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI I ENERGI POLSKIEJ AKADEMII NAUK KRAKÓW STUDIA, ROZPRAWY, MONOGRAFIE 188 Urszula Lorenz OCENA ODDZIA YWANIA ZMIAN CEN WÊGLA ENERGETYCZNEGO NA RYNKACH MIÊDZYNARODOWYCH

Bardziej szczegółowo

Wp³yw katastrofy w Fukushimie na œwiatowy popyt na wêgiel energetyczny

Wp³yw katastrofy w Fukushimie na œwiatowy popyt na wêgiel energetyczny Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energi¹ Polskiej Akademii Nauk nr 82, rok 2012 Urszula LORENZ*, Urszula OZGA-BLASCHKE*, Katarzyna STALA-SZLUGAJ*, Zbigniew GRUDZIÑSKI*, Tadeusz

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy w województwie pomorskim

Gaz łupkowy w województwie pomorskim Gaz łupkowy w województwie pomorskim 1 Prezentacja wyników badania Samorządów, partnerów Samorządu Województwa Pomorskiego oraz koncesjonariuszy Charakterystyka grup 2 18% 82% Samorządy Partnerzy SWP n=63

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski

Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski Nr 3-4 PRZEGLĄD GÓRNICZY 15 UKD: 339.562(438): 662.664: 622.333(438): 338.5 Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski Dr inż. Urszula Ozga-Blaschke*) Treść: Do niedawna problem importu węgla koksowego

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego?

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Adam Szurlej Jacek Kamiński Tomasz

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo

Transport morski jako wa ny element miêdzynarodowego handlu wêglem

Transport morski jako wa ny element miêdzynarodowego handlu wêglem POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ*, Majola GRZELAK** Transport morski jako wa ny element miêdzynarodowego handlu wêglem STRESZCZENIE. W 2004 r. na œwiecie

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

POWIĄZANIA MIĘDZYSEKTOROWE W OBSZARZE PRODUKCJI LEŚNO-DRZEWNEJ

POWIĄZANIA MIĘDZYSEKTOROWE W OBSZARZE PRODUKCJI LEŚNO-DRZEWNEJ POWIĄZANIA MIĘDZYSEKTOROWE W OBSZARZE PRODUKCJI LEŚNO-DRZEWNEJ Dr inŝ. Stanisław Parzych Wydział Leśny SGGW w Warszawie Puszczykowo, 7 9 czerwca 2011 r. GOSPODARKA NARODOWA Całokształt działalności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Wêgieligazziemnywprodukcji energiielektrycznejpolskiiue

Wêgieligazziemnywprodukcji energiielektrycznejpolskiiue POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 15 Zeszyt 4 2012 ISSN 1429-6675 Maciej KALISKI*, Adam SZURLEJ**, Zbigniew GRUDZIÑSKI*** Wêgieligazziemnywprodukcji energiielektrycznejpolskiiue STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjnoœæ cen polskiego wêgla na rynku krajowym

Konkurencyjnoœæ cen polskiego wêgla na rynku krajowym Materia³y XXVII Konferencji z cyklu Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Zakopane, 13 16.10.2013 r. ISBN 978-83-62922-26-0 Tomasz HUZAREWICZ*, Krystyna W ODARCZYK**, Iwona

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach Listopadowi kredytobiorcy mogą już cieszyć się spadkiem raty, najwięcej tracą osoby, które zadłużyły się w sierpniu 2008 r. Rata kredytu we frankach na kwotę 300 tys. zł zaciągniętego w sierpniu 2008 r.

Bardziej szczegółowo

Inflacja zjada wartość pieniądza.

Inflacja zjada wartość pieniądza. Inflacja, deflacja Inflacja oznacza wzrost cen. Inflacja jest wysoka, gdy ceny kupowanych dóbr i towarów rosną szybko; gdy ceny rosną powoli, wówczas inflacja jest niska. Inflacja jest to trwały wzrost

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Zarząd Stalprodukt S.A. podaje do wiadomości treść projektów uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, które odbędzie się

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Wysogotowo, sierpień 2013

Wysogotowo, sierpień 2013 Wysogotowo, sierpień 2013 O Grupie DUON (1) Kim jesteśmy Jesteśmy jednym z wiodących niezależnych dostawców gazu ziemnego i energii elektrycznej w Polsce Historia 2001 początek działalności w segmencie

Bardziej szczegółowo

European Payment Index 2013. Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia

European Payment Index 2013. Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia European Payment Index 2013 Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia Ogólnie informacje o grupie Intrum Justitia Największa w Europie grupa specjalizująca się w windykacji oraz

Bardziej szczegółowo

Grzejnictwo elektryczne

Grzejnictwo elektryczne Janusz Strzy ewski Grzejnictwo elektryczne ogrzewanie pomieszczeñ przygotowanie ciep³ej wody u ytkowej instalacje specjalne: ochrony budynku podgrzewania rynien i dachów ci¹gów kanalizacyjnych itp. Sp.

Bardziej szczegółowo

Rozwój rynku wêgli koksowych na tle sytuacji gospodarczej na œwiecie

Rozwój rynku wêgli koksowych na tle sytuacji gospodarczej na œwiecie POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 15 Zeszyt 4 2012 ISSN 1429-6675 Urszula OZGA-BLASCHKE* Rozwój rynku wêgli koksowych na tle sytuacji gospodarczej na œwiecie STRESZCZENIE. Odzwierciedleniem globalnych procesów

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 2 Zagraniczni eksporterzy mają na Białorusi do dyspozycji różne formy dystrybucji i sprzedaży towarów. Największym centrum handlowym jest stolica kraju Mińsk.

Bardziej szczegółowo

Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej

Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej 51 UKD: 338.53(100)-044.96:338.516.22-084.2:622.333:662.66:339.172-084.2(100) Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej Dr inż. Zbigniew

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA PRZY UDZIELANIU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH, KTÓRYCH WARTOŚĆ W ZŁOTYCH NIE PRZEKRACZA RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 30 000 EURO

PROCEDURY POSTĘPOWANIA PRZY UDZIELANIU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH, KTÓRYCH WARTOŚĆ W ZŁOTYCH NIE PRZEKRACZA RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 30 000 EURO Załącznik do Zarządzenia nr 41/2014 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 3 z dnia 15.12.2014r. PROCEDURY POSTĘPOWANIA PRZY UDZIELANIU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH, KTÓRYCH WARTOŚĆ W ZŁOTYCH NIE PRZEKRACZA RÓWNOWARTOŚCI

Bardziej szczegółowo

Przegląd Górniczy 7-8/2004 PRZEGLĄD GÓRNICZY

Przegląd Górniczy 7-8/2004 PRZEGLĄD GÓRNICZY PRZEGLĄD GÓRNICZY założono 01.10.1903 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW l TECHNIKÓW GÓRNICTWA Nr 7-8 (981-982) Lipiec-sierpień 2004 Tom 60(C) UKD: 339.13:338.5(100):622.61(100) Ceny koksu metalurgicznego

Bardziej szczegółowo

Teorie handlu. Teoria cyklu życia produktu Vernona

Teorie handlu. Teoria cyklu życia produktu Vernona Teorie handlu Teoria cyklu życia produktu Vernona Teoria cyklu życia produktu Zgodnie z tą teorią lokalizacja produkcji zmienia się z jednych krajów na inne; Zmiany te zależą od poziomu rozwoju kraju i

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

STUDIA, ROZPRAWY, MONOGRAFIE 183

STUDIA, ROZPRAWY, MONOGRAFIE 183 INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI I ENERGI P O L S K I E J A K A D E M I I N A U K K R A K Ó W STUDIA, ROZPRAWY, MONOGRAFIE 183 Urszula Lorenz, Urszula Ozga-Blaschke, Katarzyna Stala-Szlugaj, Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

X. M A N A G E R. q Przeznaczenie modu³u q Wykaz funkcji q Codzienna eksploatacja

X. M A N A G E R. q Przeznaczenie modu³u q Wykaz funkcji q Codzienna eksploatacja X. M A N A G E R q Przeznaczenie modu³u q Wykaz funkcji q Codzienna eksploatacja Schemat funkcjonalny modu³u MANAGER SPIS TREŒCI X.1. PRZEZNACZENIE MODU U...X-3 X.2. WYKAZ FUNKCJI...X-4 X.3. CODZIENNA

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 81 4973 Poz. 549 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 24 kwietnia 2007 r.

Dziennik Ustaw Nr 81 4973 Poz. 549 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 24 kwietnia 2007 r. Dziennik Ustaw Nr 81 4973 Poz. 549 549 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegó owego sposobu obni ania iloêci zapasów obowiàzkowych ropy naftowej lub paliw Na

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Wêgiel dla polskiej energetyki w perspektywie 2050 roku analizy scenariuszowe

Wêgiel dla polskiej energetyki w perspektywie 2050 roku analizy scenariuszowe Wêgiel dla polskiej energetyki w perspektywie 2050 roku analizy scenariuszowe Redakcja naukowa: dr hab. in. Lidia Gawlik IGSMiE PAN AUTORZY: dr hab. in. Lidia GAWLIK IGSMiE PAN dr in. Zbigniew GRUDZIÑSKI

Bardziej szczegółowo

3. Gdyby w gospodarce kraju X funkcja inwestycji (4) miała postać I = f (R)

3. Gdyby w gospodarce kraju X funkcja inwestycji (4) miała postać I = f (R) 1. W ostatnich latach w Polsce dochody podatkowe (bez cła) stanowiły A. Około 60% dochodów budżetu B. Około 30% dochodów budżetu C. Około 90% dochodów budżetu D. Około 99% dochodów budżetu E. Żadne z powyższych

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo