ŚREDNIOWIECZNA BUŁAWA Z OKOLIC WROCŁAWIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ŚREDNIOWIECZNA BUŁAWA Z OKOLIC WROCŁAWIA"

Transkrypt

1 Śląskie Sprawozdania Archeologiczne Tom LIV, s Wrocław 2012 LECH MAREK, BEATA MIAZGA ŚREDNIOWIECZNA BUŁAWA Z OKOLIC WROCŁAWIA Abstract: The medieval mace fragment was found by chance in the vicinity of the villages of Piecowice, Śliwice, Pietrzykowice and Brzezia Łąka, Wrocław district. The specimen can be classified to type III, after A.N. Kirpichnikov s macehead typology. Finds of similar blunt weapons have been recorded in Russia, Romania, Hungary, Poland and the Baltic Countries. It is a matter of discussion whether the artefact can be regarded as a medieval war relic or as a trace of a small-scale local conflict. The piece has been investigated using archaeometric analysis and non-destructive X-ray fluorescence spectrometry. The alloy used for the mace head proved to be the so-called bell-bronze alloy. Key words: bell-bronze, mace, medieval, blunt weapons Pomiędzy wsiami Piecowice, Śliwice, Pietrzykowice i Brzezia Łąka, pow. wrocławski, gm. Długołęka odkryto przypadkowo unikatowy zabytek uzbrojenia średniowiecznego (ryc. 1). Znaleziska na powierzchni pola ornego dokonał lekarz Michał Wepsięć 1, o czym niezwłocznie powiadomił pracowników Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Wkrótce wykonano prospekcję terenową w miejscu wskazanym przez odkrywcę. Znaleziony przedmiot to fragment buławy brązowej (ryc. 2, 3), typu III, według klasyfikacji A.N. Kirpičnikova (1966, s. 52). Podobne głowice spotykane są przede wszystkim na terenie dawnej Rusi, Węgier (por. Kovács 1971, s. 172, ryc. 3), Rumunii (Michalak 2005, s. 193) oraz obszarach bałtyjskich i ugrofińskich (Mäesalu 2009). Niestety, niewiele z nich pochodzi z dobrze datowanych nawarstwień. A.N. Kirpičnikov (1966, s. 52) opublikował analogiczne okazy z terytorium byłego ZSRR, odkryte podczas badań grodzisk zniszczonych w wyniku najazdów mongolskich ok r. Rosyjski uczony ustalił więc chronologię buław gwiaździstych typu III na XII XIII w. (tamże). Prawdopodobnie do tej pory nie udało się jednak uzyskać wiarygodnych informacji o pojawieniu się takiej buławy w XII-wiecznych nawarstwieniach (por. Liwoch 2006, s. 68). Na 1. połowę XIII w. datowany jest egzemplarz znaleziony podczas wykopalisk w centrum miasta Słucka na Białorusi (Mäesalu 2009, s. 142). Kres użytkowania innych okazów, 1 Autorzy serdecznie dziękują Panu Michałowi Wepsięciowi za nieocenioną pomoc i zaangażowanie w ustalenie wszystkich okoliczności odkrycia.

2 368 Lech Marek, Beata Miazga Ryc. 1. Okolice Wrocławia. Mapa z miejscem odkrycia buławy zaznaczonym czerwonym punktem (za www. geoportal.gov.pl) Fig. 1. Environs of Wrocław. Map showing the find location of the medieval mace indicated with a red dot (from na podstawie pozycji stratygraficznej, należałoby ustalić na połowę oraz koniec XIII w. (tamże, s ). Trudno na obecnym etapie badań przyznać jednoznacznie rację A.N. Kirpičnikovowi (1966, s. 52), który stwierdził, że kres wytwórczości buław typu III spowodowany był upadkiem rzemiosła brązowniczego na Rusi w połowie XIII w., będącym konsekwencją najazdów mongolskich. Znane są bowiem młodsze znaleziska, jak brązowa buława omawianej odmiany z posesji Rynek 55 w Elblągu (nr inw. EM.X.59). Odkryto ją w południowej partii wnętrza kamienicy, w nawarstwieniach XIV-wiecznych (Nawrolscy 1989, s. 262, ryc. 11). Głowica buławy, obecnie pusta w środku, zaraz po wydobyciu z ziemi miała zachowane pozostałości drewna wewnątrz osady (tamże). Naturalnie, okres użytkowania przedmiotu nie musi być tożsamy z czasem jego zdeponowania w ziemi. Można przypuszczać jednak, że głowice buław kopiowano jeszcze w XIV w., traktując oryginalne egzemplarze jako wzorniki do wytwarzania glinianych matryc do produkcji kolejnych naśladownictw. Najbardziej zbliżone ornamentyką do zabytku z okolic Wrocławia są XIII-wieczne buławy znalezione na Ukrainie w miejscowości Gorodnicâ, (Liwoch 2006, s. 72, ryc.

3 Średniowieczna buława z okolic Wrocławia 369 Ryc. 2. Okolice Wrocławia. Model 3D badanego przedmiotu: a widok ogólny modelu, b chmura punktów, c widok z teksturą i przekrojami poziomymi, d widok z teksturą i przekrojami pionowymi. Wykonał Bogdan Miazga 2 Fig. 2. Wrocław region. A 3-D model of the analysed object: a general view; b point cloud; c view showing the texture and horizontal section;, d view showing the texture and vertical sections. Scientific description Bogdan Miazga 2 4 5) oraz w rejonie beriegovskim (Kirpičnikov 1966, tabl. 29.1). Analogiczny schemat dekoracji występuje też na uznawanych za ruskie importy buławach, znalezionych w Stołpiu, pow. chełmski, oraz w Grądach, pow. dąbrowski (Michalak 2005, s. 192). Zabytek z grodziska stożkowatego w Stołpiu zalegał w nawarstwieniach z lat (Kutyłowska 1981, s. 13, ryc. 15). Nieprecyzyjne datowanie tego egzemplarza skłania do dyskusji na temat chronologii buław typu III z obszaru Polski, w tym interesującego nas okazu. Wschodnia proweniencja omawianej broni, związana z terytorium dawnej Rusi, wydaje się bardzo prawdopodobna. Znane są wprawdzie inne znaleziska brązowych buław 2 Model wykonano w Instytucie Archeologii skanerem Konica Minolta Vivid 910 i oprogramowaniem INUS Rapidform XOS2 (opracował Bogdan Miazga). Celem tego projektu jest przyszła rekonstrukcja całej bryły oraz wykonanie repliki zabytku. Dopiero wtedy będzie można w pełni przebadać właściwości broni, której fragment jest przedmiotem niniejszego opracowania.

4 370 Lech Marek, Beata Miazga na Śląsku (ostatnio: Smoleń 2010); należą one jednak do odmiennych typów i mogą stanowić ślad bardziej zróżnicowanych oddziaływań kulturowych. Przykładowo, buława znaleziona w nawarstwieniach z XIII/XIV w. przy ul. Kiełbaśniczej we Wrocławiu, należy do typu IV B, spotykanego na terenie Republiki Czeskiej oraz południowych Niemiec (Michalak 2007, s , 139). Kusząca, choć mało prawdopodobna byłaby na obecnym etapie badań hipoteza o związku omawianego oręża z kwestionowaną w historiografii bitwą na Psim Polu (por. Kaczmarek 2000). Bliskość miejsca odkrycia zabytku do tej dzielnicy Wrocławia nie byłaby wystarczającym argumentem na poparcie takiego twierdzenia. Uszkodzenie głowicy buławy w wyniku zadanego nią uderzenia oraz całkowity brak śladów osadnictwa średniowiecznego w rejonie znaleziska, pozwala wszakże przypuszczać, że mamy do czynienia z pozostałością po konflikcie. Skala tego starcia trudna jest do oszacowania, wobec stwierdzonego braku innych zabytków i przekazów. W przypadku znaczniejszej bitwy należałoby spodziewać się większej ilości źródeł archeologicznych. Nie możemy wykluczyć też innych interpretacji np. że buława została zniszczona podczas lokalnej potyczki lub awantury między mieszkańcami Śląska, posługującymi się bronią importowaną z terenu Rusi. Buławy gwiaździste typu III i IV, ze względu na skomplikowaną formę, odlewano przede wszystkim z metali kolorowych. Puste w środku egzemplarze niekiedy dociążano, stosując wkłady z ołowiu (Michalak 2005, s. 194). Wersje ołowiane uważano za oręż wyjątkowo niebezpieczny, o czym świadczą średniowieczne zakazy dotyczące noszenia ich na terenie miasta (Gelli 1968, s. 232). We Wrocławiu jeszcze w latach wielokrotnie zabraniano mieszczanom noszenia brył ołowiu oraz ołowianych buław (Marek 2007, s. 218). Omawiana broń wywodzi się jeszcze ze starożytności. Buławy, znane w armii rzymskiej co najmniej od II w., upowszechniły się na obszarach Cesarstwa w V w. za sprawą ludów koczowniczych ze środkowej Azji (D Amato 2011, s. 8). Najstarsze znaleziska średniowieczne, datowane na IX/X w., pochodzą z Kaganatu Chazarskiego, skąd rozprzestrzeniły się na terytorium Rusi (Michalak 2007, s. 128). Ich popularność w Bizancjum od IX/X w. ściśle związana była ze wzrostem znaczenia ciężkiej konnicy na polu walki (D Amato 2011, s. 9). Bizantyńskie odpowiedniki z X XII w. (D Amato 2011, s , ryc. 26:4,5) ma buława odkryta na zamku krzyżowców Vadum Jacob, zniszczonym przez wojska Saladyna w 1179 r. (Boas 2005, s. 170, ryc. 6.16). W traktacie o uzbrojeniu, napisanym dla tego władcy, arabski kronikarz Al-Tarsusi opisał głowice buław, występujące też w malarstwie bizantyńskim (D Amato 2011, s. 27, 30). Saraceni najprawdopodobniej mieli też własną tradycję użytkowania omawianego oręża, wynikającą z kontaktów z ludami centralnej Azji. Słowa buława i buzdygan wywodzą się z języka połowieckiego (Kovács 1971, s. 181, Michalak 2007, s. 128). Połowcy zaś byli ludem spokrewnionym z Turkami Seldżuckimi. Groźnych uderzeń saraceńskimi buławami doświadczyli uczestnicy VII krucjaty (Joinville 2002, s. 60, 159). Jean Joinville (2002, s ) informuje o potyczce, w której Krzyżacy uczestniczący w walkach na terenie Syrii doznali porażki w starciu z poganami. Adwersarze zadali krzyżowcom straszne ciosy swoimi buławami i zerwali pokrycia z ich koni (tamże).

5 Średniowieczna buława z okolic Wrocławia 371 Buławy wykorzystywano podczas walki wręcz lub ciskano nimi w przeciwnika (Michalak 2011, s ). Celnym rzutem można było upolować zwierzynę, jak zrobił to podobno cesarz bizantyński Bazyli I zabijając przypadkowo napotkanego wilka (D Amato 2011, s ). Podobne użycie omawianej broni przez Bałtów przeciw misjonarzom na początku XIII w. opisał prawdopodobnie w swojej kronice Henryk Łotysz (1867, s. 100 (XII,2) i 208 (XIX.5)). Nie mamy jednak pewności, czy użyte przez niego terminy (łac. pedorum także oznaczające strzały), rzeczywiście odnoszą się do buław (por. tamże przypisy tłumacza). Buławy mogły stanowić znak dowódczy (por. D Amato 2011, s. 25, Michalak 2011, s. 173) oraz broń użytkową, stosowaną nawet w codziennych sytuacjach. Żadna z wymienionych funkcji nie może być wykluczona w przypadku zabytku odkrytego w okolicach Wrocławia. WYNIKI BADAŃ RENTGENOFLUORESCENCYJNYCH FRAGMENTU BUŁAWY Wprowadzenie Poważnymi problemami w badaniach fizykochemicznych dzieł sztuki i zabytków archeologicznych są zazwyczaj stan obiektu i przygotowanie próbek do badań. Pierwsze zagadnienie ma zasadnicze znaczenie nie tylko ze względu na trudność badania bardzo zniszczonych i kruchych obiektów oraz ich ewentualne uszkodzenia, ale także z uwagi na obecność produktów korozji, które wpływają na zmianę chemicznego składu badanego obiektu. Utlenienie składników próbki powoduje ich dyfuzję z zabytku do warstw korozji. Należy więc uwzględnić ten proces przy badaniu obiektów archeologicznych. Drugie zagadnienie jest związane z wielką wartością historyczną badanych przedmiotów. Obiekty archeologiczne są często bardzo cenne oraz unikatowe, co powoduje konieczność stosowania małoinwazyjnych lub nieniszczących technik analitycznych. Rentgenowska spektrometria fluorescencyjna (ang. XRF) jest jedną z metod, spełniających to kryterium. XRF to powierzchniowa metoda badawcza, która po odpowiednim przygotowaniu przedmiotu może z powodzeniem służyć w ustaleniu składu chemicznego całego obiekttu, jednocześnie nie powodując zniszczenia czy znacznej ingerencji w strukturę zabytku. Z tego powodu zastosowano ją do badań fragmentu metalowej buławy. Metodyka badań Badania spektroskopowe wykonano w Pracowni Archeometrii i Konserwacji Zabytków Archeologicznych Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Użyto spektrometr fluorescencji rentgenowskiej (XRF) Spectro MIDEX, wyposażonego w lampę rentgenowską (anoda molibdenowa), chłodzoną powietrzem i pracującą przy napięciu 44,6 kv, z półprzewodnikowym detektorem SDD (ang. Si Drift Detector). Zabytek jest dobrze zachowany, jednak pokryty był produktami korozji, miejscowo tworzącymi znacznej grubości warstwy o barwach szaro-brunatnych oraz zielonkawych. Z uwagi na mały rozmiar przedmiotu możliwe było przebadanie go bez konieczności pobierania pró-

6 372 Lech Marek, Beata Miazga Ryc. 3. Okolice Wrocławia. Obraz makroskopowy buławy wraz z zaznaczeniem wybranych miejsc poddanych badaniom retgenofluorescencyjnym (kolejne numery oznaczają miejsca wykonania analiz) Fig. 3. Wrocław region. Macroscopic image of the analysed find showing places subjected to X-ray fluorescence spectrometry (successive numbers mark the place of making the analyses) bek, przede wszystkim na przełomach o znacznej długości. Stanowią one ciekawy obszar badawczy, ponieważ najlepiej odzwierciedlają pierwotny skład stopu. Powierzchnia buławy mogła być poddana różnym zabiegom, zmieniającym jej skład chemicznyw stosunku do stopu. Zabytek został więc przebadany w kilku etapach, po różnym odczyszczeniu powierzchni. Do badań wytypowano kilka mikroobszarów o powierzchni ok. 1 2 mm 2, miejsca te przedstawiono na rycinie 3. Buławę początkowo przebadano bez specjalnego przygotowania powierzchni, a dopiero następnie zdjęto warstwy korozyjne. Do tego celu użyto glinokrzemianowych materiałów ścierno-polerskich, unikając kontaminacji próbki. W dalszym etapie badań wykonano kolejne czyszczenie mechaniczne, stosując różne materiały polerskie: polimerowe dyski Habras, szczotki polimerowe, frezy diamentowe oraz przemycie acetonem. W ten sposób uzyskano trzy serie analityczne, odzwierciedlające skład chemiczny próbki mniej lub bardziej utlenionej. Wyniki badań i ich dyskusja Badania spektrometryczne XRF przeprowadzono w kilkunastu wytypowanych miejscach. Wyniki badań ilościowych gromadzi tabela 1, gdzie zaznaczono ponadto stopień odczyszczenia powierzchni badanego zabytku. Na rycinie 4 przedstawiono widma rentgenofluorescencyjne kilku wybranych badanych obszarów. Wyniki prezentowane w tabeli 1 odzwierciedlają skład procentowy pierwiastków metalicznych, tworzących stop. Pokazują one jednorodność badanego przedmiotu, co szczególnie można zauważyć rozpatrując skład chemiczny analizowanego przełomu, nawet przed rozpoczęciem oczyszczania zabytku. Uzyskane wyniki wskazują na stop miedzi (ok. 50% Cu) z cyną (ok. 38% Sn) i ołowiem (ok. 4 5% Pb). Dodatkowo zidentyfikowano ok. 2% żelaza i antymonu. Powierzchnia frontowa buławy posiadała podobne za-

7 Średniowieczna buława z okolic Wrocławia 373 Ryc. 4. Okolice Wrocławia. Widmo energetyczne XRF buławy Fig. 4. Wrocław region. XRF spectrum of the analysed object wartości metali stopowych. Takie wysokie zawartości miedzi budziły wątpliwości wobec obrazu makroskopowego zabytku, a zwłaszcza jego barwy. Srebrzysto-szara powierzchnia artefaktu sugerowałaby znacznie większe ilości cyny i ołowiu w stopie. Dlatego w dalszych badaniach lepiej przygotowano powierzchnię. Po mechanicznym odczyszczeniu, zabytek ponownie przebadano w tych samych obszarach, oznaczając jednak miejsca analizowane literką a. Uzyskane dane wskazują na niewielki wzrost zawartości miedzi w stopiew porównaniu z poprzednim badaniem. Dlatego postanowiono raz jeszcze zbadać przedmiot, tym razem po całkowitym usunięciu warstw korozyjnych, zwłaszcza w jego przełomie (próbki oznaczono literami b i c ). Użycie narzędzi szlifierskich przyniosło efekt w postaci zmian makroskopowych, jak i w wynikach ilościowych. Powierzchnia tak gruntownie odczyszczona okazała się lekko złotawa, a wyniki pomiarów XRF wykazały zawartość miedzi na poziomie ponad 70%. Te dane wraz z wynikiem zawartości cyny (ponad 20%) pozwoliły lepiej rozpoznać stop, który użyto do produkcji zabytku. Obecność głównych składników stopu wskazuje na użycie brązu do przygotowania buławy. Ale ów brąz okazał się nietypowy. To brąz odlewniczy, często nazywany brązem dzwonowym (ang. bell-metal bronze lub bell bronze) i charakteryzujący się zawartością cyny powyżej 20% (Cronyn 1990 s. 213). Teofil Prezbiter pisze, że do odlewania dzwonów używano brąz powstały ze zmieszania czterech części miedzi z jedną częścią cyny (Teofil Prezbiter 1998 s. 150).

8 374 Lech Marek, Beata Miazga Tabela 1. Okolice Wrocławia. Skład chemiczny wybranych obszarów badanej buławy (badania powierzchniowe) Table 1. Wrocław region. Chemical composition of samples taken fron the investigated mace-head Pierwiastek [% wag.] Nr próbki Ti Fe Ni Cu Mo 3 Ag Sn Sb Pb Suma Przed mechanicznym odczyszczaniem 1 0,246 3,869 0, ,27 0,6642 0, ,78 2,885 9,425 99,8 2 0,158 2,818 0, ,89 0,5837 0, ,77 2,444 5,648 99,79 3 0,169 2,034 0,08 50,36 0,5973 0, ,98 2,384 4,751 99,8 4 0,227 1,792 0, ,73 0,6106 0, ,18 2,367 5,383 99,8 5 0,176 2,213 0, ,85 0,6435 0, ,65 2,483 5,276 99,8 6 0,204 2,943 0, ,49 0,5946 0, ,14 2,428 6,472 99,79 7 0,167 0,886 0,078 50,37 0,6146 0, ,54 2,544 5,195 99,79 8 0,275 4,113 0, ,49 0,7042 0, ,31 3,467 9,712 99,8 9 0,187 3,18 0, ,07 0,7072 0, ,52 3,883 8,57 99,8 10 0,161 0,3774 0, ,8 0,6205 0, ,67 2,367 5,374 99, ,188 3,123 0, ,96 0,6739 0,212 45,76 2,847 7,739 99, ,213 2,834 0, ,93 0,6416 0, ,96 2,641 7,066 99,8 Po mechanicznym odczyszczaniu powierzchni (dyski Habras, szczotki polimerowe) 3a 0,162 1,304 0, ,69 0,6672 0, ,96 2,335 5,241 99,79 4a 0,208 1,948 0, ,59 0,6625 0, ,12 2,369 6,396 99,8 5a 0,169 1,751 0, ,64 0,648 0, ,18 2,295 5,65 99,79 7a 0,1535 0,354 0,078 64,37 0,7764 0, ,41 1,809 4,519 99,8 7a1 0,152 0,6424 0, ,3 0,7216 0, ,18 2,165 5,202 99,79 Po mechanicznym odczyszczaniu powierzchni (jw.) oraz zeszlifowaniu powierzchni frezem diamentowym 1b 0,0974 0,2018 0, ,63 0,7188 0, ,29 1,325 3,213 99,75 2b 0,0988 0,2052 0,074 72,83 0,7794 0, ,61 1,387 3,562 99,76 4b 0,0983 0,2329 0, ,95 0,7301 0, ,64 1,45 3,391 99,75 8b 0,0944 0,2503 0, ,83 0,7452 0, ,83 1,412 3,327 99,76 1c 0,0672 0,2052 0, ,95 0,7431 0, ,18 1,337 3,021 99,76 4c 0,0801 0,2096 0,072 72,4 0,7153 0,136 21,19 1,438 3, c 0,0849 0,2139 0, ,24 0,7338 0,119 20,57 1,373 3,299 99,76 LITERATURA D Amato R Σιδηροράβδιον, βαρδούκιον, µατζούκιον, κορύνη: The War-Mace of Byzantium, 9 th 15 th c. AD: New Evidence from the Balkans in the collection of the World Museum of Man, Florida, Acta Militaria Mediaevalia, t. 7, s metalu). 3 Zawartości molibdenu nie należy łączyć z badanym stopem, ale lampą rentgenowską (wykonaną z tego

9 Średniowieczna buława z okolic Wrocławia 375 Boas A. J Crusader Archaeology. The Material Culture of the Latin East, London-New York: Routledge Cronyn J. M The Elements of Archaeological Conservation. London and New York: Routledge. Gelli J Guida del raccoglitore e dell amatore di armi antiche, Milano: Ulrico Hoepli Editore. Henryk Łotysz Heinrich s von Lettland Livländische Chronik (opracowanie: Eduard Pabst), Reval: J. H. Grettel. Joinville de, J Czyny Ludwika Świętego króla Francji, Warszawa: DIALOG Wydawnictwo Akademickie. Kaczmarek M Bitwa na Psim Polu 1109, (w:) J. Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, s. 77. Kirpičnikov A. N Drevnorusskoe oruže, kopja, sulicy, boevye topory, bul awy, kisteni; Moskwa-Leningrad: Nauka. Kovács L A Magyar Nemzeti Múzeum Fegyvertárának XI XIV. Századi csillag alakú buzogányai, Folia Archaeologica, t. 22, s Kutyłowska I Zabytkowy zespół warowno-kultowy w Stołpiu, woj. chełmskie, Zeszyt Biura Badań i Dokumentacji Zabytków w Chełmie, z. 1, s. 1 12, z. 2, s Liwoch R Buławy z zachodniej Ukrainy, Acta Militaria Mediaevalia, t. 2, s Marek L Gotycki buzdygan z Muzeum Regionalnego w Chojnowie, Acta Militaria Mediaevalia, t. 3, s Mäesalu A A Rare Macehead from the Village of Tammeküla, Hargla Parish, Archaeological Fieldwork in Estonia, Muinsuskaitseamet, r. 2009, s Michalak A Głowica buławy z Trzciela, pow. Międzyrzecz. Wstępne uwagi w kwestii występowania buław na ziemiach polskich w średniowieczu na tle znalezisk europejskich, Archeologia Środkowego Nadodrza, t. 4, s Michalak A O dwóch średniowiecznych buławach z Pomorza Zachodniego, (w:) M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk (red.), Wojskowość ludów Morza Bałtyckiego. Mare Integrans. Studia nad dziejami wybrzeży Morza Bałtyckiego. Materiały z II Międzynarodowej Sesji Naukowej Dziejów Ludów Morza Bałtyckiego, Wolin 4 6 sierpnia 2006 r., Toruń, s Michalak A A 14-th century Hungarian knobbed mace head from Góra Birów in Podzamcze on the Polish Jura Chain, (w:) P. Kucypera, P. Pudło (red.) Cum Arma per Aeva. Uzbrojenie indywidualne na przestrzeni dziejów, Toruń, s Nawrolscy T. G Badania Starego Miasta w Elblągu w roku 1985, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 2, s Smoleń K Dwie buławy z terenu Dolnego Śląska, Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, t. 52, s Teofil Prezbiter Diversarum Artium Schedula. Średniowieczny zbiór przepisów o sztukach rozmaitych, Kraków: Wydawnictwo Benedyktynów. Lech Marek Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego ul. Szewska 48, Wrocław Beata Miazga Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego ul. Szewska 48, Wrocław

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów Materiały Zachodniopomorskie, Nowa Seria t. VI/VII: 2009/2010, z. 1: Archeologia, s. 443-447 ISSN 0076-5236 Andrzej Kuczkowski Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Bardziej szczegółowo

http://www.rcin.org.pl

http://www.rcin.org.pl Archeologia Polski, t. XXXVIII : 1993, z. I PL ISSN 0003-8180 MAŁGORZATA WINIARSKA-KABACIŃSKA ANALIZA FUNKCJONALNA OSTRZA KOŚCIANEGO ZBROJONEGO KRZEMIENNYMI WKŁADKAMI Z TŁOKOWA, WOJ. OLSZTYŃSKIE 1 Analizę

Bardziej szczegółowo

Wykopaliska na Starym Mieście Published on Kalisz (http://www.kalisz.pl)

Wykopaliska na Starym Mieście Published on Kalisz (http://www.kalisz.pl) Data publikacji: 23.07.2015 Zakończył się pierwszy etap badań archeologicznych na Starym Mieście w Kaliszu w sezonie 2015. Wykopaliska te są wspólnym przedsięwzięciem Instytutu Archeologii i Etnologii

Bardziej szczegółowo

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu.

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. Zoptymalizowany do pomiaru grubości warstw Detektor Si-PIN o rozdzielczości

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AK132

WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AK132 60/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AK132 F.

Bardziej szczegółowo

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU KRZYSZTOF DĄBROWSKI BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU W sierpniu 1963 r. kontynuowano 1 prace badawcze na cmentarzysku lateńsko- -rzymskim. Na obszarze 1026 m 2 odkryto i wyeksplorowano

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gralak BIBLIOGRAFIA

Tomasz Gralak BIBLIOGRAFIA Tomasz Gralak BIBLIOGRAFIA 1996 1. Konczewski P., Dąbrowa T., Opalińska M., Gralak T., Kwaśnica K., Żuchliński P. Osada kultury łużyckiej Ślęża Plasterki, woj. Wrocławskie, Śląskie Sprawozdania Archeologiczne,

Bardziej szczegółowo

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Muzeum i Instytut Zoologii Polska Akademia Nauk Akademia im. Jana DługoszaD ugosza Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Magdalena

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Historia (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Periodyzacja...3 3 Nauki pomocnicze historii...3 3.A Archeologia...3 3.B Archiwistyka i archiwoznawstwo...4 3.C Chronologia...4 3.D

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7, Data wydania: 16 maja 2011 r. Nazwa i adres organizacji macierzystej

Bardziej szczegółowo

Anna Longa Gdańsk ul. Ostrołęcka 16/ Gdańsk Tel PROGRAM BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA STANOWISKU NR 2 W ŁEBIE (AZP 3-34/2)

Anna Longa Gdańsk ul. Ostrołęcka 16/ Gdańsk Tel PROGRAM BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA STANOWISKU NR 2 W ŁEBIE (AZP 3-34/2) Anna Longa Gdańsk 02.06.2015 ul. Ostrołęcka 16/8 80-180 Gdańsk Tel. 501 275753 Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków Delegatura w Słupsku u. Jaracza 6 76-200 Słupsk Gmina Miasto Łeba ul. Kościuszki

Bardziej szczegółowo

Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, Zakład Badań Specjalistycznych i Technik Dokumentacyjnych

Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, Zakład Badań Specjalistycznych i Technik Dokumentacyjnych SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI pierwszego etapu UMOWY o DZIEŁO p.t.: Wykonanie szlifów i analiza produktów korozji próbek metali konstrukcyjnych parowozów metodami mikro-chemicznymi i laserowej spektrometrii

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AlSi7

WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AlSi7 58/14 Archives of Foundry, Year 2004, Volume 4, 14 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2004, Rocznik 4, Nr 14 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AlSi7 F.

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK 1 (145) 2008 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (145) 2008 Zbigniew Owczarek* NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA BRĄZU SPIŻOWEGO CuSn4Zn7Pb6

MODYFIKACJA BRĄZU SPIŻOWEGO CuSn4Zn7Pb6 12/40 Solidification of Metals and Alloys, Year 1999, Volume 1, Book No. 40 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 1999, Rocznik 1, Nr 40 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA BRĄZU SPIŻOWEGO CuSn4Zn7Pb6

Bardziej szczegółowo

Irena Rodzik, 583298711; i.rodzik@cmm.pl

Irena Rodzik, 583298711; i.rodzik@cmm.pl Bydgoszcz Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy 85-006 Bydgoszcz, ul. Gdańska 4 Lesław Cześnik Tel.: 525859804 leslaw.czesnik@muzeum.bydgoszcz.pl polichromowanej; konserwacja ceramiki,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY 1) z dnia 9 czerwca 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY 1) z dnia 9 czerwca 2004 r. Opracowano na podstawie: Dz.U.2004.150.1579 PRZEPISY AKTUALNE (na dzień 31.07.2009 r.) ROZPORZĄ 1) z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych,

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN:

Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: HISTORIA Autorzy: Szymon Krawczyk, Mariusz Włodarczyk Redaktor serii: Marek Jannasz Korekta: Paweł Pokora Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski

Bardziej szczegółowo

Archeologia studia I stopnia Rok I Forma Sala Nazwa przedmiotu Prowadzący zajęć Rok ECTS

Archeologia studia I stopnia Rok I Forma Sala Nazwa przedmiotu Prowadzący zajęć Rok ECTS Termin Liczba godzin Dzień Godziny Uwagi I sem II sem pon 8:00-9:30 pon 9:45-11:15 pon 11:30-13:00 pon 13:15-14:45 pon 13:15-14:45 pon 15:00-16:30 pon 15:00-16:30 pon 16:45-18:15 pon 18:30-20:00 wt 8:00-9:30

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6)

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007 r. Kierownik

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 10 grudnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132

OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132 52/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132 J. PEZDA 1 Akademia Techniczno-Humanistyczna

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

Rojewo, stan. 2 (7 AZP 50-14)

Rojewo, stan. 2 (7 AZP 50-14) Rojewo, stan. 2 (7 AZP 50-14) Wyniki ratowniczych badań archeologicznych w związku z budową drogi ekspresowej S-3 Gorzów Wlkp. Międzyrzecz Płn Inwestor: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział

Bardziej szczegółowo

Piotr Strzyż Maczuga należy do najstarszych rodzajów broni w dziejach ludzkości. Ceniono ją i rozwijano przede wszystkim na Bliskim Wschodzie. Zapewne ze względu na swą archaiczność maczuga w formie buławy,

Bardziej szczegółowo

1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH

1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH 1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH Zgodnie z Normami Europejskimi obowiązują dwa systemy oznaczania stali: znakowy (według PN-EN 10027-1: 1994); znak stali składa się z symboli literowych i cyfr;

Bardziej szczegółowo

FOTOELEKTRYCZNA REJESTRACJA ENERGII PROMIENIOWANIA KRZEPNĄCEGO STOPU

FOTOELEKTRYCZNA REJESTRACJA ENERGII PROMIENIOWANIA KRZEPNĄCEGO STOPU 13/8 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 23, Rocznik 3, Nr 8 Archives of Foundry Year 23, Volume 3, Book 8 PAN - Katowice PL ISSN 1642-538 FOTOELEKTRYCZNA REJESTRACJA ENERGII PROMIENIOWANIA KRZEPNĄCEGO STOPU Z. NIEDŹWIEDZKI

Bardziej szczegółowo

Dr Katarzyna Darecka Gdańsk Konserwator zabytków zabytkoznawca Dział Konserwacji MHMG

Dr Katarzyna Darecka Gdańsk Konserwator zabytków zabytkoznawca Dział Konserwacji MHMG Dr Katarzyna Darecka Gdańsk 17. 10. 2014 Konserwator zabytków zabytkoznawca Dział Konserwacji MHMG OPINIA KONSERWATORSKA Dot. zabytkowych wrót i furtek w przejeździe Bramy Nizinnej W Bramie Nizinnej zachowały

Bardziej szczegółowo

KRYSTALIZACJA I MIKROSTRUKTURA BRĄZU CuAl10Fe5Ni5 PO RAFINACJI

KRYSTALIZACJA I MIKROSTRUKTURA BRĄZU CuAl10Fe5Ni5 PO RAFINACJI 55/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 KRYSTALIZACJA I MIKROSTRUKTURA BRĄZU CuAl10Fe5Ni5 PO RAFINACJI S.

Bardziej szczegółowo

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Anna Hendel Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza w Świdnicy, poza zabytkami związanymi z przeszłością

Bardziej szczegółowo

Polska i świat w XII XIV wieku

Polska i świat w XII XIV wieku Test a Polska i świat w XII XIV wieku Test podsumowujący rozdział I 1. Czytaj uważnie tekst i zadania. 2. W zadaniach od 1. do 3., 5., 6. oraz od 10. do 1 3. znajdują się cztery odpowiedzi: A, B, C, D.

Bardziej szczegółowo

Elektrochemiczne osadzanie antykorozyjnych powłok stopowych na bazie cynku i cyny z kąpieli cytrynianowych

Elektrochemiczne osadzanie antykorozyjnych powłok stopowych na bazie cynku i cyny z kąpieli cytrynianowych Elektrochemiczne osadzanie antykorozyjnych powłok stopowych na bazie cynku i cyny z kąpieli cytrynianowych Honorata Kazimierczak Promotor: Dr hab. Piotr Ozga prof. PAN Warstwy ochronne z cynku najtańsze

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa modułu kształcenia Wprowadzenie do archeologii śródziemnomorskiej

1. Nazwa modułu kształcenia Wprowadzenie do archeologii śródziemnomorskiej OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu Wprowadzenie do archeologii śródziemnomorskiej 2. Kod modułu 05-WDAS-11 3. Rodzaj modułu obowiązkowy 4. Kierunek studiów Archeologia

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE DATOWANIE DENDROCHRONOLOGICZNE DOMU NAROŻNEGO PRZY RYNKU W KÓRNIKU

WSTĘPNE DATOWANIE DENDROCHRONOLOGICZNE DOMU NAROŻNEGO PRZY RYNKU W KÓRNIKU KRZYSZTOF UFNALSKI INSTYTUT DENDROLOGII PAN WSTĘPNE DATOWANIE DENDROCHRONOLOGICZNE DOMU NAROŻNEGO PRZY RYNKU W KÓRNIKU W związku z trwającą dyskusją, dotyczącą wyburzenia domu narożnego przy rynku (plac

Bardziej szczegółowo

Katalog wystawy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie

Katalog wystawy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Katalog wystawy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Gniezno 2015 Publikacja towarzysząca wystawie Dawna wytwórczość na ziemiach polskich zorganizowanej w dniach 29 kwietnia 4 października 2015

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: CHARAKTERYSTYKA I OZNACZENIE STALIW. 2016-01-24 1 1. Staliwo powtórzenie. 2. Właściwości staliw. 3.

Bardziej szczegółowo

Treści podstawowe i przedmioty kierunkowe (przedmioty obowiązkowe)

Treści podstawowe i przedmioty kierunkowe (przedmioty obowiązkowe) UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU WYDZIAŁ SZTUK PIĘKNYCH KIERUNEK: KONSERWACJA I RESTAURACJA DZIEŁ SZTUKI SPECJALNOŚĆ WEDŁUG UZYSKANYCH KWALIFIKACJI: Konserwacja i restauracja malarstwa i rzeźby

Bardziej szczegółowo

SKARB Z PIOTRAWINA JESZCZE RAZ ODNALEZIONY

SKARB Z PIOTRAWINA JESZCZE RAZ ODNALEZIONY Teka Kom. Hist. OL PAN, 2010, VII, 11-15 SKARB Z PIOTRAWINA JESZCZE RAZ ODNALEZIONY Katarzyna Pisarek-Małyszek Katedra Archeologii Polski, Instytut Historii, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 2 Zastosowanie fluorescencji rentgenowskiej wzbudzanej źródłami promieniotwórczymi do pomiarów grubości powłok

Ćwiczenie nr 2 Zastosowanie fluorescencji rentgenowskiej wzbudzanej źródłami promieniotwórczymi do pomiarów grubości powłok Ćwiczenie nr 2 Zastosowanie fluorescencji rentgenowskiej wzbudzanej źródłami promieniotwórczymi do pomiarów grubości powłok Wydział Fizyki, 2009 r. I Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

Spektrometry EDXRF do analizy metali szlachetnych X-PMA i w wersji przenośnej EX-PMA

Spektrometry EDXRF do analizy metali szlachetnych X-PMA i w wersji przenośnej EX-PMA Spektrometry EDXRF do analizy metali szlachetnych X-PMA i w wersji przenośnej EX-PMA Xenemetrix jest Izraelską wiodącą firmą z ponad 40 letnim doświadczeniem w projektowaniu, produkcji i dystrybucji spektrometrów

Bardziej szczegółowo

J o la n ta N o g a j- C h a c h a j, M arta S tasiak

J o la n ta N o g a j- C h a c h a j, M arta S tasiak Archeologia Polski Środkowowschodniej, t. II, 1997 J o la n ta N o g a j- C h a c h a j, M arta S tasiak Z n a l e z i s k o s i e k i e r y k r z e m i e n n e j k u l t u r y a m f o r k u l i s t y

Bardziej szczegółowo

CO TO JEST CHEMIA ANALITYCZNA?

CO TO JEST CHEMIA ANALITYCZNA? CO TO JEST CHEMIA ANALITYCZNA? AUTOR DEFINICJI Prof. Ch. N. REILLEY University of North Carolina, Chapel HILL, NC, USA Division of Analytical Chemistry American Chemical Society (ACS) Division of Analytical

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA BRĄZU CuSn8 I JEJ WPŁYW NA SEGREGACJĘ CYNY

MODYFIKACJA BRĄZU CuSn8 I JEJ WPŁYW NA SEGREGACJĘ CYNY 42/10 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 10 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 10 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 MODYFIKACJA BRĄZU CuSn8 I JEJ WPŁYW NA SEGREGACJĘ CYNY J. SZAJNAR 1, M.

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Zagroda w krainie Gotów

Zagroda w krainie Gotów Zagroda w krainie Gotów Jak podają źródła antyczne (Jordanes, Getica), gocki lód Amalów pod rządami mitycznego króla Beriga, na trzech łodziach dotarł na południowe wybrzeże Bałtyku. Wydarzenia te mające

Bardziej szczegółowo

W imieniu PP2 - IMGW-PIB OWr, Polska Dr inż. Agnieszka Kolanek

W imieniu PP2 - IMGW-PIB OWr, Polska Dr inż. Agnieszka Kolanek W imieniu PP2 - IMGW-PIB OWr, Polska Dr inż. Agnieszka Kolanek Plan prezentacji: Analiza danych historycznych Prace prowadzone od 1993 do 2003 roku Monitoring jakości wód w regionie w 2012 roku Monitoring

Bardziej szczegółowo

Sobieszyn - osada i cmentarzysko kultury przeworskiej, gm. Ułęż, woj. lubelskie (aut. P. Łuczkiewicz)

Sobieszyn - osada i cmentarzysko kultury przeworskiej, gm. Ułęż, woj. lubelskie (aut. P. Łuczkiewicz) Sobieszyn - osada i cmentarzysko kultury przeworskiej, gm. Ułęż, woj. lubelskie (aut. P. Łuczkiewicz) Sobieszyn leży w północnej części Lubelszczyzny, w gm. Ułęż, nad dolnym Wieprzem, w pobliżu jego ujścia

Bardziej szczegółowo

Wtrącenia niemetaliczne w staliwie topionym w małym piecu indukcyjnym

Wtrącenia niemetaliczne w staliwie topionym w małym piecu indukcyjnym A R C H I V E S of F O U N D R Y E N G I N E E R I N G Published quarterly as the organ of the Foundry Commission of the Polish Academy of Sciences ISSN (897-0) Volume Special Issue /0 9 97 8/ Wtrącenia

Bardziej szczegółowo

I SEMESTR NAZWA PRZEDMIOTU WYKŁAD ĆWI CZENIA

I SEMESTR NAZWA PRZEDMIOTU WYKŁAD ĆWI CZENIA Pkt. 9. PLAN STUDIÓW I PROGRAM NAUCZANIA SERWACJA I RESTAURACJA DZIEŁ SZTUKI, I SEMESTR ZALI Historia filozofii z elementami estetyki 30 Egz. 3 Historia sztuki starożytnej 30 Egz. 3 Wstęp do historii sztuki

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Tło historyczne Pod koniec XIX wieku stosowanie mikroskopów świetlnych w naukach

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Metale nieżelazne - miedź i jej stopy

Metale nieżelazne - miedź i jej stopy Metale nieżelazne - miedź i jej stopy Miedź jest doskonałym przewodnikiem elektryczności, ustępuje jedynie srebru. Z tego powodu miedź znalazła duże zastosowanie w elektrotechnice na przewody. Miedź charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

ROTUNDA. RESKON - Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki

ROTUNDA. RESKON - Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki ROTUNDA - 8 - Fot.R.1 Rotunda, widok w kierunku północnym Fot.R.2 Rotunda, widok w kierunku zachodnim - 9 - Fot.R.3 Rotunda, widok w kierunku wschodnim Fot.R.4 Rotunda, widok w kierunku południowym - 10

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA Instytut Inżynierii Materiałowej Stale narzędziowe do pracy na zimno CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się ze składem chemicznym, mikrostrukturą, właściwościami mechanicznymi

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH

PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH Informacja o zdarzeniu [raport] Numer ewidencyjny zdarzenia: 984/13 Rodzaj zdarzenia: INCYDENT Data zdarzenia: 5 lipca 2013 r. Miejsce zdarzenia: lotnisko

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20 DODATKAMI ZŁOŻONYMI

MODYFIKACJA SILUMINU AK20 DODATKAMI ZŁOŻONYMI 41/2 Archives of Foundry, Year 2001, Volume 1, 1 (2/2) Archiwum Odlewnictwa, Rok 2001, Rocznik 1, Nr 1 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 DODATKAMI ZŁOŻONYMI F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

ŚWIETLICA WIEJSKA W SKALE

ŚWIETLICA WIEJSKA W SKALE ŚWIETLICA WIEJSKA W SKALE Projekt prac remontowych Temat opracowania: Remont Budynku Mieszkalnego i Świetlicy Wiejskiej w Skale Zamawiający: Gmina i Miasto w Lwówku Śląskim Aleja Wojska Polskiego 25 A

Bardziej szczegółowo

"Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania"

Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania "Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania" Agnieszka RAJMUND 1), Marta BOŻYM 2) 1) Instytut Technologiczno-Przyrodniczy, Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno

Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej Jednotomowa encyklopedia stanowiąca kompendium wiedzy o Gnieźnie i regionie.

Bardziej szczegółowo

SPEKTROMETR FLUORESCENCJI RENTGENOWSKIEJ EDXRF DO PEŁNEJ ANALIZY PIERWIASTKOWEJ Energy dispersive X-Ray Fluorescence Spectrometer

SPEKTROMETR FLUORESCENCJI RENTGENOWSKIEJ EDXRF DO PEŁNEJ ANALIZY PIERWIASTKOWEJ Energy dispersive X-Ray Fluorescence Spectrometer EDX 3600B SPEKTROMETR FLUORESCENCJI RENTGENOWSKIEJ EDXRF DO PEŁNEJ ANALIZY PIERWIASTKOWEJ Energy dispersive X-Ray Fluorescence Spectrometer Przeznaczony do analizy pierwiastkowej: - w produkcji cementu,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 10 lutego 2014 r. Poz. 758 UCHWAŁA NR XLVI/450/2014 RADY MIEJSKIEJ BĘDZINA z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie nadania statutu Muzeum Zagłębia w

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wykresy układów równowagi faz stopowych Ilustrują skład fazowy

Bardziej szczegółowo

7. Identyfikacja defektów badanego obiektu

7. Identyfikacja defektów badanego obiektu 7. Identyfikacja defektów badanego obiektu Pierwszym krokiem na drodze do identyfikacji defektów było przygotowanie tzw. odcisku palca poszczególnych defektów. W tym celu został napisany program Gaussian

Bardziej szczegółowo

Badania archeologiczne stanowiska Uaua-uno w sezonie 2008

Badania archeologiczne stanowiska Uaua-uno w sezonie 2008 Beata Kaczor, Marcin Obałek Stowarzyszenie Czysty Świat Badania archeologiczne stanowiska Uaua-uno w sezonie 2008 W dniu 26 września 2008 r. miały miejsce prace archeologiczne stanowiska Uaua-uno (prowincja

Bardziej szczegółowo

BADANIA ARCHEOLOGICZNE NAD DOLNOŚLĄSKIM GÓRNICTWEM KRUSZCOWYM W LATACH

BADANIA ARCHEOLOGICZNE NAD DOLNOŚLĄSKIM GÓRNICTWEM KRUSZCOWYM W LATACH Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr 32 2006 Stanisław FIRSZT* górnictwo kruszcowe, historia górnictwa, archeologia górnicza, Dolny Śląsk BADANIA

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Metale i niemetale. Krystyna Sitko

Metale i niemetale. Krystyna Sitko Metale i niemetale Krystyna Sitko Substancje proste czyli pierwiastki dzielimy na : metale np. złoto niemetale np. fosfor półmetale np. krzem Spośród 115 znanych obecnie pierwiastków aż 91 stanowią metale

Bardziej szczegółowo

Proszki metalowe. PRODUCENT VMP Research & Production Holding JSC (VMP Holding) Ekaterinburg,Russia

Proszki metalowe. PRODUCENT VMP Research & Production Holding JSC (VMP Holding) Ekaterinburg,Russia PRODUCENT VMP Research & Production Holding JSC (VMP Holding) Ekaterinburg,Russia WYŁĄCZNY DYSTRYBUTOR NA TERENIE RP Intrapol II Sp. z o.o. Żywiec ul. Ks.Pr. Słonki 3c Proszki metalowe Unikatowa produkcja

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MODYFIKACJI NA PRZEBIEG KRYSTALIZACJI, STRUKTURĘ I WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BRĄZU CYNOWO-FOSFOROWEGO CuSn10P

WPŁYW MODYFIKACJI NA PRZEBIEG KRYSTALIZACJI, STRUKTURĘ I WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BRĄZU CYNOWO-FOSFOROWEGO CuSn10P 17/9 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 9 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 9 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW MODYFIKACJI NA PRZEBIEG KRYSTALIZACJI, STRUKTURĘ I WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE

Bardziej szczegółowo

Pałac Krasińskich widok niezrealizowanego założenia dziedzińca pałacu z otoku panoramy Warszawy F. C. Schmidta w 1740 r.

Pałac Krasińskich widok niezrealizowanego założenia dziedzińca pałacu z otoku panoramy Warszawy F. C. Schmidta w 1740 r. Pałac Krasińskich widok niezrealizowanego założenia dziedzińca pałacu z otoku panoramy Warszawy F. C. Schmidta w 1740 r. wg S. Mossakowski Pałac Krasińskich FRONTON - pracownia architektoniczno konserwatorska

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

a. ph, zawartości makroskładników (P, K, Mg) w 899 próbkach gleby, b. zawartości metali ciężkich (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni i Cr ) w 12 próbkach gleby,

a. ph, zawartości makroskładników (P, K, Mg) w 899 próbkach gleby, b. zawartości metali ciężkich (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni i Cr ) w 12 próbkach gleby, Okręgowa Stacja Chemiczno Rolnicza w Gliwicach odebrała i wykonała badanie próbek glebowych z obszaru użytków rolnych Powiatu Raciborskiego w Gminie Krzyżanowice z powierzchni 1577ha. odebrano z terenu

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 7/N Opracowali: dr Hanna de Sas Stupnicka, dr inż. Sławomir Szewczyk

ĆWICZENIE Nr 7/N Opracowali: dr Hanna de Sas Stupnicka, dr inż. Sławomir Szewczyk Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 7/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17

OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17 OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17 UNIWERSYTET WROCŁAWSKI Instytut Archeologii OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17 REDAKCJA MIROSŁAW MASOJĆ WROCŁAW 2014 Recenzent: prof. dr hab. Michał

Bardziej szczegółowo

Monochromatyzacja promieniowania molibdenowej lampy rentgenowskiej

Monochromatyzacja promieniowania molibdenowej lampy rentgenowskiej Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakładu Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40 006 Katowice tel. (032)359 1503, e-mail: izajen@wp.pl, opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE NA PRZEKROJU MODELOWEGO ODLEWU

ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE NA PRZEKROJU MODELOWEGO ODLEWU 35/9 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 9 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 9 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 8.1 do SIWZ

Załącznik nr 8.1 do SIWZ Załącznik nr 8.1 do SIWZ Wytyczne konserwatorskie dla adresów: ul. Rewolucji 1905 r. 13, ul. Rewolucji 1905 r. 15, ul. Rewolucji 1905 r. 17, ul. Rewolucji 1905 r. 21, ul. Wschodnia 50, ul. Wschodnia 54,

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ

OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PEPŁOWO 12 Obszar AZP nr 36-61 Nr st. na obszarze 6 Nr st. w miejscowości 12 RATOWNICZE BADANIA ARCHEOLOGICZNE W OBRĘBIE INWESTYCJI: BUDOWA DROGI EKSPRESOWEJ S-7 NA ODCINKU NIDZICA- NAPIERKI WRZESIEŃ 2011

Bardziej szczegółowo

Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne

Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne Dr inż. Maciej Wojtczak, Politechnika Łódzka Badanie biegłości (ang. Proficienty testing) laboratorium jest to określenie, za pomocą

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ KONSERWACJI I RESTAURACJI DZIEŁ SZTUKI

WYDZIAŁ KONSERWACJI I RESTAURACJI DZIEŁ SZTUKI Marta Kamińska Methodology of stained-glass investigation exemplified by the case of fourteen stained-glass panels from the Grodziec Collection from the National Museum in Wrocław and the Jagiellonian

Bardziej szczegółowo

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera w Ustroniu Wydział InŜynierii Dentystycznej BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM Klaudia Radomska Praca dyplomowa napisana

Bardziej szczegółowo

w gruntach w zasięgu oddziaływania elektrociepłowni owni Czechnica w Siechnicach.

w gruntach w zasięgu oddziaływania elektrociepłowni owni Czechnica w Siechnicach. Rtęć w gruntach w zasięgu oddziaływania elektrociepłowni owni Czechnica w Siechnicach. Ludmiła Polechońska Małgorzata Polechońska CEL BADAŃ rozpoznanie zawartości rtęci w przypowierzchniowej warstwie gleby

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI ŻELIWA SFEROIDALNEGO METODĄ ATD

OCENA JAKOŚCI ŻELIWA SFEROIDALNEGO METODĄ ATD 26/10 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 10 Archiwum O dlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 10 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OCENA JAKOŚCI ŻELIWA SFEROIDALNEGO METODĄ ATD M. STAWARZ 1, J. SZAJNAR

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Wykład specjalizacyjny II i konwersatorium specjalistyczne - Archeologia uzbrojenia 2. Nazwa przedmiotu/modułu w

Bardziej szczegółowo

ARTYKUŁY ARTICLES. Piotr Strzyż RUSKIE BUŁAWY GWIAŹDZISTE Z TERENU MAŁOPOLSKI

ARTYKUŁY ARTICLES. Piotr Strzyż RUSKIE BUŁAWY GWIAŹDZISTE Z TERENU MAŁOPOLSKI ARTYKUŁY ARTICLES Acta Militaria Mediaevalia I Sztuka wojenna na pograniczu polsko-rusko-słowackim w średniowieczu Kraków Sanok 2005, s. 107-114 RUSKIE BUŁAWY GWIAŹDZISTE Z TERENU MAŁOPOLSKI Maczuga należy

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

Techniki wytwarzania - odlewnictwo

Techniki wytwarzania - odlewnictwo Techniki wytwarzania - odlewnictwo Główne elementy układu wlewowego Układy wlewowe Struga metalu Przekrój minimalny Produkcja odlewów na świecie Odbieranie ciepła od odlewów przez formę Krystalizacja Schematyczne

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Tytuł projektu: Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Umowa nr: TANGO1/268920/NCBR/15 Akronim: NITROCOR Planowany okres realizacji

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH DLA POTRZEB EKSPOZYCJI PRZYRODNICZYCH Iwona Piecuch Abstrakt Tworzenie modeli botanicznych dla potrzeb ekspozycji przyrodniczych znalazło już swe konkretne

Bardziej szczegółowo

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204234 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363401 (51) Int.Cl. C23C 14/34 (2006.01) B22D 23/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO

Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej im. Aleksandra Krupkowskiego

Bardziej szczegółowo

Zobacz, co zawierał skarb z Lubomierza

Zobacz, co zawierał skarb z Lubomierza Zobacz, co zawierał skarb z Lubomierza Napisano dnia: 2016-10-04 14:19:22 Wprawdzie w Lubomierzu nie znaleziono złotego pociągu, ani bursztynowej komnaty, to i tak to, co udało się odkopać ma olbrzymią

Bardziej szczegółowo

REJESTRACJA PROCESÓW KRYSTALIZACJI METODĄ ATD-AED I ICH ANALIZA METALOGRAFICZNA

REJESTRACJA PROCESÓW KRYSTALIZACJI METODĄ ATD-AED I ICH ANALIZA METALOGRAFICZNA 22/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 REJESTRACJA PROCESÓW KRYSTALIZACJI METODĄ ATD-AED I ICH ANALIZA METALOGRAFICZNA

Bardziej szczegółowo

Zgłoszenie znaleziska

Zgłoszenie znaleziska Starosta Polkowicki Starostwo Powiatowe w Polkowicach ul. św. Sebastiana 1, Polkowice 59 100 Zgłaszający: Marcin M. Drews i Mateusz Stanisławczyk Redakcja Łowcy Przygód TV www.lowcyprzygod.tv Rejestr dzienników

Bardziej szczegółowo