BIULETYN INFORMACYJNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BIULETYN INFORMACYJNY"

Transkrypt

1 BIULETYN INFORMACYJNY NR 2/2014, KWARTALNIK MIĘSO W POLSKIEJ KUCHNI RYNKI ZAGRANICZNE ZJEDNOCZONE EMIRATY ARABSKIE

2 Eksporterom, producentom, konsumentom Oddajemy Czytelnikom drugi w roku 2014 numer Biuletynu Informacyjnego ARR. Kontynuujemy w nim cykl publikacji poświęconych rynkom zagranicznym, przybliżamy konsumentom zalety polskiej żywności (w tym numerze mięsa), prezentujemy rozwijający się pomyślnie rynek wina w Polsce. Lektura to kilka kwadransów obcowania z rzetelną, przystępnie podaną wiedzą. RYNEK Z POTENCJAŁEM Kolejną prezentację priorytetowego dla polskich eksporterów rynku poświęcamy Zjednoczonym Emiratom Arabskim. Ten do niedawna egzotyczny partner handlowy zaskakuje otwartością na wszechstronną współpracę z zagranicą. W 2013 r. eksport polskich towarów do ZEA wzrósł o 66%. Daje to obraz potencjału tego rynku. Publikacja przynosi obfitość materiału ułatwiającego działalność zarówno startującemu, jak i obecnemu już na rynku ZEA polskiemu eksporterowi. W przystępnej formie podaje informacje o wielkości tego rynku, konkurujących na nim producentach, procedurach celnych, towarach obłożonych zakazem handlu, wymaganiach stawianych opakowaniom, charakterystycznych zwyczajach biznesowych, rynku mediów oraz zestaw praktycznych zaleceń. Publikację dopełnia opracowanie ilustrujące ilościowy i asortymentowy rozwój w ostatnim pięcioleciu kontaktów handlowych pomiędzy Polską a ZEA. Zainteresowani eksporterzy krajowi z pewnością znajdą swoje miejsce na tym rynku. Fizjologia smaku, czyli wszystko o mięsie Mięso spożywamy od zawsze. Pod różnymi postaciami. Było i jest źródłem podstawowych (białko, tłuszcz) i niezbędnych składników odżywczych (witaminy i minerały). Zjadaliśmy je w różnych odmianach i ilościach, warunkowani jego dostępnością, sposobami przyrządzania, wreszcie gustami. Na przestrzeni wieków uwarunkowania te zmieniały się, ale przywiązanie do mięsa pozostało. Zjadamy je i nic nie wskazuje, by się to zmieniło. Ilość spożywanego mięsa przez statystycznego Polaka od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Zmiany zachodzą przede wszystkim w proporcjach spożycia. Warunkują je wielorakie czynniki, m.in. przyzwyczajenia, ceny, promocje, wzorce zachowań. Stąd niewiele już wołowiny na naszych stołach, skutecznie wypieranej przez mięso drobiowe. Po wyczerpujące wyjaśnienia zmian w tendencjach konsumpcji mięsa odsyłamy do rekomendowanego tekstu. W nim także wyodrębniono siedem segmentów odbiorców mięsa i jego przetworów. Do którego z nich należysz Czytelniku? Koresponduje z tą publikacją syntetyczny obraz 10 ostatnich lat polskiego handlu zagranicznego mięsem. Znajduje ono uznanie i wśród międzynarodowych smakoszy. Są oni skłonni zapłacić corocznie blisko 3 miliardy euro za pełen asortyment mięs polskich. Nie hiszpańskie i nie włoskie, ale nasze wino swojskie Próby zaszczepienia na gruncie polskim uprawy winogron i produkcji wina datuje się na wiek XII. Los nie był jednak łaskawy dla winiarzy. Ochłodzenie klimatu, liczne wojny, zabory ograniczały w decydującym stopniu uprawę winorośli. Powrócono do nich skutecznie na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. W roku winiarskim 2013/2014 zbiory z polskich winnic umożliwiły wyprodukowanie już prawie 198 tys. litrów wina (264 tys. standardowych butelek). Wino ma obecnie 7% udział w rynku alkoholi w Polsce. Od 2001 r. zwiększył się on prawie dwukrotnie. Prognozy do 2017 r. zakładają wzrost tego udziału o kolejne 3 4%. Kariera, jaką na polskim rynku zrobiło w ostatnim dwudziestoleciu piwo, świadczy nie tylko o zmianie gustów Polaków, lecz także stwarza szansę na rozszerzenie kręgu odbiorców wina.

3 SPIS TREŚCI Polskie mięso wartościowe i bezpieczne dla konsumentów Monika Świątkowska Polski handel zagraniczny mięsem ( ) Marzena Trajer, Jolanta Kossakowska, Paweł Smoliński Skuteczny marketing, promocja i handel na rynku Zjednoczonych Emiratów Arabskich Dorota La Croix, Mieczysław Bąk ZJEDNOCZONE EMIRATY ARABSKIE. Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi ( ) Martyn Mieczkowski, Marek Wojtkiewicz Rynek wina w Polsce Piotr Burkot Biuletyn Informacyjny ARR kwartalnik ISSN nakład 8250 egz. Wydawca: Agencja Rynku Rolnego ul. Nowy Świat 6/ Warszawa Redakcja: Biuro Promocji Żywności tel faks Wydawnictwo bezpłatne. Redakcja wyraża zgodę na przedruk materiałów z podaniem źródła. Projekt graficzny, opracowanie i druk: Garski Multimedia

4 biuletyn informacyjny ARR 2 POLSKIE MIĘSO WARTOŚCIOWE I BEZPIECZNE DLA KONSUMENTÓW Mięso i jego przetwory stanowią jeden z głównych składników polskiej diety i podstawę polskiej kuchni. Jako dobre źródło podstawowych (białko, tłuszcz) i licznych niezbędnych składników odżywczych (witamin z grupy B, składników mineralnych) stanowią filar codziennego odżywiania dla wszystkich grup konsumentów. Składniki w nim zawarte można wprawdzie spożywać w innych niż mięso produktach, ale zapewnienie pożądanego bilansu tych składników w alternatywnej diecie bezmięsnej bywa trudne i pracochłonne, co skłania konsumentów do wykorzystania mięsa w codziennym jadłospisie. Mięso w różnych odmianach smakowych jest podstawowym elementem polskiej kuchni i codziennych posiłków Polaków, poczynając od śniadania, gdzie wędliny to niezbędny składnik kanapek, poprzez obiady oparte na daniach mięsnych (klasyczny schabowy) lub półmięsnych (np. pyzy z mięsem), przekąski lunchowe, aż po kolacje, z udziałem lżejszych wędlin, sałatek czy galaret. Tradycyjna polska kuchnia świąteczna (szczególnie wielkanocna) to cała

5 3 Polskie mięso gama potraw z udziałem mięsa, a dziczyzna stanowi ciekawe urozmaicenie świątecznych stołów, dodaje nowe smaki. Smak i zapach mięsa, kiełbas i wędzonek przyciągają do składników polskiej kuchni uwagę wielu segmentów polskich konsumentów, niezależnie od wieku czy statusu ekonomicznego. Mięso to także podstawowa kategoria produktowa, będąca przedmiotem codziennych zakupów w tradycyjnych sklepach i nowoczesnych kanałach dystrybucji supermarketach, hipermarketach i sklepach dyskontowych. Wiele wyrobów stanowi już produkty markowe, wspierane kampaniami reklamowymi i innymi działaniami promocyjnymi. Determinantą wyboru produktów mięsnych w sklepach jest obecnie w dużej mierze ich dostępność i wygoda zakupu oraz użytkowania. Produkty mięsne są najczęściej opakowane, co umożliwia ich bezpieczne przechowywanie i użytkowanie w gospodarstwach domowych. O bezpieczeństwie produktów mięsnych decydują wprowadzone obligatoryjnie (zgodnie z rozporządzeniem) systemy zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego HACCP w całym łańcuchu dostaw oraz urzędowy system kontroli jakości i bezpieczeństwa tych produktów poprzez upoważnione do tego trzy inspekcje publiczne (Inspekcja Weterynaryjna, Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, Państwowa Inspekcja Sanitarna), co odwoławczo wspiera też Urząd Ochrony Konsumentów i Konkurencji. Oznacza to ograniczenie ryzyka i zagrożenia dla konsumentów i zapewnia poczucie, że polskie mięso i produkty mięsne są bezpieczne, także w wyniku stałej kontroli. Przedstawione zagadnienia określają potrzebę wielowymiarowej analizy problematyki wartości mięsa i przetworów dla konsumentów, z uwagi na wartość odżywczą i zawartość niezbędnych składników w mięsie, tradycję żywieniową, znaczenie w codziennym odżywianiu i organizacji życia rodziny oraz w odniesieniu do bezpieczeństwa zakupu i spożycia tych produktów. Charakterystyka i znaczenie mięsa w polskiej diecie Polscy konsumenci należą do tradycyjnych zwolenników mięsa i przetworów w diecie, co w dużej mierze jest związane ze zwyczajami kulinarnymi, tradycyjnymi potrawami preferowanymi w polskiej kuchni oraz wcześniejszymi doświadczeniami w użytkowaniu tych produktów. Kupując świeże mięso, niezależnie od rodzaju, konsumenci zwracają uwagę nie tylko na jego cenę, lecz także na szeroko rozumianą jakość, postrzeganą w kontekście jego walorów sensorycznych i bezpieczeństwa zdrowotnego. W momencie zakupu ocena ta sprowadza się do niepełnej oceny organoleptycznej. Najczęściej dotyczy ona wyglądu zewnętrznego mięsa, z czego najważniejsze jest odczucie barwy, stopnia otłuszczenia kawałka mięsa i jego kształtu. W nowoczesnych kanałach dystrybucji ważne jest też opakowanie mięsa oraz jego ulokowanie w sklepie w ladach chłodniczych, co dla konsumentów jest ważną oznaką nowoczesności, bezpieczeństwa i wygody. Większość konsumentów zdecydowanie preferuje mięso kulinarne o jasnoróżowej (dla wieprzowiny) lub czerwonej (dla wołowiny) barwie, bez okrywy tłuszczowej lub z jej minimalną grubością, bez widocznego przetłuszczenia śródmięśniowego (marmurkowatości) i bez zauważalnego wycieku w opakowaniach. Przykładowo dla wieprzowiny brak otłuszczenia i jasna barwa to w ocenie konsumentów znacznie ważniejsze atrybuty niż brak marmurkowatości i wycieku. Konsument (nabywca) mięsa i jego przetworów ocenia jakość i bezpieczeństwo tych produktów poprzez doznania sensoryczne i estetyczne oraz informację zawartą na opakowaniu. Przy wyborze mięsa ważna staje się też wiedza na temat wartości odżywczej. Konsumenci zwracają uwagę przede wszystkim na wysoką zawartość białka, witamin i mikroelementów, przy jednoczesnej niskiej kaloryczności (otłuszczeniu). Do ważnych cech decydujących o wyborze mięsa potencjalnie należą także niewidoczne dla konsumenta

6 biuletyn informacyjny ARR 4 zanieczyszczenia mikrobiologiczne i chemiczne (pozostałości leków i dodatków paszowych), co z kolei jest obszarem zainteresowania urzędowych inspekcji kontrolnych. Ważne są też towaroznawcze cechy jakościowe (kruchość, wyciek), które ujawniają się dopiero po przygotowaniu produktu do spożycia w warunkach gospodarstw domowych w trakcie przyrządzania posiłku. Podstawowe znaczenie dla wartości odżywczej mięsa ma zawartość białka, która waha się od 15 do 20%, o czym decyduje udział tłuszczu, dlatego najwięcej białka zawiera mięso chude. Białko mięsa ma bardzo wysoką wartość biologiczną, gdyż niezależnie od rodzaju mięsa zawiera ono wszystkie niezbędne aminokwasy. Przy dziennym zapotrzebowaniu człowieka dorosłego na białko (0,8 1 g na 1 kg masy ciała, czyli g/dzień), porcja 100 g chudego mięsa dostarcza ok. 20 g białka, czyli pokrywa 28 36% dziennego zapotrzebowania na ten składnik. Jak wynika z analiz, wieprzowina chuda (schab, polędwiczka, mięśnie szynki) ma taką samą zawartość białka jak mięso kurczaka, a większą niż porównywalne ilości mięsa wołowego, cielęciny czy dziczyzny. Jednocześnie chuda wieprzowina ma mniejszą zawartość tłuszczu i niższą kaloryczność niż wołowina. Podaje to w wątpliwość powszechnie przyjęty wśród konsumentów pogląd, że wołowina jest wartościowszym żywieniowo mięsem niż wieprzowina i wskazuje na dużą wartość odżywczą mięsa chudego, niezależnie od jego rodzaju. Mięso jako wartościowy produkt jest ponadto źródłem witamin z grupy: B6, B12 i PP oraz rozpuszczalnych w tłuszczach: A i D. Jest również bogate w tiaminę (witaminę B1), która pełni ważną rolę w procesach energetycznych, neurofizjologicznych i metabolicznych; wchodzi ona w skład wielu enzymów, uczestniczących w przemianie węglowodanów. Witamina B1 pełni także szczególnie ważną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego. Zapotrzebowanie na tiaminę rośnie w przypadku palenia papierosów, nadużywania alkoholu, kawy, po zabiegach chirurgicznych oraz w sytuacjach stresowych. Mięso zawiera również znaczące ilości niacyny (witaminy PP), a podroby (wątroba, nerki) są dobrym źródłem witamin A, D i K. Mięso (szczególnie czerwone) stanowi też źródło cennego żelaza znacznie lepiej przyswajalnego (wskutek obecności białek) przez organizm ludzki od znajdującego się w produktach roślinnych. Niedobór żelaza odpowiada za niedokrwistość, a najwięcej żelaza znajduje się w mięsie wołowym i cielęcym (ok. 2,5 mg w 100 g), co oznacza, że te gatunki mięsa zawierają średnio 2,5 razy więcej żelaza niż mięso wieprzowe i 5 razy więcej niż mięso z drobiu. Mięso, a zwłaszcza podroby, zawiera duże ilości składników mineralnych, obok dobrze przyswajalnego żelaza, także cynku i miedzi. Ze względu na duży udział związków fosforu i siarki, mięso i przetwory mięsne zalicza się do pokarmów zakwaszających organizm. Zawartość białka w mięsie jest podobna dla wszystkich jego rodzajów, ale ważna dla wartości odżywczej mięsa zawartość tłuszczu waha się dość znacznie w zależności od gatunku mięsa, części tuszy czy rodzaju przetworu. Mięso i wędliny można podzielić na wysokotłuszczowe (o zawartości tłuszczu pow. 25%, np. boczek), tłuste (10 25% tłuszczu, np. tusza wieprzowa, kieł-

7 5 Polskie mięso basy, pasztety, wędzonki), niskotłuszczowe (3 10% tłuszczu, np. podroby) oraz produkty chude (0 3% tłuszczu, np. polędwica). Zawartość tłuszczu w produktach mięsnych w dużym stopniu wpływa na ich wartość energetyczną, dlatego najbardziej kaloryczne są Spożycie mięsa wraz z podrobami i przetworami w latach (rocznie, kg/os.) TENDENCJE NA RYNKU MIĘSA MIĘSO TO GŁÓWNE ŹRÓDŁO BIAŁKA W DIECIE POLAKÓW (35 36% OGÓŁU SPOŻYWANEGO BIAŁKA W PRZECIĘTNEJ DIECIE) Spożycie wołowiny Spadek spożycia o 6,1 kg (7,9% od 2007 r.) MIĘSO TO DRUGIE CO DO WIELKOŚCI ŹRÓDŁO TŁUSZCZU (25 29% JEGO OGÓLNEGO SPOŻYCIA) Przesunięcie popytu na tańsze mięso drobiowe boczek i tłuste wędliny ( kcal/100 g), zaś najmniej polędwica i inne chude wędliny ( kcal/100 g). Mięso wieprzowe świeże, kulinarne, wbrew powszechnie panującej opinii, niezależnie od rodzaju, odznacza się podobną wartością kaloryczną i odżywczą, jak mięso wołowe czy nawet drobiowe. Takie elementy kulinarne mięsa wieprzowego, jak mięso z szynki, łopatki, schab, polędwiczka, karkówka, o ile są odpowiednio przyrządzone, mogą zaspokoić oczekiwania nawet najbardziej dbających o dietę konsumentów. Wielkość i struktura spożycia mięsa i jego przetworów w Polsce Spożycie produktów żywnościowych może być mierzone na podstawie danych bilansowych na poziomie gospodarki żywnościowej w odniesieniu do przeciętnego konsumenta i rocznego spożycia lub też na podstawie szczegółowych badań budżetów gospodarstw domowych w odniesieniu do osób znajdujących się w tych gospodarstwach oraz miesięcznego poziomu spożycia. W tym drugim przypadku ocena spożycia nie uwzględnia żywienia poza domem oraz produktów wygodnych, co oznacza relatywnie niższy poziom spożycia produktów oraz brak możliwości porównywania tych dwóch sposobów oceny poziomu spożycia. Tendencje zmniejszenia poziomu spożycia mięsa potwierdzają dane budżetów gospodarstw domowych, chociaż obserwowany spadek spożycia nie był tak wyraźny. Według tych danych, spożycie mięsa i przetworów rosło do 2008 r. do poziomu 5,6 kg/ osobę/miesiąc, by zmniejszyć się do poziomu 5,42 kg/osobę/miesiąc w 2012 r. (o 3,2%), a więc poniżej poziomu spożycia w roku Decyduje o tym znaczące zmniejszenie spożycia mięsa wołowego (o 19% w latach ) do pozio-

8 biuletyn informacyjny ARR 6 mu 0,1 kg/osobę/miesiąc w 2011 r., przy stabilizacji SPOŻYCIE spożycia mięsa wieprzowego i drobiowego w tym okre- W 2020 R. MIĘSA sie, chociaż zmiennym poziomie w poszczególnych latach. Charakterystyczne jest też zwiększenie spożycia przetworów mięsnych z 2,22 kg/osobę/miesiąc w 2005 r. do 2,32 kg/osobę/miesiąc w 2012 r. (a nawet 2,39 kg w 2008 r.), tj. o 4,5%, w tym szczególnie wędlin wysokogatunkowych o 22% do poziomu 0,66 kg/ osobę/miesiąc w 2012 r. We wszystkich grupach gospodarstw domowych 85,4 KG NA OSOBĘ (WSZYSTKIE RODZAJE MIĘSA) w strukturze konsumpcji mięsa dominuje mięso surowe (57%), a podroby stanowią zaledwie 3% konsumpcji. W segmencie mięsa surowego najwyższy udział ma mięso drobiowe (49%) oraz wieprzowina (44%), a w kategorii wędlin aż 66% udziału w konsumpcji stanowią wędliny gorszych gatunków (kiełbasy i parówki), przede wszystkim z mięsa wieprzowego, a tylko 24% spożycia wędlin przypada na wędliny wysokogatunkowe. Najważniejszym rodzajem spożywanego mięsa jest mięso wieprzowe, stanowiące 55 57% spożywanego mięsa w Polsce w latach , ze stabilnym spożyciem ok. 42,5 kg w okresie oraz spadkiem do 39 kg w 2012 r. i 38,5 w 2013 r., co oznacza powrót do poziomu spożycia w 2005 r. oraz poziomu lat Na tle krajów UE, spożycie mięsa wieprzowego w Polsce kształtuje się na wysokim poziomie, WIEPRZOWINY NA OSOBĘ zbliżonym do przeciętnego spożycia, gdzie w latach , konsumpcja ta wynosiła średnio w UE 42,9 kg na mieszkańca, a tylko w Austrii, Niemczech, Hiszpanii (ok. 60 kg/osobę) oraz Danii i Belgii spożycie to było większe niż w Polsce. W latach konsumpcja wieprzowiny w Unii Europejskiej była stabilna, przy niewielkim spadku 0,1 kg/ osobę, natomiast w Polsce zmniejszyła się o 0,87 kg/osobę. Z danych GUS wynika, że w latach r. spożycie mięsa wieprzowego w Polsce zmniejszyło się, szczególnie wysokogatunkowych wędlin wieprzowych, (np. szynek). Natomiast spożycie tych produktów oceniane na poziomie budżetów gospodarstw domowych wskazuje na wzrost jego konsumpcji. Wpływ na te zjawiska ma relatywne pogorszenie siły nabywczej konsumentów i powstałe z tego tytułu bariery popytu na te produkty. Mięso drobiowe wygrywa walkę konkurencyjną na rynku i w latach obserwuje się systematyczny wzrost spożycia tego rodzaju mięsa z 23,4 kg/osobę/rok w 2005 r. do 27 kg/osobę/rok w 2013 r., o 15,4% w całym okresie i prawie 0,5 kg rocznie. Dlatego mięso to zwiększa swój udział strukturze spożycia mięsa w Polsce o prawie 5 pkt proc. do poziomu 37,8% w 2013 r. W rezultacie udział wieprzowiny po 2012 r. zmniejsza się w ogólnym spożyciu mięsa w Polsce, podobnie jak w przypadku wołowiny. Jest to związane ze zmianą zwyczajów żywieniowych Polaków oraz promocją zdrowej żywności. Zmiany struktury konsumpcji mięsa w Polsce w znacznej mierze łączą się z sytuacją ekono- W 2020 R. SPOŻYCIE WIEPRZOWINY NA MIESZKAŃCA UE BĘDZIE NA WYŻSZYM POZIOMIE, NIŻ MA TO MIEJSCE W POLSCE (DANE KE).

9 7 Polskie mięso miczną konsumentów i dostępnością produktów na rynku. Pomiędzy poszczególnymi grupami społeczno-ekonomicznymi gospodarstw domowych występują duże różnice w poziomie i strukturze spożycia mięsa i jego przetworów, będące konsekwencją różnic w poziomie dochodów i kierunków ich wydatkowania oraz sposobów pozyskiwania mięsa. Najwyższe spożycie występuje w gospodarstwach domowych rolników (7 kg/miesiąc), dzięki bezpośredniej dostępności mięsa, w formie samozaopatrzenia. Relatywnie wysokie spożycie mięsa i jego przetworów występuje też wśród emerytów i rencistów (przekracza ono poziom 6 kg/osobę). Można prognozować, że wzrost dochodów w gospodarstwach domowych wpłynie na zmianę preferencji żywnościowych ludności, w szczególności na stabilizację popytu na mięso, ale też na zwiększenie popytu na produkty o korzystnej jakości żywieniowej i zdrowotnej. Należy przy tym zaznaczyć, iż najnowsze zalecenia żywieniowe mówią o urozmaiceniu diety (np. 7U profesora Stanisława Bergera), co w połączeniu z umiarkowaniem w spożyciu poszczególnych produktów stanowi o jej wysokiej wartości. Ważnym postulatem nauki o żywieniu człowieka jest ograniczenie spożycia mięsa i przetworów mięsnych oraz zalecenie konsumpcji chudych gatunków mięsa i wędlin. Uwarunkowania konsumpcji mięsa Polscy konsumenci w większości akceptują mięso w diecie, co w dużej mierze jest związane ze zwyczajami kulinarnymi, tradycyjnymi potrawami preferowanymi w polskiej kuchni (jak np. kotlet schabowy) oraz bogatymi doświadczeniami w spożyciu smakowitych przetworów mięsnych (szynki, kabanosy, czy kiełbasa). Trwała tradycja kulinarna i lojalność konsumentów wobec wieprzowiny stanowi szansę dla stabilnej konsumpcji szczególnie, w grupie konsumentów tradycyjnych, gdzie elastyczność cenowa tego produktu jest niska, a popyt stabilny. Obserwacja rynku mięsa i przetworów w Polsce wskazuje, że decyzje zakupowe i dotyczące konsumpcji uwarunkowane są postawami i zachowaniami samych konsumentów oraz w dużej mierze uzależnione są od postrzegania samych produktów i ich atrybutów rynkowych, ale też działań o charakterze promocji, w tym także promocji towarowej. Teoretycznie mięso jako produkt jest zbiorem korzyści (użyteczności) dla potencjalnego nabywcy i konsumenta, jak chociażby cechy sensoryczne (smak, zapach, barwa, wygląd opakowania itp.), co jednak nie zawsze skłania do podjęcia decyzji o zakupie. Dlatego konieczne są działania wspomagające decyzje konsumenta i kształtujące odpowiednie postawy wobec produktu. Najważniejszą w nich rolę odgrywają reklama i promocja sprzedaży. Zachowania konsumentów mięsa przy zakupie należą bardziej do decyzji rutynowych niż świadomych i przemyślanych, co wynika z relatywnie dużej roli tradycji w kształtowaniu postępowania konsumentów na tym rynku. Nabywcy mięsa, podejmując decyzje dotyczące jego zakupu, często kierują się przyzwyczajeniami lub nawykami wyniesionymi z domu rodzinnego, rzadziej bazując

10 biuletyn informacyjny ARR 8 na wiedzy na temat tych produktów. Zachowania konsumentów mięsa i jego przetworów na rynku w największym stopniu zależą od ceny tych produktów (i ich relacji wewnętrznych do innych asortymentów mięsa), atrybutów i cech handlowych produktu (świeżość, barwa, cechy sensoryczne) oraz szeroko postrzeganej jakości. Do ważnych czynników, od których zależy struktura popytu na mięso, zaliczyć należy także dostępność w punktach sprzedaży detalicznej, opakowanie, a w przypadku przetworów mięsnych coraz częściej także markę. Oddziaływanie tych czynników decydujących o wyborze jest odmienne dla różnych kategorii mięsa. W przypadku mięsa kulinarnego największe znaczenie ma cena w powiązaniu z jakością i dostępność produktów. W segmencie wędzonek i wędlin wysokogatunkowych najważniejsze są takie czynniki, jak jakość i skład produktu w połączeniu z marką i nazwą producenta, natomiast w przypadku kiełbas masowo produkowanych o wyborze decyduje cena i dostępność w punktach sprzedaży. Badania konsumenckie wskazują, że poziom satysfakcji z kupowanego rodzaju i asortymentu mięsa ma istotny wpływ na częstotliwość zakupu tych produktów. Istotny jest fakt, że mięso i jego przetwory są z jednej strony traktowane jako produkty powszechnego spożycia (do przygotowania codziennych posiłków, szczególnie obiadów), a jednocześnie duża grupa nabywców (27%) deklaruje spożywanie tych produktów bez specjalnej okazji, równie często jak podczas tradycyjnych świąt czy też spotkań rodzinnych (aż 24% badanych zadeklarowało ten kierunek użytkowania), co ma istotny wpływ na częstotliwość i poziom zakupu tych produktów. Konsument mięsa i jego przetworów ocenia jakość i bezpieczeństwo tych produktów poprzez doznania sensoryczne i estetyczne oraz informację zawartą na opakowaniu. Przeciętny konsument nie posiada zbyt dużej wiedzy na temat aspektów zdrowotnych i wartości odżywczej mięsa, a około 25% badanych nie potrafi ocenić mięsa pod względem takich istotnych cech, jak walory zdrowotne, korzyści wynikające ze spożywania oraz ryzyko związane z jego konsumpcją. Konsumenci z segmentu wiekowego lat poszukują jednak produktów o niskiej kaloryczności (otłuszczeniu), preferując np. mięso drobiowe lub polędwicę, podobnie jak większość badanych kobiet. Do ważnych cech decydujących o wyborze mięsa należą potencjalnie także zanieczyszczenia mikrobiologiczne i chemiczne (pozostałości leków i dodatków paszowych w przypadku drobiu), jak również przydatność kulinarna i cechy jakościowe, ujawniające się w trakcie przygotowania produktu do spożycia (np. kruchość czy wyciek). Także promocja w coraz większym stopniu wpływa na decyzje konsumentów, stanowiąc proces oddziaływania na klientów i potencjalnych nabywców mięsa, polegający na dostarczeniu informacji, argumentacji, obietnic oraz zachęty, skłaniających do kupowania oferowanych produktów. Jej specyficzny rodzaj promocja towarowa wytwarza przychylną opinię nie tylko o produktach,

11 9 Polskie mięso lecz także o producentach, przetwórcach, handlowcach i innych uczestnikach rynku. Ważnym zadaniem promocji np. mięsa wieprzowego jest też przezwyciężenie oporów i uprzedzeń konsumentów wobec uznawanego za niezbyt korzystny dla zdrowia produktu, co zmniejsza lub hamuje popyt i wymaga wspólnych działań edukacyjnych i informacyjnych uczestników rynku. Do obecnie realizowanych krajowych i zewnętrznych programów o charakterze promocji towarowej w odniesieniu do mięsa z wykorzystaniem reklamy ogólnej zaliczyć należy: kampanię informacyjną na temat mięsa wieprzowego produkowanego zgodnie z krajowym systemem jakości Pork Quality System, kampanię Europejski stół tradycja, nowoczesność, jakość, dotyczącą mięsa i jego przetworów, kampanię Tradycja, jakość i europejski smak, mającą na celu wspieranie sprzedaży wołowiny i wieprzowiny oraz ich przetworów, oraz kampanię informacyjną dotyczącą mięsa wieprzowego wytwarzanego w systemie jakości QAFP. Według badań przeprowadzonych wśród nabywców mięsa w krajach wysoko rozwiniętych najważniejsze czynniki jego wyboru w procesie zakupu (w kolejności ważności) stanowią: cena i jej relacja do wartości (najistotniejsze dla 47% nabywców), zawartość tłuszczu (33%), data sprzedaży termin przydatności (28%), zawartość soli (24%), kraj pochodzenia i smak (po 20%), zachowanie dobrostanu zwierząt (19%), dostępność rynkowa (15%), aspekty etyczne, środowiskowe i naturalność produktu (po 13%), korzystne cechy wyglądu (9%), takie cechy jak brak GMO czy organiczne pochodzenie (po 6%) oraz działania promocyjne w mediach (3%). Segmentacja na rynku mięsa i JEGO przetworów Segmentacja na rynku mięsa i przetworów nie jest procesem prostym z uwagi na różnorodność czynników, które należy wziąć pod uwagę w tym procesie kształtowania odrębnych segmentów. Ważne jest określenie segmentów kluczowych zarówno z punktu widzenia podaży (dostaw producentów rolnych i przetwórców), jak i popytu (nabywców i konsumentów). Segmentacja konsumentów mięsa tworzona jest na podstawie ich zachowań w procesie zakupu i użytkowania produktów, co prowadzi do wyodrębnienia grup nabywców ze względu na ich wiedzę, postawę, sposób użytkowania tego produktu oraz stosunek do produktów. Segmentacja ta wymaga także analizy wielu kryteriów w przestrzeni rynkowej i stopnia oddziaływania szeregu czynników. Obok czynników demograficznych w największym stopniu kształtuje się ona pod wpływem czynników ekonomicznych, ale też w coraz większym stopniu cech osobowych, dyfuzji wzorów zachowań z innych krajów UE. Wyodrębnione w ten sposób segmenty tworzą wielowymiarową przestrzeń, w której pozycjonują się produkty mięsne w relacji do ich cech towaroznawczych oraz preferencji i zachowań konsumentów.

12 biuletyn informacyjny ARR 10 Pierwszy wymiar brany pod uwagę przy segmentacji rynku mięsa stanowią rodzaj mięsa i rozróżnienie na mięso czerwone i białe, z czym wiążą się ważne z punktu widzenia konsumentów atrybuty: smak, cechy sensoryczne oraz walory odżywcze, a to z kolei determinuje kierunki ich użytkowania. Drugi wymiar wynika ze stopnia i metody przetworzenia produktów mięsnych, a tym samym podział produktów mięsnych na: surowe, rozdrobnione i mielone, wędzone, suszone, przetworzone termicznie (gotowane, pieczone) lub z wykorzystaniem środków chemicznych (solone, peklowane). Trzeci wymiar stanowią ważne cechy towaroznawcze produktów, takie jak trwałość produktów i ich opakowanie, co w konsekwencji kreuje takie kategorie jak mięso świeże (kulinarne), konserwy, wędliny suszone lub wędzone, mięso i wędliny pakowane. Czwarty wymiar przestrzeni segmentacyjnej rynku mięsa, ważny z punktu widzenia konsumenta, wynika z oferty innowacyjnych asortymentów rynkowych, związanych z nowymi potrzebami konsumentów wygodą, zdrowiem, potrzebami rodziny, które mogą być zaspokojone przez dostępną na rynku ofertę produktową. Generalnie możemy mówić o dwóch dominujących segmentach konsumentów mięsa i jego przetworów, różnicowanych poprzez odmienne profile ekonomiczno-społeczne, oraz o różnych motywacjach podejmowania decyzji zakupu. Wyodrębnić można przede wszystkim segment konsumentów tradycyjnych oraz konsumentów innowacyjnych, a także szereg mniejszych segmentów o zróżnicowanych charakterystykach demograficzno-ekonomicznych. Nowoczesny konsument mięsa jest świadomy swych potrzeb; poszukuje mięsa o obniżonej zawartości tłuszczu, wolnego od hormonów, z produkcji ekologicznej oraz próbuje je kupować. Jest przy tym zaniepokojony obecnością hormonów, zagrożeniem GMO, dodatkami do mięsa. Preferuje zatem zakup mięsa z oznaczonym miejscem i krajem pochodzenia, umożliwiającego identyfikację producentów. Interesuje się również aspektami zdrowotnymi i wpływem na środowisko naturalne. Czuje się nieswojo, jedząc mięso (z uwagi na aspekty etyczne), chociaż nie przyznaje się do tego. Ciekawą segmentację konsumentów mięsa i jego przetworów, powiązaną z użytkowaniem produktów (jako typowych reprezentantów dla grup konsumentów), przedstawiono dla krajów UE, na podstawie przeprowadzonych badań, wyłaniając siedem grup konsumentów: Segment niewielkich, ciągłych zakupów mięsa (34%) najliczniejszy, reprezentowany przez najmniej wymagających konsumentów w wieku lat, o średnich dochodach, mieszkających w mniejszych miastach i na przedmieściach. Chętnie kupują mięso, ale nie zwracają uwagi na marki, etykiety i informacje na opakowaniach. Niechętnie gotują, lubią podjadać między posiłkami i chętnie korzystają z gastronomii. Jest to największy segment rynku we wszystkich badanych krajach Unii;

13 11 Polskie mięso Segment polędwica (reprezentatywny dla 25% populacji) stanowią konsumenci zorientowani na jakość i świeżość. Wybierają świeże produkty mięsne o wysokiej wartości, takie jak polędwica, pieczeń, schab czy sznycel; spożywają je często i w dużych ilościach z uwagi na wartość, jaką jest jakość. Są zainteresowani nowościami, cenią produkty ekologiczne. Jest to segment innowatorów, którzy chcą spróbować nowej żywności i nowych receptur, częściej niż pozostali. Segment ten można określić jako rozwojowy; jest on obecny na wszystkich rynkach UE, ale najbardziej charakterystyczny dla Polski i Belgii; Segment szynki i produkty trwałe (13%) stanowią konsumenci kupujący przede wszystkim suche szynki, świeże pieczenie, baleron i medaliony. Są nastawieni głównie na jakość i świeże produkty wieprzowe, a nie konserwy, produkty mrożone lub wstępnie opakowane. Zaliczeni do tego segmentu konsumenci czerpią przyjemność z zakupów i są przekonani, że jakość jest ważniejsza niż cena. Segment ten jest największy w Belgii i Polsce; ale również często spotykany w Danii, Niemczech i Grecji; Segment produktów wygodnych i na grilla (9%) to konsumenci zorientowani na wygodę, w mniejszym stopniu na nowości i świeżość, kupujący szaszłyki, mięsa mieszane, w plasterkach, wieprzowe mięsa marynowane i kiełbasy świeże, a także dania gotowe (pizza, lasagne itp.). Dominują w nim kobiety prowadzące gospodarstwo domowe i tradycjonaliści, którzy szybko zaadaptowali nowe formy przygotowania posiłków i spędzania czasu; Segment kiełbasy i zimne produkty (9%) stanowią konsumenci, którzy kupują kiełbasy (w Polsce) i parówki (w Niemczech), wędliny, salami (na Węgrzech, w Czechach), a z mięsa świeżego przed wszystkim łopatkę. Najważniejszą cechą mięsa dla konsumentów tego segmentu jest smak i jakość. Lubią oni gotować, szukać nowych sposobów, aby przygotować posiłki, i próbują nowych przepisów. Jest to mniej społeczny i mniej aktywny segment niż pozostałe; składa się głównie z domatorów rzadko wychodzących na kolację lub pragnących zjeść obiad z przyjaciółmi; Segment mięsa mielonego (7%) w którym dominują klienci kupujący mięso mielone, pasztety i salami. Nigdy nie kupują produktów o wysokiej jakości i cenach. Są to tradycjonaliści o niskich dochodach, rzadko poszukujący nowych produktów i receptur. Ważny jest dla nich aspekt społeczny konsumpcji, chętnie organizują imprezy rodzinne i dla przyjaciół; Segment konserwy mięsne (4%) to konsumenci, którzy kupują przede wszystkim produkty o niskiej wartości (np. konserwy mięsne, mięso mielone i żeberka) oraz pasztety. Zakupy, gotowanie i podawanie posiłków są przez nich postrzegane jako obszar współodpowiedzialności całej rodziny, nie tylko kobiet. Wykorzystują listy zakupów, są otwarci na gastronomię masową. Jest to segment otwarty na nowości, ma przy tym stosunkowo wysoką akceptację produktów ekologicznych.

14 biuletyn informacyjny ARR 12 Charakterystyka i profil konsumentów mięsa w poszczególnych segmentach są uzależnione także od rodzaju mięsa. Przykładowo, wśród konsumentów wołowiny można wyodrębnić segmenty o wyższej częstotliwości dokonywania zakupów tego mięsa, którzy w sposób bardziej urozmaicony wykorzystują wołowinę do przygotowywania posiłków. Czynnikiem różnicującym konsumentów są również preferencje dotyczące miejsc zakupu żywności oraz zależności między oczekiwaniami w stosunku do jakości i preferencjami kulinarnymi a częstotliwością zakupu wołowiny. Badania przeprowadzone w SGGW wskazują na różne przyczyny braku zainteresowania większym spożyciem mięsa wołowego w grupach konsumentów, częściej z uwagi na brak satysfakcji z jakości dostępnego na rynku krajowym mięsa wołowego niż przyczyn ekonomicznych. Systemy zapewnienia bezpieczeństwa i kontrola urzędowa na rynku mięsa W myśl podstawowego dla systemu zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności rozporządzenia (WE) nr 178/2002 odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa żywności spoczywa w pierwszym rzędzie na przedsiębiorstwach przetwórstwa mięsnego w ramach całego łańcucha żywnościowego/paszowego, począwszy od produkcji podstawowej, aż do punktu ostatecznej sprzedaży mięsa konsumentom. Wyrazem tego obowiązku prawnego są wdrożone powszechnie systemy HACCP lub standardy BRC/IFS dla relacji producentów z sieciami handlowymi. Obowiązek monitorowania i sprawdzania, czy podmioty gospodarcze spełniają wymogi prawa UE w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz oraz systemów jakości spoczywa na poszczególnych państwach członkowskich, które w tym celu są zobowiązane do prowadzenia urzędowych systemów kontroli. Dla zapewnienia egzekwowania obszernego zbioru zasad przez państwa członkowskie na obszarze Unii w sposób zharmonizowany, ramy prawne organizacji kontroli urzędowych ustanowiono z kolei w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004. Celem urzędowej kontroli żywności prowadzonej przez inspekcje kontrolne podległe Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi (IJHARS, IW) oraz Ministrowi Zdrowia (PIS) na rynku mięsa, jest przede wszystkim zapobieganie wprowadzaniu do obrotu produktów, które nie spełniają wymagań w zakresie jakości higienicznej, handlowej, przeciwdziałanie nieuczciwej konkurencji oraz umożliwianie konsumentom dokonywania wyboru dobrego jakościowo i prawidłowo oznakowanego produktu. Urzędowe kontrole na rynku mięsa wpływają na procesy rozwoju w łańcuchu żywnościowym poprzez zapewnienie standardów jakości i stymulowanie procesów rozwoju przetwórstwa, dystrybucji i eksportu oraz promowanie żywności wysokiej jakości. Kontrola urzędowa mięsa i jego przetworów obejmuje sprawdzenie trzech podstawowych obszarów jakości: cech organoleptycznych mięsa (wygląd, smak, zapach, barwa), które mają szczególne znaczenie w przypadku produktów świeżych i posiadających krótki okres przydatności do spożycia, parametrów fizykochemicznych, badanych laboratoryjnie, które pozwalają na ocenę zgodności składu produktu (np. zawartości tłuszczu, białka, soli) z określonymi wymaganiami

15 13 Polskie mięso w zakresie znakowania produktów mięsnych, stanowiącego istotny obszar dla konsumenta, szczególnie w nowoczesnych kanałach dystrybucji. Jakość mięsa i jego przetworów budzi niekiedy zastrzeżenia, gdyż w wyniku planowych kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, prowadzonych przez IJHARS na rynku krajowym, stwierdzano m.in., że część przetworów z mięsa czerwonego posiadała parametry fizykochemiczne niezgodne z przepisami o jakości handlowej lub deklaracją producenta, takie jak niewłaściwa zawartość białka, tłuszczu i wody oraz obecność niezadeklarowanych surowców. Uwagi kontrolerów dotyczyły także nieprawidłowo oznakowanych partii przetworów z mięsa czerwonego. Ważną rolę odgrywa też system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach RASFF, który jest kluczowym narzędziem stosowanym w celu szybkiego zapobiegania incydentom w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz. Pozwala on na wykrywanie zagrożeń, takich jak np. dioksyny w paszach. Jednocześnie ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego w procesach wytwarzania produktów mięsnych, opracowane zostało szereg metod wdrażanych w przedsiębiorstwach przetwórczych w postaci systemów, takich jak powszechny już system HACCP oraz systemy GHP i GMP odpowiednie dla mniejszych przedsiębiorstw. Pozwoliło to na uporządkowanie wszystkich działań podejmowanych w celu zapewnienia jakości w przetwórstwie mięsnym, w tym bezpieczeństwa produkowanych wyrobów. System zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego mięsa i przetworów obejmuje także systemy jakości mięsa, takie jak PQS (Pork Quality System), System Zdjęcie z zasobów PZHiPBM Gwarantowanej Jakości Żywności QAFP oraz System QMP (Quality Meat Program). Pierwszy z nich to kompleksowy system produkcji wieprzowiny o niskiej zawartości tłuszczu, przy zachowaniu ważnych dla konsumentów i przetwórców parametrów jakości mięsa. System QAFP obejmuje swoim zasięgiem wszystkie ogniwa łańcucha produkcyjnego w przypadku mięsa wieprzowego, drobiowego i wędlin. System QMP jest zbiorem zasad, określających cały proces produkcji mięsa wołowego, od wskazania ras bydła na najlepsze mięso po sposób jego pakowania i oznakowania. Powyższe systemy wsparte urzędową kontrolą oraz systemem wczesnego ostrzegania RASSF powinny zapewnić wysoką jakość w przypadku mięsa i jego przetworów, co pozwoli na stabilizację rynku tych produktów na wysokim poziomie jakości oraz uzyskanie do nich zaufania konsumentów. Dr inż. Monika Świątkowska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji

16 biuletyn informacyjny ARR 14 Polski handel zagraniczny mięsem 1 ( ) Na wyniki handlu zagranicznego wpływa wiele czynników, m.in. wielkość podaży i popytu, poziom ochrony rynku oraz subsydiowania eksportu, konkurencyjność cenowa, jakość produktu, dostosowanie oferty do wymogów zagranicznych konsumentów, umiejętności zdobywania nowych rynków i utrzymania się na nich. Wbrew wcześniejszym obawom, po akcesji do UE polscy przedsiębiorcy szybko dostosowali się do warunków wzmożonej konkurencji w ramach wspólnego rynku. Wiele zakładów mięsnych i drobiarskich, wykorzystując m.in. unijne fundusze, zmodernizowało zaplecze produkcyjne, zreorganizowało produkcję i wdrożyło standardy weterynaryjne UE. Dzięki temu zakłady te uzyskały możliwość sprzedaży na rynku unijnym i na rynkach państw trzecich. Eksport Polska jest szóstym producentem mięsa (łącznie z drobiowym) i podrobów w UE, z 9% udziałem w wartości produkcji. Jednocześnie mięso jest najważniejszą grupą produktową w polskim eksporcie rolno-spożywczym, a jego znaczenie rośnie. W 2013 r. udział mięsa w wartości eksportu produktów rolno-spożywczych wyniósł 15% wobec 11% w 2004 r. Zmiany związane z akcesją Polski do UE dały silny impuls do rozwoju krajowego sektora mięsnego i pozytywnie wpłynęły na wyniki handlu zagranicznego mięsem. Od wstąpienia Polski do UE masa eksportowanego mięsa zwiększyła się blisko czterokrotnie (do 1,3 mln ton w 2013 r.), a jego wartość ponad pięciokrotnie (do blisko 3 mld euro). 1 Opracowanie dotyczy mięsa o kodach CN , 0207 i Źródłem danych dotyczących handlu zagranicznego jest Ministerstwo Finansów (dane za 2013 r. są danymi wstępnymi). W odniesieniu do wolumenu dane wyrażono w masie produktu. W przypadku kierunków importu obliczeń dokonano według krajów wysyłki.

17 15 Handel zagraniczny mięsem STRUKTURA TOWAROWA EKSPORTU MIĘSA Z POLSKI W 2013 R. wołowina i cielęcina 21% wieprzowina 33% (według wolumenu) pozostałe mięsa 3% mięso drobiowe 43% W pierwszych latach po akcesji (do 2007 r.) szczególnie dynamicznie rósł eksport na rynek unijny. Udział krajów UE w polskim eksporcie mięsa był największy w 2007 r., sięgając 88% wolumenu i 93% wartości eksportowanego mięsa (wobec odpowiednio 57% i 76% w 2004 r.). Kryzys gospodarczy w krajach UE skłonił przedsiębiorców do większej dywersyfikacji kierunków eksportu i szukania nowych rynków zbytu poza Europą. Od 2007 r. wolumen eksportu mięsa do UE zwiększył się o 73%, w 2013 r. osiągając poziom 967 tys. ton, a wartość o 81% do 2,3 mld euro. W tym czasie wywóz mięsa do krajów trzecich zwiększył się prawie pięć razy, do 356 tys. ton, a jego wartość siedem razy, do 661 mln euro. W konsekwencji udział UE zmniejszył się do 73% w 2013 r. w przypadku wolumenu i 78% w przypadku wartości polskiego eksportu mięsa. Największym odbiorcą polskiego mięsa pozostały Niemcy, ale ich udział zmalał do 14% (z 18% w 2009 r.). W ostatnich latach zmniejszyło się również znaczenie eksportu mięsa do Włoch, Holandii i Czech, nadal jednak należą one do czwórki największych odbiorców polskiego mięsa. Od 2009 do 2013 r. zwiększył się udział Chin i Japonii oraz Rosji i Białorusi. Jednak w przypadku naszych wschodnich sąsiadów (Rosji, Białorusi i Ukrainy) udział w polskim eksporcie mięsa był istotnie mniejszy niż w 2004 r. Spośród krajów UE w ostatnich latach (od 2009 r.) wzrosło znaczenie m.in. Słowacji, Bułgarii, Węgier i Francji. Od akcesji Polski do UE znacząco zmieniła się również struktura gatunkowa eksportu mięsa. Dynamicznie rozwijająca się produkcja i konkurencyjne na rynku unijnym ceny drobiu oraz załamanie produkcji żywca wieprzowego i zrównanie się jego cen z cenami unijnymi spowodowały, że w 2013 r. mięso drobiowe stanowiło 43% polskiego eksportu mięsa, a mięso wieprzowe 33%, podczas gdy w 2004 r. proporcje te były odwrotne. W tym czasie udział mięsa wołowego wraz z cielęcym wzrósł z 19 do 21% eksportu mięsa ogółem i o tyle samo zmniejszył się udział pozostałych gatunków mięsa (z 5 do 3%). Import Mięso stanowi po rybach drugą co do wartości grupę produktową importowanych do Polski towarów rolno-spożywczych. W 2013 r. jego udział wynosił 10%, podczas gdy w 2004 r. było to 5%. Przed dziesięcioma laty import mięsa był mniej znaczący dla bilansu handlowego Polski niż import owoców, produktów paszowych, ryb, produktów zbożowych oraz kawy, herbaty i kakao 2. 2 Kawa, herbata, kakao łącznie, owoce łącznie z orzechami i przetworami.

18 biuletyn informacyjny ARR 16 STRUKTURA TOWAROWA IMPORTU MIĘSA DO POLSKI W 2013 R. mięso drobiowe 6,0% W 2013 r. do kraju sprowadzono 657 tys. ton mięsa za blisko 1,4 mld euro, podczas gdy w 2004 r. było to 190 tys. ton za 0,2 mld euro. Najbardziej dynamiczny wzrost wolumenu importu odnotowano w 2008 r., kiedy na rynku krajowym wystąpiły znaczne niedobory wieprzowiny. Już przed akcesją w imporcie mięsa do Polski dominowały dostawy z krajów UE-15, w tym szczególnie z Holandii i Danii. Duże znaczenie miał także import z Niemiec, Francji i Belgii. Przystąpienie Polski do wspólnego rynku, które umożliwiło swobodną wymianę towarów między krajami członkowskimi, przyczyniło się do szybkiego wzrostu importu mięsa z tych krajów. Zwiększył się zwłaszcza przywóz z Niemiec (do 192 tys. ton w 2013 r.) i Belgii (do 133 tys. ton). W 2013 r. udział dostaw (według wolumenu) wieprzowina 91,9% wołowina i cielęcina 1,8% pozostałe mięsa 0,3% z Niemiec w imporcie mięsa wyniósł 29% (wobec 13% w 2004 r.), a z Belgii 20% (wobec 9%). Udział Danii zmniejszył się o prawie 3 punkty procentowe i był równy udziałowi Belgii. Na znaczeniu straciły dostawy z Holandii (spadek z 20 do 11%) i Francji (z 9 do 2%). Ze względu na opłaty celne import spoza UE uległ zmniejszeniu. W 2004 r. z krajów nienależących do UE sprowadzono 5% mięsa, którego wartość stanowiła 7% całego importu tego produktu. Od 2008 r. przywóz mięsa praktycznie w 100% realizowany jest z krajów UE, w tym głównie z UE-15. Wzrost importu mięsa wynika ze znacznie większego niż przed dziesięcioma laty importu wieprzowiny. W 2013 r. stanowiła ona ponad 90% wolumenu i wartości importowanego mięsa, a w 2004 r. odpowiednio 54% i 68%.

19 17 Handel zagraniczny mięsem Polski handel zagraniczny mięsem w latach tys. ton 1400 eksport import saldo Saldo W obrotach handlu zagranicznego mięsem Polska uzyskuje wysokie dodatnie saldo, które od 2010 r. stale rosło. W 2013 r. polski eksport netto mięsa ukształtował się na poziomie 666 tys. ton oraz 1,6 mld euro i był większy niż w przypadku produktów mleczarskich lub tytoniowych. Od 2004 r. do 2013 r. saldo handlu mięsem zwiększyło się ponad czterokrotnie (zarówno pod względem wolumenu jak i wartości). Wzrost salda nastąpił dzięki poprawie salda obrotów drobiem i wołowiną. i wołowego uległ zmniejszeniu, wzrósł natomiast import mięsa wieprzowego i pozostałego. Ogółem w pierwszym kwartale 2014 r. do Polski sprowadzono 162 tys. ton mięsa, o niecałe 2% więcej niż w tym samym okresie 2013 r. Tym samym saldo polskiego handlu zagranicznego mięsem w okresie styczeń marzec 2014 r. wyniosło 156 tys. ton i było o 4 tys. ton większe niż rok wcześniej. Jednak saldo w ujęciu wartościowym uległo pogorszeniu z 376 mln euro do 374 mln euro. Handel zagraniczny mięsem ogółem w okresie styczeń marzec 2014 r. W 2014 r., w wyniku rosyjskiego embarga nałożonego na unijną wieprzowinę eksport tego mięsa z Polski zmalał. Zmniejszył się także wywóz wołowiny, a wzrósł wywóz drobiu i pozostałych gatunków mięsa. W efekcie w pierwszym kwartale 2014 r. krajowy eksport mięsa ogółem był o 2% większy niż w okresie pierwszych trzech miesięcy 2013 r. i wyniósł 317 tys. ton. W tym czasie import mięsa drobiowego Marzena Trajer Dyrektor Biura Analiz i Programowania ARR Jolanta Kossakowska Kierownik Działu Analiz Rynkowych Biuro Analiz i Programowania ARR Paweł Smoliński Główny Specjalista Dział Analiz Rynkowych Biuro Analiz i Programowania ARR

20 biuletyn informacyjny ARR 18 Skuteczny marketing, promocja i handel na rynku Zjednoczonych Emiratów Arabskich Zjednoczone Emiraty Arabskie rynek z potencjałem Bliski Wschód to kraje bogate, szybko się rozwijające i relatywnie bliskie geograficznie. Oceny ekspertów krajowych i zagranicznych są zgodne, znaczenie tych rynków dla polskiej gospodarki będzie w najbliższych latach szybko rosło, zwłaszcza w obliczu kryzysu gospodarczego. Wzrost naszego eksportu do krajów arabskich bije rekordy, jest to obecnie najbardziej popularny kierunek ekspansji dla polskiego biznesu. Eksport polskich towarów do ZEA wzrósł w 2013 r. o 66% w porównaniu z rokiem ZJEDNOCZONE EMIRATY ARABSKIE (ZEA) 1 Stolica: Abu Dhabi Powierzchnia: km² Strefa czasowa: UTC + 4 Kierunkowy numer telefoniczny: +971 Waluta: 1 UAE dirham = 100 filsów; Kurs: 1 dirham = 0,20 EUR = 0,27 USD 2 Dominująca religia: islam na prawach religii państwowej (98% mieszkańców). W roku 1971 sześć szejkanatów położonych na wybrzeżu Zatoki Perskiej uniezależniło się od Wielkiej Brytanii i połączyło, tworząc Zjednoczo- 1 Źródło: Opracowania i raporty Ambasady RP w Abu Dhabi, materiały informacyjne Ambasady ZEA w Warszawie. Opracowania i raporty: Morison Menon, Doing Business in Abu Dhabi, 2013; HSBC Global Connections Report 2013 Saudi Arabia, Regional Development Outlook Middle East November Kurs NBP z 17 maja 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w trzech kwartałach 2015 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w trzech kwartałach 2015 r. mld EUR Biuro Analiz i Programowania Warszawa, 28 grudnia 2015 r. Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w trzech kwartałach 2015 r. Od akcesji Polski do Unii Europejskiej obroty towarami rolno-spożywczymi

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r. Biuro Analiz i Programowania Warszawa, marzec 2014 r. Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r. Od akcesji Polski do UE sukcesywnie rosły obroty towarami rolnospożywczymi oraz ich udział

Bardziej szczegółowo

MAŁY PRZEWODNIK DLA KONSUMENTA WIEPRZOWINA

MAŁY PRZEWODNIK DLA KONSUMENTA WIEPRZOWINA MAŁY PRZEWODNIK DLA KONSUMENTA WIEPRZOWINA Wieprzowina jest najchętniej spożywanym rodzajem mięsa w Polsce. Drugie miejsce zajmuje mięso drobiowe, a jeszcze rzadziej na polskim talerzu pojawia się wołowina.

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w I kwartale 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w I kwartale 2014 r. Biuro Analiz i Programowania Warszawa, 15 maja 2014 r. Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w I kwartale 2014 r. Od akcesji Polski do UE obroty towarami rolno-spożywczymi sukcesywnie rosną. Trend

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 2 Greckie towary sprzedawane są głównie do krajów UE - Włoch, Niemiec, Bułgarii i na Cypr. Polska jako partner handlowy zajmuje 27. miejsce. W 2013 roku 46,4

Bardziej szczegółowo

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Prof. dr hab. Stanisław Kowalczyk Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Oczekiwania współczesnych konsumentów*

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE

MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE Sfinansowano z Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego Sfinansowano Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE Wieprzowina mięso dla każdego Wieprzowina jest mięsem uniwersalnym

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23

Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23 Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23 2 W 2015 roku Polska może wyeksportować żywność o wartości nawet 25 mld euro - mówił w maju 2015 minister rolnictwa Marek Sawicki. W 2014 r. eksport produktów

Bardziej szczegółowo

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ CZERWIEC 2014 ROKU

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ CZERWIEC 2014 ROKU MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Warszawa, 28.08.2014 Departament Rynków Rolnych POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ CZERWIEC 2014 ROKU Według wstępnych danych

Bardziej szczegółowo

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 2 Francuski sektor rolniczy jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki tego kraju i zajmuje kluczowe miejsce w handlu zagranicznym

Bardziej szczegółowo

DEPARTAMENT RYNKÓW ROLNYCH Warszawa, 21.08.2014 POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W 2013 ROKU DANE OSTATECZNE!

DEPARTAMENT RYNKÓW ROLNYCH Warszawa, 21.08.2014 POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W 2013 ROKU DANE OSTATECZNE! DEPARTAMENT RYNKÓW ROLNYCH Warszawa, 21.08.2014 POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W 2013 ROKU DANE OSTATECZNE! Według ostatecznych danych (GUS) w 2013 roku wartość polskiego eksportu

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA JAKOŚĆ TRADYCJA

WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA JAKOŚĆ TRADYCJA WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA Polska Izba Produktu Regionalnego i Lokalnego decyzją Urzędu Patentowego RP nr Z-307821 z dnia 9 października

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ MARZEC 2015 ROKU

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ MARZEC 2015 ROKU MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Warszawa, 28.05.2015 Departament Rynków Rolnych POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ MARZEC 2015 ROKU Według wstępnych danych (GUS)

Bardziej szczegółowo

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W 2014 ROKU (dane ostateczne)

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W 2014 ROKU (dane ostateczne) MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Departament Rynków Rolnych Warszawa, 05.08.2015r. POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W 2014 ROKU (dane ostateczne) Według danych (GUS) w 2014 roku,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

Opatowicz & Waker Co. INDEPENDENT CARGO SURVEYS LABORATORY ANALYSES & CONSULTING SERVICES

Opatowicz & Waker Co. INDEPENDENT CARGO SURVEYS LABORATORY ANALYSES & CONSULTING SERVICES INDEPENDENT CARGO SURVEYS LABORATORY ANALYSES & CONSULTING SERVICES KONSUMPCJA BANANÓW W POLSCE Raport opracowany na podstawie danych statystycznych z lat 2002 2005. 1. Wstęp Niniejszy raport został sporządzony

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole i jego ocena

Program Owoce w szkole i jego ocena Program Owoce w szkole i jego ocena Warszawa, marzec 2012 Od roku szkolnego 2009/2010 Agencja Rynku Rolnego administruje programem Wspólnej Polityki Rolnej Owoce w szkole Obecnie trwa trzeci rok szkolny

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015 Rynek cukru Czynniki podażowo-popytowe Krajowa bieżąca produkcja cukru 1 z buraków w roku gospodarczym 2 2014/2015 (według wstępnych danych producentów cukru przesłanych do ARR) wyniesie 1 985 tys. ton

Bardziej szczegółowo

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 2 Według wstępnych danych agencji Bord Bia irlandzki eksport żywności i napojów w 2014 r. osiągnął wartość 10,5

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Rekordowa ilość polskich wystawców na ANUGA 2015 w Kolonii 2015-10-16 16:14:43

Rekordowa ilość polskich wystawców na ANUGA 2015 w Kolonii 2015-10-16 16:14:43 Rekordowa ilość polskich wystawców na ANUGA 2015 w Kolonii 2015-10-16 16:14:43 2 W tegorocznej edycji targów wystawiało się ponad 7 000 wystawców ze 108 krajów, w tym 170 z Polski. Na stoisku Agencji Rynku

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Kochamy gotować czy kochamy kupować. Monika Hasslinger-Pawlak, Michał Maksymiec, Anna Przeczka GfK Polonia

Kochamy gotować czy kochamy kupować. Monika Hasslinger-Pawlak, Michał Maksymiec, Anna Przeczka GfK Polonia Kochamy gotować czy kochamy kupować Monika Hasslinger-Pawlak, Michał Maksymiec, Anna Przeczka GfK Polonia Wiele sprzecznych informacji Co drugi Polak deklaruje, że lubi gotować 1/3 Polaków nie lubi gotować

Bardziej szczegółowo

Profile głównych duńskich firm branży spożwczej i żywności pakowanej - TULIP 2012-11-20 14:34:34

Profile głównych duńskich firm branży spożwczej i żywności pakowanej - TULIP 2012-11-20 14:34:34 Profile głównych duńskich firm branży spożwczej i żywności pakowanej - TULIP 2012-11-20 14:34:34 2 Tulip Food Co jest relatywnie silną i niezależną filią duńskiego koncernu Korona (Danish Crown Group).

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce

Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Ekonomiczno-Społeczny Zakład Rachunkowości, Rynków Finansowych i Towarowych w Gospodarce Żywnościowej Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik

Bardziej szczegółowo

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Elementy określone przez liderów sekcji w obszarze Bezpieczna Żywność

Bardziej szczegółowo

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r.

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r. Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r.

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność eksportu rolno-spożywczego i dekompozycja jego zmian w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej

Konkurencyjność eksportu rolno-spożywczego i dekompozycja jego zmian w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej Konkurencyjność eksportu rolno-spożywczego i dekompozycja jego zmian w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej dr Iwona Szczepaniak, dr Łukasz Ambroziak Zakład Ekonomiki Przemysłu Spożywczego Józefów,

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie promocji żywności wysokiej jakości. Agencja Rynku Rolnego Inwałd, 22 września 2015 r.

Działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie promocji żywności wysokiej jakości. Agencja Rynku Rolnego Inwałd, 22 września 2015 r. Działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie promocji żywności wysokiej jakości Agencja Rynku Rolnego Inwałd, 22 września 2015 r. Informacja o instytucji 1990 r. - Powstanie Agencji Rynku Rolnego 2015r.

Bardziej szczegółowo

Promocja polskich produktów rolno - spożywczych. Piotr Kondraciuk Agencja Rynku Rolnego

Promocja polskich produktów rolno - spożywczych. Piotr Kondraciuk Agencja Rynku Rolnego Promocja polskich produktów rolno - spożywczych Piotr Kondraciuk Agencja Rynku Rolnego Promocja żywności w ARR Działania informacyjne i promocyjne realizowane w ramach PROW 2007 2013 Wsparcie działań informacyjnych

Bardziej szczegółowo

Mięso z Belgii. Fakty i Liczby 2013. www.belgianmeat.com

Mięso z Belgii. Fakty i Liczby 2013. www.belgianmeat.com Mięso z Belgii Fakty i Liczby 2013 Rocznie ubój zwierząt w Belgii jest szacowany na 11,7 milionów sztuk trzody chlewnej, 515 tysięcy sztuk bydła i 300 tysięcy sztuk cieląt. Belgia Poznań: 1018 km Berlin:

Bardziej szczegółowo

TESCO (POLSKA) Sp. z o.o. ul. Kapelanka 56 30-347 Kraków

TESCO (POLSKA) Sp. z o.o. ul. Kapelanka 56 30-347 Kraków WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań Nr akt : ŻG.8361.98.2013 ZPO Poznań, dnia grudnia 2013 r. TESCO (POLSKA) Sp. z o.o. ul. Kapelanka 56 30-347 Kraków

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW Nadchodzi lato, czas wysokich temperatur, wzmożonego ruchu turystycznego oraz sezonowych produktów spożywczych takich jak warzywa, owoce,

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

cen towarów i usług konsumpcyjnych

cen towarów i usług konsumpcyjnych Warszawa, 2014.03.14 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Główny Urząd Statystyczny, podobnie jak w latach ubiegłych, w lutym br. dokonał aktualizacji systemu wag stosowanego w obliczeniach wskaźnika

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

PROMOWANIE PRODUKTÓW NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI PROGRAM POZNAJ DOBRĄ ŻYWNOŚĆ

PROMOWANIE PRODUKTÓW NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI PROGRAM POZNAJ DOBRĄ ŻYWNOŚĆ PROMOWANIE PRODUKTÓW NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI PROGRAM POZNAJ DOBRĄ ŻYWNOŚĆ 1 Program PDŻ Poznaj Dobrą Żywność rozpoczął swoje działanie 1 maja 2004 r. Program jest narzędziem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo mięsne 1.1. Mięso jako surowiec do przetwórstwa 1.2. Ubój zwierząt

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej

Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej Lek. wet. Dr n. rol. Grzegorz Russak Lek. wet. Igor Marek Hutnikiewicz Współprzewodnicz przewodniczący cy Komisji Doradczo Problemowej

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych

Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych Warszawa, 14 września 2010 r. Informacja prasowa IAB Polska Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych Wyniki badania przeprowadzonego dla IAB przez PBI wskazują, że internauci aktywnie interesują

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE

W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE Program Szklanka Mleka Celem programu Szklanka mleka jest kształtowanie wśród dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ WRZESIEŃ 2015 ROKU

POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ WRZESIEŃ 2015 ROKU MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Warszawa, 25.11.2015 Departament Rynków Rolnych POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ARTYKUŁAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W OKRESIE STYCZEŃ WRZESIEŃ 2015 ROKU Według wstępnych danych

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 15.06.2015 Opracowanie sygnalne Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2015 r., utrzymały się przeciętnie na poziomie

Bardziej szczegółowo

Warunki przyznania pomocy finansowej w ramach poddziałania Wsparcie na przystępowanie do systemów jakości objętego PROW 2014-2020

Warunki przyznania pomocy finansowej w ramach poddziałania Wsparcie na przystępowanie do systemów jakości objętego PROW 2014-2020 Warunki przyznania pomocy finansowej w ramach poddziałania Wsparcie na przystępowanie do systemów jakości objętego PROW 2014-2020 1. W ramach poddziałania pomoc przyznawana jest rolnikowi aktywnemu zawodowo,

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ Andrzej Lirski Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza w Olsztynie MAŁOPOLSKA REGIONALNA KONFERENCJA RYBACKA

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 2 Od lat Królestwo Belgii jest ważnym partnerem handlowym Polski. W polskich dostawach do tego kraju dominują maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny oraz pojazdy -

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 13.08.2015 Opracowanie sygnalne Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w lipcu 2015 r. w stosunku do poprzedniego miesiąca

Bardziej szczegółowo

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r.

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r. Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding Otwock, 19 października 2012r. Którą wołowinę wybierzesz? A teraz? Czym jest branding? Branding

Bardziej szczegółowo

OPAKOWANIA A PROMOCJA PAKOWANYCH PRODUKTÓW

OPAKOWANIA A PROMOCJA PAKOWANYCH PRODUKTÓW OPAKOWANIA A PROMOCJA PAKOWANYCH PRODUKTÓW Opakowania są najlepszą promocją owoców i warzyw oraz kluczem do efektywnej sprzedaży świeżych produktów ogrodniczych. W procesie sprzedaży owoce i warzywa tworzą

Bardziej szczegółowo

ZMIANY PREFERENCJI POLAKÓW W ZAKRESIE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI. RAPORT BANKU BGŻ BNP PARIBAS KONFERENCJA PRASOWA Warszawa, 18 listopada 2015

ZMIANY PREFERENCJI POLAKÓW W ZAKRESIE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI. RAPORT BANKU BGŻ BNP PARIBAS KONFERENCJA PRASOWA Warszawa, 18 listopada 2015 ZMIANY PREFERENCJI POLAKÓW W ZAKRESIE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI RAPORT BANKU BGŻ BNP PARIBAS KONFERENCJA PRASOWA Warszawa, 18 listopada 2015 Doświadczenie Grupy BNP Paribas w sektorze Agro Numer 1 w finansowaniu

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA NA RYNKU MIĘSA WIEPRZOWEGO I DROBIOWEGO ORAZ JAJ w latach 2007-2010. MRiRW, 18 marca 2011 r.

SYTUACJA NA RYNKU MIĘSA WIEPRZOWEGO I DROBIOWEGO ORAZ JAJ w latach 2007-2010. MRiRW, 18 marca 2011 r. SYTUACJA NA RYNKU MIĘSA WIEPRZOWEGO I DROBIOWEGO ORAZ JAJ w latach 2007-2010 MRiRW, 18 marca 2011 r. Produkcja mięsa w Polsce (w tys. ton) tys. ton 2300 2163 2165 2100 1900 1926 1936 1717 1786 1700 1500

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO WARTO JEŚĆ WIEPRZOWINĘ?

DLACZEGO WARTO JEŚĆ WIEPRZOWINĘ? DLACZEGO WARTO JEŚĆ WIEPRZOWINĘ? 1 2 WIEPRZOWINA W NOWEJ ODSŁONIE Wieprzowina jest najpopularniejszym rodzajem mięsa spożywanym w Polsce. Od lat zajmuje dominującą pozycję w strukturze jego spożycia. Ceniona

Bardziej szczegółowo

Rynek mięsa. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 08/2014

Rynek mięsa. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 08/2014 tys. ton Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 08/ Rynek mięsa Czynniki podażowo-popytowe Krajowy skup żywca rzeźnego Krajowy skup żywca utrzymuje się na wysokim poziomie. Według informacji GUS w lipcu r.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r.

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r. Warszawa, 2014.06.13 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r., w stosunku do poprzedniego miesiąca, obniżyły się o 0,1%. W poszczególnych

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań

WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań ŻG.8361.134.2012/1 ZPO Poznań, dnia stycznia 2013 r. PIOTR I PAWEŁ ZACHÓD Spółka z o.o. ul. Promienista 160 60-142

Bardziej szczegółowo