Rola amyliny w utrzymaniu homeostazy glukozy i perspektywy jej zastosowania w terapii cukrzycy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rola amyliny w utrzymaniu homeostazy glukozy i perspektywy jej zastosowania w terapii cukrzycy"

Transkrypt

1 PRACE POGL DOWE Ewa OTTO-BUCZKOWSKA Urszula MAZUR-DWORZECKA Tomasz DWORZECKI Rola amyliny w utrzymaniu homeostazy glukozy i perspektywy jej zastosowania w terapii cukrzycy Role of amylin in glucose homeostasis and its`perspective use in diabetes management Górnoœl¹skie Centrum Zdrowia Dziecka Poradnia Diabetologiczna w Katowicach Dodatkowe s³owa kluczowe: destrukcja komorek ß poposilkowa produkcja glukozy hiperglikemia homeostaza glukozy pramlintydyna - syntetyczny analog amyliny efekt inkretynowy glukagono-podobny peptyd 1 (GLP-1) Additional key words: ß-cell destruction postprandial hepatic glucose production hyperglycemia glucose homeostasis pramlintide - synthetic amylin analog incretin effect glucagon-like peptide 1(GLP-1) W odpowiedzi na hiperglikemiê komórki ß wydzielaj¹ insulinê i peptyd C oraz trzustkowy polipeptyd amylinê. U chorych na cukrzycê destrukcja komórek ß prowadzi do deficytu sekrecji nie tylko insuliny i peptydu C ale tak e amyliny. Amylina bierze udzia³ w utrzymaniu homeostazy glukozy poprzez hamowanie opró niania o³¹dka i hamowanie w¹trobowej produkcji glukozy w okresie poposi³kowym. Ostatnio wykazano korzystne dzia³anie syntetycznego analogu amyliny pramlintydyny w kontroli glikemii u chorych na cukrzycê. Amylina stosowana jako dodatek do insulinoterapii pozwala na drodze fizjologicznej poprawiæ kontrolê glikemii oraz kontrolê masy cia³a u chorych z cukrzyc¹ typu 1 i typu 2. In response to hyperglycemia, ß- cells release insulin and C-peptide, as well as islet amyloid pancreatic polypeptide - amylin. In diabetgic patients ß-cell destruction does not only result in deficiency of insulin, but also a deficiency of C-peptide and amylin. Amylin is clearly involved in glucose homeostasis through the inhibition of gastric emptying and postprandial hepatic glucose production, eventually reducing postprandial glucose excursions. Most recently, the synthetic amylin analog pramlintide was shown to improve glycemic control in diabetic patients. Amylin replacement with pramlintide as an adjunct to insulin therapy is a novel physiological approach toward improved long-term glycemic and weight control in patients with type 1 and type 2 diabetes. Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Ewa Otto-Buczkowska Gliwice, ul. Jasnogórska 16/21 W warunkach fizjologicznych homeostaza glukozy w organizmie utrzymywana jest przez szereg mechanizmów. Zasadnicze znaczenie odgrywaj¹ w tych regulacjach hormony osi trzustkowo-jelitowej [2,16,28]. Przez wiele lat uwa ano, e utrzymanie euglikemii jest wynikiem dzi³ania g³ównie dwóch hormonów trzustkowych insuliny oraz jej g³ównego antagonisty glukagonu (rycina 1). W póÿniejszym okresie zwrócono uwagê na rolê hormonów inkretynowych a wœród nich na glukagonopodobny peptyd 1 (GLP-1: glucagon-like peptide-1) oraz glukozozale ny peptyd insulinotropowy (GIP: glucose-dependent insulinotropic polypeptide lub gastric inhibitory polypeptide) (rycina 2, 3). Prekursorem GIP jest 153 aminokwasowy polipeptyd, którego aktywna biologicznie czêœæ sk³ada siê z 42 aminokwasów. Syntetyzowany jest przez komórki K b³ony œluzowej dwunastnicy i jelita cienkiego, jego receptory znajduj¹ siê w komórkach ß wysp trzustkowych. Kodowany jest na chromosomie 17 q21.3-q22. Odgrywa on rolê zarówno w stymulacji sekrecji insuliny jak i w neutralizacji kwasów o³¹dkowych, wp³ywa na motorykê przewodu pokarmowego. Bierze równie udzia³ w regulacji metabolizmu kwasów t³uszczowych poprzez stymulacjê aktywnoœci lipazy lipoproteinowej w adipocytach. GLP-1 jest najsilniejszym glukozo-inkretynowym peptydem, jego stymulacyjne dzia- ³anie wymaga obecnoœci specyficznego b³onowego receptora i normalnego lub podwy - szonego stê enia glukozy we krwi. GLP-1 jest syntetyzowany przez procesy potranslacyjne w komórkach L zlokalizowanych w œcianie jelita a w niewielkich iloœciach tak e w komórkach a wysp trzustkowych. Wydzielany jest g³ównie jako GLP-1 (7-36 aminokwasów) w odpowiedzi na przyjmowane po ywienie. GLP-1 stymuluje biosyntezê proinsuliny, sekrecjê insuliny w czasie hiperglikemii, hamuje sekrecjê glukagonu, hamuje sekrecjê kwasów o³¹dkowych i opró - nianie o³¹dka [6,27]. Obecnie coraz wiêcej uwagi poœwiêca siê jednemu z mniej znanych hormonów trzustkowych tzn. amylinie (islet amyloid polypeptide IAPP). Ju oko³o 100 lat temu stwierdzono w trzustce obecnoœæ substancji, okreœlonej jako amyloid. Jednak dopiero w roku 1987 Garth Cooper, pracuj¹cy w Wielkiej Brytanii Nowozelandczyk, opublikowa³ pracê poœwiêcon¹ wyekstrahowanemu z amyloidu peptydowi, który nazwa³ amylin¹ [3,4,35]. Hormon amylina jest produkowany przez komórki ß trzustki wraz z insulin¹ i peptydem C, w niewielkich iloœciach syntetyzowana jest równie w o³¹dku oraz w zwojach tylnych rdzenia krêgowego. Sk³ada siê z on z 37 aminokwasów. Amylina jest uzyskana przez proteolizê 89 aminokwasowej cz¹steczki prekursorowej proamyliny, jej gen zlokalizowany jest na chromosomie 135

2 12 [35]. Sekrecja jej stymulowana jest przez sk³adniki po ywienia takie jak glukoza i arginina. Rola amyliny w utrzymaniu homeostazy nie zosta³a jeszcze do koñca wyjaœniona, jednak prowadzone badania pozwoli³y na szereg ustaleñ [2,7,9,16,20,24,36,38]. W warunkach fizjologicznych na czczo stê enie glukozy we krwi waha siê zwykle w granicach mg/dl (3,9-5,6 mmol/l). Stê enie takie jest wynikiem bilansu pomiêdzy zu yciem glukozy, g³ównie przez oœrodkowy uk³ad nerwowy, a jej w¹trobow¹ produkcj¹. W czasie pierwszych 8-12 godzin g³odu glukoza jest produkowana w w¹trobie w procesie glikogenolizy. Przy przed³u- aniu siê okresu g³odzenia uruchamiany jest w w¹trobie i nerkach proces glukoneogenezy tzn. tworzenie glukozy z nieglukozowych substratów (aminokwasów, glicerolu i mleczanu) [26]. Proces glukoneogenezy regulowany jest g³ównie przez glukagon. Insulina wydzielana jest wówczas przez komórki ß jedynie dla pokrycia podstawowego zapotrzebowania dla prewencji nadmiernego wyrzutu glukozy. Amylina jest wydzielana wspólnie z insulin¹ przez komórki ß wysp trzustki. Rola hormonów inkretynowych takich jak GLP-1 i GIP w regulacji stê- enia glukozy na czczo jest stosunkowo niewielka. W okresie oko³oposi³kowym g³ównym Ÿród³em glukozy w kr¹ eniu jest przyjêty pokarm. W czasie posi³ku, w warunkach fizjologicznych, obecnoœæ pokarmu w przewodzie pokarmowym prowadzi do wzrostu sekrecji insuliny, amyliny i GLP-1 (rycina 2 ). Kiedy pokarm dostaje siê do o³¹dka i jelita glukoza i aminokwasy przechodz¹ do kr¹ enia. W odpowiedzi na to z komórek ß wydzielana jest insulina i amylina. Amylina ogranicza pojawianie siê glukozy, podczas gdy insulina promuje znikanie glukozy z kr¹- enia. Insulina redukuje poposi³kowy wzrost stê enia glukozy poprzez 4 mechanizmy: (1) stymuluje zu ycie glukozy w tkankach obwodowych takich jak np. miêœnie szkieletowe; (2) stymuluje spichrzanie glukozy w postaci glikogenu w w¹trobie i nerkach w procesie glikogenogenezy; (3) hamuje sekrecjê glukagonu a poprzez to hamuje proces glikogenolizy i glukoneogenezy i na tej drodze zmniejsza produkcjê glukozy w w¹trobie i nerkach; (4) insulina dostaje siê do w¹troby poprzez y³ê wrotna dlatego te bezpoœrednio hamuje produkcjê glukozy. Sekrecja insuliny i amyliny zale na jest od stê enia glukozy i zostaje zahamowana, kiedy stê enie glukozy w surowicy obni a siê do poziomu 60 mg/dl (3,3 mmol/l). Amylina jest modulatorem syntezy glikogenu i zu ycia glukozy w miêœniach szkieletowych i ma wp³yw na wywo³ywanie stanu insulinoopornoœci w tej tkance, a prawdopodobnie tak e w w¹trobie. W normalnym metabolizmie amylina mo e dzia³aæ w zgodzie z insulin¹ jako sygna³ do prze³¹czenia miejsca dostêpnoœci wêglowodanów z glikogenu do magazynów w tkance t³uszczowej przez uczynienie miêœni szkieletowych relatywnie insulinoopornymi. W tym samym czasie dawka insuliny potrzebnej dla stymulacji metabolizmu wêglowodanów w tkance t³uszczowej pozostaje niezmieniona. Jak ju wspomniano amylina wp³ywa na Rycina 1 Rola insuliny i jej g³ównego antagonisty glukagonu w utrzymaniu homeostazy glukozy. Na czczo dochodzi do zmniejszenia sekrecji insuliny i zwiêkszenia sekrecji glukagonu, prowadzi to do wzrostu w¹trobowej produkcji glukozy, pocz¹tkowo na drodze glikogenolizy a nastêpnie glukoneogenezy. W okresie poposi³kowym nastêpuje zwiêkszenie sekrecji insuliny i zmniejszenie sekrecji glukagonu, zmniejsza siê w¹trobowa produkcja glukozy, g³ównym Ÿró³lem glukozy we krwi staje siê po ywienie. The role of insulin and its main antagonist glucagon in glucose homeostasis regulation. Rycina 2 Udzia³ amyliny i hormonów inkretynowych (GLP-1 i GIP) w utrzymaniu homeostazy glukozy. W okresie poposi³kowym obecnoœæ pokarmu w o³¹dku i jelicie prowadzi do wzrostu sekrecji insuliny, amyliny i GLP-1. Insulina powoduje wzrost zu ycia glukozy w tkankach obwodowych, supresjê sekrecji glukagonu i w¹trobowej produkcji glukozy. Amylina zwalnia opró nianie o³¹dka i prawdopodobnie na drodze dzia³ania oœrodkowego powoduje supresjê poposilkowej sekrecji glukagonu. Na modelach zwierzêcych stwierdzono równie jej wp³yw na redukcjê przyjmowania po ywienia. GLP-1 spowalnia opró nianie o³¹dka a tak e na drodze dzia³ania oœrodkowego tak e wp³ywa na redukcje apetytu. The role of amylin and incretin hormones (GLP-1 and GIP) in glucose homeostasis regulation. sekrecjê glukagon, hamuje jego sekrecjê stymulowan¹ aminokwasami i wp³ywa redukuj¹co na produkcje endogennej glukozy w okresie poposi³kowym [47]. Przy tej okazji przypomnieæ nale y o ró nicach w zachowaniu siê sekrecji glukagonu w zale noœci od rodzaju dzia³aj¹cego bodÿca, potwierdzaj¹ to badania eksperymentalne [40]. St¹d wynikaj¹ ró nice w zachowaniu siê tej sekrecji u chorych na cukrzycê z towarzysz¹c¹ dysfunkcj¹ komórek ß. O ile sekrecja glukagonu w odpowiedzi na hipoglikemiê u tych 136 E. Otto-Buczkowska i wsp.

3 Glukagonopodobny peptyd-1 (GLP-1) Enteroglukagon (oksyntomodulina) o³¹dkowy peptyd hamuj¹cy (GIP) Wazoaktywny peptyd jelitowy (VIP) Enkefalina Cholecystokinina (CCK-8) Somatostatyna Amylina Rycina 3 Inkretynowy wp³yw hormonów na sekrecjê insuliny i glukagonu. Incretion influence of hormones on secretion of insulin and glucagon. chorych jest zwykle zachowana a czasem zmniejszona, to odpowiedÿ na stymulacjê aminokwasami mo e byæ spotêgowana. Jest to skutkiem braku fizjologicznej supresji komórek a w nastêpstwie deficytu funkcji komórek ß [9]. Amylina hamuje poposi³kow¹ sekrecjê glukagonu równie na drodze dzia³ania poprzez oun. Wydzielanie insuliny i amyliny jest regulowane nie tylko przez stê enie glukozy we krwi lecz tak e powiêkszane przez efekt inkretynowy (rycina 3). Efekt inkretynowy po raz pierwszy opisany zosta³ przez Perleya i Kipnisa w latach 60-tych ubieg³ego stulecia a nastêpnie przez innych autorów, którzy obserwowali, e sekrecja insuliny jest wiêksza jeœli glukoza podana zostaje drog¹ doustn¹ ni po jej podaniu do ylnym. Te obserwacje sugerowa³y e sygna³y hormonalne pochodz¹ce z jelit s¹ wa ne w regulacji stê enia glukozy we krwi [28,34]. W okresie oko³oposilkowym, obok hormonów trzustkowych takich jak insulina, glukagon a tak e amylina, wa n¹ rolê w homeostazie glukozy odgrywaj¹ równie hormony jelitowe, g³ównie GLP-1 i GIP. Inkretynowe hormony GLP-1 i GIP s¹ wydzielane przez komórki L i komórki K znajduj¹ce siê w œcianie jelita w odpowiedzi na obecnoœæ po ywienia w jelicie. S¹ one wa nymi regulatorami glikemii. GIP potêguje glukozo-zale - n¹ sekrecjê insuliny i wp³ywa na metabolizm t³uszczów. GLP-1 równie zwiêksza glukozo-zale n¹ sekrecjê insuliny i hamuje poposi³kow¹ sekrecjê glukagonu, to dzia³anie ukazuje siê wówczas, gdy stê enie glukozy jest podwy szone, GLP-1 nie stêpia jednak protekcyjnej odpowiedzi glukagonu na hipoglikemiê. Badania wskazuj¹ na rolê GLP-1 w poprawie wra liwoœci na dzia³anie insuliny a przez to na metabolizm glukozy [6]. Pobudzenie sprzê onego z bia³kiem G receptora GLP-1, podobnie jak pobudzenie receptora GIP, powoduje aktywacjê cyklazy adenylanowej odpowiedzialnej za wzrost wewn¹trzkomórkowego stê enia cyklicznego camp aktywnoœæ kinazy bia³kowej sekrecja glukagonu glikoliza glukoneogeneza glukagon insulina glukagon aktywnoœæ syntazy glikogenowej aktywnoœæ fosforylazy glikogenowej uwalnianie mleczanu - resynteza do glukozy i glikogenu AMP. Syntetyzowany w komórkach ß camp moduluje z kolei aktywnoœæ kinazy bia³kowej A, stymuluj¹cej glukozozale n¹ sekrecjê insuliny, a nastêpnie podlega szybkiej degradacji pod wp³ywem swoistych fosfodiesteraz. Kiedy stê enie glukozy we krwi wzrasta spowolnieniu ulega opró nianie o³¹dka. Dodatkowo opró nianie o³¹dka regulowane jest przez amylinê i hormony inkretynowe, (rycina 2). Kontrola opró niania o³¹dka jest wa na, wp³ywa bowiem na absorpcjê jelitow¹ a tym samym na stê enie glukozy we krwi. GLP-1 przyczynia siê do zwolnienia opró niania o³¹dka i redukcji przyjmowanego po ywienia. Amylina spowalnia tak e opró nianie o³¹dka. Te mechanizmy przyczyniaj¹ siê do regulacji stê enia glukozy i utrzymania jej stê enia we krwi w okresie poposi³kowym poni ej 140 mg/dl (7,8 mmol/l). Amylina jest uwa ana za hormon anorektyczny, gdy hamuje pojawianie siê uczucia g³odu, to dzia³anie mo e mieæ tak e wp³yw na regulacjê homeostazy glukozy [46,48]. Podstaw¹ leczenia cukrzycy jest stymulacja sekrecji insuliny b¹dÿ substytucja insulinowa, zmniejszanie insulinoopornoœci w tkankach obwodowych oraz modulacja absorpcji glukozy z przewodu pokarmowego. Wiadomo jednak, e dotychczas stosowanymi lekami nie zawsze udaje siê uzyskaæ zadawalaj¹c¹ kontrolê metaboliczn¹ [2,15, 18,39]. W cukrzycy typu 1 sekrecja zarówno insuliny jak i amyliny jest prawie nieobecna. U chorych z cukrzyc¹ typu 2 sytuacja jest odmienna, zale y to od okresu choroby i od stopnia destrukcji komorek ß. W cukrzycy typu 2 aktywnoœæ komórek ß stopniowo siê pogarsza, jakkolwiek we wczesnym okresie choroby hiperinsulinemia kompensuje insulinoopornoœæ tkanek obwodowych. W miarê czasu trwania choroby dochodzi do postêpuj¹cej dysfunkcji komórek ß i zwi¹zanego z tym zmniejszenia sekrecji insulinowej a tak e sekrecji amyliny. Poposi³kowe wydzielanie amyliny zale ne jest tak e od fazy sekrecji. Jak wiadomo u chorych z cukrzyc¹ typu 2 ju od pocz¹tku trwania choroby, wystêpuje zaburzenie rytmu sekrecji insuliny w odpowiedzi na bodziec stymuluj¹cy. W fazie pierwszej mamy do czynienia z wyraÿnym obni eniem szczytu sekrecji, nastêpnie czêsto wystêpuje zwiêkszona i przed³u ona sekrecja w odpowiedzi na wyraÿn¹ u tych chorych insulinoopornoœæ tkanek obwodowych. Tym zaburzeniom rytmu sekrecji insuliny towarzysz¹ zwykle podobne zmiany w wydzielaniu amyliny. Sekrecja hormonu inkretynowego GLP- 1 jest tak e redukowana w okresie posi³kowym u chorych z cukrzyc¹ typu 2. Deficyt sekrecji insuliny, amyliny i GLP- 1 jest uwa any za klucz prowadz¹cy do hiperglikemii poposi³kowej stwierdzanej u chorych na cukrzycê. Deficyt amyliny i GLP-1 prowadzi do akceleracji opró niania o³¹dka a w rezultacie wzrasta absorpcja glukozy do kr¹ enia z nastêpowym wzrostem poposi³kowej glikemii. Ponadto wzrasta sekrecja glukagonu prowadz¹c do zwiêkszenia w¹trobowej produkcji glukozy. W normalnych warunkach z chwil¹ rozpoczêcia przyjmowania po ywienia zwiêksza siê sekrecja insuliny, co hamuje sekrecjê glukagonu. W cukrzycy typu 2 zaburzona jest pierwsza faza sekrecji insuliny, czemu towarzyszy deficyt sekrecji amyliny te mechanizmy s¹ przyczyn¹ braku hamowania sekrecji glukagonu. Wynikiem tego jest stymulacja w¹trobowej produkcji glukozy i w efekcie dochodzi do narastania poposi³kowej hiperglikemii. Jak wczeœniej wspomniano, w cukrzycy typu 1 o pod³o u autoimmunologicznym mamy do czynienia z równolegle wystêpuj¹cym deficytem insuliny i amyliny [5,18,21]. Poniewa amylina mo e modulowaæ procesy metaboliczne w wielu tkankach, jej deficyt mo e wp³ywaæ na przebieg choroby u osób z autoimmunologiczn¹ postaci¹ cukrzycy. Deficyt amyliny mo e zwiêkszaæ ryzyko wystêpowania ciê kich hipoglikemii poinsulinowych [5]. Te rozleg³e dzia³ania amyliny w regulacji homeostazy glikemii i nie tylko, sk³oni³y do podjêcia prób jej zastosowania w terapii cukrzycy jako leczenia wspomagaj¹cego. W 2005 zosta³ zarejestrowany do leczenia cukrzycy syntetyczny analog amyliny o nazwie pramlintydyna. Zastosowany u chorych na cukrzycê typu 1 i typu 2 leczonych nieskutecznie insulin¹, poprawia stopieñ kontroli metabolicznej, wp³ywa na obni enie poposi³kowej glikemii miêdzy innymi poprzez wp³yw na stymulowan¹ aminokwasami sekrecjê glukagon a tak e poprzez spowalnianie wch³aniania glukozy z przewodu pokarmowego [2,7,8,15,24,38,43]. Lek eliminowany jest przez nerki. Wprowadzenie intensywnej insulinoterapii i utrzymywanie stanu prawie-normoglikemii: u chorych z cukrzyc¹ typu 1 wi¹ e siê czêsto ze wzrostem zagro enia wystêpowaniem stanów hipoglikemicznych a tak e przyrostem masy cia³a. Terapia insulinowa wp³ywa supresyjnie na sekrecjê glukagonu a tym samym zmniejsza endogenn¹ produkcjê glukozy. W³¹czenie preparatu amyliny jako leczenia wspomagaj¹cego u³atwia unikanie tych za- 137

4 gro eñ. Po³¹czenie terapii insulin¹ z równoczesnym zastosowaniem pramlintydyny pozwala na bardziej fizjologiczne leczenie cukrzycy [30,44]. Niektórzy autorzy uwa aj¹ wprawdzie, e pramlintydyna w po³¹czeniu z insulin¹ wp³ywa na poprawê kontroli glikemii u pacjentów z cukrzyc¹ lecz zwiêksza ryzyko wystêpowania hipoglikemii i jej stosowanie musi byæ bardzo starannie monitorowane [23,38]. Nie wszyscy jednak podzielaj¹ te obawy [33,45]. Kruger i Gloster [17] zwracaj¹ uwagê na korzystne dzia³anie pramlintydyny w regulacji nap³ywu glukozy do krwi, zarówno na drodze hamowania sekrecji glukagonu w okresie oko³oposi³kowym jak i poprzez wp³yw na motorykê przewodu pokarmowego. Autorzy ci uwa aj¹ e stosowanie pramlintydyny jako leczenia wspomagaj¹cego insulinoterapiê, zarówno w cukrzycy typu 1 jak i typu 2, wp³ywa na obni enie poziomu hemoglobiny glikowanej a nie zwiêksza ryzyka wystêpowania hipoglikemii. Marrero i wsp. [22] poddali analizie ankietowej wyniki 29 tygodniowej obserwacji chorych z cukrzyc¹ typu 1 leczonych insulina metod¹ wielokrotnych wstrzykniêæ b¹dÿ te ci¹g³ego podskórnego wlewu insuliny. U 130 pacjentów, jako leczenie wspomagaj¹ce insulinoterapiê zastosowano pramlintydynê a 136 chorych otrzymywa³o placebo. W grupie otrzymuj¹cej analog amyliny stwierdzono znamienne obni enie siê masy cia³a oraz obni enie zapotrzebowania na insulinê. Stopieñ wyrównania metabolicznego ilustrowany poziomem HbA1c w obu grupach by³ podobny. Whiethouse i wsp. [45] przeprowadzili wielooœrodkowe randomizowane badania w grupie 480 pacjentów z cukrzyc¹ typu 2 z zastosowaniem pramlintydyny jako leczenia wspomagaj¹cego insulinoterapiê. W grupie otrzymuj¹cej analog amyliny stwierdzono znamienne obni enie poziomu HbA1c w porównaniu z grup¹ otrzymuj¹c¹ placebo. Autorzy podkreœlaj¹ dobr¹ tolerancjê leku. Ratner i wsp. [32] przedstawili wyniki wielooœrodkowych badañ 651 pacjentów z cukrzyc¹ typu 1, u których zastosowano pramlintydynê jako leczenie wspomagaj¹ce insulinoterapiê, stwierdzili korzystny wp³yw terapii na stopieñ wyrównania cukrzycy. Levetan i wsp. [19] u chorych z cukrzyc¹ typu 1 leczonych metod¹ ci¹g³ego podskórnego wlewu insuliny stwierdzili, i dodatek pramlintydyny jako leczenia wspomagaj¹cego pozwoli³ na wyraÿn¹ poprawê dobowego profilu glikemii a tak e obni enie stê enia glukagon i triacylogliceroli. Podobnie korzystne efekty stosowania pramlintydyny na wyrównanie glikemii u chorych z cukrzyc¹ typu 1 opisuj¹ inni autorzy [7,10]. Interesuj¹ce badania przeprowadzili Stadler i wsp. [41], którzy u 11 chorych z cukrzyc¹ typu 1 oceniali funkcjê komórek ß po przeprowadzonej z sukcesem transplantacji trzustki i nerek. Autorzy ci stwierdzili, e wzrostowi sekrecji insuliny towarzyszy wzrost sekrecji amyliny, stwierdzili, e oznaczanie amyliny mo e byæ wskaÿnikiem oceny funkcji komórek ß u chorych po transplantacji. W cukrzycy typu 2 z czasem trwania choroby dochodzi do niewydolnoœci komórek ß i konieczne staje siê w³¹czenie terapii insulinowej, towarzyszy temu czêsto przyrost masy cia³a. Suplementacja amylin¹ u chorych z cukrzyc¹ typu 2 wymagaj¹cych stosowania insuliny pozwala na opanowanie poposi³kowej hiperglikemii. Amylina bowiem nie tylko bierze udzia³ w supresji sekrecji glukagon ale równie hamuje absorpcjê glukozy z jelit oraz ³aknienie, w rezultacie u wielu pacjentów sprzyja redukcji masy cia³a a w ka - dym razie pozwala na zahamowanie przyrostu masy cia³a, czêsto towarzysz¹cego w³¹czeniu terapii insulinowej [11,29]. Jako czynnik wspomagaj¹cy insulinoterapiê, obok amyliny stosowany jest równie insulinopodobny peptyd 1 (GLP-1), który ró nymi drogami sprzyja poprawie wyrównania cukrzycy [18,27]. Baron i wsp. [1] zwracaj¹ uwagê na szczególnie korzystne zastosowanie, obok analogu amyliny równie insulinopodobnego czynnika 1 (GLP- 1: glucagon-like peptide-1) jako leków wspomagaj¹cych terapiê insulin¹. Syntetyczne analogi tych hormonów s¹ teraz dostêpne do klinicznego u ytku [14], w Polsce na razie nie s¹ one stosowane. Hollander i wsp. [12] przeprowadzili analizê wyników zastosowania pramlintydyny w grupie 656 pacjentów z cukrzyc¹ typu 2 trwaj¹c¹ 12 ± 7 lat, leczonych sam¹ insulin¹ b¹dÿ w po³¹czeniu z lekami doustnymi (pochodnymi sulfonylomocznika lub/i metformin¹). By³y to badania randomizowane z zastosowaniem pramlintydyny lub placebo. W grupie chorych otrzymuj¹cych pramlintydynê uzyskano, w stosunku do grupy otrzymuj¹cej placebo, poprawê kontroli glikemii (p<0,05) oraz obni enie masy cia³a (p<0,05). Tak e badania Hollander i wsp. opublikowane w roku 2004 [13] przeprowadzone w grupie chorych z cukrzyc¹ typu 2 i oty³oœci¹ wykaza³y znamienn¹ redukcje masy cia³a a tak e zapotrzebowania na insulinê w grupie chorych otrzymuj¹cych pramlintydynê jako lek wspomagaj¹cy w porównaniu z grup¹ otrzymuj¹c¹ placebo. Podobne wyniki uzyskali Ratner i wsp. [31], którzy 52 tygodnie trwaj¹ce badanie przeprowadzili w grupie 538 leczonych insulina chorych z cukrzyc¹ typu 2. Nie bez znaczenia w podejmowaniu prób terapeutycznego zastosowania analogu amyliny u chorych na cukrzycê jest jej wp³yw na lipidogram wyra aj¹cy siê popraw¹ wskaÿnika LDL/HDL cholesterolu, sugeruje to udzia³ amyliny w redukcji ryzyka choroby wieñcowej u chorych na cukrzycê [22,37,42]. Interesuj¹ca jest rola amyliny w oty³oœci. Jak wspomniano stê enie amyliny we krwi chorych z cukrzyc¹ typu 1 jest niskie, natomiast u chorych z cukrzyc¹ typu 2, zw³aszcza skojarzon¹ z oty³oœci¹, znacznie wzrasta, wielokrotnie przekraczaj¹c wartoœci obserwowane u ludzi zdrowych, dotyczy to okresu choroby, kiedy zachowana jest funkcja komorek ß. U osób oty³ych stwierdza siê zwykle hiperamylinemiê, czêsto równie hiperglikemiê i zwiêkszon¹ sekrecjê kortykosteroidów. Tej hiperamylinemii towarzyszy zwiêkszona opornoœæ na jej dzia³anie, st¹d te zastosowanie terapii amylin¹ mo e prowadziæ do prze³amania tej opornoœci i jak wykazuj¹ badania podawanie amyliny u osób oty³ych mo e prowadziæ zarówno do normalizacji glikemii jak i do obni enia masy cia³a [25]. Poza wp³ywem na metabolizm wêglowodanów i homeostazê glukozy amylina wykazuje równie inne dzia³ania, w tym wp³ywa na procesy metaboliczne w tkance kostnej. Hamuje aktywnoœæ osteoklastów pozwalaj¹c na normalny proces odbudowy koœci, czyli resorpcji osteocytów przez osteoklasty, a nastêpnie odbudowanie nowej tkanki przez osteoblasty. Znajduje wiêc zastosowanie w leczeniu osteoporozy, tak e u osób z cukrzyc¹ typu 1. Ostatnio pojawi³y siê doniesienia wskazuj¹ce na mo liw¹ rolê amyliny w uszkodzeniu œródb³onka naczyñ, ma to prawdopodobnie zwi¹zek z mutacj¹ genow¹. Novials i wsp. [25] przeprowadzili analizê w kierunku mutacji genu amyliny u 384 chorych na cukrzycê typu 2 z nadciœnieniem a tak e badania œródb³onka naczyñ u gryzoni. Stwierdzili znamiennie czêstsze wystêpowanie mutacji genowej u chorych z cukrzyc¹ ni w grupie kontrolnej (p< 0.001). Nadciœnienie czêœciej wystêpowa³o u chorych na cukrzycê z mutacjami genu amyliny ni u chorych bez takiej mutacji (p <0,05), chorzy z mutacj¹ genow¹ mieli znamiennie wy sze stê enie amyliny na czczo ni chorzy bez takiej mutacji (p<0,05). Te wielorakie dzia³ania amyliny wskazuj¹ na przydatnoœæ jej zastosowania jako leczenia wspomagaj¹cego terapiê insulinow¹ u chorych na cukrzycê tak typu 1 jak i typu 2. W cukrzycy mamy bowiem do czynienia z deficytem nie tylko insuliny ale tak e amyliny i GLP-1, co w rezultacie prowadzi do nadmiernej sekrecji glukagon w okresie poposi³kowym, akceleracji szybkoœci opró niania o³¹dka a to prowadzi do wzrostu glikemii poposi³kowej. Zastosowanie preparatów amyliny i GLP-1 mo e wiêc korzystnie wp³ywaæ na glukoregulacjê. Piœmiennictwo 1. Baron A.D, Kim D, Weyer C.: Novel peptides under development for the treatment of type 1 and type 2 diabetes mellitus. Curr Drug Targets Immune Endocr Metabol Disord. 2002, 2, Buse J.B, Weyer C., Maggs D.G.: Amylin replacement with pramlintide in type 1 and type 2 diabetes: a physiological approach to overcome barriers with insulin therapy. Clinical Diabetes 2002, 20, Clodi M., Thomaseth K., Pacini G., Hermann K. et al.: Distribution and kinetics of amylin in humans. Am. J. Physiol. 1998, 274, E Cooper G.J., Day A.J, Willis A.C., Roberts A.N. et al.: Amylin and the amylin gene: structure, function and relationship to islet amyloid and to diabetes mellitus. Biochim. Biophys. Acta 1989, 1014, Cooper G.J.: Amylin and insulin co-replacement therapy for insulin-dependent (type I) diabetes mellitus. Med Hypotheses. 1991, 36, Deacon C.F.: Therapeutic strategies based on glucagon-like peptide 1. Diabetes 2400, 53, Edelman S., Garg S., Frias J., Maggs D. et al.: A double-blind, placebo-controlled trial assessing pramlintide treatment in the setting of intensive insulin therapy in type 1 diabetes. Diabetes Care 2006, 29, Fineman M.S, Koda J.E., Shen L.Z., Strobel S.A. et al.: The human amylin analog, pramlintide, corrects postprandial hyperglucagonemia in patients with type 1 diabetes. Metabolism 2002, 51, Gedulin B.R., Rink T.J., Young A.A.: Dose-response for glucagonostatic effect of amylin in rats Metabolism 1997, 46, Guthrie R., Karl D.M., Wang Y., Lorenzi G.: In an open-label clinical study pramlintide lowered A1c, body weight, and insulin use in patients with type 1 diabetes failing to achieve glycemic targets with in- 138 E. Otto-Buczkowska i wsp.

5 sulin therapy. Diabetes 2005, 54 (Supl. 1), 478-P. 11. Hollander P., Ratner R., Fineman M. et al.: Addition of pramlintide to insulin therapy lowers HbA1c in conjunction with weight loss in patients with type 2 diabetes approaching glycaemic targets. Diabetes Obes. Metab. 2003, 5, Hollander P.A., Levy P., Fineman M.S. et al.: Pramlintide as an adjunct to insulin therapy improves long-term glycemic and weight control in patients with type 2 diabetes: a 1-year randomized controlled trial. Diabetes Care 2003, 26, Hollander P., Maggs D.G., Ruggles J.A. et al.: Effect of pramlintide on weight in overweight and obese insulin-treated type 2 diabetes patients. Obes. Res. 2004, 12, Hoogwerf B.J.: Exenatide and pramlintide: new glucose-lowering agents for treating diabetes mellitus. Cleve Clin. J. Med. 2006, 73, Kleppinger E.L., Vivian E.M.: Pramlintide for the treatment of diabetes mellitus. Ann. Pharmacother. 2003, 37, Kruger D.F., Gatcomb P.M., Owen S.K.: Clinical implications of amylin and amylin deficiency. Diabetes Educ. 1999, 25, Kruger D.F., Gloster M.A.: Pramlintide for the treatment of insulin-requiring diabetes mellitus: rationale and review of clinical data. Drugs 2004, 64, Kruger D.F., Martin C.L., Sadler C.E.: New insights into glucose regulation. Diabetes Educ. 2006, 32, Levetan C., Want L.L., Weyer C., Strobel S.A. et al.: Impact of pramlintide on glucose fluctuations and postprandial glucose, glucagon, and triglyceride excursions among patients with type 1 diabetes intensively treated with insulin pumps. Diabetes Care 2003, 26, Ludvik B., Kautzky-Willer A., Prager R. et al.: Amylin: history and overview. Diabet. Med. 1997, 14 (Suppl. 2), S Lutz T.A.: Amylinergic control of food intake. Physiol. Behav. 2006, 89, Marrero D.G., Crean J., Zhang B., Kellmeyer T. et al.: Effect of adjunctive pramlintide treatment on treatment satisfaction in patients with type 1 diabetes. Diabetes Care 2007, 30, McQueen J.: Pramlintide acetate. Am. J. Health Syst. Pharm. 2005, 62, Nogid A., Pham D.Q.: Adjunctive therapy with pramlintide in patients with type 1 or type 2 diabetes mellitus. Pharmacotherapy 2006, 26, Novials A., Rodriguez-Manas L., Chico A., El Assar M. et al.: Amylin and hypertension: association of an amylin -G132A gene mutation and hypertension in humans and amylin-induced endothelium dysfunction in rats. J. Clin. Endocrinol. Metab. 2007, 92, Otto-Buczkowska E.: Mechanizmy kontroli metabolicznej homeostazy organizmu. [W:] Cukrzy-ca, patogeneza, diagnostyka, leczenie. Otto-Buczkowska E. (red.), Borgis, Warszawa 2005, Otto Buczkowska E.: Glukagon i bia³ka glukagonopodobne i ich rola w utrzymaniu homeostazy glukozy. [W:] Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie. Otto-Buczkowska E. (red.) Borgis, Warszawa 2005, Otto-Buczkowska E.: Udzia³ glukozy w metabolicznej homeostazie organizmu. Hormony reguluj¹ce komórkowe wykorzystanie glukozy. [W:] Cukrzyca typu 1. Otto-Buczkowska E. (red.), Cornetis, Wroc³aw 2006, Owen S.K.: Amylin replacement therapy in patients with insulin-requiring type 2 diabetes. Diabetes Educ. 2006, 32 (Suppl. 3), 105S. 30. Pullman J., Darsow T., Frias J.P.: Pramlintide in the management of insulin-using patients with type 2 and type 1 diabetes. Vasc. Health Risk Manag. 2006, 2, Ratner R.E., Want L.L., Fineman M.S., Velte M.J. et al.: Adjunctive therapy with the amylin analogue pramlintide leads to a combined improvement in glycemic and weight control in insulin-treated subjects with type 2 diabetes. Diabetes Technol. Ther. 2002, 4, Ratner R.E, Dickey R, Fineman M, Maggs D.G. et al.: Related amylin replacement with pramlintide as an adjunct to insulin therapy improves long-term glycaemic and weight control in Type 1 diabetes mellitus: a 1-year, randomized controlled trial. Diabet. Med. 2004, 21, Ratner R., Whitehouse F., Fineman M.S. et al.: Adjunctive therapy with pramlintide lowers HbA1c without concomitant weight gain and increased risk of severe hypoglycemia in patients with type 1 diabetes approaching glycemic targets. Exp. Clin. Endocrinol. Diabetes 2005, 113, Riddle M.C, Drucker D.J.: Emerging therapies mimicking the effects of amylin and glucagon-like peptide 1. Diabetes Care 2006, 29, Rinka T.R., Beaumontb K., Kodac J., Youngd A.: Structure and biology of amylin. Trends Pharmacol. Sci. 1993, 14, Roberts A.N., Leighton B., Todd J.A. et al.: Molecular and functional characterization of amylin, a peptide associated with type 2 diabetes mellitus. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 1989, 86, Rushing P.A, Hagan M.M, Seeley R.J. et al.: Amylin: A novel action in the brain to reduce body weight. Endocrinology 2000, 141, Ryan G.J., Jobe L.J., Martin R.: Pramlintide in the treatment of type 1 and type 2 diabetes mellitus. Clin. Ther. 2005, 27, Sicat B.L., Morgan L.A.: New therapeutic options for the management of diabetes. Consult. Pharm. 2007, 22, Silvestre R.A., Peiro E., Degano P. et al.: Inhibitory effect of rat amylin on the insulin responses to glucose and arginine in the perfused rat pancreas. Regul. Pept. 1990, 31, Stadler M., Anderwald C., Karer T., et al.: Increased plasma amylin in type 1 diabetic patients after kidney and pancreas transplantation: A sign of impaired beta-cell function? Diabetes Care 2006, 29, Thompson R.G., Pearson L., Schoenfeld S.L. et al.: Pramlintide, a synthetic analog of human amylin, improves the metabolic profile of patients with type 2 diabetes using insulin. The Pramlintide in Type 2 Diabetes Group. Diabetes Care 1998, 21, Want L.: Use of pramlintide: the patient's perspective. Diabetes Educ. 2006, 32 (Suppl. 3), 111S. 44. Want L.L, Ratner R.E.: Pramlintide: A new tool in diabetes management. Curr. Diab. Rep. 2006, 6, Whitehouse F., Kruger D.F., Fineman M. et al.: A randomized study and open-label extension evaluating the long-term efficacy of pramlintide as an adjunct to insulin therapy in type 1 diabetes. Diabetes Care 2002, 25, Young A.: Role of amylin in nutrient intake-animal studies. Diabet. Med. 1997, 14 (Suppl. 2), S Young A.: Inhibition of glucagon secretion. Adv Pharmacol. 2005, 52, Young A.: Clinical studies. Adv. Pharmacol. 2005,52,

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Leki działające na układ inkretynowy w terapii cukrzycy typu 2 Incretin-based drugs in the type 2 diabetes therapy

Leki działające na układ inkretynowy w terapii cukrzycy typu 2 Incretin-based drugs in the type 2 diabetes therapy 274 G E R I A T R I A 2010; 4: 274-278 ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 12.10.2010 Poprawiono/Corrected: 19.10.2010 Zaakceptowano/Accepted: 26.10.2010 Akademia Medycyny Leki działające

Bardziej szczegółowo

Beata Lubieniecka-Mazur, Ma³gorzata Czarny-Dzia³ak, Anna Majcherska-Kwietniak, Stanis³aw G³uszek

Beata Lubieniecka-Mazur, Ma³gorzata Czarny-Dzia³ak, Anna Majcherska-Kwietniak, Stanis³aw G³uszek Studia Medyczne Akademii Œwiêtokrzyskiej tom 4 Kielce 2006 Beata Lubieniecka-Mazur, Ma³gorzata Czarny-Dzia³ak, Anna Majcherska-Kwietniak, Stanis³aw G³uszek Zak³ad Chirurgii i Pielêgniarstwa Klinicznego

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Leki inkretynowe nowe horyzonty w terapii cukrzycy typu 2 Incretin-based therapies new horizons in diabetes type 2 therapeutics

Leki inkretynowe nowe horyzonty w terapii cukrzycy typu 2 Incretin-based therapies new horizons in diabetes type 2 therapeutics 209 G E R I A T R I A 2010; 4: 209-213 Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 20.09.2010 Zaakceptowano/Accepted: 24.09.2010 Leki inkretynowe nowe horyzonty w terapii cukrzycy

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY SUMMIT 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko GŁÓWNE TEMATY Znieczulenie ogólne anestezja wziewna. Intensywna terapia zastosowanie levosimendanu. Levobupivacaina zastosowanie w ortopedii

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

Cerebrolysin w leczeniu urazów mózgu (TBI)

Cerebrolysin w leczeniu urazów mózgu (TBI) Cerebrolysin w leczeniu urazów mózgu (TBI) Czynniki neurotroficzne Nagroda Nobla za prace nad czynnikami neurotroficznymi - 1986 Nerve growth factor (NGF) Stanley Cohen i Rita Levi-Montalcini 2 Cerebrolysin

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 21.11.14. Cukrzyca. Globalne wyzwanie, polska perspektywa Perspektywa

Bardziej szczegółowo

NOWE LEKI W LECZENIU CUKRZYCY

NOWE LEKI W LECZENIU CUKRZYCY XIII Zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego SYMPOZJUM PIELEGNIAREK, POŁOZNYCH I DIETETYKÓW Dzień po dniu z edukacją w diabetologii NOWE LEKI W LECZENIU CUKRZYCY Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz Katedra

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mariusz Jasik. Postępy terapii w cukrzycy - leki inkretynowe

Dr hab. med. Mariusz Jasik. Postępy terapii w cukrzycy - leki inkretynowe Dr hab. med. Mariusz Jasik Postępy terapii w cukrzycy - leki inkretynowe Czwartkowe obiady u diabetyków Warszawa 04.11.2010 Stanisław August Poniatowski - ostatni król Polski panował w latach 1764-1795

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia glikemiiw OIT -skąd się biorą i jak sobie z nimi radzimy

Zaburzenia glikemiiw OIT -skąd się biorą i jak sobie z nimi radzimy GDAŃSK 21.IX.2011 Zaburzenia glikemiiw OIT -skąd się biorą i jak sobie z nimi radzimy Kinga Szczepanek Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii CM UJ w Krakowie U zdrowych osób insulina jest głównym

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

ABC hepatologii dziecięcej - modyfikacja leczenia immunosupresyjnego u pacjenta z biegunką po transplantacji wątroby

ABC hepatologii dziecięcej - modyfikacja leczenia immunosupresyjnego u pacjenta z biegunką po transplantacji wątroby ABC hepatologii dziecięcej - modyfikacja leczenia immunosupresyjnego u pacjenta z biegunką po transplantacji wątroby Mikołaj Teisseyre Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Dziecko z cukrzycą Co to jest cukrzyca? Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, charakteryzująca się wysoką hiperglikemią (wysoki poziom glukozy we krwi). Wynika ona z nieprawidłowego wydzielania

Bardziej szczegółowo

Chirurgiczne leczenie cukrzycy typu 2

Chirurgiczne leczenie cukrzycy typu 2 Chirurgiczne leczenie cukrzycy typu 2 Niezadowalające efekty leczenia otyłości za pomocą tradycyjnej terapii zachowawczej oraz rozwój chirurgii bariatrycznej skłoniły do podjęcia bardziej zdeterminowanych

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Ostsopor za PZWL PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY. Edward Czerwiński. Redakcja naukowa. Prof. dr hab. med.

Ostsopor za PZWL PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY. Edward Czerwiński. Redakcja naukowa. Prof. dr hab. med. Ostsopor za PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY Redakcja naukowa Prof. dr hab. med. Edward Czerwiński PZWL Spis treści Słowo wstępne... 11 1. Osteoporoza pierwotna - J.E. Badurski, N.A. N ow ak... 13 1.1. Istota,

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca (wg WHO) Cukrzyca. Główne typy cukrzycy. Główne typy cukrzycy 2012-03-12

Cukrzyca (wg WHO) Cukrzyca. Główne typy cukrzycy. Główne typy cukrzycy 2012-03-12 Cukrzyca (wg WHO) Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy To grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia

Bardziej szczegółowo

HTA (Health Technology Assessment)

HTA (Health Technology Assessment) Krzysztof Łanda 1 z 5 HTA (Health Technology Assessment) Ocena leków stosowanych w okre lonych wskazaniach podlega tym samym generalnym regu om, co inne technologie terapeutyczne, jednak specyfika interwencji

Bardziej szczegółowo

Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną?

Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Do czego służy insulina? Insulina to hormon białkowy, wytwarzany w komórkach β (beta) trzustki,

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2

Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2 Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 1, 13 17 D I A B E T O K A R D I O L O G I A Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2 Elżbieta Orłowska-Kunikowska Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Miejsce inkretynomimetyków i inhibitorów dipeptydylopeptydazy 4 w leczeniu cukrzycy typu 2

Miejsce inkretynomimetyków i inhibitorów dipeptydylopeptydazy 4 w leczeniu cukrzycy typu 2 Miejsce inkretynomimetyków i inhibitorów dipeptydylopeptydazy 4 w leczeniu cukrzycy typu 2 Barbara Filipek Katedra Farmakodynamiki, Wydział Farmaceutyczny UJ CM Adres do korespondencji: Barbara Filipek,

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do wydania II... 11 Wstęp... 12 Podziękowania... 13

Spis treści. Przedmowa do wydania II... 11 Wstęp... 12 Podziękowania... 13 Przedmowa do wydania II................................... 11 Wstęp.................................................... 12 Podziękowania............................................ 13 ROZDZIAŁ PIERWSZY

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. ADEKSA, 50 mg, tabletki ADEKSA, 100 mg, tabletki. (Acarbosum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. ADEKSA, 50 mg, tabletki ADEKSA, 100 mg, tabletki. (Acarbosum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ADEKSA, 50 mg, tabletki ADEKSA, 100 mg, tabletki (Acarbosum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016 SERCE I UKŁAD KRĄŻENIA > Model : 8217012 Producent : - POLIXAR 10 NA WYSOKI CHOLESTEROL Preparat przeznaczony dla osób pragnących zmniejszyć ryzyko podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. POLIXAR 5

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metforminy jako leczenia wspomagającego terapię insulinową w cukrzycy typu 1 przegląd piśmiennictwa i obserwacje własne

Zastosowanie metforminy jako leczenia wspomagającego terapię insulinową w cukrzycy typu 1 przegląd piśmiennictwa i obserwacje własne Wydawnictwo UR 2010 ISSN 2082-369X Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie Rzeszów 2010, 3, 338 342 Ewa Otto-Buczkowska Zastosowanie metforminy jako leczenia

Bardziej szczegółowo

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Co chwilę słyszymy o nowej, zbawiennej roli, jaką może pełnić w naszym organizmie. Niemal wszyscy Polacy mają jej niedobór. Mowa o słonecznej witaminie D,

Bardziej szczegółowo

ALGORYTMY DIAGNOSTYKI CUKRZYCY. Maria Górska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

ALGORYTMY DIAGNOSTYKI CUKRZYCY. Maria Górska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku ALGORYTMY DIAGNOSTYKI CUKRZYCY Maria Górska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku CUKRZYCA NIEROZPOZNANA Marquess JG. Consult Pharm 2008, 23,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Górska-Ciebiada 1, Maciej Ciebiada 2, Marcin Barylski 3, Jerzy Loba 1 1. Streszczenie. Summary. Wstęp

Małgorzata Górska-Ciebiada 1, Maciej Ciebiada 2, Marcin Barylski 3, Jerzy Loba 1 1. Streszczenie. Summary. Wstęp Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 13.11.2009 Poprawiono: 17.11.2009 Zaakceptowano: 4.12.2009 Cukrzyca u osób w wieku podeszłym w świetle nowych wytycznych Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

www.dk.viamedica.pl R E P R I N T

www.dk.viamedica.pl R E P R I N T Dawna Diabetologia Praktyczna 2012, tom 1, nr 3, s. 121 125 ISN: 978 83 7599 457 5 R E P R I N T Porównanie skuteczności i bezpieczeństwa insulin analogowych Novo Nordisk z preparatami insuliny ludzkiej

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Samokontrola glikemii a wyniki leczenia u chorych na cukrzycę typu 2

Samokontrola glikemii a wyniki leczenia u chorych na cukrzycę typu 2 Samokontrola glikemii a wyniki leczenia u chorych na cukrzycę typu 2 Agnieszka Bajkowska Fiedziukiewicz 1,4, Katarzyna Cypryk 1,2, Tomasz Kozdraj 3, Anna Mikołajczyk Swatko 4, Marcin Kosiński 2, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 12/2012 z dnia 12 marca 2012 r. w zakresie niezasadności zakwalifikowania leku Trajenta (linagliptin) we wskazaniu:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Postępowanie w stanach nagłych: I II III IV Hipoglikemia Cukrzycowa kwasica ketonowa

Bardziej szczegółowo

Atpolan BIO 80 EC. Atpolan BIO 80 EC

Atpolan BIO 80 EC. Atpolan BIO 80 EC Nowy, opatentowany adiuwant olejowy w formie koncentratu do sporządzania emulsji wodno-olejowej, olejowej, dodawany do zbiornika opryskiwacza w celu wspomagania działania ania środków w ochrony roślin

Bardziej szczegółowo

Nadciœnienie têtnicze4

Nadciœnienie têtnicze4 Nadciœnienie têtnicze4 Komórkowe sk³adniki od ywcze w zapobieganiu i terapii wspomagaj¹cej Fakty na temat nadciœnienia têtniczego Dlaczego Programy Zdrowia Komórkowego pomagaj¹ pacjentom z nadciœnieniem

Bardziej szczegółowo

APAp dla dzieci w zawiesinie

APAp dla dzieci w zawiesinie APAp dla dzieci w zawiesinie Paracetamol usp to skuteczny, wysokiej jakości lek o działaniu: II II przeciwgorączkowym przeciwbólowym Walory smakowe w przypadku leku dla dzieci są równie ważne jak skuteczność

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Rosliny do oczka wodnego Utworzono : 21 czerwiec 2016

Rosliny do oczka wodnego Utworzono : 21 czerwiec 2016 Rośliny > ZIOŁA > Model : - Producent : - kontakt : - biuro@roslinydooczka.pl Strona 1 Rośliny > ZIOŁA > kontakt : - biuro@roslinydooczka.pl Strona 2 Rośliny > ZIOŁA > kontakt : - biuro@roslinydooczka.pl

Bardziej szczegółowo

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014 VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego EXTRANEAL przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Extraneal jest roztworem do dializy

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów.

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów. Ogółem w szkoleniach wzięły udział 92 osoby, które wypełniły krótką ankietę mającą na celu poznanie ich opinii dotyczących formy szkolenia, osób prowadzących, a także przydatności przekazywanych informacji.

Bardziej szczegółowo

Zawodowa Praktyka po 3 roku studiów kierunek Dietetyka studia licencjackie I. stopnia. Regulamin i Program

Zawodowa Praktyka po 3 roku studiów kierunek Dietetyka studia licencjackie I. stopnia. Regulamin i Program Zawodowa Praktyka po 3 roku studiów kierunek Dietetyka studia licencjackie I. stopnia w PORADNIACH UKŁADU POKARMOWEGO I CHOROBACH METABOLICZNYCH Regulamin i Program Po trzecim roku studiów licencjackich

Bardziej szczegółowo

Odkrycie insuliny było jednym

Odkrycie insuliny było jednym INSULINOTERAPIA Maciej Pawłowski Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Odkrycie insuliny było jednym z najważniejszych odkryć współczesnej medycyny. Po raz pierwszy insulinę

Bardziej szczegółowo

Homeostaza glukozy. Tematy HOMEOSTAZA GLUKOZY. Stan pomiędzy posiłkami. Stan sytości. Stan głodzenia

Homeostaza glukozy. Tematy HOMEOSTAZA GLUKOZY. Stan pomiędzy posiłkami. Stan sytości. Stan głodzenia 7 Tematy Porównanie ustrojowych stanów głodu i sytości. Efekty działania insuliny i glukagonu w zakresie metabolizmu węglowodanów, białek i tłuszczów. Porównanie cukrzycy typu I i II. Omówienie zmian patologicznych

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

Pro/con debate: should synthetic colloids be used in patients with septic shock? James Downar and Stephen Lapinsky Critical Care 2009 Koloidy są powszechnie stosowane w celu uzyskania i utrzymania adekwatnej

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 89-94 KATARZYNA KOWALCZE, SA EED BAWA WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ EFFECT DIET THERAPY

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK

PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK BSH SPRZĘT GOSPODARSTWA DOMOWEGO SP. Z O.O. z siedzibą w Warszawie oraz BSH WROCŁAW SP. Z O.O. z siedzibą we Wrocławiu Plan Połączenia Spółek: BSH Sprzęt Gospodarstwa Domowego Sp.

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO Zajêcia odbywaja siê w formie wyk³adów, æwiczeñ i seminariów oraz tzw. symulacji sytuacji klinicznych.

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497

PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 M.A. Nauck 1, S. Duran 2, D. Kim 3, D. Johns 4, J. Northrup 4, A. Festa 5, R. Brodows 4, M. Trautmann 6 1 Diabetes Center, Bad Lauterberg im Harz, Niemcy 2 Department of

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Leczenie dietetyczne Regularność przyjmowanych posiłków Zbliżona łączna kaloryczność posiłków każdego dnia Zmniejszona kaloryczność posiłków u osób otyłych Skład jakościowy

Bardziej szczegółowo

Badania ACCORD i ADVANCE

Badania ACCORD i ADVANCE Kardiologia oparta na faktach/evidence-based cardiology Badania ACCORD i ADVANCE Commentary to the articles: The Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group. Effects of intensive glucose

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Szkoła przyjazna dziecku z cukrzycą. Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Szkoła przyjazna dziecku z cukrzycą. Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Szkoła przyjazna dziecku z cukrzycą Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dzieci chorują głównie na cukrzycę typu 1 Cukrzyca typu 1 - jest chorobą charakteryzującą

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Substancje psychoaktywne

Substancje psychoaktywne Substancje psychoaktywne Definicja uzależnienia Ustawa o Przeciwdziałaniu Narkomanii z 24.04.1997 r. (wraz ze zmianami z 26.10.2000): zespół zjawisk psychicznych lub fizycznych wynikających z działania

Bardziej szczegółowo

POstęPy PAtOfIzJOlOGII CUKRzyCy JAKO PODstAWA INNOWACyJNEJ, INDyWIDUAlIzOWANEJ INsUlINOtERAPII

POstęPy PAtOfIzJOlOGII CUKRzyCy JAKO PODstAWA INNOWACyJNEJ, INDyWIDUAlIzOWANEJ INsUlINOtERAPII Małgorzata Bernas, Anna Czech, Jan Tatoń POstęPy PAtOfIzJOlOGII CUKRzyCy JAKO PODstAWA INNOWACyJNEJ, INDyWIDUAlIzOWANEJ INsUlINOtERAPII ADvANCEs IN DIAbEtEs MEllItUs PAthOPhysIOlOGy As the base for INNOvAtIvE,

Bardziej szczegółowo