Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach 2006 2011"

Transkrypt

1 306 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 UKD: : : : (100): Węgiel, ropa, gaz ziemny analiza cen w latach dr inż. Zbigniew Grudziński* ) dr inż. Adam Szurlej* ) Treść: W artykule przedstawiono analizę zmian cen węgla energetycznego, ropy naftowej i gazu ziemnego na rynkach międzynarodowych. Dwa główne rynki zbytu węgla to rejon Pacyfiku i rejon Atlantyku. Zdecydowana większość obrotów koncentruje się na rynku Pacyfiku. Obecne ceny węgla są około 40 % niższe od maksymalnych w 2008 r. Aktualnie przy imporcie węgla kamiennego do Polski około 10 mln t w skali roku wpływ cen międzynarodowych staje się istotnym czynnikiem wpływającym na zmiany cen na rynku krajowym. Ceny ropy naftowej do połowy 2008 r. rosły prawie w sposób wykładniczy. Po gwałtownym spadku cen w drugiej połowie 2008 r. i utrzymywanie się cen na relatywnie niskim poziomie w 2009 r., od drugiej połowy 2010 r. obserwuje się jej wzrost, a obecny poziom cen jest tylko niższy o około 20 % od rekordu z 2008 r., a ceny znajdują się w trendzie wzrostowym. Podobna sytuacje obserwujemy na rynku gazu ziemnego. Obserwowana jest w ostatnim okresie regionalizacja cen surowców energetyczny. Poziomy cen na poszczególnych rynkach odbiorców zaczynają się kształtować odmiennie przy zbliżonych tendencjach zmian. Dotyczy to zwłaszcza takich surowców jak: ropa, węgiel i gaz ziemny. Słowa kluczowe: ceny węgla, ceny ropy naftowej, ceny gazu ziemnego, indeksy cen 1. Wprowadzenie Jednym z najważniejszych czynników mających wpływ na wybór technologii energetycznej są uwarunkowania ekonomiczne. Obecnie w świecie nie ma dominującej technologii energetycznej. Wielkość nakładów inwestycyjnych oraz koszty eksploatacyjne mają fundamentalne znaczenie przy dokonywaniu wyboru danej technologii energetycznej. Obecnie także, zwłaszcza w krajach UE, przywiązuje się duże znaczenie do oddziaływania danej technologii energetycznej na środowisko przyrodnicze (rodzaje i wielkości poszczególnych emisji). Także dla realizacji inwestycji w sektorze energetycznym ważna jest akceptacja społeczna. Głównym celem artykułu jest ukazanie tendencji zmian głównych nośników energii to jest węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego. Artykuł przynosi odpowiedź na pytanie jaki wpływ na zmiany cen poszczególnych nośników energii miał kryzys gospodarczy, który rozpoczął się w 2008 r. * ) Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, ** ) AGH w Krakowie Wydział Energetyki i Paliw AGH. Artykuł opiniował prof. dr hab. inż. Andrzej Lisowski; rekomendował prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke. 2. Ceny węgla energetycznego Według wstępnych danych za 2010 rok, produkcja węgla osiągnęła poziom 6,5 mld t i w stosunku do roku 2000 wzrosła o 80 %. W tym czasie produkcja węgla energetycznego wzrosła o 83 % i osiągnęła poziom 5,7 mld t w 2010 roku [25,31]. W skali świata węgiel pokrywa około 26 % całkowitego zapotrzebowania na energię pierwotną, a wytwarza się z niego 41 % energii elektrycznej. Dla Unii Europejskiej udziały kształtują się na poziomach odpowiednio: 17,5 % i 28 %. Dwa główne rynki zbytu węgla to rejon Pacyfiku i rejon Atlantyku. W międzynarodowym handlu węglem dominują przewozy droga morską. Transport węgla droga lądową w handlu międzynarodowym stanowi około 6 7 % całości obrotów. W tablicy 1 przedstawiono handel węglem drogą morską na rynkach międzynarodowych w rozbiciu na węgiel energetyczny i na węgiel kamienny (energetyczny + koksowy) [25]. W ciągu ostatnich 5 lat obroty na rynku Atlantyku wzrosły o 41 % osiągając poziom 543 mln t w roku 2010, gdy w tym czasie na rynku atlantyckim obroty spadły do poziomu 183 mln t, tj. o 12 %.

2 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 307 Tablica 1. Handel węglem droga morską na rynkach międzynarodowych w mln t/rok Węgiel * Węgiel energetyczny w tym rejon Atlantyku rejon Pacyfiku Węgiel kamienny * dane wstępne Źródło: opracowanie własne na podstawie [25,31] Rynek Atlantyku po stronie podażowej obejmuje głównie takie kraje jak: RPA, Rosja, Kolumbia, Indonezja, Australia i Polska, a po stronie popytowej głównie takie kraje jak: Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania, Włochy, Francja i Polska. Popyt na rynku Pacyfiku kreowany jest głównie przez kraje azjatyckie, takie jak: Japonia, Korea Płd., Indie a także w ostatnim czasie przez Chiny. Zapotrzebowanie to jest zaspokajane głównie dostawami węgla z takich krajów, jak: Australia, Indonezja, Chiny, RPA i Rosja [16,19]. Trzeba zauważyć, że takie kraje jak Chiny, Rosja i Polska są zarówno znaczącymi eksporterami, jak i importerami węgla. Natomiast RPA wysyła duże ilości węgla zarówno w rejon Atlantyku, jak i Pacyfiku. W międzynarodowym handlu węglem dostawy węgla od producentów do użytkowników realizowane są na podstawie kontraktów terminowych, ofert przetargowych i zakupów spot. Przed 2000 rokiem zdecydowana większość importu węgla była realizowana w kontraktach wieloletnich do 10 lat. W Europie w 1990 roku kontrakty powyżej 1 roku obejmowały 67 % importu węgla, podczas gdy w 2000 roku było to tylko 25 %. Obecnie kontrakty wieloletnie w zdecydowanej ilości ograniczają się tylko do rynków krajowych. Tak więc w ciągu ostatnich lat zmieniła się filozofia zakupów zarówno na rynku europejskim, jak i azjatyckim. Obecnie przeważają na obu rynkach transakcje spot i przetargi (ang. tender) [10,13,14]. Transakcje spot są zwierane jednorazowo z podaniem ceny węgla, ilości dla stosunkowo krótkiego okresu czasu. Mimo że przez transakcje spot rozumie się tzw. transakcje natychmiastowe, to ze względów organizacyjnych i logistycznych przyjmuje się, że taka dostawa realizowana jest w terminie 90-dniowym. W zależności od przyjętych uzgodnień między importerem węgla a dostawcą bazowa cena w kontrakcie może być ceną FOB na statku w określonym porcie załadowania albo ceną CIF (FOB + fracht + ubezpieczenie) w określonym porcie dostarczenia ładunku, albo inną. W handlu międzynarodowym stosuje pewien zestaw reguł formuł handlowych, które pomagają w prawidłowym i bezpiecznym zawieraniu kontraktów. Zbiór tych zasad został opracowany przez Międzynarodową Izbę Handlową w Paryżu i jest znany pod nazwą Incoterms. Takie formuły jak FOB, CIF, DES DAF, DDP, FCA szczegółowo zostały opisane w takich pracach jak m.in.: [17, 18, 19, 21, 33]. Na rysunku 1 przestawiono zmiany cen węgla energetycznego importowanego na rynki europejskie. Dla rynku europejskiego największe znaczenie mają ceny określane na bazie CIF ARA (średnia cen z różnych kierunków dostarczana do portów ARA: Amsterdam Rotterdam Antwerpia). W tle cen minimalnych i maksymalnych węgla importowanego na rynki europejskie pokazano średnie ceny indeksu CIF ARA (pole szare) i CIF Azja (linia czerwona). Dwa najważniejsze punkty odbioru węgla w świecie to porty Europy Zachodniej (ARA) i Azji (Japonia Korea Płd.) [8,13,14,15]. Pokazane ceny wskaźnikowe CIF ARA są średnimi z takich indeksów, jak: Platts, Argus, McCloskey, oraz globalcoal. Indeksy te opracowane są przez ekspertów pracujących dla grup medialnych. Przykładem innych indeksów zaliczanych do indeksów pochodnych jest wskaźnik API. Jest to jeden z najbardziej znanych indeksów stworzony na bazie indeksów autorskich Argus i McCloskey. W większości indeksy te są chronione prawami autorskimi i ich publikacja jest zabroniona. Wskaźnik cen CIF Azja został obliczony jako średnia z dwóch indeksów Japonia i Korea przeliczony na parametry 6000 kj/kg na podstawie informacji z dwóch źródeł Paltts oraz Argus. Zmiany cen węgla w okresie ostatnich 5 lat były bardzo gwałtowne i można je podzielić na trzy okresy. Do lipca 2008 roku mamy do czynienia z wzrostem cen, który trwał 32 miesiące (najdłużej w historii odkąd są notowane indeksy cenowe). Ceny osiągnęły swoje historyczne maksimum Rys. 1. Poziom cen (minimalny i maksymalny) importowanego węgla energetycznego na rynku europejskim w okresie , na tle cen spot CIF ARA i CIF Azja Źródło: opracowanie własne na podstawie [22,24,26,27,34]

3 308 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 w granicach USD/t. Średnie notowania indeksu CIF ARA to poziom 220 USD/t. Załamanie cen nastąpiła w wyniki światowego kryzysu gospodarczego i zbiegło się ze spadkiem cen także innych nośników energii. Trzeba zaznaczyć, że pierwsze sygnały o możliwym odwróceniu koniunktury obserwowane były także na innych rynkach (np. S&P 500, Down Jones, WIG 20) już ponad pół roku wcześniej [9,10]. Spadek cen jaki po tych wzrostach nastąpił był bardzo gwałtowny i trwał przez 8 miesięcy. Ceny średnie osiągnęły poziom około 60 USD/t czyli cały poprzedni wzrost cen został zredukowany praktycznie do zera. Obecnie ceny weszły w trend wzrostowy, który trwa już ponad dwa lata. Jak można zauważyć na rysunku 1 od początku 2009 roku ceny węgla na rynku azjatyckim są zdecydowanie wyższe od cen na rynku europejskim. Różnica (spread) tych cen w ostatnim okresie waha się w granicach USD/t. W tablicy 2 przedstawiono porównanie cen rocznych minimalnych i maksymalnych węgla energetycznego na rynku europejskim z średnim indeksem cen CIF ARA. Od ceny minimalnej (minimalne ceny zakupu węgla na warunkach CIF) średnie ceny węgla w 2011 roku są wyższe o 32 %, i niższe od cen maksymalnych o 16 %. Ceny węgla w długim horyzoncie czasowym kształtowane są przez takie czynnik jak: poziom zapotrzebowania i tendencje jego zmian, koszty pozyskania węgla, wielkość zasobów i ich rozmieszczenie geograficzne, Tablica 2, Porównanie cen minimalnych i maksymalnych cen węgla energetycznego na rynku europejskim z średnim indeksem cen CIF ARA w USD/t (węgiel 6000 kcal/kg 25,12 MJ/kg, w stanie roboczym) Rok Ceny węgla w dostawach do Europy max. min. różnica Cena Indeks cen CIF ARA % ceny maks % ceny min ,5 57,0 18,5 64,2-15 % 13 % ,4 73,7 40,7 88,5-23 % 20 % ,4 132,7 39,7 147,0-15 % 11 % ,8 63,7 29,1 70,4-24 % 10 % ,5 86,8 34,6 92,0-24 % 6 % ,6 93,3 53,3 123,1-16 % 32 % koszty transportu oraz infrastruktura transportowa, konkurencyjność kosztowo-cenowa innych surowców (nośników) energii, uwarunkowania ekologiczne (regulacje zarówno po stronie wydobycia, jak i użytkowania węgla). Doraźny wpływ na rynkowe ceny spot węgla energetycznego wywierają również: warunki pogodowe (temperatura wpływ na zapotrzebowanie na energię do ogrzewania/chłodzenia u końcowych użytkowników; opady wpływ na stan wód i poziom wytwarzania energii elektrycznej w hydroenergetyce i energetyce jądrowej) oddziaływanie na rynek węgla poprzez sektor wytwarzania energii, zdarzenia określane mianem siły wyższej (klęski żywiołowe, katastrofy, ale też np. długotrwałe strajki w dużych kopalniach eksportujących węgiel) [10,19]. Zmiany cen spot na rynkach międzynarodowych obecnie jeszcze w małym stopniu wpływają na ceny węgla na rynku polskim. Obecnie przy imporcie węgla w skali roku około 10 mln t wpływ cen międzynarodowych staje się istotnym czynnikiem wpływającym na zmiany cen na rynku krajowym. Dla polskich producentów istotnym jest, aby ceny węgla nie były wyższe niż ceny wynikające z parytetu importowego. Sposoby określania parytetu importowego rozumianego jako cena węgla energetycznego sprowadzanego z zagranicy przez konkretnego użytkownika była omawiana w szeregu pracach [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 17, 18, 19]. Na rysunku 2 przedstawiono porównanie ofert spot producentów krajowych węgla energetycznego (KW S.A., KHW S.A., JSW SA, LWB Bogdanka S.A., PKW S.A.) ze zmiennością cen spot CIF ARA. Szare pole prezentuje średnie miesięczne ceny CIF ARA od stycznia 2007 r. do marca 2011r. Linie oferty max i oferty min wyznaczono na podstawie minimalnych i maksymalnych ofert (w cennikach internetowych) wszystkich producentów krajowych w tym okresie. Ceny węgli odnoszą się do węgla o kaloryczności 22 MJ/kg. Linię zieloną realizacja szacunek wyznaczono w następujący sposób: obliczono średnie wartości z ofert wszystkich producentów (nie jest to średnia z minimum i maksimum), a następnie tak wyznaczone wartości obniżono o 12 %. Tę wartość oszacowano arbitralnie, na podstawie doraźnych konsultacji z producentami (kontakty personalne) przeciętnie na takim poziomie szacowali oni różnicę Rys. 2. Oferta krajowych producentów miałów energetycznych na tle zmian cen spot CIF ARA Źródło: opracowanie własne

4 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 309 w poziomie oferty internetowej wobec sprzedaży dla dużych odbiorców. Choć jest to linia wyznaczona sztucznie to jednak dosyć dobrze koreluje z przeciętnym poziomem cen węgla, wykazywanym w statystykach energetyki. W inny sposób (rys. 3) ceny na rynku polskim, a tylko w dostawach dla energetyki zawodowej, skonfrontowano z cenami na rynku międzynarodowym. W tym porównaniu rynek międzynarodowy to ceny CIF ARA oraz ceny FOB Rosja na Bałtyku (ceny FOB Rosja można także traktować jako ceny na granicy lądowej Polski na takich przejściach kolejowych, jak: np. Braniewo, Kuźnica, Terespol, Hrubieszów). Rosja drogą morska eksportuje ponad 83 % swojego węgla [20,21]. W 2010 roku ceny dostawy do energetyki były na takim samym poziomie jak ceny średnie CIF ARA (średnia z kilku indeksów). Jednak pomimo wyraźnego wzrostu cen węgla w dostawach do energetyki są one wyraźnie niższe (w przeważającym okresie czasu) od cen węgla importowanego. Krajowi użytkownicy węgla powinni się liczyć z faktem, że import węgla będzie się odbywał na rynkowych zasadach i po rynkowych cenach. Dopóki krajowi producenci (kopalnie w Polsce) będą oferować węgiel po konkurencyjnych wobec importu cenach, dopóty energetyka będzie kupować ten węgiel, a nie importowany. Miarą tej konkurencyjności będzie cena węgla (krajowego lub importowanego) u odbiorcy, a więc istotną rolę odgrywać będą koszty transportu kolejowego, związane z odległością odbiorcy od kopalni i od granicy (lądowej czy morskiej). W związku z rosnącą rolą importu, w przyszłości ceny węgla energetycznego na rynku krajowym będą się prawdopodobnie kształtować podobnie jak ceny na rynkach międzynarodowych, z zachowaniem stosownych relacji cen do jakości węgla (z uwzględnieniem zwłaszcza wartości opałowej). 3. Ceny ropy naftowej i gazu ziemnego na rynkach międzynarodowych Ceny ropy naftowej rosły nieprzerwanie od 2002 roku do połowy 2008 roku. W tym czasie ceny roczne rosły prawie w sposób wykładniczy i wzrosły prawie czterokrotnie z poziomu 25 USD/bbl do poziomu 97 USD/bbl. Ten wzrost był nie tylko wynikiem niedoszacowania ryzyka, że tak dynamiczny wzrost cen ropy nie mógł trwać dłużej, ale także faktem utrzymywania się zbyt dużej płynności w obrocie tego surowca na giełdzie. Kryzys światowej gospodarki spowodował spadek popytu na ten surowiec i ceny zaczęły gwałtownie spadać. Fakt ten był obserwowany także na rynkach innych surowców takich jak węgiel czy gaz [9,10]. Trzeba przypomnieć, że jeszcze w lipcu 2008 wielu analityków zakładało dalsze wzrosty cen surowców energetycznych i indeksów giełdowych. Do końca roku 2008 ceny spadły do poziomu 40 USD/ bbl, czyli do poziomu cen zbliżonych do 2002 roku. Natomiast od początku roku 2009 rozpoczął się silny trend wzrostowy. Oczywiście trzeba pamiętać, że uśrednione ceny do wartości miesięcznych nie pokazują tak dużej zmienności, jakie na wszystkich giełdach doświadcza ten surowiec. Najważniejsze czynniki wpływające na ceny ropy to: stan zapasów, kurs dolara wobec innych walut, limity produkcji państw OPEC (kraje te odpowiadają za 40 % eksportu tego surowca) oraz zapotrzebowanie z takich krajów jak Chiny i Indie. W ostatnich miesiącach 2011 r. także wydarzenia geopolityczne w krajach Afryki Północnej (głównie Libii 1 ) także wpływają na ceny ropy naftowej na giełdach światowych. Na rysunku 4 przedstawiono zmiany cen miesięcznych ropy Brent, Dubai i WTI w okresie Ropa WTI jest ropą lekką (gęstość około 40API) o niskiej zawartości siarki, jest generalnie najdroższą ropą. Ceny ropy Brent (około 38API) zazwyczaj plasują się na poziomie pośrednim pomiędzy WTI a ropą Dubaj (około 32API). Ropa WTI jest wskaźnikową ropą dla rynku amerykańskiego, Brent dla rynku europejskiego, a Dubaj dla rynku azjatyckiego [9]. W ostatnim okresie ropa Brent (ze względu na uwarunkowania europejskie) jest najdroższą a i spread z cenami WTI osiągnął poziom USD/bbl. Tak duża różnica na korzyść ropy Brent nie była wcześniej obserwowana i potwierdza fakt, że następuje regionalizacja cen surowców energetycznych. Poziomy cen na poszczególnych rynkach odbiorców zaczynają się kształtować odmiennie przy zbliżonych tendencjach zmian. Dotyczy to zwłaszcza takich surowców jak: ropa, wę- 1 Libia, członek Organizacji Państw Eksportujących Ropę Naftową, produkuje ok. 1,58 milionów baryłek dziennie (ok. 2 % globalnej produkcji ropy naftowej), zgodnie z danymi MAE za styczeń 2011 r. Większa część surowca (ok. 1,49 miliona baryłek dziennie) jest przeznaczane na eksport na Europę przypada ok. 85 % eksportu libijskiego surowca Rys. 3. Porównanie średnich rocznych cen węgla dla energetyki zawodowej w Polsce z cenami spot CIF ARA i FOB Rosja (porty bałtyckie) Źródło: opracowanie własne

5 310 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 Rys. 4. Zmiany cen miesięcznych ropy Brent, Dubai i WTI w okresie Źródło: opracowanie własne na podstawie [23] giel, gaz. W przypadku ropy naftowej różnice cen pomiędzy poszczególnymi gatunkami ropy WTI, Brent i Dubai, które są wskaźnikowe (dla rynku amerykańskiego, europejskiego i azjatyckiego) dla danego rejonu geograficznego do roku 2010 nie przekraczały 3 USD/bbl, obecnie dochodzą do już do poziomu ok. 15 USD/bbl. Podobne gwałtowne zmiany cen można zaobserwować na rynku gazu. W skali światowej nie ma jednolitego rynku gazu ziemnego, tak więc poziom cen paliwa gazowego na głównych rynkach lokalnych i w ramach różnych kontraktów jest zróżnicowany. Na rysunku 5 przedstawiono porównanie cen gazu na rynku europejskim, amerykańskim oraz w dostawach gazu LNG do Japonii. W Europie dominują kontrakty długoterminowe. Taki sposób handlu gazem w dużej części wymuszał na odbiorcach europejskich Gazprom. Ceny te są związane z cenami ropy naftowej i jej produktów, ale podążają za zmianami cen ropy z pewnym opóźnieniem (od 1 do 3 kwartałów). Obecnie ceny gazu ziemnego są ponad 100 % wyższe niż na rynku amerykańskim. W USA przeważają kontrakty spotowe, tak więc bieżące zmiany cen na rynku spot są od razu dyskontowane na rynku gazu. Ceny spot w USA kształtowane są głównie na giełdzie NYMEX. Są to ceny określane w Henry Hub w Luizjanie nad Zatoka Meksykańską. Jest to najważniejsze miejsce handlu gazem w USA, które zapewnia połączenia z 14 gazociągami międzystanowymi i lokalnymi. Dodatkowo w USA nastąpił w ostatnich latach dynamiczny wzrost wydobycia gazu ze złóż niekonwencjonalnych, głównie gazu łupkowego, którego koszty pozyskania, dzięki postępowi technologicznemu są coraz niższe i przez to ceny gazu w USA są znacząco niższe. Rok 2010 był drugim rokiem z rzędu, w którym USA zostały największym producentem gazu ziemnego. Dzięki wzrostowi wydobycia gazu w ostatnich latach (mld m3): 2006 r. 518,1; 2008 r. 564,5; 2010 r. 604,2 w USA stopniowo maleje udział importu tego surowca w bilansie gazu. Prognozy zakładają dalsze utrzymanie się trendów w zakresie wzrostu wydobycia gazu ze złóż niekonwencjonalnych oraz zmniejszenie udziału importu tego surowca [29]. Najwyższe ceny w tym zestawieniu maja ceny gazu LNG w dostawach do Japonii. Japonia jest największym odbiorcą gazu LNG i sprowadza go ponad 90 mld m3 rocznie (rys. 5). Wydaje się, że w niedalekiej przyszłości rosnąca podaż gazu LNG wpłynie znacząco nie tylko na ceny gazu, ale także na formy zawierania kontraktu. Trzeba jednak wspomnieć, że nie zawsze na rynkach spot można kupić taniej. Na rysunku 6 przedstawiono porównanie notowań cen spot (na giełdach) ropy Brent, węgla CIF ARA oraz gazu ziemnego (Hub Zeebrugge) w okresie od stycznia 2010 roku do końca marca 2011 roku Hub Zeebruggen (Belgia) jest jednym z największych węzłów handlu tego surowa w Europie. Huby gazowe odgrywają coraz większa role na konkurencyjnym rynku gazu ziemnego. Najważniejsze huby w Europie to: NBP (Wielka Brytania), Zeebrugge, Eden (Niemcy) oraz TTF (Holandia). W tablicy 3 zaprezentowano porównanie cen rocznych ropy naftowej (Brent), gazu ziemnego (USA, UE) z cenami węgla na poziomie CIF ARA dające możliwość porównanie poziomów oraz zmienności cen najważniejszych surowców energetycznych. W jednostkach porównywalnych (USD/GJ) przez cały okres ceny ropy są ponad 3-krotnie wyższe od cen węgla, w przypadku gazu UE widać spadek tej relacji z poziomu 314 % w 2006 roku do poziomu 183 % w I kwartale Tablica 3. Porównanie cen rocznych ropy naftowej (Brent), gazu ziemnego (USA, UE) z cenami węgla na poziomie CIF ARA Okres Ropa Brent Gaz UE Gaz USA Węgiel CIF ARA Ceny nośników energii w USD/GJ * Porównanie do cen ropy (Brent = 100) % 314% 249% % 230% 188% % 217% 143% % 295% 134% % 215% 114% * 321% 183% 81% 100 * rok 2011 obejmuje I kwartał Źródło: obliczenia własne na podstawie danych [22,23,24,26]

6 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 311 Rys. 5. Porównanie cen gazu na rynku europejskim, amerykańskim oraz w dostawach gazu LNG do Japonii Źródło: opracowanie własne na podstawie danych [23] Rys. 6. Porównanie notowań dziennych cen spot ropy Brent, wegla CIF ARA i gazu ziemnego (Hub Zeebrugge) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych [22,23,26,27,32] 2011 roku. Zwraca uwagę fakt, że w przypadku gazu ziemnego w przeliczeniu na GJ ceny gazu są w USA niższe niż ceny węgla na rynku europejskim. Odniesiony sukces w zakresie zagospodarowania złóż gazu łupkowego w USA ma pewien wpływ na globalny rynek gazu, a także jest istotny z punktu widzenia Polski. Ostatni raport opracowany na zlecenie U.S. Information Energy Administration, opublikowany w kwietniu 2011 roku ukazuje duży potencjał wydobywanych zasobów gazu łupkowego w Polsce (tabl. 4). Jak można zauważyć z tablicy 4, wg szacunków IEA Polska ma największe zasoby gazu łupkowego ze wszystkich państw europejskich. Jednakże niezbędna jest kontynuacja prac poszukiwawczych dla potwierdzenia wielkości zasobów gazu łupkowego. Obecność czołowych koncernów branży naftowej i gazowej (m.in.: ExxonMobil, Chevron, Marathon Oil), mających doświadczenia w zagospodarowaniu złóż gazu łupkowego, zwiększa prawdopodobieństwa sukcesu realizacji projektu poszukiwania niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego. 4. Podsumowanie Zmiany cen surowców energetycznych w analizowanym okresie (I kwartał) można podzielić na trzy okresy. W pierwszym okresie wzrost cen trwał kilka lat na wszystkich rynkach surowców energetycznych po którym w połowie 2008 roku nastąpiło gwałtownie załamanie cen w wyniku kryzysu gospodarczego, którego symbolem był upadek banku Lehman Brothers. W wyniku zaistniałej sytuacji ceny w bardzo krótkim czasie około 9 miesięcy spadły do poziomów redukujących cały poprzedni wzrost cen. Reakcja rynków ropy, węgla i gazu w USA była prawie jednoczesna. Natomiast spadek średnich cen gazu ziemnego w UE i gazu LNG nastąpił z opóźnieniem 3 do 4 miesięcy. Obecnie ceny wszystkich surowców są w trendzie wzrostowym trwającym już ponad dwa lata. Ten trend wzrostowy uległ wzmocnieniu w wyniku obecnej sytuacji politycznej w krajach Północnej Afryki i niektórych państwa organizacji (OPEC). Jak duże od 2006 od 2010 roku były wahania cen (średniomiesięcznych) świadczy zestawienie w tablicy 5.

7 312 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2011 Tablica 4. Państwa o największych zasobach gazu łupkowego Kraj bln m 3 Chiny 36,1 USA 24,4 Argentyna 21,9 Meksyk 19,3 RPA 13,7 Australia 11,2 Kanada 11,0 Libia 8,2 Algieria 6,5 Brazylia 6,4 Polska 5,29 Francja 5,09 Norwegia 2,35 Ukraina 1,19 Szwecja 1,16 Ogółem 173,78 Źródło: opracowano na podstawie [30] Tablica 5. wahania cen średniomiesięcznych Cena Węgiel CIF ARA USD/tonę Ropa średnia USD/bbl Gaz Europa Gaz USA USD/1000 m 3 Gaz LNG minimalna maksymalna różnica W przypadku węgla różnica cen między ceną maksymalna, a minimalna wyniosła 155 USD/t, w przypadku ropy (średnia z trzech gatunków WTI, Brent i Dubaj) 91 %. Jeszcze większe zmiany cen obserwujemy na rynku gazu na którym ta wartość wyniosła aż 272 USD/1000 m 3 dotyczyło to rynku amerykańskiego. Dane świadczą, że gospodarka światowa będzie się musiała przyzwyczaić do gwałtowanych zmian cen surowców energetycznych mogących przebiegać w stosunkowo krótkim czasie. Oprócz czynników związanych z podażą i popytem na surowce energetycznym coraz większe znaczenie mają czynniki polityczno-społeczne (związane z sytuacją na Bliskim Wschodzie i Afryce Północnej), skutki katastrof naturalnych (skutki trzęsienia ziemi w Japonii i jej wpływ na gospodarkę światową), czynniki ekonomiczne (kryzys zadłużeniowy w Europie i jego wpływ na strefę euro), czynniki ekologiczne. Wiele czynników oddziaływuje na siebie wzajemnie co jeszcze bardziej utrudnia przewidywanie przyszłej sytuacji. Obecne trendy na rynkach surowców energetycznych rozwijają się w sposób dynamiczny i nieprzewidywalny. Zwłaszcza w przypadku ropy naftowej o cenie ropy decyduje nie realny popyt na ten surowiec ale transakcje na rynku finansowym. W 2008 roku w okresie najwyższych cen obroty na rynkach finansowych (gdzie handluje się papierem a nie rzeczywistym surowcem) sięgały miliarda baryłek dziennie. Obecnie te obroty sięgają około 400 mln bbl/dn (mln baryłek dziennie). Można wspomnieć, że dzienne zapotrzebowanie gospodarki światowej na ropę to około mln bbl. Rynki surowców energetycznych jak wynika to z przedstawionych porównań są ze sobą silnie powiązane i występujące tendencje zmian mają stosunkowo zgodne przebiegi. Zakładając optymistyczny scenariusz realizacji projektu poszukiwań gazu w złożach niekonwencjonalnych w Polsce (potwierdzenie wysokich szacunków wielkości zasobów, niskie koszty jego eksploatacji), należy przypuszczać, że spowoduje zmiany w bilansie energetycznym kraju polegające na zwiększeniu udziału paliw gazowych. Niskie jednostkowe zużycie zarówno gazu ziemnego (377 m 3 /osobę), jak i energii elektrycznej (3,09 MWh/osobę) wskazują na znaczny potencjał rozwoju zarówno rynku gazu ziemnego, jak i energii elektrycznej w Polsce. Liberalizacja rynku energii elektrycznej i gazu ziemnego wpłynie pozytywnie na dynamikę ich rozwoju [11]. Należy przypuszczać, że zwiększone wykorzystanie gazu ziemnego w sektorze wytwarzania energii elektrycznej, będzie pomocne dla wypełnienia europejskich uregulowań w zakresie oddziaływania sektora wytwarzania energii elektrycznej na środowisko. Literatura 1. Blaschke W.: Ceny węgla kamiennego rynek polski i międzynarodowy. Mat. Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Sympozja i konferencje nr 41. Wyd. Instytut GSMiE PAN. Kraków ss Blaschke W., Grudziński Z.: Węgiel kamienny energetyczny. Cz. I. Ceny światowe - wartość węgla. Wiadomości Górnicze. 1996, nr 9, s Blaschke W, Grudziński Z.: Węgiel kamienny energetyczny. Cz. II. Ceny światowe parytet importowy. Wiadomości Górnicze. 1996, nr 9, s Blaschke W., Grudziński Z.: Parytet importowy węgla w świetle doświadczeń cenotwórstwa w Polsce i w Unii Europejskiej. Czasopismo Techniczne KTT. Kraków, nr ss Blaschke W, Lorenz U.: Koncepcja parytetu importowego węgla energetycznego. XI Konferencja z cyklu: Zagadnienia surowców energetycznych w gospodarce krajowej: Koszty i ceny pierwotnych nośników energii a koszty i ceny energii finalnej z nich wytworzonej. Zakopane, 5-8 października KGSM PAN - Centrum PPGSMiE PAN. Sympozja i konferencje. Wyd. Centrum PPGSMiE PAN. Kraków. 1997, z. 28, ss Blaschke W., Mokrzycki E., Blaschke S. A., Grudziński Z.: Ceny węgla kamiennego w handlu międzynarodowym. Przegląd Górniczy. 1991, nr 2, s Blaschke W., Mokrzycki E.: Problem określenia poziomu cen węgla kamiennego energetycznego na podstawie wartości węgla w świetle cen importowych. Mat. III Konf. Aktualia i perspektywy gospodarki surowcami mineralnymi. Zakopane. Sympozja i Konferencje. Wyd. Centrum PPGSMiE PAN. Kraków. 1993, nr 9, s Grudziński Z.: Wskaźniki cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych. Polityka Energetyczna tom 8, z. specjalny. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, 2005 Kraków, s Grudziński Z.: Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych. Przegląd Górniczy Nr 11-12, s Wyd. ZG SITG Katowice, Grudziński Z.: Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej. Przegląd Górniczy, 2011, Nr 1-2, s Wyd. ZG SITG Katowice. 11. Kaliski M., Frączek P., Szurlej A.: Liberalizacja rynku gazu ziemnego a rozwój podziemnych magazynów gazu w Polsce, Polityka Energetyczna, 2010, Tom 13, Zeszyt 2, s Lorenz U.: Ceny węgla energetycznego w imporcie do krajów Unii Europejskiej oraz w hipotetycznym imporcie do Polski porównanie parytetów importowych. Przegląd Górniczy Nr. 1. ss Lorenz U.: Rola wskaźników cen w międzynarodowym handlu węglem energetycznym. Polityka Energetyczna, 2006, tom 9, z. specjalny. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U.: Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku. Przegląd Górniczy, 2009, Nr 3-4 ( ), Wyd. ZG SITG Katowice, s. 1 8

8 Nr 7-8 PRZEGLĄD GÓRNICZY Lorenz U., Grudziński Z.: Krótkoterminowa prognoza cen węgla energetycznego. Polityka Energetyczna, 2006, tom 9, z.1. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U., Grudziński Z.: Perspektywy dla międzynarodowych rynków węgla energetycznego. Polityka Energetyczna, 2007, tom 10, z. specjalny 2. Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Lorenz U.: Parytet importowy węgla kamiennego energetycznego. Studia, Rozprawy, Monografie nr 82. Wyd. Instytutu GSMiE PAN. Kraków s Lorenz U.: Parytet importowy węgla energetycznego. Czasopismo Techniczne KTT. Kraków, nr s Lorenz. U., Grudziński Z.: Międzynarodowe rynki węgla kamiennego energetycznego. Studia Rozprawy Monografie Nr , Wyd. Instytutu GSMiE PAN, Kraków, s Marzec R., Wrześniewski J.: Relacje cen na rynku kontraktów długoi krótkoterminowych węgla energetycznego importowanego do UE oraz cen eksportowych polskiego węgla energetycznego w latach Materiały XXIV Konferencji z cyklu: Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej. Surowce Energia Klimat. Zakopane, października 2010 r. Zeszyty Naukowe Nr Stala-Szlugaj K.: Import węgla koleją zza wschodniej granicy uwarunkowania logistyczne. Przegląd Górniczy 2010, Nr 3-4, s Wyd. ZG SITG Katowice. 22. Argus Coal Daily International. Wyd Argus Media Ltd 23. Bank Światowy Global Commodity Markets 24. CTI Coal Trader International. Wyd. Platts 25. Euracoal Market Report ICR International Coal Report. Wyd. Platts The McGraw Hill Companies, England 27. ICR Coal Statistics Monthly (sierpień 2009). Wyd. Platts McGraw Hill Companies, England 28. Regions Outside the United States. April U.S. Information Energy Administration 2011 a 30. U.S. Information Energy Administration 2011 b World Shale Gas Resources: An Initial Assessment of 14 Regions Outside the United States, 5 April. 31. VDKI Verein der Kohlenimpoteure Annual Report Facts and Trends wydania z lat

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Nr 11-12 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD: 622.323: 553.98: 662.6/.7: 620.91-032.31: 338.5(100): 339.166(100): 338.1(100): Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Dr inż. Zbigniew Grudziński*

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Rynek węgla energetycznego w Polsce w latach

Rynek węgla energetycznego w Polsce w latach Materiały XXIX Konferencji z cyklu Zagadnienie surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Zakopane, 11 14.1.215 r. ISBN 978-83-62922-51-2 Waldemar Beuch*, Robert Marzec* Rynek węgla energetycznego

Bardziej szczegółowo

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej. Wprowadzenie

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej. Wprowadzenie Z. Grudziński dr inż., Instytut GSMiE PAN Kraków, zg@min-pan.krakow.pl Streszczenie Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej W artykule przedstawiono metodykę określania

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO W USA Wydobycie gazu brutto w USA [1] wynosiło 666,4 mld m 3 w 2006 roku, 698,3 mld m 3 w 2007 roku, 725,9 mld

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych STRESZCZENIE. Ceny wêgla na rynkach miêdzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku

Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 5 Zeszyt 1 2002 PL ISSN 1429 6675 Zbigniew GRUDZIŃSKI * Ceny podstawowych surowców energetycznych na rynkach międzynarodowych w 2001 roku Słowa kluczowe: wskaźniki cen, ceny,

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego?

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Adam Szurlej Jacek Kamiński Tomasz

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY Rola i wpływ energetyki na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym energetyka tworzy 7,9% wartości dodanej; 612 tys. miejsc pracy bezpośrednio i w sektorach powiązanych;

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski

Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski Nr 3-4 PRZEGLĄD GÓRNICZY 15 UKD: 339.562(438): 662.664: 622.333(438): 338.5 Uwarunkowania importu węgla koksowego do Polski Dr inż. Urszula Ozga-Blaschke*) Treść: Do niedawna problem importu węgla koksowego

Bardziej szczegółowo

Koksownictwo Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla koksowego i koksu. Ustroń, 6-8 października 2016

Koksownictwo Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla koksowego i koksu. Ustroń, 6-8 października 2016 Koksownictwo 2016 Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla koksowego i koksu Ustroń, 6-8 października 2016 Krzysztof Mysiak - Zastępca Prezesa Zarządu ds. Handlu Marta Jarno - Kierownik Zespołu Analiz

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej

Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej 51 UKD: 338.53(100)-044.96:338.516.22-084.2:622.333:662.66:339.172-084.2(100) Analiza cen węgla energetycznego na rynkach międzynarodowych z wykorzystaniem elementów analizy technicznej Dr inż. Zbigniew

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej

Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej Nr 5 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD 622.333: 338.516.22: 622.339.13 Metody oceny konkurencyjności paliw do wytwarzania energii elektrycznej Methods of assessment of competitiveness of fuels for the production

Bardziej szczegółowo

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Konferencja Pomorski Broker Eksportowy Gdynia, 12 października 2016 Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO. W POLSCE wyniki I półrocza 2015r r

GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO. W POLSCE wyniki I półrocza 2015r r GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO W POLSCE wyniki I półrocza 2015r. 04.08. 2015r 1. W okresie styczeń-czerwiec 2015r. wydobycie węgla kamiennego ogółem wyniosło 34,3 mln ton i było niższe niż w tym samym okresie

Bardziej szczegółowo

GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO. W POLSCE wyniki za okres I-IX. 2015r. 03.11. 2015r

GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO. W POLSCE wyniki za okres I-IX. 2015r. 03.11. 2015r GÓRNICTWO WĘGLA KAMIENNEGO W POLSCE wyniki za okres I-IX. 2015r. 03.11. 2015r Zasoby bilansowe w polach zagospodarowanych 20,3 mld ton Zasoby przemysłowe 6,02 mld ton Zasoby operatywne w złożach zakładów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 17 czerwca 2005 r. Taryfa PGNiG SA

Warszawa, 17 czerwca 2005 r. Taryfa PGNiG SA Warszawa, 17 czerwca 2005 r. Taryfa PGNiG SA W dniu 16 czerwca 2005 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki podjął decyzję w sprawie wydłużenia terminu obowiązywania taryfy PGNiG SA do dnia 30 września 2005

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego s. 47 KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego tytuł podrozdziału: Zjawisko El Niño zamiast: Zjawisko El Nińo 2 Akapit 1 wiersz El Niño zamiast: El Nińo

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE

PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energia PAN PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE Eugeniusz Mokrzycki Posiedzenie Plenarne Komitetu Problemów Energetyki Warszawa, 14 grudnia 2011 r. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA. Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012

PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA. Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012 PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012 2 Co dalej z lasami? Powierzchnia lasów, zgodnie z teorią przemian leśnictwa,

Bardziej szczegółowo

Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku

Wzrosty i spadki cen węgla energetycznego na świecie w 2008 roku PRZEGLĄD Nr 3-4 GÓRNICZY 1 założono 01.10.1903 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA Nr 3-4 (1036-37) marzec-kwiecień 2009 Tom 65(CV) UKD: 662.333(100): 662.66: 338.516.22(100): 339.13.021(100):

Bardziej szczegółowo

Ceny węgla kamiennego energetycznego w kraju i na rynkach międzynarodowych

Ceny węgla kamiennego energetycznego w kraju i na rynkach międzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 6 Zeszyt specjalny 2003 Wyd. Instytut GSMiE PAN Kraków s. 285 296 PL ISSN 1429 6675 Urszula LORENZ *, Zbigniew GRUDZIŃSKI * Ceny węgla kamiennego energetycznego w kraju i na rynkach

Bardziej szczegółowo

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.:

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Wpływ polityki Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska Warszawa Rynek serów i twarogów w Polsce i UE

dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska Warszawa   Rynek serów i twarogów w Polsce i UE dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Rynek serów i twarogów w Polsce i UE Produkcja serów w Polsce [1.] tys. ton 800 600 400 200 0 2000 2004 2008

Bardziej szczegółowo

ZASOBY SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH POLSKI a

ZASOBY SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH POLSKI a ZASOBY SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH POLSKI a BEZPIECZEŃSTWO ENRGETYCZNE W HORYZONCIE 2050 ROKU Dr Michał Wilczyński Zdefiniujmy bezpieczeństwo energetyczne bezpieczeństwo dostaw tj. zapewnienie ciągłości i

Bardziej szczegółowo

A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą "w słońce"

A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą w słońce A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą "w słońce" Autor: Jacek Balcewicz ("Energia Gigawat" - nr 10-11/2014) Niemcy są uważane za trzecią gospodarkę świata i pierwszą gospodarkę Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie Komentarz IK Marcin Tarnawski Rynek amerykaoski W 2010 r. na świecie wydobyto 3.193 mld m 3 gazu ziemnego z czego najwięcej w Stanach Zjednoczonych (611 mld m 3 ) oraz w Rosji (588 mld m 3 ). Gaz niekonwencjonalny

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych

Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych POLITYKA ENERGETYCZNA ENERGY POLICY JOURNAL 2014 Tom 17 Zeszyt 4 37 50 ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* Zmiennoœæ cen wêgla krajowego na tle rynków œwiatowych i wybranych wskaÿników gospodarczych STRESZCZENIE.

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :25:37

Co kupić, a co sprzedać :25:37 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-10 16:25:37 2 Francja od lat jest największym europejskim eksporterem kosmetyków; wartość francuskiego eksportu szacuje się na prawie 4,5 mld euro. W III kw. 2013 r. nastąpiło

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRODUKTÓW MLECZARSKICH

RYNEK PRODUKTÓW MLECZARSKICH RYNEK PRODUKTÓW MLECZARSKICH TENDENCJE CENOWE Krajowe ceny artykułów mleczarskich W pierwszym tygodniu czerwca 2015 r. na rynku krajowym podrożało masło, pełne mleko w proszku, a także większość serów

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej

Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej VI Spotkanie Branży Paliwowej Wrocław, 6 października 2016

Bardziej szczegółowo

Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa

Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa MINISTERSTWO GOSPODARKI Departament Ropy i Gazu Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa Maciej Kaliski Warszawa, 27 stycznia 2010 r. Wprowadzenie Polski sektor energetyczny stoi obecnie przed

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

DŁUGOTERMINOWA PROGNOZA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ W UNII EUROPEJSKIEJ

DŁUGOTERMINOWA PROGNOZA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ W UNII EUROPEJSKIEJ DŁUGOTERMINOWA PROGNOZA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ W UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Joanna Stadnicka, pracownik Departamentu Integracji Europejskiej i Studiów Porównawczych URE (Biuletyn Urzędu Regulacji Energetyki

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Na światowym rynku - spadek oraz nadpodaż węgla

Na światowym rynku - spadek oraz nadpodaż węgla Na światowym rynku - spadek oraz nadpodaż węgla Utworzone: piątek, 11 maja 2012 Autor: Henryk Paszcza Źródło: portal górniczy fot. Jarosław Galusek Na rynku europejskim z powodu spowolnienia gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów Lublin, 17 maja 2010 r. Sytuacja na globalnym rynku inwestycyjnym kończący się

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r.

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. W roku 2006 ogólne obroty handlu zagranicznego wzrosły w porównaniu do roku 2005. Eksport ( w cenach bieŝących) liczony w złotych był wyŝszy

Bardziej szczegółowo

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu Kilka slajdów z wykładu Projekt Polityki Energetycznej Polski 2050 a rynek gazu Europa i liberalizacja rynku gazu Ceny gazu mechanizmy, formuły, umowy

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość

Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość Gorzelnie rolnicze w Polsce w zdecydowanej większości nastawione są na produkcję spirytusu surowego na potrzeby przemysłu paliwowego.

Bardziej szczegółowo

KRÓTKOOKRESOWE PROGNOZOWANIE CENY EKSPORTOWEJ WĘGLA ROSYJSKIEGO W PORTACH BAŁTYCKICH. Sławomir Śmiech, Monika Papież

KRÓTKOOKRESOWE PROGNOZOWANIE CENY EKSPORTOWEJ WĘGLA ROSYJSKIEGO W PORTACH BAŁTYCKICH. Sławomir Śmiech, Monika Papież KRÓTKOOKRESOWE PROGNOZOWANIE CENY EKSPORTOWEJ WĘGLA ROSYJSKIEGO W PORTACH BAŁTYCKICH Sławomir Śmiech, Monika Papież email: smiechs@uek.krakow.pl papiezm@uek.krakow.pl Plan prezentacji Wprowadzenie Ceny

Bardziej szczegółowo

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015 Rynek cukru Czynniki podażowo-popytowe Krajowa bieżąca produkcja cukru 1 z buraków w roku gospodarczym 2 2014/2015 (według wstępnych danych producentów cukru przesłanych do ARR) wyniesie 1 985 tys. ton

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących).

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących). 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Celem niniejszej analizy jest prezentacja podstawowych tendencji społeczno-gospodarczych w 20 krajach o największym udziale w ogólnoświatowym produkcie

Bardziej szczegółowo

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Czy węgiel jest przeżytkiem? Jesteśmy węglową Arabią Saudyjską. Więc do licha powinniśmy pożytkować nasze zasoby! - Stephen

Bardziej szczegółowo

Henkel podtrzymuje prognozy wyników na 2016 r.

Henkel podtrzymuje prognozy wyników na 2016 r. Henkel podtrzymuje prognozy wyników na 2016 r. data aktualizacji: 2016.11.14 Henkel w trzecim kwartale ponownie notuje dobre wyniki. Firma wygenerowała przychody na poziomie 4,748 mld euro, co oznacza

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :58:22

Co kupić, a co sprzedać :58:22 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-11 13:58:22 2 Głównym partnerem handlowym Hiszpanii jest strefa euro. Hiszpania przede wszystkim eksportuje żywność i samochody, importuje zaś surowce energetyczne i chemię.

Bardziej szczegółowo

Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków

Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Urszula Lorenz, dr inż. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Wprowadzenie Węgiel energetyczny na świecie sytuacja w 2013 roku i perspektywy Rok 2013 był okresem niskich cen na

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2010 R. AUSTRALIA BRAZYLIA SZWAJCARIA HISZPANIA FRANCJA INDONEZJA WŁOCHY JAPONIA REPUBLIKA KOREI

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2010 R. AUSTRALIA BRAZYLIA SZWAJCARIA HISZPANIA FRANCJA INDONEZJA WŁOCHY JAPONIA REPUBLIKA KOREI 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2010 R. Celem niniejszej analizy jest prezentacja podstawowych tendencji społeczno-gospodarczych w 20 krajach o największym udziale w ogólnoświatowym produkcie

Bardziej szczegółowo

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Otwarty Świat Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Dane dotyczące raportu 834 menedżerów z 43 krajów Badane firmy pochodziły z 5 głównych sektorów: 2 37% przemysł, sektor motoryzacyjny

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015

SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015 SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015 Spotkanie rozpoczęto omówieniem aktualnej sytuacji w Unii Europejskiej. Produkcja mleka w pierwszym kwartale spadła o 1,3% w porównaniu

Bardziej szczegółowo

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych 3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych Soliński J.: Światowe rezerwy surowców energetycznych na podstawie przeglądu przedstawionego podczas 18. Kongresu Energetycznego. Energetyka, nr 2,

Bardziej szczegółowo

Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju

Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 13 Zeszyt 2 PL ISSN 1429-6675 Urszula LORENZ* Rynki miêdzynarodowe jako punkt odniesienia dla cen wêgla energetycznego w kraju STRESZCZENIE. Ceny wêgla energetycznego na rynkach

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie węgla kamiennego. Warszawa, 18 grudnia 2013

Wykorzystanie węgla kamiennego. Warszawa, 18 grudnia 2013 Wykorzystanie węgla kamiennego Warszawa, 18 grudnia 2013 2 Zasoby kopalin energetycznych na świecie (stan na koniec 2012 r.) Ameryka Płn. 245/34/382 b. ZSRR 190/16/1895 Europa 90/3/150 Bliski Wschód 1/109/2842

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? Józef Dopke

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? Józef Dopke Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? Józef Dopke Słowa kluczowe: gaz ziemny, gaz łupkowy, łupki ilaste, wydobycie gazu, produkcja netto, odbiorcy domowi, odbiorcy komercyjni, odbiorcy przemysłowi,

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /448

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /448 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 01.12.2016/448 2016 1.1. Polski rynek tworzyw sztucznych w liczbach Przemysł tworzyw sztucznych w Polsce (dostawcy surowców i producenci) notuje roczne obroty

Bardziej szczegółowo

Ropa 19 luty, 2015 r.

Ropa 19 luty, 2015 r. Ropa 19 luty, 2015 r. Aktualna sytuacja w notowaniach ropy: Pierwsza połowa stycznia na rynku ropy przebiegała pod znakiem kontynuacji dynamicznej zniżki cen ropy na światowych rynkach finansowych. Cena

Bardziej szczegółowo

październik 2016 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

październik 2016 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna październik 2016 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technologii Gas to Liquids

Zastosowanie technologii Gas to Liquids Spis treści 1. WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ... 4 2. WSTĘP... 5 3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE CHARAKTERYSTYKA... 9 3.1. Pojęcie bezpieczeństwa energetycznego... 9 3.2. Wskaźniki bezpieczeństwa energetycznego...

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

RAPORT RYNKOWY ZBOŻA I OLEISTE POLSKA - UE - ŚWIAT

RAPORT RYNKOWY ZBOŻA I OLEISTE POLSKA - UE - ŚWIAT 1 25/2016 (5-18.XII.2016) RAPORT RYNKOWY ZBOŻA I OLEISTE POLSKA - UE - ŚWIAT POLSKA Zbiory kukurydzy w kraju jeszcze się nie zakończyły. Do zebrania pozostały pojedyncze plantacje, głównie na południowym-wschodzie

Bardziej szczegółowo

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Porównanie strategii i doświadczeń Polski, Czech i Niemiec mgr Łukasz Nadolny Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Jaros³aw ZUZELSKI*, Leon KURCZABIÑSKI** Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego STRESZCZENIE. W referacie omówiono zmiany, jakie zachodz¹

Bardziej szczegółowo

Konsumpcja paliw ciekłych po 3 kwartałach 2012 roku

Konsumpcja paliw ciekłych po 3 kwartałach 2012 roku Konsumpcja paliw ciekłych po 3 kwartałach 2012 roku Najkrócej to, co dzieje się w krajowej konsumpcji paliw, można by skwitować krótkim stwierdzeniem: spadki, spadki, i jeszcze raz spadki. Po 3 kwartałach

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 2 Greckie towary sprzedawane są głównie do krajów UE - Włoch, Niemiec, Bułgarii i na Cypr. Polska jako partner handlowy zajmuje 27. miejsce. W 2013 roku 46,4

Bardziej szczegółowo

www.allseasons-ibs.pl

www.allseasons-ibs.pl RAPORTY CENOWE www.allseasons-ibs.pl Każdy z przedsiębiorców zna powiedzenie Kto ma informacje ten ma władzę. Informacja bowiem obecnie jest najcenniejszym towarem na rynku. Wiele firm zajmuje się gromadzeniem

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo