Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach 2006 2011"

Transkrypt

1 306 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 UKD: : : : (100): Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach dr inż. Zbigniew Grudziński* ) dr inż. Adam Szurlej* ) Treść: W artykule przedstawiono analizę zmian cen węgla energetycznego, ropy naftowej i gazu ziemnego na rynkach międzynarodowych. Dwa główne rynki zbytu węgla to rejon Pacyfiku i rejon Atlantyku. Zdecydowana większość obrotów koncentruje się na rynku Pacyfiku. Obecne ceny węgla są około 40 % niższe od maksymalnych w 2008 r. Aktualnie przy imporcie węgla kamiennego do Polski około 10 mln t w skali roku wpływ cen międzynarodowych staje się istotnym czynnikiem wpływającym na zmiany cen na rynku krajowym. Ceny ropy naftowej do połowy 2008 r. rosły prawie w sposób wykładniczy. Po gwałtownym spadku cen w drugiej połowie 2008 r. i utrzymywanie się cen na relatywnie niskim poziomie w 2009 r., od drugiej połowy 2010 r. obserwuje się jej wzrost, a obecny poziom cen jest tylko niższy o około 20 % od rekordu z 2008 r., a ceny znajdują się w trendzie wzrostowym. Podobna sytuacje obserwujemy na rynku gazu ziemnego. Obserwowana jest w ostatnim okresie regionalizacja cen surowców energetyczny. Poziomy cen na poszczególnych rynkach odbiorców zaczynają się kształtować odmiennie przy zbliżonych tendencjach zmian. Dotyczy to zwłaszcza takich surowców jak: ropa, węgiel i gaz ziemny. Słowa kluczowe: ceny węgla, ceny ropy naftowej, ceny gazu ziemnego, indeksy cen 1. Wprowadzenie Jednym z najważniejszych czynników mających wpływ na wybór technologii energetycznej są uwarunkowania ekonomiczne. Obecnie w świecie nie ma dominującej technologii energetycznej. Wielkość nakładów inwestycyjnych oraz koszty eksploatacyjne mają fundamentalne znaczenie przy dokonywaniu wyboru danej technologii energetycznej. Obecnie także, zwłaszcza w krajach UE, przywiązuje się duże znaczenie do oddziaływania danej technologii energetycznej na środowisko przyrodnicze (rodzaje i wielkości poszczególnych emisji). Także dla realizacji inwestycji w sektorze energetycznym ważna jest akceptacja społeczna. Głównym celem artykułu jest ukazanie tendencji zmian głównych nośników energii to jest węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego. Artykuł przynosi odpowiedź na pytanie jaki wpływ na zmiany cen poszczególnych nośników energii miał kryzys gospodarczy, który rozpoczął się w 2008 r. * ) Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, ** ) AGH w Krakowie Wydział Energetyki i Paliw AGH. Artykuł opiniował prof. dr hab. inż. Andrzej Lisowski; rekomendował prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke. 2. Ceny węgla energetycznego Według wstępnych danych za 2010 rok, produkcja węgla osiągnęła poziom 6,5 mld t i w stosunku do roku 2000 wzrosła o 80 %. W tym czasie produkcja węgla energetycznego wzrosła o 83 % i osiągnęła poziom 5,7 mld t w 2010 roku [25,31]. W skali świata węgiel pokrywa około 26 % całkowitego zapotrzebowania na energię pierwotną, a wytwarza się z niego 41 % energii elektrycznej. Dla Unii Europejskiej udziały kształtują się na poziomach odpowiednio: 17,5 % i 28 %. Dwa główne rynki zbytu węgla to rejon Pacyfiku i rejon Atlantyku. W międzynarodowym handlu węglem dominują przewozy droga morską. Transport węgla droga lądową w handlu międzynarodowym stanowi około 6 7 % całości obrotów. W tablicy 1 przedstawiono handel węglem drogą morską na rynkach międzynarodowych w rozbiciu na węgiel energetyczny i na węgiel kamienny (energetyczny + koksowy) [25]. W ciągu ostatnich 5 lat obroty na rynku Atlantyku wzrosły o 41 % osiągając poziom 543 mln t w roku 2010, gdy w tym czasie na rynku atlantyckim obroty spadły do poziomu 183 mln t, tj. o 12 %.

2 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 307 Tablica 1. Handel węglem droga morską na rynkach międzynarodowych w mln t/rok Węgiel * Węgiel energetyczny w tym rejon Atlantyku rejon Pacyfiku Węgiel kamienny * dane wstępne Źródło: opracowanie własne na podstawie [25,31] Rynek Atlantyku po stronie podażowej obejmuje głównie takie kraje jak: RPA, Rosja, Kolumbia, Indonezja, Australia i Polska, a po stronie popytowej głównie takie kraje jak: Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania, Włochy, Francja i Polska. Popyt na rynku Pacyfiku kreowany jest głównie przez kraje azjatyckie, takie jak: Japonia, Korea Płd., Indie a także w ostatnim czasie przez Chiny. Zapotrzebowanie to jest zaspokajane głównie dostawami węgla z takich krajów, jak: Australia, Indonezja, Chiny, RPA i Rosja [16,19]. Trzeba zauważyć, że takie kraje jak Chiny, Rosja i Polska są zarówno znaczącymi eksporterami, jak i importerami węgla. Natomiast RPA wysyła duże ilości węgla zarówno w rejon Atlantyku, jak i Pacyfiku. W międzynarodowym handlu węglem dostawy węgla od producentów do użytkowników realizowane są na podstawie kontraktów terminowych, ofert przetargowych i zakupów spot. Przed 2000 rokiem zdecydowana większość importu węgla była realizowana w kontraktach wieloletnich do 10 lat. W Europie w 1990 roku kontrakty powyżej 1 roku obejmowały 67 % importu węgla, podczas gdy w 2000 roku było to tylko 25 %. Obecnie kontrakty wieloletnie w zdecydowanej ilości ograniczają się tylko do rynków krajowych. Tak więc w ciągu ostatnich lat zmieniła się filozofia zakupów zarówno na rynku europejskim, jak i azjatyckim. Obecnie przeważają na obu rynkach transakcje spot i przetargi (ang. tender) [10,13,14]. Transakcje spot są zwierane jednorazowo z podaniem ceny węgla, ilości dla stosunkowo krótkiego okresu czasu. Mimo że przez transakcje spot rozumie się tzw. transakcje natychmiastowe, to ze względów organizacyjnych i logistycznych przyjmuje się, że taka dostawa realizowana jest w terminie 90-dniowym. W zależności od przyjętych uzgodnień między importerem węgla a dostawcą bazowa cena w kontrakcie może być ceną FOB na statku w określonym porcie załadowania albo ceną CIF (FOB + fracht + ubezpieczenie) w określonym porcie dostarczenia ładunku, albo inną. W handlu międzynarodowym stosuje pewien zestaw reguł formuł handlowych, które pomagają w prawidłowym i bezpiecznym zawieraniu kontraktów. Zbiór tych zasad został opracowany przez Międzynarodową Izbę Handlową w Paryżu i jest znany pod nazwą Incoterms. Takie formuły jak FOB, CIF, DES DAF, DDP, FCA szczegółowo zostały opisane w takich pracach jak m.in.: [17, 18, 19, 21, 33]. Na rysunku 1 przestawiono zmiany cen węgla energetycznego importowanego na rynki europejskie. Dla rynku europejskiego największe znaczenie mają ceny określane na bazie CIF ARA (średnia cen z różnych kierunków dostarczana do portów ARA: Amsterdam Rotterdam Antwerpia). W tle cen minimalnych i maksymalnych węgla importowanego na rynki europejskie pokazano średnie ceny indeksu CIF ARA (pole szare) i CIF Azja (linia czerwona). Dwa najważniejsze punkty odbioru węgla w świecie to porty Europy Zachodniej (ARA) i Azji (Japonia Korea Płd.) [8,13,14,15]. Pokazane ceny wskaźnikowe CIF ARA są średnimi z takich indeksów, jak: Platts, Argus, McCloskey, oraz globalcoal. Indeksy te opracowane są przez ekspertów pracujących dla grup medialnych. Przykładem innych indeksów zaliczanych do indeksów pochodnych jest wskaźnik API. Jest to jeden z najbardziej znanych indeksów stworzony na bazie indeksów autorskich Argus i McCloskey. W większości indeksy te są chronione prawami autorskimi i ich publikacja jest zabroniona. Wskaźnik cen CIF Azja został obliczony jako średnia z dwóch indeksów Japonia i Korea przeliczony na parametry 6000 kj/kg na podstawie informacji z dwóch źródeł Paltts oraz Argus. Zmiany cen węgla w okresie ostatnich 5 lat były bardzo gwałtowne i można je podzielić na trzy okresy. Do lipca 2008 roku mamy do czynienia z wzrostem cen, który trwał 32 miesiące (najdłużej w historii odkąd są notowane indeksy cenowe). Ceny osiągnęły swoje historyczne maksimum Rys. 1. Poziom cen (minimalny i maksymalny) importowanego węgla energetycznego na rynku europejskim w okresie , na tle cen spot CIF ARA i CIF Azja Źródło: opracowanie własne na podstawie [22,24,26,27,34]

3 308 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 w granicach USD/t. Średnie notowania indeksu CIF ARA to poziom 220 USD/t. Załamanie cen nastąpiła w wyniki światowego kryzysu gospodarczego i zbiegło się ze spadkiem cen także innych nośników energii. Trzeba zaznaczyć, że pierwsze sygnały o możliwym odwróceniu koniunktury obserwowane były także na innych rynkach (np. S&P 500, Down Jones, WIG 20) już ponad pół roku wcześniej [9,10]. Spadek cen jaki po tych wzrostach nastąpił był bardzo gwałtowny i trwał przez 8 miesięcy. Ceny średnie osiągnęły poziom około 60 USD/t czyli cały poprzedni wzrost cen został zredukowany praktycznie do zera. Obecnie ceny weszły w trend wzrostowy, który trwa już ponad dwa lata. Jak można zauważyć na rysunku 1 od początku 2009 roku ceny węgla na rynku azjatyckim są zdecydowanie wyższe od cen na rynku europejskim. Różnica (spread) tych cen w ostatnim okresie waha się w granicach USD/t. W tablicy 2 przedstawiono porównanie cen rocznych minimalnych i maksymalnych węgla energetycznego na rynku europejskim z średnim indeksem cen CIF ARA. Od ceny minimalnej (minimalne ceny zakupu węgla na warunkach CIF) średnie ceny węgla w 2011 roku są wyższe o 32 %, i niższe od cen maksymalnych o 16 %. Ceny węgla w długim horyzoncie czasowym kształtowane są przez takie czynnik jak: poziom zapotrzebowania i tendencje jego zmian, koszty pozyskania węgla, wielkość zasobów i ich rozmieszczenie geograficzne, Tablica 2, Porównanie cen minimalnych i maksymalnych cen węgla energetycznego na rynku europejskim z średnim indeksem cen CIF ARA w USD/t (węgiel 6000 kcal/kg 25,12 MJ/kg, w stanie roboczym) Rok Ceny węgla w dostawach do Europy max. min. różnica Cena Indeks cen CIF ARA % ceny maks % ceny min ,5 57,0 18,5 64,2-15 % 13 % ,4 73,7 40,7 88,5-23 % 20 % ,4 132,7 39,7 147,0-15 % 11 % ,8 63,7 29,1 70,4-24 % 10 % ,5 86,8 34,6 92,0-24 % 6 % ,6 93,3 53,3 123,1-16 % 32 % koszty transportu oraz infrastruktura transportowa, konkurencyjność kosztowo-cenowa innych surowców (nośników) energii, uwarunkowania ekologiczne (regulacje zarówno po stronie wydobycia, jak i użytkowania węgla). Doraźny wpływ na rynkowe ceny spot węgla energetycznego wywierają również: warunki pogodowe (temperatura wpływ na zapotrzebowanie na energię do ogrzewania/chłodzenia u końcowych użytkowników; opady wpływ na stan wód i poziom wytwarzania energii elektrycznej w hydroenergetyce i energetyce jądrowej) oddziaływanie na rynek węgla poprzez sektor wytwarzania energii, zdarzenia określane mianem siły wyższej (klęski żywiołowe, katastrofy, ale też np. długotrwałe strajki w dużych kopalniach eksportujących węgiel) [10,19]. Zmiany cen spot na rynkach międzynarodowych obecnie jeszcze w małym stopniu wpływają na ceny węgla na rynku polskim. Obecnie przy imporcie węgla w skali roku około 10 mln t wpływ cen międzynarodowych staje się istotnym czynnikiem wpływającym na zmiany cen na rynku krajowym. Dla polskich producentów istotnym jest, aby ceny węgla nie były wyższe niż ceny wynikające z parytetu importowego. Sposoby określania parytetu importowego rozumianego jako cena węgla energetycznego sprowadzanego z zagranicy przez konkretnego użytkownika była omawiana w szeregu pracach [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 17, 18, 19]. Na rysunku 2 przedstawiono porównanie ofert spot producentów krajowych węgla energetycznego (KW S.A., KHW S.A., JSW SA, LWB Bogdanka S.A., PKW S.A.) ze zmiennością cen spot CIF ARA. Szare pole prezentuje średnie miesięczne ceny CIF ARA od stycznia 2007 r. do marca 2011r. Linie oferty max i oferty min wyznaczono na podstawie minimalnych i maksymalnych ofert (w cennikach internetowych) wszystkich producentów krajowych w tym okresie. Ceny węgli odnoszą się do węgla o kaloryczności 22 MJ/kg. Linię zieloną realizacja szacunek wyznaczono w następujący sposób: obliczono średnie wartości z ofert wszystkich producentów (nie jest to średnia z minimum i maksimum), a następnie tak wyznaczone wartości obniżono o 12 %. Tę wartość oszacowano arbitralnie, na podstawie doraźnych konsultacji z producentami (kontakty personalne) przeciętnie na takim poziomie szacowali oni różnicę Rys. 2. Oferta krajowych producentów miałów energetycznych na tle zmian cen spot CIF ARA Źródło: opracowanie własne

4 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 309 w poziomie oferty internetowej wobec sprzedaży dla dużych odbiorców. Choć jest to linia wyznaczona sztucznie to jednak dosyć dobrze koreluje z przeciętnym poziomem cen węgla, wykazywanym w statystykach energetyki. W inny sposób (rys. 3) ceny na rynku polskim, a tylko w dostawach dla energetyki zawodowej, skonfrontowano z cenami na rynku międzynarodowym. W tym porównaniu rynek międzynarodowy to ceny CIF ARA oraz ceny FOB Rosja na Bałtyku (ceny FOB Rosja można także traktować jako ceny na granicy lądowej Polski na takich przejściach kolejowych, jak: np. Braniewo, Kuźnica, Terespol, Hrubieszów). Rosja drogą morska eksportuje ponad 83 % swojego węgla [20,21]. W 2010 roku ceny dostawy do energetyki były na takim samym poziomie jak ceny średnie CIF ARA (średnia z kilku indeksów). Jednak pomimo wyraźnego wzrostu cen węgla w dostawach do energetyki są one wyraźnie niższe (w przeważającym okresie czasu) od cen węgla importowanego. Krajowi użytkownicy węgla powinni się liczyć z faktem, że import węgla będzie się odbywał na rynkowych zasadach i po rynkowych cenach. Dopóki krajowi producenci (kopalnie w Polsce) będą oferować węgiel po konkurencyjnych wobec importu cenach, dopóty energetyka będzie kupować ten węgiel, a nie importowany. Miarą tej konkurencyjności będzie cena węgla (krajowego lub importowanego) u odbiorcy, a więc istotną rolę odgrywać będą koszty transportu kolejowego, związane z odległością odbiorcy od kopalni i od granicy (lądowej czy morskiej). W związku z rosnącą rolą importu, w przyszłości ceny węgla energetycznego na rynku krajowym będą się prawdopodobnie kształtować podobnie jak ceny na rynkach międzynarodowych, z zachowaniem stosownych relacji cen do jakości węgla (z uwzględnieniem zwłaszcza wartości opałowej). 3. Ceny ropy naftowej i gazu ziemnego na rynkach międzynarodowych Ceny ropy naftowej rosły nieprzerwanie od 2002 roku do połowy 2008 roku. W tym czasie ceny roczne rosły prawie w sposób wykładniczy i wzrosły prawie czterokrotnie z poziomu 25 USD/bbl do poziomu 97 USD/bbl. Ten wzrost był nie tylko wynikiem niedoszacowania ryzyka, że tak dynamiczny wzrost cen ropy nie mógł trwać dłużej, ale także faktem utrzymywania się zbyt dużej płynności w obrocie tego surowca na giełdzie. Kryzys światowej gospodarki spowodował spadek popytu na ten surowiec i ceny zaczęły gwałtownie spadać. Fakt ten był obserwowany także na rynkach innych surowców takich jak węgiel czy gaz [9,10]. Trzeba przypomnieć, że jeszcze w lipcu 2008 wielu analityków zakładało dalsze wzrosty cen surowców energetycznych i indeksów giełdowych. Do końca roku 2008 ceny spadły do poziomu 40 USD/ bbl, czyli do poziomu cen zbliżonych do 2002 roku. Natomiast od początku roku 2009 rozpoczął się silny trend wzrostowy. Oczywiście trzeba pamiętać, że uśrednione ceny do wartości miesięcznych nie pokazują tak dużej zmienności, jakie na wszystkich giełdach doświadcza ten surowiec. Najważniejsze czynniki wpływające na ceny ropy to: stan zapasów, kurs dolara wobec innych walut, limity produkcji państw OPEC (kraje te odpowiadają za 40 % eksportu tego surowca) oraz zapotrzebowanie z takich krajów jak Chiny i Indie. W ostatnich miesiącach 2011 r. także wydarzenia geopolityczne w krajach Afryki Północnej (głównie Libii 1 ) także wpływają na ceny ropy naftowej na giełdach światowych. Na rysunku 4 przedstawiono zmiany cen miesięcznych ropy Brent, Dubai i WTI w okresie Ropa WTI jest ropą lekką (gęstość około 40API) o niskiej zawartości siarki, jest generalnie najdroższą ropą. Ceny ropy Brent (około 38API) zazwyczaj plasują się na poziomie pośrednim pomiędzy WTI a ropą Dubaj (około 32API). Ropa WTI jest wskaźnikową ropą dla rynku amerykańskiego, Brent dla rynku europejskiego, a Dubaj dla rynku azjatyckiego [9]. W ostatnim okresie ropa Brent (ze względu na uwarunkowania europejskie) jest najdroższą a i spread z cenami WTI osiągnął poziom USD/bbl. Tak duża różnica na korzyść ropy Brent nie była wcześniej obserwowana i potwierdza fakt, że następuje regionalizacja cen surowców energetycznych. Poziomy cen na poszczególnych rynkach odbiorców zaczynają się kształtować odmiennie przy zbliżonych tendencjach zmian. Dotyczy to zwłaszcza takich surowców jak: ropa, wę- 1 Libia, członek Organizacji Państw Eksportujących Ropę Naftową, produkuje ok. 1,58 milionów baryłek dziennie (ok. 2 % globalnej produkcji ropy naftowej), zgodnie z danymi MAE za styczeń 2011 r. Większa część surowca (ok. 1,49 miliona baryłek dziennie) jest przeznaczane na eksport na Europę przypada ok. 85 % eksportu libijskiego surowca Rys. 3. Porównanie średnich rocznych cen węgla dla energetyki zawodowej w Polsce z cenami spot CIF ARA i FOB Rosja (porty bałtyckie) Źródło: opracowanie własne

5 310 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 Rys. 4. Zmiany cen miesięcznych ropy Brent, Dubai i WTI w okresie Źródło: opracowanie własne na podstawie [23] giel, gaz. W przypadku ropy naftowej różnice cen pomiędzy poszczególnymi gatunkami ropy WTI, Brent i Dubai, które są wskaźnikowe (dla rynku amerykańskiego, europejskiego i azjatyckiego) dla danego rejonu geograficznego do roku 2010 nie przekraczały 3 USD/bbl, obecnie dochodzą do już do poziomu ok. 15 USD/bbl. Podobne gwałtowne zmiany cen można zaobserwować na rynku gazu. W skali światowej nie ma jednolitego rynku gazu ziemnego, tak więc poziom cen paliwa gazowego na głównych rynkach lokalnych i w ramach różnych kontraktów jest zróżnicowany. Na rysunku 5 przedstawiono porównanie cen gazu na rynku europejskim, amerykańskim oraz w dostawach gazu LNG do Japonii. W Europie dominują kontrakty długoterminowe. Taki sposób handlu gazem w dużej części wymuszał na odbiorcach europejskich Gazprom. Ceny te są związane z cenami ropy naftowej i jej produktów, ale podążają za zmianami cen ropy z pewnym opóźnieniem (od 1 do 3 kwartałów). Obecnie ceny gazu ziemnego są ponad 100 % wyższe niż na rynku amerykańskim. W USA przeważają kontrakty spotowe, tak więc bieżące zmiany cen na rynku spot są od razu dyskontowane na rynku gazu. Ceny spot w USA kształtowane są głównie na giełdzie NYMEX. Są to ceny określane w Henry Hub w Luizjanie nad Zatoka Meksykańską. Jest to najważniejsze miejsce handlu gazem w USA, które zapewnia połączenia z 14 gazociągami międzystanowymi i lokalnymi. Dodatkowo w USA nastąpił w ostatnich latach dynamiczny wzrost wydobycia gazu ze złóż niekonwencjonalnych, głównie gazu łupkowego, którego koszty pozyskania, dzięki postępowi technologicznemu są coraz niższe i przez to ceny gazu w USA są znacząco niższe. Rok 2010 był drugim rokiem z rzędu, w którym USA zostały największym producentem gazu ziemnego. Dzięki wzrostowi wydobycia gazu w ostatnich latach (mld m3): 2006 r. 518,1; 2008 r. 564,5; 2010 r. 604,2 w USA stopniowo maleje udział importu tego surowca w bilansie gazu. Prognozy zakładają dalsze utrzymanie się trendów w zakresie wzrostu wydobycia gazu ze złóż niekonwencjonalnych oraz zmniejszenie udziału importu tego surowca [29]. Najwyższe ceny w tym zestawieniu maja ceny gazu LNG w dostawach do Japonii. Japonia jest największym odbiorcą gazu LNG i sprowadza go ponad 90 mld m3 rocznie (rys. 5). Wydaje się, że w niedalekiej przyszłości rosnąca podaż gazu LNG wpłynie znacząco nie tylko na ceny gazu, ale także na formy zawierania kontraktu. Trzeba jednak wspomnieć, że nie zawsze na rynkach spot można kupić taniej. Na rysunku 6 przedstawiono porównanie notowań cen spot (na giełdach) ropy Brent, węgla CIF ARA oraz gazu ziemnego (Hub Zeebrugge) w okresie od stycznia 2010 roku do końca marca 2011 roku Hub Zeebruggen (Belgia) jest jednym z największych węzłów handlu tego surowa w Europie. Huby gazowe odgrywają coraz większa role na konkurencyjnym rynku gazu ziemnego. Najważniejsze huby w Europie to: NBP (Wielka Brytania), Zeebrugge, Eden (Niemcy) oraz TTF (Holandia). W tablicy 3 zaprezentowano porównanie cen rocznych ropy naftowej (Brent), gazu ziemnego (USA, UE) z cenami węgla na poziomie CIF ARA dające możliwość porównanie poziomów oraz zmienności cen najważniejszych surowców energetycznych. W jednostkach porównywalnych (USD/GJ) przez cały okres ceny ropy są ponad 3-krotnie wyższe od cen węgla, w przypadku gazu UE widać spadek tej relacji z poziomu 314 % w 2006 roku do poziomu 183 % w I kwartale Tablica 3. Porównanie cen rocznych ropy naftowej (Brent), gazu ziemnego (USA, UE) z cenami węgla na poziomie CIF ARA Okres Ropa Brent Gaz UE Gaz USA Węgiel CIF ARA Ceny nośników energii w USD/GJ * Porównanie do cen ropy (Brent = 100) % 314% 249% % 230% 188% % 217% 143% % 295% 134% % 215% 114% * 321% 183% 81% 100 * rok 2011 obejmuje I kwartał Źródło: obliczenia własne na podstawie danych [22,23,24,26]

6 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 311 Rys. 5. Porównanie cen gazu na rynku europejskim, amerykańskim oraz w dostawach gazu LNG do Japonii Źródło: opracowanie własne na podstawie danych [23] Rys. 6. Porównanie notowań dziennych cen spot ropy Brent, wegla CIF ARA i gazu ziemnego (Hub Zeebrugge) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych [22,23,26,27,32] 2011 roku. Zwraca uwagę fakt, że w przypadku gazu ziemnego w przeliczeniu na GJ ceny gazu są w USA niższe niż ceny węgla na rynku europejskim. Odniesiony sukces w zakresie zagospodarowania złóż gazu łupkowego w USA ma pewien wpływ na globalny rynek gazu, a także jest istotny z punktu widzenia Polski. Ostatni raport opracowany na zlecenie U.S. Information Energy Administration, opublikowany w kwietniu 2011 roku ukazuje duży potencjał wydobywanych zasobów gazu łupkowego w Polsce (tabl. 4). Jak można zauważyć z tablicy 4, wg szacunków IEA Polska ma największe zasoby gazu łupkowego ze wszystkich państw europejskich. Jednakże niezbędna jest kontynuacja prac poszukiwawczych dla potwierdzenia wielkości zasobów gazu łupkowego. Obecność czołowych koncernów branży naftowej i gazowej (m.in.: ExxonMobil, Chevron, Marathon Oil), mających doświadczenia w zagospodarowaniu złóż gazu łupkowego, zwiększa prawdopodobieństwa sukcesu realizacji projektu poszukiwania niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego. 4. Podsumowanie Zmiany cen surowców energetycznych w analizowanym okresie (I kwartał) można podzielić na trzy okresy. W pierwszym okresie wzrost cen trwał kilka lat na wszystkich rynkach surowców energetycznych po którym w połowie 2008 roku nastąpiło gwałtownie załamanie cen w wyniku kryzysu gospodarczego, którego symbolem był upadek banku Lehman Brothers. W wyniku zaistniałej sytuacji ceny w bardzo krótkim czasie około 9 miesięcy spadły do poziomów redukujących cały poprzedni wzrost cen. Reakcja rynków ropy, węgla i gazu w USA była prawie jednoczesna. Natomiast spadek średnich cen gazu ziemnego w UE i gazu LNG nastąpił z opóźnieniem 3 do 4 miesięcy. Obecnie ceny wszystkich surowców są w trendzie wzrostowym trwającym już ponad dwa lata. Ten trend wzrostowy uległ wzmocnieniu w wyniku obecnej sytuacji politycznej w krajach Północnej Afryki i niektórych państwa organizacji (OPEC). Jak duże od 2006 od 2010 roku były wahania cen (średniomiesięcznych) świadczy zestawienie w tablicy 5.

7 312 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 Tablica 4. Państwa o największych zasobach gazu łupkowego Kraj bln m 3 Chiny 36,1 USA 24,4 Argentyna 21,9 Meksyk 19,3 RPA 13,7 Australia 11,2 Kanada 11,0 Libia 8,2 Algieria 6,5 Brazylia 6,4 Polska 5,29 Francja 5,09 Norwegia 2,35 Ukraina 1,19 Szwecja 1,16 Ogółem 173,78 Źródło: opracowano na podstawie [30] Tablica 5. wahania cen średniomiesięcznych Cena Węgiel CIF ARA USD/tonę Ropa średnia USD/bbl Gaz Europa Gaz USA USD/1000 m 3 Gaz LNG minimalna maksymalna różnica W przypadku węgla różnica cen między ceną maksymalna, a minimalna wyniosła 155 USD/t, w przypadku ropy (średnia z trzech gatunków WTI, Brent i Dubaj) 91 %. Jeszcze większe zmiany cen obserwujemy na rynku gazu na którym ta wartość wyniosła aż 272 USD/1000 m 3 dotyczyło to rynku amerykańskiego. Dane świadczą, że gospodarka światowa będzie się musiała przyzwyczaić do gwałtowanych zmian cen surowców energetycznych mogących przebiegać w stosunkowo krótkim czasie. Oprócz czynników związanych z podażą i popytem na surowce energetycznym coraz większe znaczenie mają czynniki polityczno-społeczne (związane z sytuacją na Bliskim Wschodzie i Afryce Północnej), skutki katastrof naturalnych (skutki trzęsienia ziemi w Japonii i jej wpływ na gospodarkę światową), czynniki ekonomiczne (kryzys zadłużeniowy w Europie i jego wpływ na strefę euro), czynniki ekologiczne. Wiele czynników oddziaływuje na siebie wzajemnie co jeszcze bardziej utrudnia przewidywanie przyszłej sytuacji. Obecne trendy na rynkach surowców energetycznych rozwijają się w sposób dynamiczny i nieprzewidywalny. Zwłaszcza w przypadku ropy naftowej o cenie ropy decyduje nie realny popyt na ten surowiec ale transakcje na rynku finansowym. W 2008 roku w okresie najwyższych cen obroty na rynkach finansowych (gdzie handluje się papierem a nie rzeczywistym surowcem) sięgały miliarda baryłek dziennie. Obecnie te obroty sięgają około 400 mln bbl/dn (mln baryłek dziennie). Można wspomnieć, że dzienne zapotrzebowanie gospodarki światowej na ropę to około mln bbl. Rynki surowców energetycznych jak wynika to z przedstawionych porównań są ze sobą silnie powiązane i występujące tendencje zmian mają stosunkowo zgodne przebiegi. Zakładając optymistyczny scenariusz realizacji projektu poszukiwań gazu w złożach niekonwencjonalnych w Polsce (potwierdzenie wysokich szacunków wielkości zasobów, niskie koszty jego eksploatacji), należy przypuszczać, że spowoduje zmiany w bilansie energetycznym kraju polegające na zwiększeniu udziału paliw gazowych. Niskie jednostkowe zużycie zarówno gazu ziemnego (377 m 3 /osobę), jak i energii elektrycznej (3,09 MWh/osobę) wskazują na znaczny potencjał rozwoju zarówno rynku gazu ziemnego, jak i energii elektrycznej w Polsce. Liberalizacja rynku energii elektrycznej i gazu ziemnego wpłynie pozytywnie na dynamikę ich rozwoju [11]. Należy przypuszczać, że zwiększone wykorzystanie gazu ziemnego w sektorze wytwarzania energii elektrycznej, będzie pomocne dla wypełnienia europejskich uregulowań w zakresie oddziaływania sektora wytwarzania energii elektrycznej na środowisko. Literatura 1. Blaschke W.: Ceny węgla kamiennego rynek polski i międzynarodowy. Mat. Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Sympozja i konferencje nr 41. Wyd. Instytut GSMiE PAN. Kraków ss Blaschke W., Grudziński Z.: Węgiel kamienny energetyczny. Cz. I. Ceny światowe - wartość węgla. Wiadomości Górnicze. 1996, nr 9, s Blaschke W, Grudziński Z.: Węgiel kamienny energetyczny. Cz. II. Ceny światowe parytet importowy. Wiadomości Górnicze. 1996, nr 9, s Blaschke W., Grudziński Z.: Parytet importowy węgla w świetle doświadczeń cenotwórstwa w Polsce i w Unii Europejskiej. Czasopismo Techniczne KTT. Kraków, nr ss Blaschke W, Lorenz U.: Koncepcja parytetu importowego węgla energetycznego. XI Konferencja z cyklu: Zagadnienia surowców energetycznych w gospodarce krajowej: Koszty i ceny pierwotnych nośników energii a koszty i ceny energii finalnej z nich wytworzonej. Zakopane, 5-8 października KGSM PAN - Centrum PPGSMiE PAN. Sympozja i konferencje. Wyd. Centrum PPGSMiE PAN. Kraków. 1997, z. 28, ss Blaschke W., Mokrzycki E., Blaschke S. A., Grudziński Z.: Ceny węgla kamiennego w handlu międzynarodowym. Przegląd Górniczy. 1991, nr 2, s Blaschke W., Mokrzycki E.: Problem określenia poziomu cen węgla kamiennego energetycznego na podstawie wartości węgla w świetle cen importowych. Mat. III Konf. Aktualia i perspektywy gospodarki surowcami mineralnymi. Zakopane. Sympozja i Konferencje. Wyd. Centrum PPGSMiE PAN. Kraków. 1993, nr 9, s Grudziński Z.: Wskaźniki cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych. Polityka Energetyczna tom 8, z. specjalny. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, 2005 Kraków, s Grudziński Z.: Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych. Przegląd Górniczy Nr 11-12, s Wyd. ZG SITG Katowice, Grudziński Z.: Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej. Przegląd Górniczy, 2011, Nr 1-2, s Wyd. ZG SITG Katowice. 11. Kaliski M., Frączek P., Szurlej A.: Liberalizacja rynku gazu ziemnego a rozwój podziemnych magazynów gazu w Polsce, Polityka Energetyczna, 2010, Tom 13, Zeszyt 2, s Lorenz U.: Ceny węgla energetycznego w imporcie do krajów Unii Europejskiej oraz w hipotetycznym imporcie do Polski porównanie parytetów importowych. Przegląd Górniczy Nr. 1. ss Lorenz U.: Rola wskaźników cen w międzynarodowym handlu węglem energetycznym. Polityka Energetyczna, 2006, tom 9, z. specjalny. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U.: Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku. Przegląd Górniczy, 2009, Nr 3-4 ( ), Wyd. ZG SITG Katowice, s. 1 8

8 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY Lorenz U., Grudziński Z.: Krótkoterminowa prognoza cen węgla energetycznego. Polityka Energetyczna, 2006, tom 9, z.1. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U., Grudziński Z.: Perspektywy dla międzynarodowych rynków węgla energetycznego. Polityka Energetyczna, 2007, tom 10, z. specjalny 2. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U.: Parytet importowy węgla kamiennego energetycznego. Studia, Rozprawy, Monografie nr 82. Wyd. Instytutu GSMiE PAN. Kraków s Lorenz U.: Parytet importowy węgla energetycznego. Czasopismo Techniczne KTT. Kraków, nr s Lorenz. U., Grudziński Z.: Międzynarodowe rynki węgla kamiennego energetycznego. Studia Rozprawy Monografie Nr , Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Marzec R., Wrześniewski J.: Relacje cen na rynku kontraktów długoi krótkoterminowych węgla energetycznego importowanego do UE oraz cen eksportowych polskiego węgla energetycznego w latach Materiały XXIV Konferencji z cyklu: Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej. Surowce Energia Klimat. Zakopane, października 2010 r. Zeszyty Naukowe Nr Stala-Szlugaj K.: Import węgla koleją zza wschodniej granicy uwarunkowania logistyczne. Przegląd Górniczy 2010, Nr 3-4, s Wyd. ZG SITG Katowice. 22. Argus Coal Daily International. Wyd Argus Media Ltd 23. Bank Światowy Global Commodity Markets 24. CTI Coal Trader International. Wyd. Platts 25. Euracoal Market Report ICR International Coal Report. Wyd. Platts The McGraw Hill Companies, England 27. ICR Coal Statistics Monthly (sierpień 2009). Wyd. Platts McGraw Hill Companies, England 28. Regions Outside the United States. April U.S. Information Energy Administration 2011 a 30. U.S. Information Energy Administration 2011 b World Shale Gas Resources: An Initial Assessment of 14 Regions Outside the United States, 5 April. 31. VDKI Verein der Kohlenimpoteure Annual Report Facts and Trends wydania z lat

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Nr 11-12 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD: 622.323: 553.98: 662.6/.7: 620.91-032.31: 338.5(100): 339.166(100): 338.1(100): Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Dr inż. Zbigniew Grudziński*

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej. Wprowadzenie

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej. Wprowadzenie Z. Grudziński dr inż., Instytut GSMiE PAN Kraków, zg@min-pan.krakow.pl Streszczenie Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej W artykule przedstawiono metodykę określania

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO W USA Wydobycie gazu brutto w USA [1] wynosiło 666,4 mld m 3 w 2006 roku, 698,3 mld m 3 w 2007 roku, 725,9 mld

Bardziej szczegółowo

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych STRESZCZENIE. Ceny wêgla na rynkach miêdzynarodowych

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku

Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 5 Zeszyt 1 2002 PL ISSN 1429 6675 Zbigniew GRUDZIŃSKI * Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku Słowa kluczowe: wskaźniki cen, ceny,

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY Rola i wpływ energetyki na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym energetyka tworzy 7,9% wartości dodanej; 612 tys. miejsc pracy bezpośrednio i w sektorach powiązanych;

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego?

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Adam Szurlej Jacek Kamiński Tomasz

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski

Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski Nr 3-4 PRZEGLĄD GÓRNICZY 15 UKD: 339.562(438): 662.664: 622.333(438): 338.5 Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski Dr inż. Urszula Ozga-Blaschke*) Treść: Do niedawna problem importu węgla koksowego

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej

Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej 51 UKD: 338.53(100)-044.96:338.516.22-084.2:622.333:662.66:339.172-084.2(100) Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej Dr inż. Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej Nr 5 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD 622.333: 338.516.22: 622.339.13 Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej Methods of assessment of competitiveness of fuels for the production

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO. W POLSCE wyniki za okres I-IX. 2015r. 03.11. 2015r

GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO. W POLSCE wyniki za okres I-IX. 2015r. 03.11. 2015r GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO W POLSCE wyniki za okres I-IX. 2015r. 03.11. 2015r Zasoby bilansowe w polach zagospodarowanych 20,3 mld ton Zasoby przemysłowe 6,02 mld ton Zasoby operatywne w złożach zakładów

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE

PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energia PAN PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE Eugeniusz Mokrzycki Posiedzenie Plenarne Komitetu Problemów Energetyki Warszawa, 14 grudnia 2011 r. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku

Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku PRZEGLĄD Nr 3-4 GÓRNICZY 1 założono 01.10.1903 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA Nr 3-4 (1036-37) marzec-kwiecień 2009 Tom 65(CV) UKD: 662.333(100): 662.66: 338.516.22(100): 339.13.021(100):

Bardziej szczegółowo

Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych

Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych POLITYKA ENERGETYCZNA ENERGY POLICY JOURNAL 2014 Tom 17 Zeszyt 4 37 50 ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych STRESZCZENIE.

Bardziej szczegółowo

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie Komentarz IK Marcin Tarnawski Rynek amerykaoski W 2010 r. na świecie wydobyto 3.193 mld m 3 gazu ziemnego z czego najwięcej w Stanach Zjednoczonych (611 mld m 3 ) oraz w Rosji (588 mld m 3 ). Gaz niekonwencjonalny

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

Na światowym rynku - spadek oraz nadpodaż węgla

Na światowym rynku - spadek oraz nadpodaż węgla Na światowym rynku - spadek oraz nadpodaż węgla Utworzone: piątek, 11 maja 2012 Autor: Henryk Paszcza Źródło: portal górniczy fot. Jarosław Galusek Na rynku europejskim z powodu spowolnienia gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju

Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 13 Zeszyt 2 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju STRESZCZENIE. Ceny wêgla energetycznego na rynkach

Bardziej szczegółowo

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015 Rynek cukru Czynniki podażowo-popytowe Krajowa bieżąca produkcja cukru 1 z buraków w roku gospodarczym 2 2014/2015 (według wstępnych danych producentów cukru przesłanych do ARR) wyniesie 1 985 tys. ton

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków

Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Wprowadzenie Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy Rok 2013 był okresem niskich cen na

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących).

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących). 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Celem niniejszej analizy jest prezentacja podstawowych tendencji społeczno-gospodarczych w 20 krajach o największym udziale w ogólnoświatowym produkcie

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Ropa 19 luty, 2015 r.

Ropa 19 luty, 2015 r. Ropa 19 luty, 2015 r. Aktualna sytuacja w notowaniach ropy: Pierwsza połowa stycznia na rynku ropy przebiegała pod znakiem kontynuacji dynamicznej zniżki cen ropy na światowych rynkach finansowych. Cena

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 2 Greckie towary sprzedawane są głównie do krajów UE - Włoch, Niemiec, Bułgarii i na Cypr. Polska jako partner handlowy zajmuje 27. miejsce. W 2013 roku 46,4

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Produkcja i ceny węgla energetycznego w świecie

Produkcja i ceny węgla energetycznego w świecie POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 7 Zeszyt specjalny 2004 Wyd. Instytut GSMiE PAN Kraków s. 421-433 PL ISSN 1429 6675 Zbigniew GRUDZIŃSKI * Produkcja i ceny węgla energetycznego w świecie Streszczenie Produkcja

Bardziej szczegółowo

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu Kilka slajdów z wykładu Projekt Polityki Energetycznej Polski 2050 a rynek gazu Europa i liberalizacja rynku gazu Ceny gazu mechanizmy, formuły, umowy

Bardziej szczegółowo

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Jaros³aw ZUZELSKI*, Leon KURCZABIÑSKI** Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego STRESZCZENIE. W referacie omówiono zmiany, jakie zachodz¹

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r.

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. W roku 2006 ogólne obroty handlu zagranicznego wzrosły w porównaniu do roku 2005. Eksport ( w cenach bieŝących) liczony w złotych był wyŝszy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015

SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015 SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015 Spotkanie rozpoczęto omówieniem aktualnej sytuacji w Unii Europejskiej. Produkcja mleka w pierwszym kwartale spadła o 1,3% w porównaniu

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Ewolucja cen węgla koksowego na rynku międzynarodowym

Ewolucja cen węgla koksowego na rynku międzynarodowym 322 UKD:533.945: 622.333: 661.664: 338.516.22(100)-043.86 Ewolucja cen węgla koksowego na rynku międzynarodowym Dr inż. Urszula Ozga-Blaschke* ) Treść: W artykule przedstawiono zmiany cen węgli metalurgicznych

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy

Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy 17 UKD 622.333: 622.339.13: 622.339.722 Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy Energy coal in the world state on 2013 and prognoses dr inż. Urszula Lorenz*) Treść: W roku 2013

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny Polski w 2012 roku

Handel zagraniczny Polski w 2012 roku Handel zagraniczny Polski w 2012 roku JANUSZ PIECHOCIŃSKI Luty 2013 Obroty towarowe Polski z zagranicą w latach 2000-2013 mld EUR 160 Redukcja deficytu w latach 2008-2012 o ponad 60%, tj. o 16,5 mld EUR.

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

www.allseasons-ibs.pl

www.allseasons-ibs.pl RAPORTY CENOWE www.allseasons-ibs.pl Każdy z przedsiębiorców zna powiedzenie Kto ma informacje ten ma władzę. Informacja bowiem obecnie jest najcenniejszym towarem na rynku. Wiele firm zajmuje się gromadzeniem

Bardziej szczegółowo

RYNKI AKCJI WALUTY SUROWCE STOPY PROCENTOWE WSKAŹNIKI MAKROEKONOMICZNE. Spis treści NOTOWANIA AKCJI W POLSCE I DŁUŻNY 120 W STREFIE EURO

RYNKI AKCJI WALUTY SUROWCE STOPY PROCENTOWE WSKAŹNIKI MAKROEKONOMICZNE. Spis treści NOTOWANIA AKCJI W POLSCE I DŁUŻNY 120 W STREFIE EURO MIESIĄC NA RYNKACH NOTOWANIA AKCJI W POLSCE I DŁUŻNY 120 W STREFIE EURO RYNKI AKCJI WIG20 mwig40 swig 2013-12-27 20-05-27 20-10-27 NOTOWANIA AKCJI NA ŚWIECIE 120 WALUTY S&P500 DAX NIKKEI 2013-12-27 20-05-27

Bardziej szczegółowo

Efektywna logistyka narzędziem zwiększenia konkurencyjności. Górnictwo/Energetyka Katowice,, 20.11.2009

Efektywna logistyka narzędziem zwiększenia konkurencyjności. Górnictwo/Energetyka Katowice,, 20.11.2009 Efektywna logistyka narzędziem zwiększenia konkurencyjności ci polskiego górnictwa g Górnictwo/Energetyka Katowice,, 20.11.2009 1 Import węgla, a zaostrzenie konkurencji na rynku 2 Polski węgiel logistyka

Bardziej szczegółowo

Luty miesiącem wyczekiwań i rozczarowań na rynku handlu uprawnieniami do emisji CO 2

Luty miesiącem wyczekiwań i rozczarowań na rynku handlu uprawnieniami do emisji CO 2 Toruń, 7 marca 2013 r. Luty miesiącem wyczekiwań i rozczarowań na rynku handlu uprawnieniami do emisji CO 2 W związku z nadziejami rynku na skuteczność lutowych rozmów Komisji ds. Środowiska na temat interwencji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja na polskim rynku paliw i jej konsekwencje dla branŝy

Aktualna sytuacja na polskim rynku paliw i jej konsekwencje dla branŝy Aktualna sytuacja na polskim rynku paliw i jej konsekwencje dla branŝy Jacek Wroblewski Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego III Kongres What s going on in the automotive Industry?! Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu Toruń, 7 stycznia 2014 r. Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu W grudniu uprawnienia do emisji dwutlenku węgla (EUA) zyskały na wartości 11,26 proc.

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Przewidywane ceny węgla w handlu międzynarodowym w porównaniu z innymi nośnikami energii pierwotnej

Przewidywane ceny węgla w handlu międzynarodowym w porównaniu z innymi nośnikami energii pierwotnej Międzynarodowa Konferencja Przyszłość węgla w gospodarce świata i Polski Katowice 15-16 listopada 2004. Wyd. GIPH, Katowice, s. 136-144 dr inż. Lidia GAWLIK dr inż. Zbigniew GRUDZIŃSKI Instytut Gospodarki

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w skupie W pierwszym tygodniu października br. w krajowym skupie zbóż przeważały spadkowe tendencje cen. Według danych Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Instytut Ekonomiczny Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Warszawa / marca Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego

Bardziej szczegółowo

Problemy przemysłowych odbiorców gazu na przykładzie przemysłu stalowego

Problemy przemysłowych odbiorców gazu na przykładzie przemysłu stalowego Problemy przemysłowych odbiorców gazu na przykładzie przemysłu stalowego Jerzy Kozicz, Stefan Dzienniak Hutnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Senat RP, Warszawa, 29.10.2014 1 Produkcja stali surowej na Świecie

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników II kwartału 2008 r. Warszawa, 1 sierpnia 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku oponiarskim Skonsolidowane wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie zagranicznej turystyki przyjazdowej i wyjazdowej oraz krajowej prowadzone były przez Urząd Statystyczny

Bardziej szczegółowo

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 WIG Budownictwo oraz WIG Inaczej Warszawski Indeks Giełdowy. W jego skład wchodzą wszystkie spółki z Głównego Rynku Giełdy Papierów

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (19-12-2006r.)

FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (19-12-2006r.) FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (19-12-2006r.) Początek tygodnia przyniósł umocnienie amerykańskiej waluty. W zasadzie w przeważającej mierze wynikało to z sytuacji technicznej, która po dwóch ostatnich

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo