Globalne prognozowanie pogody.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Globalne prognozowanie pogody."

Transkrypt

1 Globalne prognozowanie pogody. www: Łukasz Stawiarz Robert Gaździk Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej, AGH Kraków

2 1. Wstęp. Wszyscy słuchamy prognoz pogody, aby dowiedzieć się, co na siebie włożyć, czy wziąć parasol itp. Zdarza się również, że dzięki informacjom pogodowym oraz ostrzeżeniom o niebezpiecznych zjawiskach atmosferycznych można uratować życie i ochronić dobytek. Stąd bardzo ważne jest możliwie najdokładniejsze prognozowanie pogody. Pogodą nazywamy fizyczny stan stosunków atmosferycznych występujących w danej chwili lub w ciągu pewnego odcinka czasu nad danym obszarem lub w danym punkcie. Stosunki te opisywane są za pomocą podstawowych składników, nazywanych elementami meteorologicznymi. Składają się na nie: temperatura powietrza, ciśnienie atmosferyczne, zachmurzenie, kierunek i prędkość wiatru, zamglenie, opady oraz wilgotność powietrza. Od początku istnienia ludzkości pogoda miała bardzo duży wpływ na życie człowieka. Ekstremalne upały lub mrozy, powodzie i susze, wreszcie burze i cyklony pozbawiały życia tysiące ludzi, decydowały o wynikach bitew a czasem nawet losach całych cywilizacji. Nie dziwi więc fakt, że już w czasach starożytnych próbowano przewidzieć najgroźniejsze zjawiska atmosferyczne. Na przestrzeni wieków, coraz lepiej rozumiano prawa fizyczne rządzące światem, zaczęto także dostrzegać występowanie związków przyczynowo-skutkowych, co pociągało za sobą potrzebę obserwacji. Przełomem w prognozowaniu pogody stało się wprowadzenie do obliczeń i symulacji komputerów. Początkowo stosowane tylko do wspomagania czysto matematycznych prac, dzięki szybkiemu postępowi techniki, w krótkim czasie zaczęł przejmować dominującą rolę w prognozowaniu pogody. Za początek badań nad Numerycznymi Prognozami Pogody można przyjąć już rok 1904, kiedy to Norweski specjalista od hydrodynamiki, V. Bjerknes, jako pierwszy zasugerował, że pogoda może być prognozowana przy użyciu zestawu hydrodynamicznych i termodynamicznych równań opisujących podstawowe procesy atmosferyczne. Jednak brak teoretycznych i praktycznych możliwości zatrzymał badania na tym etapie. W 1922 roku matematyk Lewis Frei Richardson w swej książce Weather prediction with numerical methods opisał procesy fizyczne zachodzące w atmosferze, wykorzystując równania hydrodynamiczne. Wówczas do przezwyciężania pozostała tylko trudność techniczna, gdyż obliczanie prognozy tą metodą w czasie rzeczywistym wymagało by pracy kilkudziesięciu tysięcy ludzi jednocześnie. Następny krok został uczyniony krótko po Drugiej Wojnie Światowej, rozwój technologiczny sprawił, że pomysły badaczy mógły być wypróbowane w praktyce. Pierwsze poważne eksperymenty zostały przeprowadzone w roku 1950, jednak, z powodu wciąż niedostatecznego poziomu techniki, tylko najprostsze modele miały szansę na realizację. Jednak nawet te proste modele dały zaskakująco dobre rezultaty: przepływ niżu na Ameryką Północną został przewidziany na 24 godziny wcześniej z niespotykaną we wcześniejszych, subiektywnych prognozach, dokładnością. Pierwszy globalny model atmosfery zaczął pracować w 1966 roku w Waszyngtonie miał 300 kilometrowe pola siatki i sześć poziomów pionowych. Do końca lat siedemdziesiątych na świecie działało już kilkanaście innych modeli globalnych i regionalnych, które działały w coraz większej rozdzielczości i pobierały wartości

3 graniczne z większych modeli. Wraz ze wzrostem liczby meteorologicznych satelitów, dostarczających informacji również z niedostępnych dotąd górnych części atmosfery, modele atmosferyczne zyskały nową jakość dzięki zwiększeniu zasięgu pionowego. Największym przełomem w Numerycznych Prognozach Pogody ostatnich 15 lat jest jednak gwałtowne zwiększenie jakości i ilości danych ze zdalnych obserwacji (satelity, samoloty, automatyczne stacje) oraz mocy maszyn obliczeniowych. Radiosondy i satelity pełnią podstawową funkcję już nie tylko na półkuli południowej (brak możliwości konwencjonalnych obserwacji) ale także na półkuli północnej - znaczna poprawa dokładności i zasięgu 2. Zasady numerycznego prognozowania pogody. Prognozowanie pogody polega na określeniu, jaki będzie stan atmosfery w przyszłości, tj. powiedzmy za 12 godzin, 1 dzień, 2 dni, miesiąc itd. W skrócie prognozy można podzielić na krótkoterminowe (do dwóch dni) i długoterminowe. Należy jednak zaznaczyć, że bardzo duża czasowa i przestrzenna zmienność, a przede wszystkim ilość możliwych alternatywnych schematów rozwoju pogody, powoduje że prognozowanie na dłuższe okresy nie jest łatwe i oczywiście, co za tym idzie, jest mniej wiarygodne. Sprawdzalność w dużej mierze zależy od aktualnych warunków meteorologicznych. W niektórych okolicznościach, kiedy stabilna pogoda sprzyja temu (na przykład długo utrzymujący się stacjonarny wyż), pogodę można przewidzieć dokładnie nawet z kilkudniowym wyprzedzeniem. Kiedy indziej, przy wyjątkowo niestabilnej pogodzie (na przykład dynamicznie rozwijający się niż), nawet prognoza krótkotrwała może być mało wiarygodna. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nastąpił ogromny postęp w jakości prognoz pogody, jednak nadal pewne zjawiska są bardzo trudne do precyzyjnego prognozowania (opady, burze). O ile prognozy opadu związanego z frontami atmosferycznymi są jeszcze dość dokładne, to już prognozy lokalnych opadów (konwekcyjnych) często zawodzą. Przy trafnie określonym miejscu i czasie ilość opadu jest często zawyżona lub zaniżona. Opracowywanie i interpretacja prognoz meteorologicznych w ciągu ostatnich lat znacznie się zmieniła. Jeszcze niedawno większość czynności związanych z prognozami, zaczynając od pomiarów i obserwacji, poprzez naniesienie danych na mapę synoptyczną (dla zanalizowania sytuacji), aż po wydanie ostatecznego komunikatu prognostycznego, trzeba było wykonać ręcznie. Na ostateczny wynik największy wpływ miało profesjonalne przygotowanie synoptyka, jego znajomość procesów rządzących ruchami atmosfery, intuicja i nabyte doświadczenie. Taka zależność powodowała, że korzystając z identycznej mapy synoptycznej kilku synoptyków może wydać różne prognozy pogody. Obecność takich czynników jak doświadczenie i intuicja, powoduje że końcowa prognoza jest bardzo subiektywna. Numeryczne modele atmosfery uwzględniają wiele czynników, które wzajemnie na siebie oddziałują i mogą być wyrażone za pomocą równań matematycznych. W ramach globalnego systemu osłony meteorologicznej obserwacje pogody wykonywane są w ustalonych terminach metodami tradycyjnymi, a także coraz częściej za pomocą nowoczesnych pomiarów teledetekcyjnych (radarowych, satelitarnych itp.). Wyniki tych pomiarów wprowadzane są do światowej sieci wymiany informacji meteorologicznych i stanowią dane wyjściowe do obliczeń numerycznych modeli prognostycznych. Ze względów obliczeniowych ciągłą atmosferę przedstawia się w postaci dyskretnych trójwymiarowych gridów. W

4 modelach numerycznych pola meteorologiczne opisywane są przez skończoną liczbę punktów. Obliczenia wykonuje się w punktach nazywanych węzłami siatki. Odległość w poziomie pomiędzy sąsiednimi węzłami definiuje poziomą rozdzielczość modelu. Im jest ona mniejsza, tym rozdzielczość jest lepsza i więcej szczegółów może być uwzględnionych w modelu. Aby prawidłowo przewidzieć pogodę, należy przeprowadzić obliczenia nie tylko dla powierzchni ziemi, ale również dla wyższych poziomów atmosfery. Na to, co dzieje się przy powierzchni ziemi, szczególnie duży wpływ mają procesy zachodzące w najniższej części atmosfery nazywanej warstwą graniczną (w zależności od warunków meteorologicznych warstwa ta może mieć zasięg od kilkuset metrów do kilku kilometrów, chociaż średnio przyjmuje się za jej wysokość 1 km). Liczba poziomów i ich rozkład w pionie definiuje pionową rozdzielczość modelu. Pionowa i pozioma rozdzielczość modelu zależy od jego skali. Pod tym względem modele dzielimy na globalne, mezoskalowe i regionalne. Różnią one obejmowanym przez nie obszarem. Obecnie najczęściej wykorzystywane są modele mezoskalowe. Nasuwa się zatem od razu wniosek, iż najlepszym wyjściem byłoby zastosowanie modelu globalnego o jak najmniejszym oczku siatki, jednak złożoność obliczeniowa takiego rozwiązania przekracza dzisiejsze możliwości technologiczne. Pośrednim wyjściem jest stosowana koncepcja zagnieżdżania modeli, polegająca na przejściu od modelu globalnego do obejmujących coraz to mniejszy obszar (posiadających większą rozdzielczość), gdzie warunki brzegowe nowego modelu określane są na podstawie poprzedniego kroku, natomiast model globalny obliczany jest na podstawie zadanych warunków początkowych. 3. Zbieranie danych. Wiadomo, że podstawą każdej prognozy są dane obserwacyjne. Od ich jakości bardzo ściśle zależy wiarygodność przewidywanej pogody. Stosowanych jest bardzo wiele metod pomiarowych oraz specjalistycznych przyrządów. Tradycyjne narzędzia używane przez meteorologów od lat to m.in deszczomierz, barometr, wiatromierz, anemometr, ewaporometr, higrometr, psychometr, lizymetr czy w końcu zwykły termometr. Bardziej złożonym narzędziem jest sonda meteorologiczna. Jest to niewielki balonik napełniony helem i zaopatrzony w podstawowe przyrządy meteorologiczne. Jest on wypuszczany w celu zbadania wyższych partii atmosfery. Jest używany dwa razy dziennie w ponad tysiącu punktach na całym świecie, a wyniki pomiarów drogą radiową trafiają do stacji meteorologicznych. Do bardziej złożonych urządzeń należy radar meteorologiczny wykorzystujący fale radiowe do wykrywania i określania położenia chmur, opadów, burz, a także innych zjawisk atmosferycznych. Jeden z takich radarów znajduje sie tuż pod Krakowem, w miejscowości Brzuchania, na trasie do Warszawy. Dane z polskich radarów można oglądać na bierząco na stronie IMGW (http://www.imgw.pl/wl/internet/zz/pogoda/radary.html) Jedna z droższych metod wykorzystuje sztuczne satelity krążące wokół Ziemi. Na podstawie zdjęć satelitarnych można określić położenie chmur, a także wykryć powstawanie oraz śledzić ruch bardzo groźnych zjawisk atmosferycznych, takich jak huragany. Takie zdjęcia zawierające bieżącą sytuacje można także zobaczyć na stronie IMGW (http://www.imgw.pl/wl/internet/zz/pogoda/infra/infra_eur.html).

5 4. Kontrola i wprowadzanie danych. Informacje o aktualnym stanie atmosfery uzyskane na drodze bezpośrednich pomiarów podlegają rutynowej kontroli, będącej elementem wstępnego przetwarzania danych, postępowanie to ma na celu wychwycenie i eliminacje przypadkowych błędów. Realizacją tego zadania zajmuje się system weryfikacji, podejmujący decyzje o przyjęciu lub odrzuceniu wyników przez wykonanie testów, porównujących dane obserwacyjne z otrzymanymi na podstawie prognozy stosowanego modelu, jak również z dostarczonymi przez sąsiednie stacje. Kolejnym etapem jest proces asymilacji polegający na włączeniu sprawdzonych i wiarygodnych danych do modelu prognostycznego. Wymaga to stworzenia chwilowego, aktualnego obrazu atmosfery uwzględniającego dane pomiarowe, numeryczną prognozę oraz zastosowaną parametryzację w celu otrzymania efektu możliwie najlepiej oddającego rzeczywistość. 5. Niedoskonałość numerycznego prognozowania. Prognozowanie numeryczne nie zawsze jest doskonałe ze względu na to, że: - równania matematyczne nie opisują w sposób doskonały fizycznych procesów zachodzących w atmosferze, modele przedstawiają uproszczoną atmosferę, więc nie wszystkie rzeczywiste procesy mogą być przez nie uwzględniane, - początkowy stan atmosfery nie jest dobrze znany, brakuje odpowiednio gęstej, globalnej sieci obserwacyjnej (szczególnie nad oceanami), - wprowadzane dane nie zawsze są bezbłędne, - modele rozwiązują równania na podstawie siatki grid. Obecnie odległość pomiędzy punktami grid wynosi od 20 do 50 km. Wiele zjawisk ma rozmiary mniejsze niż odległość pomiędzy tymi punktami i nie może być dobrze zanalizowanych przez model (np. chmura burzowa), - dokonywane są niezbyt dokładne odwzorowania terenu w modelach, - modele nie analizują warstwy granicznej z odpowiednią dokładnością, - atmosfera jest chaotyczna, małe różnice w warunkach początkowych wprowadzanych do modelu mogą powodować bardzo duże zmiany w czasie, - każdy model może tworzyć inną prognozę, co szczególnie widoczne jest w dłuższym przedziale czasu. 6. Wiarygodność numerycznego prognozowania. Jak to zostało opisane powyżej, numeryczne metody prognozowania pogody nie mogą z dowolną dokładnością odwzorować tak złożonego obiektu fizycznego jakim jest atmosfera Ziemi. Kiedy wyznaczamy wartości dla danego węzła, otrzymany wynik odnosi się do rejonu o wymiarach wyrażonych w kilometrach, z tego też względu wszelkie małoskalowe szczegóły zostają uśrednione w jego obszarze. Natomiast rzeczywisty pomiar stacji meteorologicznej, stanowiący źródło danych wejściowych, może dostarczyć jedynie informacji charakterystycznych dla lokalnej funkcji stanu atmosfery, konsekwencją czego jest występowanie tak zwanego błędu reprezentacji pomiaru. Należy zatem traktować pomiar jako składową razem z wynikiem otrzymanym na podstawie modelu, dla określania warunków brzegowych

6 nowej prognozy. Jeśli więc w rozpatrywanym punkcie dysponujemy temperaturą uzyskaną z pomiaru oraz temperaturą przewidzianą przez model, to odpowiednia kombinacja tych dwóch da lepsze oszacowanie rzeczywistej temperatury powietrza niż każda z osobna. Istotnym problemem związanym z numerycznym prognozowaniem jest jego krótkoterminowość, wymuszająca nieustanną kontrolę oraz weryfikacje otrzymanych wyników. Źródeł tego problemu należy doszukiwać się w realizacji rozpatrywanego modelu, użycie dyskretnej siatki dla odwzorowania ciągłej atmosfery, stosowanie uśrednień, niedoskonałości sieci pomiarowej jak również i błędy samych pomiarów, itp. Nie jest to jednak jedyną przyczyną ograniczeń stosowalności numerycznego prognozowania, gdyż problem tkwi także u podstaw każdego modelu, czyli w matematycznym przedstawieniu fundamentalnych praw opisujących atmosferę. Wykorzystywane w numerycznym prognozowaniu pogody komputery posiadają wynikającą z ich konstrukcji skończoną precyzje w reprezentacji liczb rzeczywistych. Objawia się to zaokrąglaniem liczb, co w przypadku rozwiązań niestabilnych może skutkować wystąpieniem tzw. "Butterfly Efect" (efektu motyla). Jego podstawą jest twierdzenie, że małe zaburzenie w systemie może po pewnym czasie skutkować bardzo drastycznymi zmianami całego systemu. Wymusza to konieczność ciągłej weryfikacji wyników otrzymywanych z takich obliczeń. 7. Zastosowanie prognozowania numerycznego w Polsce. Zastosowanie meteorologicznych modeli numerycznych zostało po raz pierwszy w pełni docenione w 1997 roku. W tym roku dzięki danym uzyskanym z trzech modeli, niemieckiego (EM), brytyjskiego (UMPL) - obliczanego w Polsce oraz francuskiego (ALADIN), obliczanego w Czechach przewidziano z dwudniowym wyprzedzeniem wystąpienie dwu fal opadów, jednej od 6 lipca, drugiej od 18 lipca. Szczególnie w przypadku drugiej fali, użycie modeli pozwoliło trafnie podać prognozę czasu, miejsca i intensywności opadu. Opady te nie mogłyby być z takim wyprzedzeniem prognozowane przy użyciu tradycyjnych metod synoptycznych. Istotne przy tych prognozach było to, że te trzy niezależne modele podały prawie identyczną prognozę miejsca, czasu i intensywności opadów. Od tego czasu w Polsce rozpoczął się dynamiczny rozwój tych narzędzi meteorologicznych. Katastrofalna powódź z 1997 roku i związane z tym zwiększone zainteresowanie społeczne coraz doskonalszym prognozowaniem pogody, spowodowała nowe możliwości pozyskania funduszy na rozwój metod prognozowania pogody. Dzięki kredytom z Banku Światowego w 2002 roku zainstalowany został w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, najnowocześniejszy i najszybszy w Polsce (w obecnym czasie), 100-procesorowy superkomputer SGI Origin Umożliwiło to wprowadzenie do pracy na terenie Polski dwóch numerycznych modeli meteorologicznych. Pierwszy z nich otrzymany został z konsorcjum COSMO, którego członkiem jest Polska (LM DWD), drugi wprowadzony we współpracy z francuską służbą Meteo-France (ALADIN). Do tego czasu polskie służby musiały korzystać głównie z wyników obliczeń spoza naszego kraju (jedyny działający wcześniej w kraju model to UMPL, opracowywany przez Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego przy Uniwersytecie Warszawskim od 1997 roku). Wraz z rozbudową naziemnych automatycznych stacji

7 pomiarowych, sieci radarowych i sodarowych oraz zwiększonego dostępu do zdjęć lotniczych i satelitarnych zwiększyła się też ilość dostępnych danych, stanowiących punkt wyjścia dla modeli numerycznych. Tak więc, samo uruchomienie modelu jest początkiem rozbudowy nowoczesnego systemu prognostycznego w Polsce. Także nasza uczelnia ma swój wkład z tej dziedzinie. Sekcja Numerycznego Prognozowania Pogody ZPM IMGW w Krakowie jest od roku 1998 częścią projektu Aladin. Początki tego przedsięwzięcia sięgają roku 1990, kiedy to METEO-France zaproponowała służbom meteorologicznym państw Europy Centralnej i Wschodniej przyłączenie się do projektu Aladin, mającego na celu rozwijanie współpracy w dziedzinie numerycznego prognozowania pogody. Projekt przewidywał przygotowanie i utrzymanie wymagającego umiarkowanych zasobów obliczeniowych systemu numerycznego prognozowania pogody dla ograniczonych obszarów geograficznych, modelowanie procesów atmosferycznych z wysoką rozdzielczością przestrzenną, a także prowadzenie prac nad rozwijaniem zaawansowanego narzędzia prognostycznego numerycznego modelu mezoskalowego, z którego korzyści czerpać mają wszystkie służby meteorologiczne krajów wchodzących w skład grupy Aladin. Obecnie w przedsięwzięciu bierze dział już piętnaście państw. Ponad stu naukowców, zrzeszonych w krajowe zespoły badawcze (prezentujące wysoki poziom naukowy) nieustannie pracuje nad realizacją celów projektu oraz rozwojem modelu, wymienia się doświadczeniami poprzez zjazdy, warsztaty, nieformalne spotkania, a także ukazujący się periodyk Newsletters. Zgodnie z założeniami projektu, do obliczeń wykorzystywane są bardzo zróżnicowane architektury sprzętowe, a w Krakowie obliczenia wykonywane są właśnie w Akademicki Centrum Komputerowym CYFRONET AGH. 8. Przyszłość prognozowania numerycznego. Przyszłość prognozowania numerycznego zależy od rozwoju mocy obliczeniowej superkomputer ów oraz zdolności wykorzystania jej przez meteorologów. Rozwój komputerów może zwiększyć dokładność modeli numerycznych, a co za tym idzie umożliwić prognozowanie zjawisk o bardzo małych rozmiarach, np. bryzy morskiej. Rozwój metod pomiarowych spowoduje dostarczanie danych od powierzchni gruntu aż do ostatnich warstw atmosfery. W przyszłości pracę człowieka zastąpią komputery sporządzające bardziej dokładne i specjalistyczne prognozy.

8 9. Źródła. Przy pracy nad tekstem pomocy udzielił anonimowy pracownik lotniskowej służby meteorologicznej 32 Bazy Lotnicznej w Łasku. Zródła elektroniczne wykorzystywane podczas redagowania tekstu:

PROGNOZY METEOROLOGICZNE NA POTRZEBY OSŁONY HYDROLOGICZNEJ. Teresa Zawiślak Operacyjny Szef Meteorologicznej Osłony Kraju w IMGW-PIB

PROGNOZY METEOROLOGICZNE NA POTRZEBY OSŁONY HYDROLOGICZNEJ. Teresa Zawiślak Operacyjny Szef Meteorologicznej Osłony Kraju w IMGW-PIB PROGNOZY METEOROLOGICZNE NA POTRZEBY OSŁONY HYDROLOGICZNEJ Teresa Zawiślak Operacyjny Szef Meteorologicznej Osłony Kraju w IMGW-PIB 11.12.2013 Prognoza pogody określenie przyszłego najbardziej prawdopodobnego

Bardziej szczegółowo

Możliwości prognozowania gwałtownych burz w Polsce

Możliwości prognozowania gwałtownych burz w Polsce Artur Surowiecki Stowarzyszenie Skywarn Polska Możliwości prognozowania gwałtownych burz w Polsce VII Zlot Polskich Łowców Burz Wrocław 2016 Po co prognoza dotycząca siły i aktywności burz? Burze, w zależności

Bardziej szczegółowo

Układ klimatyczny. kriosfera. atmosfera. biosfera. geosfera. hydrosfera

Układ klimatyczny. kriosfera. atmosfera. biosfera. geosfera. hydrosfera Układ klimatyczny kriosfera atmosfera biosfera geosfera hydrosfera 1 Klimat, bilans energetyczny 30% 66% T=15oC Bez efektu cieplarnianego T=-18oC 2 Przyczyny zmian klimatycznych Przyczyny zewnętrzne: Zmiana

Bardziej szczegółowo

Jak powstaje prognoza pogody?

Jak powstaje prognoza pogody? Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Warszawa, 2011 Jak powstaje prognoza pogody? Prognoza pogody - pogoda na godzinę, na dzień następny, na tydzień. Niby sprawa prosta,

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Cechy systemu wczesnego ostrzegania i monitoringu Zbieranie i analiza danych w czasie rzeczywistym Systemy przewidywania zjawisk Rozmieszczenie czujników

Bardziej szczegółowo

Znaczenie modelowania w ocenie jakości powietrza. EKOMETRIA Sp. z o.o.

Znaczenie modelowania w ocenie jakości powietrza. EKOMETRIA Sp. z o.o. Znaczenie modelowania w ocenie jakości powietrza EKOMETRIA Sp. z o.o. Metody oceny wstępnej i bieżą żącej Pomiary (automatyczne, manualne, wskaźnikowe) Modelowanie Obiektywne szacowanie emisji Modelowanie

Bardziej szczegółowo

Prognozy meteorologiczne. Powstawanie, rodzaje, interpretacja.

Prognozy meteorologiczne. Powstawanie, rodzaje, interpretacja. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Prognozy meteorologiczne. Powstawanie, rodzaje, interpretacja. Michał Ogrodnik Biuro Prognoz Meteorologicznych i Komercyjnych IMGW-PIB

Bardziej szczegółowo

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Składniki pogody I sposoby ich pomiaru Tytuł: Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Temat zajęć : Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne Przedmiot: przyroda Autor: Hedesz Natalia Szkoła: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB)

Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) IT SYSTEM GŁÓWNE KOMPONENTY SYSTEMU ISOK: Dane LIDAR (4- punktów/m ; >00

Bardziej szczegółowo

METEOROLOGIA LOTNICZA ćwiczenie 1

METEOROLOGIA LOTNICZA ćwiczenie 1 METEOROLOGIA LOTNICZA ćwiczenie 1 Wstęp Regulamin przedmiotu Efekty kształcenia Materiały na stronie www2.wt.pw.edu.pl/~akw Zaliczenie Dwie kartkówki punktowane: 1. W połowie zajęć. 2. Ostatnie zajęcia.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PORÓWNAWCZA ROZWIĄZA ZAŃ METEOROLOGICZNYCH

ANALIZA PORÓWNAWCZA ROZWIĄZA ZAŃ METEOROLOGICZNYCH ANALIZA PORÓWNAWCZA ROZWIĄZA ZAŃ WSPÓŁCZESNYCH RADARÓW METEOROLOGICZNYCH Wybrane fragmenty referatu wygłoszonego na obronie pracy dyplomowej na ww. temat w czerwcu 2005 Dyplomant - ppor. Marcin Dochniak

Bardziej szczegółowo

ZNISZCZENIA W AOS CZERNICA PO PRZEJŚCIU FRONTU BURZOWEGO W DNIU 11 SIERPNIA 2017 ROKU ANALIZA ZJAWISKA

ZNISZCZENIA W AOS CZERNICA PO PRZEJŚCIU FRONTU BURZOWEGO W DNIU 11 SIERPNIA 2017 ROKU ANALIZA ZJAWISKA ZNISZCZENIA W AOS CZERNICA PO PRZEJŚCIU FRONTU BURZOWEGO W DNIU 11 SIERPNIA 2017 ROKU ANALIZA ZJAWISKA Opracowanie i zdjęcia: Czesław Dyrcz Gwałtowne zjawiska hydrometeorologiczne takie jak: huraganowe

Bardziej szczegółowo

Zintegrowanego Systemu

Zintegrowanego Systemu Zintegrowany System Informacji o Zlewni - CRIS Dane meteorologiczne dla Zintegrowanego Systemu Informacji o Zlewni CRIS dr Czesław Kliś Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Projekt

Bardziej szczegółowo

Lublin ul. Czackiego 7/9 00-043 Warszawa tel. +48 22 50 58 100. Gliwice Kraków Rzeszów fax +48 22 50 58 005 Bielsko - Biała

Lublin ul. Czackiego 7/9 00-043 Warszawa tel. +48 22 50 58 100. Gliwice Kraków Rzeszów fax +48 22 50 58 005 Bielsko - Biała WASKO S.A. ul. Berbeckiego 6 44-100 Gliwice tel. + 48 32 33 25 500 fax + 48 32 33 25 505 e-mail: wasko@wasko.pl serwis@wasko.pl www.wasko.pl Gdynia Olsztyn Bydgoszcz Szczecin Poznań Łódź Wrocław Kielce

Bardziej szczegółowo

POGODA 2005 GMINY LIPOWIEC KOŚCIELNY. Pomiary dokonywane w Turzy Wielkiej (53 o N, 20 o E ; 130 m n.p.m.)

POGODA 2005 GMINY LIPOWIEC KOŚCIELNY. Pomiary dokonywane w Turzy Wielkiej (53 o N, 20 o E ; 130 m n.p.m.) POGODA 25 GMINY LIPOWIEC KOŚCIELNY Pomiary dokonywane w Turzy Wielkiej (53 o 6 3 N, 2 o 13 25 E ; 13 m n.p.m.) Opracowanie na podstawie własnych badań i obserwacji meteorologicznych Maria, Konrad i Janusz

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej

Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej

Bardziej szczegółowo

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH Transport, studia I stopnia rok akademicki 2012/2013 Instytut L-5, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska Adam Wosatko Ewa Pabisek Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Meteorologia i Klimatologia

Meteorologia i Klimatologia Meteorologia i Klimatologia Ćwiczenie I Poznań, 17.10.2008 mgr Bartosz Czernecki pok. 356 Instytut Geografii Fizycznej i Kształtowania Środowiska Przyrodniczego (Zakład Klimatologii) Wydział Nauk Geograficznych

Bardziej szczegółowo

Higrometry Proste pytania i problemy TEMPERATURA POWIETRZA Definicja temperatury powietrza energia cieplna w

Higrometry Proste pytania i problemy TEMPERATURA POWIETRZA Definicja temperatury powietrza energia cieplna w 3 SPIS TREŚCI WYKAZ DEFINICJI I SKRÓTÓW... 9 WSTĘP... 13 METEOROLOGICZNE WARUNKI WYKONYWANIA OPERACJI W TRANSPORCIE. POJĘCIA PODSTAWOWE... 15 1. PODSTAWY PRAWNE FUNKCJONOWANIA OSŁONY METEOROLOGICZNEJ...

Bardziej szczegółowo

Prognoza jakości powietrza na obszarze pogranicza polsko-czeskiego dla rejonu Śląska i Moraw

Prognoza jakości powietrza na obszarze pogranicza polsko-czeskiego dla rejonu Śląska i Moraw Prognoza jakości powietrza na obszarze pogranicza polsko-czeskiego dla rejonu Śląska i Moraw Ewa Krajny, Leszek Ośródka, Marek Wojtylak Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS

Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS Czesław Kliś Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Projekt finansowany ze środków funduszy

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

Automatyczne tworzenie trójwymiarowego planu pomieszczenia z zastosowaniem metod stereowizyjnych

Automatyczne tworzenie trójwymiarowego planu pomieszczenia z zastosowaniem metod stereowizyjnych Automatyczne tworzenie trójwymiarowego planu pomieszczenia z zastosowaniem metod stereowizyjnych autor: Robert Drab opiekun naukowy: dr inż. Paweł Rotter 1. Wstęp Zagadnienie generowania trójwymiarowego

Bardziej szczegółowo

Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy. Przyroda i jej elementy.

Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy. Przyroda i jej elementy. Elżbieta Kuzioła Nauczycielka przyrody Szkoła Podstawowa nr 138 w Warszawie ul. Pożaryskiego 2 Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy.

Bardziej szczegółowo

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH Transport, studia niestacjonarne I stopnia, semestr I Instytut L-5, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska Adam Wosatko Ewa Pabisek Reprezentacja

Bardziej szczegółowo

Menu. Badania temperatury i wilgotności atmosfery

Menu. Badania temperatury i wilgotności atmosfery Menu Badania temperatury i wilgotności atmosfery Wilgotność W powietrzu atmosferycznym podstawową rolę odgrywa woda w postaci pary wodnej. Przedostaje się ona do atmosfery w wyniku parowania z powieszchni

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jaśkowiak Lotnicza pogoda

Andrzej Jaśkowiak Lotnicza pogoda Andrzej Jaśkowiak Lotnicza pogoda - Meteorologia dla pilotów ROZDZIAŁ 1. Atmosfera ziemska ROZDZIAŁ 2. Woda w atmosferze ROZDZIAŁ 3. Temperatura ROZDZIAŁ 4. Stabilność powietrza ROZDZIAŁ 5. Ciśnienie atmosferyczne

Bardziej szczegółowo

ZIMOWE WARSZTATY BADAWCZE FIZYKI ATMOSFERY SIECI NAUKOWEJ POLAND-AOD

ZIMOWE WARSZTATY BADAWCZE FIZYKI ATMOSFERY SIECI NAUKOWEJ POLAND-AOD ZIMOWE WARSZTATY BADAWCZE FIZYKI ATMOSFERY SIECI NAUKOWEJ POLAND-AOD 1 Celem warsztatów jest poznanie procesów fizycznych z udziałem aerozolu atmosferycznego zachodzących w dolnej troposferze w rejonie

Bardziej szczegółowo

Program Obliczeń Wielkich Wyzwań Nauki i Techniki (POWIEW)

Program Obliczeń Wielkich Wyzwań Nauki i Techniki (POWIEW) Program Obliczeń Wielkich Wyzwań Nauki i Techniki (POWIEW) Maciej Cytowski, Maciej Filocha, Maciej E. Marchwiany, Maciej Szpindler Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego

Bardziej szczegółowo

Klimat w Polsce w 21. wieku

Klimat w Polsce w 21. wieku Klimat w Polsce w 21. wieku na podstawie numerycznych symulacji regionalnych Małgorzata Liszewska Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UNIWERSYTET WARSZAWSKI 1/42 POGODA

Bardziej szczegółowo

Metody numeryczne Technika obliczeniowa i symulacyjna Sem. 2, EiT, 2014/2015

Metody numeryczne Technika obliczeniowa i symulacyjna Sem. 2, EiT, 2014/2015 Metody numeryczne Technika obliczeniowa i symulacyjna Sem. 2, EiT, 2014/2015 1 Metody numeryczne Dział matematyki Metody rozwiązywania problemów matematycznych za pomocą operacji na liczbach. Otrzymywane

Bardziej szczegółowo

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej skuteczny od ponad 90 lat

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej skuteczny od ponad 90 lat Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Warszawa, 2011 Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej skuteczny od ponad 90 lat Pełna wiedza o warunkach panujących w atmosferze

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie w hydrologii i klimatologii

Prognozowanie w hydrologii i klimatologii Prognozowanie w hydrologii i klimatologii Bartosz Czernecki Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu tel. (61) 829-62-68 I email: nwp@amu.edu.pl I http://klimat.amu.edu.pl Remember that all models are

Bardziej szczegółowo

Modelowanie jako sposób opisu rzeczywistości. Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych Politechnika Łódzka

Modelowanie jako sposób opisu rzeczywistości. Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych Politechnika Łódzka Modelowanie jako sposób opisu rzeczywistości Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych Politechnika Łódzka 2015 Wprowadzenie: Modelowanie i symulacja PROBLEM: Podstawowy problem z opisem otaczającej

Bardziej szczegółowo

Geodezja i geodynamika - trendy nauki światowej (1)

Geodezja i geodynamika - trendy nauki światowej (1) - trendy nauki światowej (1) Glob ziemski z otaczającą go atmosferą jest skomplikowanym systemem dynamicznym stały monitoring tego systemu interdyscyplinarność zasięg globalny integracja i koordynacja

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

Zmienność wiatru w okresie wieloletnim

Zmienność wiatru w okresie wieloletnim Warsztaty: Prognozowanie produktywności farm wiatrowych PSEW, Warszawa 5.02.2015 Zmienność wiatru w okresie wieloletnim Dr Marcin Zientara DCAD / Stermedia Sp. z o.o. Zmienność wiatru w różnych skalach

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z FIZYKI

LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI I PRACOWNIA FIZYCZNA C w Gliwicach Gliwice, ul. Konarskiego 22, pokoje 52-54 Regulamin pracowni i organizacja zajęć Sprawozdanie (strona tytułowa, karta pomiarowa)

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia

Opis przedmiotu zamówienia Załącznik nr 1 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia Dotyczy: usługi przeszkolenia personelu Służby Meteorologicznej. Przedmiotem specyfikacji jest usługa Przeszkolenia personelu Służby Meteorologicznej do

Bardziej szczegółowo

Dwuletnie studia II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Geofizyka, specjalizacje: Fizyka atmosfery; Fizyka Ziemi i planet; Fizyka środowiska

Dwuletnie studia II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Geofizyka, specjalizacje: Fizyka atmosfery; Fizyka Ziemi i planet; Fizyka środowiska Dwuletnie studia II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Geofizyka, specjalizacje: Fizyka atmosfery; Fizyka Ziemi i planet; Fizyka środowiska 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Celem specjalności Geofizyka,

Bardziej szczegółowo

Anomalie gradientu pionowego przyspieszenia siły ciężkości jako narzędzie do badania zmian o charakterze hydrologicznym

Anomalie gradientu pionowego przyspieszenia siły ciężkości jako narzędzie do badania zmian o charakterze hydrologicznym Anomalie gradientu pionowego przyspieszenia siły ciężkości jako narzędzie do badania zmian o charakterze hydrologicznym Dawid Pruchnik Politechnika Warszawska 16 września 2016 Cel pracy Zbadanie możliwości

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Instytut Geodezji i Geoinformatyki. Zastosowanie techniki GPS w badaniu troposfery

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Instytut Geodezji i Geoinformatyki. Zastosowanie techniki GPS w badaniu troposfery Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Instytut Geodezji i Geoinformatyki Zastosowanie techniki GPS w badaniu troposfery Witold Rohm witold.rohm@kgf.ar.wroc.pl Techniki badania troposfery pomiary naziemne

Bardziej szczegółowo

Modelowanie warunków przewietrzania Krakowa

Modelowanie warunków przewietrzania Krakowa Modelowanie warunków przewietrzania Krakowa Leszek Ośródka, Ewa Krajny Kraków, 15 grudnia 2017 roku Projekt: Zintegrowany system monitorowania danych przestrzennych Zadanie 1: Ocena warunków przewietrzania

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów pomiarowych. 02 Dokładność pomiarów

Projektowanie systemów pomiarowych. 02 Dokładność pomiarów Projektowanie systemów pomiarowych 02 Dokładność pomiarów 1 www.technidyneblog.com 2 Jak dokładnie wykonaliśmy pomiar? Czy duża / wysoka dokładność jest zawsze konieczna? www.sparkfun.com 3 Błąd pomiaru.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium LAB1. Moduł małej energetyki wiatrowej

Laboratorium LAB1. Moduł małej energetyki wiatrowej Laboratorium LAB1 Moduł małej energetyki wiatrowej Badanie charakterystyki efektywności wiatraka - kompletnego systemu (wiatrak, generator, akumulator) prędkość wiatru - moc produkowana L1-U1 Pełne badania

Bardziej szczegółowo

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego RADA INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego Źródło Autorstwo dokumentu

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Radary meteorologiczne w hydrologii Jan Szturc

Radary meteorologiczne w hydrologii Jan Szturc Radary meteorologiczne w hydrologii Jan Szturc Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Ośrodek Teledetekcji Naziemnej 8.10.2013 Plan O radarach meteorologicznych Zastosowania

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy. Klasa:4 Czas realizacji:1 miesiąc

Plan wynikowy. Klasa:4 Czas realizacji:1 miesiąc Plan wynikowy Przedmiot:przyroda Klasa:4 Czas realizacji:1 miesiąc Wg. Programu DKW-4014-49/99 Opracowała: Dorota Łapińska Zespół Szkół w Łapach Dział LP. Temat lekcji Treść ścieżki Wymagania podstawowe

Bardziej szczegółowo

dr Mariola Tracz dr Radosław Uliszak Nowe środki dydaktyczne w nauczaniu-uczeniu się przyrody i geografii

dr Mariola Tracz dr Radosław Uliszak Nowe środki dydaktyczne w nauczaniu-uczeniu się przyrody i geografii dr Mariola Tracz dr Radosław Uliszak Nowe środki dydaktyczne w nauczaniu-uczeniu się przyrody i geografii Meteorologia automatyzacja pomiarów; pomiar w czasie rzeczywistym; prezentacja danych poprzez WWW;

Bardziej szczegółowo

Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego

Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego Marek Ksepko Krzysztof Gajko Źródło: Swiss birdradar The history http://www.swiss-birdradar.com 3BirdRadarSystem detekcja obiektów

Bardziej szczegółowo

Próba oceny sprawdzalności numerycznych prognoz meteorologicznych dla Poznania w półroczu do w oparciu o dane modelu LM DWD

Próba oceny sprawdzalności numerycznych prognoz meteorologicznych dla Poznania w półroczu do w oparciu o dane modelu LM DWD Instytut Geografii Fizycznej i Kształtowania Środowiska Przyrodniczego Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Jakub Zwoliński Próba oceny sprawdzalności

Bardziej szczegółowo

Modelowanie przestrzennych rozkładów stężeń zanieczyszczeń powietrza wykonywane w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Warszawie w ramach

Modelowanie przestrzennych rozkładów stężeń zanieczyszczeń powietrza wykonywane w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Warszawie w ramach Modelowanie przestrzennych rozkładów stężeń zanieczyszczeń powietrza wykonywane w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Warszawie w ramach rocznych ocen jakości powietrza Informacje o modelu CALMET/CALPUFF

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Boroń, Magdalena Kwiecień, Tomasz Walczykiewicz, Łukasz Woźniak IMGW-PIB Oddział w Krakowie. Kraków, 08.10.2014 r.

Agnieszka Boroń, Magdalena Kwiecień, Tomasz Walczykiewicz, Łukasz Woźniak IMGW-PIB Oddział w Krakowie. Kraków, 08.10.2014 r. Prognoza stopnia zakłócenia w sieciach elektroenergetycznych na przykładzie Mapy zakłóceń w sieciach elektroenergetycznych z uwagi na warunki meteorologiczne Agnieszka Boroń, Magdalena Kwiecień, Tomasz

Bardziej szczegółowo

Analiza Parametrów Meteorologicznych

Analiza Parametrów Meteorologicznych Analiza Parametrów Meteorologicznych Marcin Polkowski marcin@polkowski.eu 3 marca 2008 Spis treści 1 Wstęp 2 1.1 Stacja Meteorologiczna IGF UW...................................... 2 1.2 Psychrometr aspiracyjny

Bardziej szczegółowo

1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW 2. SYLWETKA ABSOLWENTA

1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW 2. SYLWETKA ABSOLWENTA Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Geofizyka, specjalizacje: Fizyka atmosfery; Fizyka Ziemi i planet; Fizyka środowiska 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Celem specjalności

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

ODWZOROWANIE RZECZYWISTOŚCI

ODWZOROWANIE RZECZYWISTOŚCI ODWZOROWANIE RZECZYWISTOŚCI RZECZYWISTOŚĆ RZECZYWISTOŚĆ OBIEKTYWNA Ocena subiektywna OPIS RZECZYWISTOŚCI Odwzorowanie rzeczywistości zależy w dużej mierze od możliwości i nastawienia człowieka do otoczenia

Bardziej szczegółowo

Statystyki: miary opisujące rozkład! np. : średnia, frakcja (procent), odchylenie standardowe, wariancja, mediana itd.

Statystyki: miary opisujące rozkład! np. : średnia, frakcja (procent), odchylenie standardowe, wariancja, mediana itd. Wnioskowanie statystyczne obejmujące metody pozwalające na uogólnianie wyników z próby na nieznane wartości parametrów oraz szacowanie błędów tego uogólnienia. Przewidujemy nieznaną wartości parametru

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Dorota Witkowska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wprowadzenie Sztuczne

Bardziej szczegółowo

Podstawy metodologiczne symulacji

Podstawy metodologiczne symulacji Sławomir Kulesza kulesza@matman.uwm.edu.pl Symulacje komputerowe (05) Podstawy metodologiczne symulacji Wykład dla studentów Informatyki Ostatnia zmiana: 26 marca 2015 (ver. 4.1) Spirala symulacji optymistycznie

Bardziej szczegółowo

Prognoza obszarowa w formie GAMET przygotowywana dla WARSAW FIR informacja dla użytkowników

Prognoza obszarowa w formie GAMET przygotowywana dla WARSAW FIR informacja dla użytkowników Prognoza obszarowa w formie GAMET przygotowywana dla WARSAW FIR informacja dla użytkowników WSTĘP 1. Wprowadzenie Podstawą opracowania prognozy obszarowej GAMET dla lotów wykonywanych na niskich poziomach

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analizę wykonalności dla wskaźnika dostępności obszarów pod zabudowę wykonamy zgodnie z przedstawionym schematem postępowania rozpoczynając

Bardziej szczegółowo

Model fizykochemiczny i biologiczny

Model fizykochemiczny i biologiczny Model fizykochemiczny i biologiczny dr Czesław Kliś Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS. WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ WYSTĘPOWANIA BURZ W SZCZECINIE, ŁODZI, KRAKOWIE I NA KASPROWYM WIERCHU W LATAm

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS. WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ WYSTĘPOWANIA BURZ W SZCZECINIE, ŁODZI, KRAKOWIE I NA KASPROWYM WIERCHU W LATAm ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Zuzanna Bielec WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ WYSTĘPOWANIA BURZ W SZCZECINIE, ŁODZI, KRAKOWIE I NA KASPROWYM WIERCHU W LATAm 1954-1993 LONG-TERM VARIABILITY

Bardziej szczegółowo

Efektywność algorytmów

Efektywność algorytmów Efektywność algorytmów Algorytmika Algorytmika to dział informatyki zajmujący się poszukiwaniem, konstruowaniem i badaniem własności algorytmów, w kontekście ich przydatności do rozwiązywania problemów

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie pomiarów sodarowych do oceny warunków anemologicznych Krakowa

Zastosowanie pomiarów sodarowych do oceny warunków anemologicznych Krakowa Zintegrowany system monitorowania danych przestrzennych dla poprawy jakości powietrza w Krakowie Zastosowanie pomiarów sodarowych do oceny warunków anemologicznych Krakowa Ewa Krajny, Leszek Ośródka Zakład

Bardziej szczegółowo

Syenbi BI & Syenbi BI Pro Prezentacja systemu:

Syenbi BI & Syenbi BI Pro Prezentacja systemu: Syenbi BI & Syenbi BI Pro Prezentacja systemu: Syenbi BI & Syenbi BI Pro System monitorowania parku maszynowego / maszyn przemysłowych do analizy biznesowej. Program Syenbi BI analizuje informacje, pokazując

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 PROGRAMOWANIE LINIOWE

Rozdział 1 PROGRAMOWANIE LINIOWE Wprowadzenie do badań operacyjnych z komputerem Opisy programów, ćwiczenia komputerowe i zadania. T. Trzaskalik (red.) Rozdział 1 PROGRAMOWANIE LINIOWE 1.2 Ćwiczenia komputerowe Ćwiczenie 1.1 Wykorzystując

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty zastosowania telekomunikacji satelitarnej przez administrację publiczną

Praktyczne aspekty zastosowania telekomunikacji satelitarnej przez administrację publiczną Praktyczne aspekty zastosowania telekomunikacji satelitarnej przez administrację publiczną H e r t z S y s t e m s Lt d Sp. z o. o. A l. Z j e d n o c z e n i a 1 1 8 A 65-1 2 0 Z i e l o n a G ó r a Te

Bardziej szczegółowo

Statystyki: miary opisujące rozkład! np. : średnia, frakcja (procent), odchylenie standardowe, wariancja, mediana itd.

Statystyki: miary opisujące rozkład! np. : średnia, frakcja (procent), odchylenie standardowe, wariancja, mediana itd. Wnioskowanie statystyczne obejmujące metody pozwalające na uogólnianie wyników z próby na nieznane wartości parametrów oraz szacowanie błędów tego uogólnienia. Przewidujemy nieznaną wartości parametru

Bardziej szczegółowo

SERWIS INTERAKTYWNEGO MONITOROWANIA WSPÓŁRZĘDNYCH STACJI SIECI ASG-EUPOS

SERWIS INTERAKTYWNEGO MONITOROWANIA WSPÓŁRZĘDNYCH STACJI SIECI ASG-EUPOS II Konferencja Użytkowników ASG-EUPOS Katowice 2012 SERWIS INTERAKTYWNEGO MONITOROWANIA WSPÓŁRZĘDNYCH STACJI SIECI ASG-EUPOS K. Szafranek, A. Araszkiewicz, J. Bogusz, M. Figurski Realizacja grantu badawczo-rozwojowego

Bardziej szczegółowo

Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania. Kamil Beker

Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania. Kamil Beker Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania Kamil Beker Szacowanie zasobów wiatru Faza developmentu Faza eksploatacji Pomiary wiatru Optymalizacja farmy wiatrowej Analiza produktywności

Bardziej szczegółowo

Obliczanie niepewności rozszerzonej metodą analityczną opartą na splocie rozkładów wielkości wejściowych

Obliczanie niepewności rozszerzonej metodą analityczną opartą na splocie rozkładów wielkości wejściowych Obliczanie niepewności rozszerzonej metodą analityczną opartą na splocie rozkładów wejściowych Paweł Fotowicz * Przedstawiono ścisłą metodę obliczania niepewności rozszerzonej, polegającą na wyznaczeniu

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system monitorowania danych przestrzennych dla poprawy jakości powietrza w Krakowie

Zintegrowany system monitorowania danych przestrzennych dla poprawy jakości powietrza w Krakowie Ocena warunków wentylacji Krakowa przy wykorzystaniu modelu dyspersji zanieczyszczeń i zastosowaniu metody teledetekcyjnego pomiaru pionowego profilu wiatru Leszek Ośródka Kraków, 11 kwietnia 2016 roku

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI

ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI PROJEKTU ASG+ Figurski M., Bosy J., Krankowski A., Bogusz J., Kontny B., Wielgosz P. Realizacja grantu badawczo-rozwojowego własnego pt.: "Budowa modułów wspomagania

Bardziej szczegółowo

NUMERYCZNE MODELE PROGNOZ POGODY

NUMERYCZNE MODELE PROGNOZ POGODY ZESZYTY NAUKOWE 93-103 Sławomir PIETREK 1 NUMERYCZNE MODELE PROGNOZ POGODY Streszczenie W referacie przestawiono wprowadzenie do problematyki opracowywania numerycznych modeli prognoz pogody. Omówione

Bardziej szczegółowo

Dokładność pomiaru: Ogólne informacje o błędach pomiaru

Dokładność pomiaru: Ogólne informacje o błędach pomiaru Dokładność pomiaru: Rozumny człowiek nie dąży do osiągnięcia w określonej dziedzinie większej dokładności niż ta, którą dopuszcza istota przedmiotu jego badań. (Arystoteles) Nie można wykonać bezbłędnego

Bardziej szczegółowo

Teoria błędów pomiarów geodezyjnych

Teoria błędów pomiarów geodezyjnych PodstawyGeodezji Teoria błędów pomiarów geodezyjnych mgr inŝ. Geodeta Tomasz Miszczak e-mail: tomasz@miszczak.waw.pl Wyniki pomiarów geodezyjnych będące obserwacjami (L1, L2,, Ln) nigdy nie są bezbłędne.

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE DANYCH HYDROLOGICZNYCH W ZAKRESIE NIEZBĘDNYM DO MODELOWANIA HYDRAULICZNEGO

PRZYGOTOWANIE DANYCH HYDROLOGICZNYCH W ZAKRESIE NIEZBĘDNYM DO MODELOWANIA HYDRAULICZNEGO PRZYGOTOWANIE DANYCH HYDROLOGICZNYCH W ZAKRESIE NIEZBĘDNYM DO MODELOWANIA HYDRAULICZNEGO Tamara Tokarczyk, Andrzej Hański, Marta Korcz, Agnieszka Malota Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe obserwacje meteorologiczne Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski

Podstawowe obserwacje meteorologiczne Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Podstawowe obserwacje meteorologiczne Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Czas trwania: 15 minut Czas obserwacji: przed lub po pomiarach fotometrem słonecznym

Bardziej szczegółowo

Metody obliczania obszarowych

Metody obliczania obszarowych Metody obliczania opadów średnich obszarowych W badaniach hydrologicznych najczęściej stosowaną charakterystyką liczbową opadów atmosferycznych jest średnia wysokość warstwy opadu, jaka spadła w pewnym

Bardziej szczegółowo

Wstęp do teorii niepewności pomiaru. Danuta J. Michczyńska Adam Michczyński

Wstęp do teorii niepewności pomiaru. Danuta J. Michczyńska Adam Michczyński Wstęp do teorii niepewności pomiaru Danuta J. Michczyńska Adam Michczyński Podstawowe informacje: Strona Politechniki Śląskiej: www.polsl.pl Instytut Fizyki / strona własna Instytutu / Dydaktyka / I Pracownia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

DO CELU PROWADZI TRAFFIC TOMTOM NAJSZYBCIEJ TOMTOM TRAFFIC PROWADZI DO CELU SZYBCIEJ

DO CELU PROWADZI TRAFFIC TOMTOM NAJSZYBCIEJ TOMTOM TRAFFIC PROWADZI DO CELU SZYBCIEJ TOMTOM TRAFFIC PROWADZI DO CELU SZYBCIEJ TomTom to wiodący dostawca usług informujących o ruchu drogowym. Firma TomTom monitoruje, przetwarza i dostarcza informacje o ruchu drogowym z wykorzystaniem opracowanych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Metody pomiarowe i opracowywanie danych doświadczalnych.

Ćwiczenie 1 Metody pomiarowe i opracowywanie danych doświadczalnych. Ćwiczenie 1 Metody pomiarowe i opracowywanie danych doświadczalnych. Ćwiczenie ma następujące części: 1 Pomiar rezystancji i sprawdzanie prawa Ohma, metoda najmniejszych kwadratów. 2 Pomiar średnicy pręta.

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji metodą techniczną

Pomiar rezystancji metodą techniczną Pomiar rezystancji metodą techniczną Cel ćwiczenia. Poznanie metod pomiarów rezystancji liniowych, optymalizowania warunków pomiaru oraz zasad obliczania błędów pomiarowych. Zagadnienia teoretyczne. Definicja

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA EKONOMICZNA

STATYSTYKA EKONOMICZNA STATYSTYKA EKONOMICZNA Analiza statystyczna w ocenie działalności przedsiębiorstwa Opracowano na podstawie : E. Nowak, Metody statystyczne w analizie działalności przedsiębiorstwa, PWN, Warszawa 2001 Dr

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 16/14 za okres

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 16/14 za okres nr 16/14 za okres 21.3.214 27.3.214 O P I S P O G O D Y Pogodę w minionym tygodniu początkowo kształtowała zatoka niżowa. Z zachodu na wschód przemieszczał się chłodny front atmosferyczny, za którym napływała

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

PROJEKT AMATORSKIEJ SIECI OSTRZEGANIA O ZAGROŻENIACH METEOROLOGICZNYCH

PROJEKT AMATORSKIEJ SIECI OSTRZEGANIA O ZAGROŻENIACH METEOROLOGICZNYCH PROJEKT AMATORSKIEJ SIECI OSTRZEGANIA O ZAGROŻENIACH METEOROLOGICZNYCH TURYSTYCZNY KLUB ANTENOWY TUKAN (SP6YRE) 1 kwietnia 2009 roku (nie jest to żart Prima Aprilisowy;>) Dawid Szymański, SQ6EMM Reszleska

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita

Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita 13.04.2012 Główne zadania Centrum Modelowania Powodziowego w ramach projektu ISOK

Bardziej szczegółowo

Z52: Algebra liniowa Zagadnienie: Zastosowania algebry liniowej Zadanie: Operatory różniczkowania, zagadnienie brzegowe.

Z52: Algebra liniowa Zagadnienie: Zastosowania algebry liniowej Zadanie: Operatory różniczkowania, zagadnienie brzegowe. Z5: Algebra liniowa Zagadnienie: Zastosowania algebry liniowej Zadanie: Operatory różniczkowania zagadnienie brzegowe Dyskretne operatory różniczkowania Numeryczne obliczanie pochodnych oraz rozwiązywanie

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODAMI SYMULACYJNYMI

WYZNACZANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODAMI SYMULACYJNYMI WYZNACZANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODAMI SYMULACYJNYMI Stefan WÓJTOWICZ, Katarzyna BIERNAT ZAKŁAD METROLOGII I BADAŃ NIENISZCZĄCYCH INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI ul. Pożaryskiego 8, 04-703 Warszawa tel. (0)

Bardziej szczegółowo

I semestr WYMAGANIA EDUKACYJNE Z MATEMATYKI KLASA VI. Wymagania na ocenę dopuszczającą. Dział programu: Liczby naturalne

I semestr WYMAGANIA EDUKACYJNE Z MATEMATYKI KLASA VI. Wymagania na ocenę dopuszczającą. Dział programu: Liczby naturalne WYMAGANIA EDUKACYJNE Z MATEMATYKI KLASA VI Wymagania na ocenę dopuszczającą I semestr Dział programu: Liczby naturalne Oblicza różnice czasu proste Wymienia jednostki opisujące prędkość, drogę, czas. Rozwiązuje

Bardziej szczegółowo

Metody obliczania obszarowych

Metody obliczania obszarowych Metody obliczania opadów średnich obszarowych W badaniach hydrologicznych najczęściej stosowaną charakterystyką liczbową opadów atmosferycznych jest średnia wysokość warstwy opadu, jaka spadła w pewnym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 17 stycznia 2003 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 17 stycznia 2003 r. Dz.U.03.18.164 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 17 stycznia 2003 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, lotnisk

Bardziej szczegółowo