Analiza ryzyka w transporcie szynowym metoda FMEA i dobre praktyki jej stosowania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza ryzyka w transporcie szynowym metoda FMEA i dobre praktyki jej stosowania"

Transkrypt

1 MAŃKA Adam 1 Analiza ryzyka w transporcie szynowym metoda FMEA i dobre praktyki jej stosowania WSTĘP Analiza ryzyka stanowi kluczowy element systemu zarządzania bezpieczeństwem w transporcie szynowym. Od zastosowanej metody, dobrych praktyk, rzeczowego i sumiennego podejścia do analizy ryzyka w znacznej mierze zależy skuteczność działań i efektywność środków asygnowanych na rzecz poprawy bezpieczeństwa na kolei. Niniejsza publikacja ma za zadanie skodyfikowanie i przedstawienie dobrych praktyk stosowanych w branży kolejowej w zakresie zarządzania bezpieczeństwem a w szczególności zasad i wytycznych stosowanych podczas analizy ryzyka, które wynikają z wieloletniego doświadczenia zdobytego podczas realizacji dziesiątek szkoleń i analiz ryzyka w całej branży kolejowej realizowanych w ramach prac Katedry Transportu Szynowego Wydziału Transportu Politechniki Śląskiej. Istnieje szereg metod analizy ryzyka budowanych na rzecz różnych branż przemysłu i skodyfikowanych w postaci norm lub dyrektyw. Metody te nie uwzględniają jednak specyfiki branży kolejowej, która wymaga uwzględnienia faktu współistnienia producentów, przewoźników kolejowych, zarządców infrastruktury, użytkowników bocznic oraz podmiotów świadczących usługi utrzymania, naprawy i modernizacji taboru i jego elementów oraz infrastruktury kolejowej. Wybór metody FMEA(ang. Failure Mode and Effect Analysis) do analizy ryzyka w branży kolejowej zainicjowany został standardem IRIS (International Railway Industry Standard) [1], który bazował na doświadczeniach i dobrych praktykach innych branżowych systemów zapewniania jakości w tym w szczególności wymaganiach branży samochodowej, w której metoda FMEA była stosowana od lat siedemdziesiątych po przejęciu jej z normy wojskowej MIL-P 1629 utworzonej 9 listopada 1949 roku. W standardzie IRIS metoda FMEA jako zalecana metoda analizy ryzyka stosowana jest na każdym etapie cyklu życia wyrobu a w szczególności w procedurze analizy ryzyka i możliwości oraz procedurze RAMS. Należy na tym etapie zaznaczyć, że standard IRIS bierze pod uwagę nie tylko zagrożenia życia i zdrowia ludzkiego, systemu kolejowego ale również zagrożenia dla projektu (w tym ryzyko biznesowe). Oprócz powszechnego stosowania metody FMEA przez producentów taboru i jego elementów oraz firmy zajmujące się projektowaniem i utrzymaniem pojazdów szynowych, metoda ta stosowana jest bardzo często nie tylko w branży szynowej (ISO, IRIS, SMS, MMS) ale również w innych branżach np.:w branży samochodowej (ISO TS), lotniczej AS9100, bankowej, spożywczej, chemicznej, zbrojeniowej, badaniach naukowych, zarządzaniu projektami, itd. Tak częste wykorzystanie tej metody w innych branżach i jej wstępne dostosowanie do specyficznych wymagań producentów branży kolejowej wymuszone standardem IRIS stanowiło podstawę jej sukcesu i powszechnego stosowania w obligatoryjnych systemach bezpieczeństwa tj. SMS i MMS (SMS Safety Management System oraz MMS Maintenance Management SYSTEM) [7, 8]. Z uwagi na pochodzenie tej metody z branży wojskowej a następnie samochodowej (SAE J- 1739, IEC i QS-9000 a następnie PN-EN 60812) [2] istniała potrzeba jej dalszego dostosowania do specyfiki działań przewoźników kolejowych, zarządców infrastruktury i podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie. To dostosowanie do specyfiki branży kolejowej wymagało integracji wiedzy w zakresie podstaw i metodyki analizy ryzyka jak i znajomości "funkcjonowania" nie tylko procesu przewozowego ale również pozostałych podmiotów branży kolejowej. Przyjmując za początek praktycznego wykorzystywania FMEA w branży kolejowej rok 2006tj. rok opublikowania rewizji 00 standardu IRIS i wejście w życie Dyrektywy 2004/49/WE można 1 Dane teleadresowe autorów (Times New Roman, 8pt wyrównanie do lewej) 7058

2 stwierdzić, że branża kolejowa stosując metodę FMEA dopracowała się już spójnego podejścia, specyficznych wytycznych branżowych oraz dobrych praktyk, których najważniejsze elementy zostaną przedstawione w tej publikacji. 1 CZY TRANSPORT SZYNOWY POTRZEBUJE PROCEDUR DLA ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM? Systemowe podejście do zarządzania bezpieczeństwem a w tym również do analizy ryzyka pojawiło się stosunkowo niedawno w branży kolejowej tj. wraz z pojawieniem się Dyrektywy 2004/49/WE, która weszła w życie w 2006 roku. Doświadczeni pracownicy kolei mieli często sceptyczne podejście do stosowania "sztywnych i odgórnych" procedur argumentując również swoją niechęć do obligatoryjnych systemów zarządzania bezpieczeństwem - nadmierną biurokracją, która ich zdaniem nie dawała poprawy bezpieczeństwa. Argumentacja ta w początkowym czasie wdrażania tych systemów wydawała się słuszna jednak wraz z dopracowywaniem i optymalizacją procedur SMS i MMS redukowano ilość niezbędnych dokumentów i zdobywano niezbędne doświadczenie praktyczne w realizacji analizy ryzyka i jej skutecznego wykorzystania. Na postawione w tytule rozdziału pytanie można dziś jednoznacznie i z pełnym przekonaniem odpowiedzieć "tak", transport szynowy dziś potrzebuje procedur zarządzania ryzykiem pomimo iż od 1825 roku kiedy to uruchomiono w Wielkiej Brytanii linię kolei publicznej łączącą Stockton z Darlington wyposażoną w parowozy George a Stephensona, do roku 2006 formalnie ich nie stosowała. Argumenty za koniecznością stosowania zarządzania bezpieczeństwem i analizą ryzyka wraz z podejściem systemowym (proceduralnym) wynikają z nałożenia się kilku czynników. Jednym z nich jest aspekt społeczny i zmiana podejścia do wykonywania zawodu kolejarza ze "służby" na świadczenie pracy i idącym stąd zakresem obowiązków i uprawnień oraz odpowiedzialności za swój zakres pracy. Związane jest to nie tylko ze zmianą statusu "kolejarza" jako urzędnika Państwowego, który miał kiedyś znacznie wyższy status społeczny wraz z prawem do posiadania broni ale również faktem coraz rzadszego przekazywania i dziedziczenia tego zawodu "z dziada, pradziada". Powstała aktualnie luka pokoleniowa powoduje dodatkowo konieczność pozyskiwania pracowników z innych branży i ich "szybkiego" przekwalifikowania na stanowiska mające znaczny wpływ na bezpieczeństwo na kolei. Niezbędne staje się zatem tworzenie precyzyjnych opisów czynności prac, które mają być realizowane na tych stanowiskach. Takie opisy to właśnie procedury i instrukcje, które mają zapewnić spójne rozumienie i funkcjonowanie nie tylko kolejowego systemu transportowego ale i systemu bezpieczeństwa. Powstała luka pokoleniowa spowodowała również, że nie możemy mieć pewności, że niezbędna dla bezpieczeństwa wiedza i doświadczenie w branży kolejowej zostanie przekazane poprzez wieloletnią współpracę młodszego pokolenia z doświadczonymi pracownikami nadzorującymi ich pracę. To właśnie szczególnie ważna dziś potrzeba przekazania wiedzy i doświadczenia kolejowego młodszym pracownikom jest argumentem przekonującym starszych pracowników kolei do kodyfikowania ich sposobu postępowania w taki sposób aby funkcjonowała zasada poprawnego opracowania i wdrożenia systemu tj. "zapisz jak działasz działaj jak zapisałeś". Zasada ta jednocześnie eliminuje często sztucznie wytworzoną dokumentację systemową, która to właśnie powoduje niechęć do procedur. Udowodniono ponadto, że brak uzasadnienia wprowadzenia dodatkowych wymogów powoduje naturalną niechęć i opór w ich realizacji. W branży kolejowej wynikało to w początkowej fazie z braku szkoleń i przekazywania podstaw wymagań narzucanych przez Europejską Agencję Kolejową. Kolejnym aspektem stosowania sformalizowanego podejścia do branży kolejowej jest bardzo istotny wzrost wykorzystanych nowych złożonych technologii, które nie pozwalają na intuicyjne zrozumienie zasad ich funkcjonowania tak jak to przykładowo miało miejsce przy wykorzystaniu układów mechanicznych czy elektromechanicznych poprzedzających sterowanie z wykorzystaniem oprogramowania i mikrokontrolerów. Ciągła tendencja do wzrostu prędkości, bardzo duża liczba przewoźników kolejowych zupełnie niezależnych funkcjonalnie od zarządców(y) infrastruktury również wymuszają konieczność sformalizowania aspektów związanych nie tylko z prowadzeniem ruchu ale również z systemem bezpieczeństwa gdzie zachodzi potrzeba wymuszenia konieczności 7059

3 analizy ryzyka wspólnego i obligatoryjnego przekazywania zagrożeń pomiędzy niezależnymi podmiotami branży kolejowej (Rozporządzenie 1078/2012) [4]. Jednym z najważniejszych argumentów stosowania procedur do zarządzania bezpieczeństwem w tym w szczególności do analizy ryzyka jest fakt, że podejście przyczynowo skutkowe do podejmowania działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa jest w tej branży nie skuteczne. Wynika to z stąd, że szczególnie dotkliwe w skutkach katastrofy kolejowe nie są poprzedzane wyraźnymi symptomami i nie dają się przewidzieć statystycznie. Przerysowując fakty można powiedzieć, że niesłuszne jest wnioskowanie "skoro przez ostatnie kilka lat w danej firmie nie miała miejsca katastrofa kolejowa wynikająca z analizowanej przyczyny to przyczyna ta jest bezpieczna". Bez systematycznego procesowego podejścia wymuszającego cykliczne analizy ryzyka, mogłoby okazać się, że sprawami bezpieczeństwa zajmowalibyśmy się w branży dopiero w przypadku katastrofy o medialnym charakterze. Analiza zachowania społecznego w odniesieniu do bezpieczeństwa [10] wskazuje, że częste drobne błędy, awarie, incydenty, nie są poparte odpowiednią reakcją zmierzającą ku poprawie bezpieczeństwa i powodują uśpienie czujności, co jednocześnie dowodzi konieczności stosowania odpowiednich procedur wymuszających zgłaszanie i analizę wszystkich zagrożeń i incydentów a następnie systemowe zarządzanie bezpieczeństwem. W branży chemicznej dowiedziono, że częste wypadki skutkujące stosunkowo niewielkimi konsekwencjami w cale nie powodują wzrostu czujności i działań na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa, wręcz przeciwnie powodują, jak już wspomniano wcześniej uśpienie czujności i zaskoczenie katastrofą, która to dopiero wymusza działania związane z poprawą bezpieczeństwa. Przykłady tego typu postępowania można również znaleźć w branży kolejowej. Dowodzi to jednoznacznie, że należy systematycznie identyfikować, wartościować (oceniać ilościowo) i klasyfikować zagrożenia czyli prowadzić analizę ryzyka, której wyniki w postaci działań zapobiegawczych i korygujących oraz planów awaryjnych stanowią element zarządzania bezpieczeństwem, które, co należy podkreślić, jest procesem ciągłym. W przeciwnym wypadku, bez stosowania systematycznego i metodycznego podejścia katastrofa kolejowa zawsze nas zaskoczy a działania podejmowane będą "od katastrofy do katastrofy". Jak wykazało kilkuletnie doświadczenie, często dopiero po wyjaśnieniu, zgodnie z wyżej przedstawionymi argumentami "dlaczego" i "w jakim celu" wymaga się od pracownika stosowania działań zawartych w procedurach, akceptowano systematyczne i procesowego podejście do analizy ryzyka w przeciwieństwie do argumentacji "bo takie jest wymaganie ERA" (Europejskiej Agencji Kolejowej).Sukces praktycznego stosowania analizy ryzyka metodą FMEA wynika z jednej strony z przejrzystości proponowanej metodyki i krótkiego czasu jej realizacji z drugiej strony pozwala organowi zarządzającemu pogodzić dwa rozbieżne cele tj. poprawę bezpieczeństwa oraz redukcję kosztów funkcjonowania. Możliwość pogodzenia tych dwóch zadań wynika z faktu, że stosując zarządzanie ryzykiem oparte na metodycznym wyznaczania przez interdyscyplinarny zespół fachowców zagrożeń, które powinny być zażegnane w pierwszej kolejności oraz zagrożeń, które ich zdaniem są na poziomie akceptowalnym. Pozwala to skupić się na zidentyfikowanych zagrożeniach bez konieczności wykazywania poprawy bezpieczeństwa we wszystkich elementach systemu jednocześnie dla uwidocznienia podejmowania działań na rzecz bezpieczeństwa co stanowi również dowód formalny realizacji działań w celu poprawy bezpieczeństwa. Aktualnie coraz częściej nie tylko identyfikuje się zagrożenia a następnie wyznacza działania zapobiegawcze lub korygujące, ale docieka się rzeczywistych przyczyn wskazywanych zagrożeń co świadczy o znacznym wzroście kultury bezpieczeństwa w tych firmach a jednocześnie pozwala na redukcję kosztów związanych z przeciwdziałaniem. Należy również zaznaczyć, że firmy branży kolejowej stosują analizę ryzyka metodą FMEA nie tylko dla zagrożeń systemu kolejowego lub zdrowia i życia ludzkiego ale również zagrożeń biznesowych. 2 PODSTAWY ANALIZY RYZYKA W BRANŻY KOLEJOWEJ Podstawowe wymagania w zakresie analizy ryzyka wynikają w pierwszej kolejności z Dyrektywy 2004/49/WE [3], a następnie z Rozporządzenia Komisji (WE) NR 352/2009 [5], które precyzuje zasady zarządzania ryzykiem w branży kolejowej. Rozporządzenie to, zwane często CSM RA (ang. 7060

4 common safety method risk assessment), zostało już zaktualizowane Rozporządzeniem Komisji (WE) NR 402/2013, które wchodzi w życie r i wnosi zmiany głównie w zakresie Jednostek Oceniających [6].W zakresie podstaw zarządzania bezpieczeństwem rozporządzenia te wskazują metodykę postępowania w przypadku analizy znaczenia zmiany nie wchodząc jednak w szczegóły dotyczące samej analizy ryzyka. Do konieczności realizacji analizy ryzyka odwołują się również wymagania prawne związane z systemem SMS i MMS. Jak już wspomniano wcześniej, metoda FMEA zawarta w normie PN-EN wywodzi się z branży samochodowej i nie uwzględnia specyfiki transportu szynowego. Dlatego też w pierwszej kolejności należało dostosować tabele z opisem skutków, prawdopodobieństwem wystąpienia i możliwością detekcji oraz przypisane im wartości do realiów branży kolejowej. W trakcie wieloletniego doświadczenia związanego z realizacją analizy ryzyka w ramach prac Katedry Transportu Szynowego Wydziału Transportu Politechniki Śląskiej dopracowano się dwóch zestawów takich tabel tj. dla producentów branży kolejowej (IRIS) i podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie (MMS) oraz przewoźników i zarządców infrastruktury wraz użytkownikami bocznic kolejowych (SMS). Należy zaznaczyć, że stosowanie tych tabel jest ważne w realizacji kilku pierwszych analiz ryzyka i sprzyja zwiększeniu obiektywizmu oceny zagrożenia. Zwiększenie obiektywizmu przyjmowanych wartości wynika również z prowadzenia analizy ryzyka przez grupę osób. W kolejnych analizach ryzyka jej uczestnicy powinni kierować się już nabytym doświadczeniem i fachowym osądem wspartym informacjami ze szkolenia w tym zakresie. Opracowanie wspomnianych tabel z opisem słownym dla poszczególnych wartości czynników analizy ryzyka i ich powszechne stosowanie w branży kolejowej w Polsce pozwoliło na uzyskanie ujednolicenia poziomów w całej branży. Na tej podstawie możliwe było również przyjęcie jednolitego poziomu ryzyka dopuszczalnego, które w Polsce dla większości firm wynosi RPN dop 120 i w nielicznych przypadkach RPN dop 125.Należy zaznaczyć, że wartość ryzyka dopuszczalnego nie jest unormowana żadnymi wymaganiami prawnymi. Przyjmowane wartości wynikają z dobrych praktyk branży kolejowej w tym poziomu, który w trakcie ponad stu przeprowadzonych przez Katedrę Transportu Szynowego Wydziału Transportu Politechniki Śląskiej szkoleń i warsztatów w tym zakresie przyjęto na zasadzie eksperckiej. W trakcie przeprowadzanych analiz ryzyka stwierdzono, że zagrożenia uznawane przez grono ekspertów za dopuszczalne opisane były następnie przez wartości, których iloczyn powodował RPN na poziomie do 120.Idea proponowanych przez autora dwóch poziomów wartości RPN tj. RPN zapobiegawcze (najczęściej dla RPN>120) i RPN korygujące (dla RPN>150) zaczerpnięta została z ciągłego doskonalenia, które zaimplementowano w branży kolejowej w standardzie IRIS wprowadzając ocenę punktową w skali 0-4 a nie zero-jedynkową jak w ówczesnym PN-EN ISO Zważywszy, że wartości RPN przyjmowane w początkowym okresie przez producentów branży kolejowej mieściły się w zakresie od 150 do 200, to wprowadzenie wartości 150 jako RPN korygującego i dodatkowo RPN zapobiegawczego na poziomie 120 powodowało podniesienie kultury bezpieczeństwa nakazując podejmowanie działań już na poziomie RPN>120. Należy zaznaczyć, że prowadzone analizy ryzyka w branży kolejowej poprzedzone były analizą doświadczeń w innych rodzajach transportu [10] oraz innych branżach w tym branży chemicznej i zarządzaniu ryzykiem elektrowni jądrowych. W branżach tych problematyką analizy ryzyka zajmowano się od dłuższego czasu i dopracowano się szeregu dobrych praktyk, z których część można przenieść do branży kolejowej. 3 FMEA W BRANŻY KOLEJOWEJ Podstawowa dobra praktyka w zarządzaniu bezpieczeństwem w branży kolejowej to realizacja analizy ryzyka (AR) przez interdyscyplinarną grupę osób zwanych często zespołem ds. analizy ryzyka. Potrzeba realizacji AR a w szczególności identyfikacji zagrożeń wynika ze specyfiki branży kolejowej i szerokiego spektrum aspektów prowadzonej działalności. Niezbędne jest uwzględnienie w AR wiedzy i doświadczenia osób reprezentujących wszystkie działy firmy mające wpływ na bezpieczeństwo i to z uwzględnieniem aspektów organizacyjnych, ekonomicznych i technicznych. Realizacja AR przez jedną osobę może spowodować jej jednoosobową odpowiedzialność i narazić na 7061

5 zarzut braku obiektywności lub wiedzy we wszystkich aspektach związanych z bezpieczeństwem w firmie. Przyjmuje się zatem, że jednoosobowa realizacja AR to błąd w sztuce a podejście sprawy związane z bezpieczeństwem załatwia jednoosobowo w naszej firmie Pełnomocnik ds. SMS powoduje, że zarządzanie bezpieczeństwem staje się nieskuteczne. Identyfikacja zagrożeń jest etapem szczególnie ważnym i pracochłonnym. Nakład pracy jest szczególnie duży przy pierwszej analizie ryzyka, podczas gdy w kolejnych AR dopisuje się kolejne zagrożenia. Prawidłowy system zarządzania bezpieczeństwem w branży kolejowej niezależnie od tego czy dotyczy producenta, przewoźnika czy też zarządcę infrastruktury lub podmiot odpowiedzialny za utrzymanie, powinien generować listę zagrożeń lub zdarzeń, które stanowią podstawowy materiał wejściowy do AR. W przypadku producenta danymi wejściowymi, które grupa ds. analizy ryzyka powinna przeanalizować pod kątem zagrożeń będą rejestry usterek, braków, reklamacje klienta, opóźnienia dostaw. W przypadku przewoźników kolejowych analiza ryzyka powinna rozpoczynać się od przestudiowania rejestru zagrożeń, rejestru zdarzeń, uwag przełożonych dotyczących analizy zapisów w księgach pokładowych pojazdów trakcyjnych oraz zagrożeń zgłaszanych przez jednostki zewnętrzne tj. innych przewoźników, zarządców infrastruktury itd. Fakt uwzględnienia tych informacji w analizie ryzyka (identyfikacja zagrożeń kolumna opis zagrożenia rysunek 1a) stanowi nie tylko dobrą praktykę branży kolejowej w zakresie AR ale warunkuje skuteczną poprawę bezpieczeństwa. Brak podejmowanych działań w zakresie zgłaszanych przez załogę zagrożeń, uwag lub zdarzeń w krótkim okresie czasu spowoduje przekonanie pracowników o braku rzetelnego podejścia kadry zarządzającej do bezpieczeństwa i traktowanie tego systemu jako fikcji uwierzytelnianej jedynie przez Pełnomocnika przed audytem. Dlatego też ważne są nie tylko szkolenia i pouczenia okresowe w zakresie bezpieczeństwa, ale również wymiana informacji i przekazywanie dowodów pracownikom o analizie i podejmowaniu działań związanych ze zgłaszanymi przez nich zagrożeniami. Po uwzględnieniu przez grupę ds. analizy ryzyka materiałów wejściowych dalszy tok postępowania polega na systematycznym wypełnianiu tabeli FMEA rysunek 1. a) b) Rys. 1. Przykład szablonu do analizy ryzyka metodą FMEA a) pierwsza część formularza wypełniana zawsze, b) druga część formularza wypełniana, gdy RPN> RPN dopuszczalne Kluczowym elementem dla skutecznej poprawy bezpieczeństwa jest prawidłowa identyfikacja zagrożeń. W tym miejscu (kolumna "opis zagrożenia" na rysunku 1) należy wstawić opis zagrożenia lub wady (opis wady jest adekwatny do procesu wytwarzania i utrzymania). Zakłada się, że każde źródło informacji dla identyfikacji zagrożeń jest dobre. Przede wszystkim bierze się pod uwagę własne doświadczenie zawodowe, przywołując zdarzenia które zaszły lub mogłyby zajść w danej 7062

6 firmie lub innych jednostkach branży kolejowej. Informacje płynące z mediów, szkoleń i spotkań branżowych również są brane pod uwagę. Jeżeli dostępne są bazy zagrożeń to należy je wziąć pod uwagę po wyczerpaniu źródeł zagrożeń podawanych przez grupę roboczą i przeanalizować możliwość ich wystąpienia i skutków z uwzględnieniem możliwości wcześniejszego wykrycia w firmie. Przedstawia się wiarygodny najgorszy scenariusz analizowanego zagrożenia. W trakcie wielu analiz ryzyka występowały sytuacje, w których poszczególne osoby proponowały drastycznie różne wartości dla określenia skutków zajścia zdarzenia (Zn - znaczenie). Oznacza to dla moderatora, że grupa ds. analizy ryzyka ma na myśli dwa odmienne scenariusze zagrożeń. W tej sytuacji oba scenariusze powinny zostać uwzględnione i opisane w dwóch lub większej liczbie wierszy oddzielnie i ocenione niezależnie. Przykładem jest tu zagrożenie pęknięcia tarczy hamulca. Najczęstszą konsekwencją takiej sytuacji jest samo uszkodzenie współpracujących elementów i wypadnięcie pękniętego elementu w obszarze torowiska. Znaczenie takiego zagrożenia nie jest szczególnie duże i z uwagi na brak bezpośredniego zagrożenia życia oraz zapisy tabeli z wartościami czynników Zn, Pr i Dt mogłoby zostać ocenione na poziomie Zn=5 [-]. Należy tu zaznaczyć, że proponując wartość znaczenia "nie oszczędzamy". W tej kolumnie proponuje się najwyższe wartości podawane przez ekspertów. W szczególności przyjęto, że jeżeli założono scenariusz, w którym istnieje zagrożenie życia ludzkiego to zawsze przyjmuje się wartość Zn=10! Dlatego też drugim krokiem w analizie FMEA jest zaraz po podaniu scenariusza wpisanie jego konsekwencji tak, aby grupa ds. analizy ryzyka miała świadomość jaki scenariusz jest aktualnie rozpatrywany. W zakładanym pierwszym scenariuszu jedyne konsekwencję dla przewoźnika kolejowego to konieczność wycofania pojazdu z eksploatacji i jego naprawa stąd wartość Zn=5. Prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia będzie tu zależało oczywiście od firmy, realizowanej pracy przewozowej i podejścia do procesu utrzymania taboru. O ile wartość Zn jest niezależna od firmy i może zostać zakwestionowana przez ekspertów branży kolejowej o tyle wartość prawdopodobieństwa wystąpienia Pr zależy już od specyfiki firmy, jej pracy przewozowej i innych elementów, w tym statystyki wystąpienia omawianych sytuacji. Biorąc pod uwagę przykładową firmę "X" można na potrzeby tego przykładu zaproponować prawdopodobieństwo wystąpienia na poziomie Pr=3 [-] "małe prawdopodobieństwo" zdarzenia występują pojedynczo i bardzo rzadko. Możliwość detekcji, opisywana przez ekspertów słownie w kolumnie "Dotychczasowe środki detekcji i zapobiegania" odnosi się do praktyk stosowanych w branży kolejowej wynikających z przepisów, instrukcji itd. oraz od praktyk przyjmowanych w firmie. Po sprecyzowaniu słownym w jaki sposób można wykryć zdarzenie lub wadę ale co ważne, przed wystąpieniem zakładanych w opisie "Znaczenie" negatywnych konsekwencji lub jakie działania prowadzi firma dla zapobieganiawystąpieniu takich zdarzeń, należy podać wartość w kolumnie Dt rysunek 1. Należy tu pamiętać, że zgodnie z opisem w tabeli proponującej wartości Dt, im większa pewność wykrycia lub lepszy mechanizm zapobiegania tym wartości Dt będą niższe. W kolumnie z opisem metod detekcji i zapobiegania eksperci wskazaliby zapewne możliwość wykrycie wady przez Rewidenta oraz możliwość wykrycie wady przy realizacji przeglądów. Na świecie wdraża się również systemy automatycznej i półautomatycznej detekcji wad konstrukcji pojazdu w oparciu o obraz z kamer i analizę tego obrazu ale technika ta jest jeszcze w fazie testów i nie można jej uznać za powszechnie stosowaną i mogącą wykryć wadę w naszym przypadku. Również obecne systemy ASDEK do wykrywania stanów awaryjnych w taborze kolejowym podczas jazdy nie będą miały technicznej możliwości wykrycia omawianej wady. Te i inne argumenty ekspertów będą brane pod uwagę dla wyznaczenia poziomu detekcji, która przykładowo w tym przypadku, z uwagi na niewielkie możliwości wykrycia wady przed wystąpieniem zagrożenia będzie wynosiła Dt=8 [-] "Wykrycie wady jest utrudnione. Kontrola wizualna przez operatora a defekt stosunkowo trudny do wykrycia". Wymnożenie proponowanych przez ekspertów wartości wskaźników Zn, Pr i Dt wyznacza wartość RPN (ang. Risk Priority Number) tzw. liczbę priorytetową ryzyka. W analizowanym przykładzie wartość ta to RPN=5 3 8=120. Oznacza to, że uzyskano wartość ryzyka dopuszczalnego (choć na najwyższym dopuszczalnym poziomie) i dlatego nie ma obowiązku realizacji działań zapobiegawczych lub korygujących. Jednak w myśl kultury bezpieczeństwa powinno się zagrożenia na tym poziomie również redukować. Szczególnym przypadkiem podejścia do analizy ryzyka z 7063

7 uwzględnieniem wysokiego poziomu kultury bezpieczeństwa stosowanym w części przedsiębiorstw kolejowych jest dobra praktyka podejmowania działań w przypadku, gdy jeden ze wskaźników (Zm, Pr lub Dt) osiąga maksymalny poziom tj.10 [-] nawet, gdy RPN jest w zakresie dopuszczalnym. Jednym z wariantów podejmowanych w takim przypadku działań jest stały monitoring zagrożenia. Monitorowanie zagrożeń jest w transporcie szynowym często wymogiem formalnym jak np. w przypadku analizy znaczenia zmiany, w której w przypadku uznania, że zmiana ma wpływ na bezpieczeństwo ale uznano, że nie jest znacząca można ją wdrożyć w życie dopiero po zagwarantowaniu możliwości monitorowania wprowadzonej zmiany. Podejście w którym, podejmuje się dodatkowe działania pomimo zachowania RPN na poziomie dopuszczalnym wdrożyli w Polsce m.in. zarządcy infrastruktury zwiększając w ten sposób poziom bezpieczeństwa. Kolejną dobrą praktyką, która uzyskała od niedawna status działania obligatoryjnego, jest konieczność wymiany informacji o zagrożeniach pomiędzy poszczególnymi podmiotami branży kolejowej w tym przede wszystkim pomiędzy przewoźnikami a zarządcą infrastruktury. Z tym zakresie prowadzi się spotkania w ramach który strony wymieniają się spostrzeżeniami i przekazują zagrożenia w taki sposób aby możliwe był minimalizowanie ryzyka w obszarach, które mogły by zostać pominięte przez pojedyncze podmioty. W omawianym przykładzie zagrożenia wspomniano, że często bierze się pod uwagę różne scenariusze i analizuje je oddzielnie. Analizując zatem drugi scenariusz, w którym pęka tarcza hamulcowa a następnie pokonuje przeszkodę w postaci osłony i podłogi wagonu a następnie rani pasażera będzie oczywiście miała znaczenie na poziomie Zn=10 [-], możliwość wcześniejszej detekcji lub zapobiegania pozostanie bez zmian Dt=8 [-] natomiast prawdopodobieństwo takiego zbiegu nieszczęśliwych okoliczności będzie znacznie niższe niż w pierwszym scenariuszu tj. Pr=1 [-] co w rezultacie da wynik RPN=80 [-]. Należy jednak zaznaczyć, że wartość Pr=1 dla określenia prawdopodobieństwa przyznaje się w praktyce bardzo rzadko i jest ona zarezerwowana dla sytuacji, których możliwość wystąpienia jest nieprawdopodobna i praktycznie nigdy nie wystąpiła. Po wyznaczeniu RPN i uzyskaniu wartości na poziomie dopuszczalnym można zaakceptować taki poziom ryzyka lecz w myśl kultury bezpieczeństwa zaleca się podejmowanie działań dla systematycznej redukcji tych zagrożeń, szczególnie jeżeli wartość RPN jest bliska RPN dopuszczalne. W praktyce najczęściej jednak dopiero po przekroczeniu RPN dopuszczalnego podejmuję się działania zapobiegawcze tj. najczęściej, gdy (120<RPN 150) lub działania korygujące, gdy RPN>150. W sytuacji przekroczenia RPN dopuszczalnego przechodzi się do drugiej części formularza FMEA rysunek 1 b). W przedstawionym przykładzie wykorzystano dobre praktyki stosowane przez producentów branży kolejowej tj. identyfikację rzeczywistych przyczyn zagrożenia i przydzielenie realizacji wyznaczonych działań korygujących lub zapobiegawczych z wykorzystaniem dobrych zasad zarządzania. Pierwszy element tej części formularza FMEA, tj. identyfikacja przyczyn zagrożenia, pozwala na określenie rzeczywistych przyczyn i problemów w przedsiębiorstwie. Pominięcie tego etapu powoduje najczęściej podejmowanie działań doraźnych, które nie eliminują rzeczywistych przyczyn zagrożeń. Z pomocą na tym etapie przychodzą dwie podstawowe metody zaczerpnięte z branży samochodowej tj. Diagram Ishikawy tzw. rybia ość lub metoda 5 why?.metody te, choć prostew swojej technice, pozwalają pochylić się głębiej nad analizowanym problemem i często są źródłem przemyśleń, które pozwalają na dotknięcie istoty problemu i podjęcie działań, które usuwają rzeczywiste źródła nieprawidłowości. Takie podejście do identyfikacji źródeł zagrożeń prowadzi najczęściej do znacznej redukcji kosztów bezpieczeństwa przy jednoczesnej znacznej poprawie poziomu bezpieczeństwa w transporcie szynowym. Bez dogłębnej analizy źródła problemu podejmuje się często działania kosztowne i mało skuteczne. Jednym z typowym problemów nie tylko analizy ryzyka ale całego zarządzania bezpieczeństwem jest nazbyt częste formułowanie wniosku błąd człowieka. Wśród osób zajmujących się czynnikiem ludzkim w branży lotniczej, chemicznej lub elektrowniach atomowych panuje opinia, że z tych wszystkich przyczyn zagrożeń, które określono mianem błąd człowieka, tak na prawdę jedynie 30% jest słuszne, pozostałe 70% stanowi często nadużycie tego często wygodnego określenia. Błąd ludzki, szczególnie w branży kolejowej, powinien mieć w swoim założeniu marginalne znaczenie. Wszystkie 7064

8 systemy bezpieczeństwa, systemy sterowania ruchem kolejowym (SRK) budowane są od pokoleń w taki sposób aby błąd człowieka nie spowodował katastroficznych konsekwencji. W pełni funkcjonuje tu zasada sera szwajcarskiego, które poszczególne plastry przepuszczają pojedyncze zagrożenia ale kolejne z nich, symbolizujące kolejne systemy zabezpieczeń wyłapują te zagrożenia pozostawiając nadzorowany system bezpieczny. Przykładem jest tu maszynista, którego błąd lub nagłą utratę świadomości wyłapie pomocnik maszynisty (wymóg obligatoryjny powyżej 120 [km/h]). Gdyby oboje maszynistów zawiodło pozostaje jeszcze czuwak aktywny i kolejne elementy systemu SHP. Przy formułowaniu jako rzeczywistą przyczynę zagrożenia określenia błąd człowieka należy jako minimum wziąć pod uwagę czy możliwe jest wprowadzenie zmian: w systemie zarządzania i organizacji pracy, w systemie szkoleń i precyzowania wymagań normatywnych oraz procedur systemowych, środków technicznych i innych elementach związanych z otoczeniem człowieka w środowisku pracy, które mogą wyeliminować lub istotnie zredukować zagrożenia do poziomu akceptowalnego. Należy wskazać, że etap określania potencjalnych przyczyn zagrożenia jest aktualnie najmniej wykorzystywany w branży kolejowej pomimo, że niesie za sobą duży potencjał redukcji zagrożenia często przy jednoczesnej redukcji kosztów. Po prawidłowymzidentyfikowaniu rzeczywistych przyczyn zagrożeń, należy opisać ustalone działania zapobiegawcze lub korygujące podając jednocześnie osobę odpowiedzialną za realizację tych działań, termin ich realizacji i przydzielone środki. Takie podejście do problemu gwarantuje realne działania w celu poprawy bezpieczeństwa. Na podstawie doświadczeń z niektórymi systemami jakości można stwierdzić, że brak tak precyzyjnych ustaleń z jednej strony gwarantowałby brak możliwości wskazania niezgodności podczas audytu (żadnych konkretów i deklaracji do zweryfikowania) jednak z drugiej strony powodowałby brak skuteczności podejmowanych działań. W podejściu przedstawionym na rysunku 1 b) grupa robocza jednoznacznie precyzuje co należy zrobić w celu zapewnienia bezpieczeństwa, definiuje się osobę za to odpowiedzialną, która ma świadomość powagi nie wykonania powierzonych zadań w wyznaczonym terminie i odpowiedzialności za ewentualne skutki wystąpienia zdarzenia. Umieszczenie w formularzu FMEA kolumny przydzielone środki stanowi jednocześnie deklarację Zarządu, po jego akceptacji programu poprawy bezpieczeństwa opracowanego na podstawie części b) formularza, że asygnuje on odpowiednie środki na zapewnienie bezpieczeństwa w realizowanej przez firmę działalności. Po realizacji zalecanych działań zapobiegawczych lub korygujących należy przeprowadzić powtórną ocenę ryzyka z wykorzystaniem przedstawionej wcześniej metodyki określając Zn, Pr i Dt a na tej podstawie wartość RPN. Uzyskanie na tym etapie ryzyka na poziomie dopuszczalnym wskazuje na skuteczność podjętych działań. W standardzie IRIS stosuje się również wskaźniki (tzw. KPI) określające skuteczność podejmowanych działań i w tym przypadku wskaźnik taki można zdefiniować jako iloraz RPN po podjętych działaniach do RPN z części a) formularza FMEA (rysunek 1) wyrażony w procentach. Wskaźnik taki określa na ile skutecznie zredukowano zagrożenie realizując opisane działania. Na podstawie wieloletnich doświadczeń związanych z analizą ryzyka można stwierdzić, że znaczenie Zn określone w części a) powinno zostać przepisane bez zmian w części b) rysunek 1. Wprowadzenie działań korygujących lub zapobiegawczych pozwala najczęściej na zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia lub zwiększenie możliwości jego wcześniejszego wykrycia jednak nie ma racjonalnych podstaw aby znaczenie ZN dla bezpieczeństwa systemu kolejowego w tym w szczególności zdrowia i życia ludzkiego zdefiniowane na początku uległo zmianie. Przykładowo, jeżeli na samym początku założona zostanie możliwość utraty życia człowieka i przydzielona wartość Zn=10 to nie ma racjonalnych wskazań, aby w wyniku podejmowanych działań np. wprowadzeniu dodatkowych kontroli, testów, szkoleń, poprawy własności technicznych, można było zmniejszyć tą wartość. Zmniejszeniu w takim przypadku ulegną dwa pozostałe wskaźniki o ile interdyscyplinarna grupa ds. analizy ryzyka określi, że działania te mogą być skuteczne. Należy mieć na uwadze, że należy monitorować zidentyfikowane zagrożenia. Ważne jest również aby proces analizy ryzyka w tym wypełnienie formularza FMEA traktować jako fragment całego procesu zarządzania bezpieczeństwem w którym analiza ryzyka jest jedynie jego fragmentem realizowanym cyklicznie. 7065

9 Mimo znacznego ujednolicenia w branży kolejowej w Polsce metodyki stosowanej w zakresie analizy ryzyka, wkradły się niestety trzy różne oznaczania czynników analizy ryzyka metodą FMEA tj. normatywne (PN-EN 60812) oraz dwa wynikające ze spolszczenia tj. odpowiednio: Sr, Oc, Dt; Zn, Pr i Dt oraz S, W i Z a liczbę priorytetową ryzyka oznacza się nie tylko jako RPN ale również jako R. W procesie analizy ryzyka wspomina się też często o klasyfikacji ryzyka i jego hierarchizacji. Klasyfikacja odnosi się do przydziału zidentyfikowanego zagrożenia do odpowiedniej kategorii ryzyka tj. określenia jako ryzyka dopuszczalnego lub niedopuszczalnego na podstawie uzyskanej wartości RPN. Hierarchizacja ryzyka określa możliwość jego uszeregowania (np. sortowanie w arkuszu kalkulacyjnym) według wyznaczonych wartości RPN co umożliwi określenie priorytetów prowadzenia działań zapobiegawczych lub korygujących. Wracając do identyfikacji zagrożeń jako szczególnie ważnego elementu analizy ryzyka i całego procesu zarządzania bezpieczeństwem w branży kolejowej można zaznaczyć, że rozporządzenie (WE) 352/2009 wskazuje, że przedmiotem analizy znaczenie zmiany są zmiany o charakterze technicznym, eksploatacyjnym lub organizacyjnym o ile te ostatnie mają wpływ na warunki eksploatacji w odniesieniu do bezpieczeństwa systemu kolejowego. Można zatem wprowadzić kolejną klasyfikację zagrożeń wynikającą z charakteru lub źródła wprowadzonej zmiany tj. zagrożeń technicznych (wynikających z projektowania, wytwarzania, weryfikacji, eksploatacji i utrzymania środków technicznych), eksploatacyjnych (wynikających z prowadzenia procesu przewozowego, procesu utrzymania i zarządzania infrastrukturą) i organizacyjnych (wynikających z przyjętych wymagań prawnych i normatywnych a także systemów zarządzania bezpieczeństwem, jakością, środowiskiem oraz instrukcji kolejowych). Podczas identyfikacji zagrożeń warto jednocześnie mieć na uwadze nie tylko zagrożenia życia i zdrowia człowieka, jego mienia i środowiska naturalnego ale również zagrożenia dla realizowanego przez firmę procesu głównego w tym świadczenia procesu przewozowego i jego parametrów, procesu utrzymania i naprawy, procesu produkcji itp.zagrożenia dla procesu głównego w przedsiębiorstwie realizuje się w wielu branżach z wykorzystaniem FMEA lub jego niewielkiej modyfikacji pfmea, wykorzystując analizę ryzyka nie tylko dla wypełnienia obligatoryjnych wymagań prawnych ale również dla poprawy efektywności procesu zarządzania i maksymalizowania niezawodności realizowanego procesu lub dla analizy ryzyka w projekcie. Oprócz tego celowe jest również zweryfikowanie, czy podczas identyfikacji zagrożeń nie wzięto pod uwagę wyłącznie ryzyka własnego zaniedbując ryzyko wspólne (w punkcie styku różnych podmiotów branży kolejowej) czy też ryzyko pozostałe wynikające z sytuacji stwarzanych przez środowisko naturalne czy też osoby postronne w tym niezamierzonych i zamierzonych działań zagrażających bezpieczeństwu w transporcie szynowym. WNIOSKI Przedstawiona w artykule metodyka prowadzenia analizy ryzyka w transporcie szynowym a w szczególności sprawdzone w branży kolejowej dobre praktyki wynikają nie tylko z analizy metod i dobrych praktyk zaczerpniętych z innych rodzajów transportu [10] i innych branż w tym chemicznej, lotniczej i elektrowni atomowych ale przede wszystkim z wieloletniej praktyki prowadzenia analiz ryzyka od tzw. lokomotyw parowych po kolej dużych prędkości realizowanych w ramach prac Katedry Transportu Szynowego Wydziału Transportu Politechniki Śląskiej. Opisana analiza ryzyka w oparciu o metodę FMEA została dostosowana do specyfiki transportu szynowego i jest z powodzeniem stosowana w całej branży kolejowej w Polsce. Przedstawione kompleksowe podejście do analizy ryzyka z wykorzystaniem metody FMEA powinno stanowić podstawę do jej dalszego doskonalenia tj. z uwzględnieniem proponowanego przedstawiania wyników analizy ryzyka nie tylko w postaci RPN ale również z uwzględnieniem zysków wynikających ze zwiększenia niezawodności i dostępności taboru oraz redukcji kosztów niedotrzymania bezpieczeństwa tzw. aspekt ekonomiczny analizy ryzyka (EA of RA economical aspect of risk assessment). Przedstawione w artykule dobre praktyki analizy ryzyka z wykorzystaniem metody FEMA powinny stanowić podstawę dalszego wzrostu kultury bezpieczeństwa w transporcie 7066

10 szynowym a w rezultacie również do zminimalizowania liczby i skutków niekorzystnych zdarzeń kolejowych w Polsce. Streszczenie W artykule przedstawiono podstawy prawne w zakresie konieczności stosowania analizy ryzyka i dowody na konieczność stosowania podejścia procesowego w zarządzaniu bezpieczeństwem w tym SMS i MMS jako systemów dodatkowych do systemów typowo kolejowych tj. sterowania ruchem kolejowym, procesem przewozowym i procesem utrzymania i naprawy. W artykule szczegółowo omówiono metodykę i podano przykłady analizy ryzyka metodą FMEA z omówieniem dobrych praktyk zweryfikowanych i stosowanych w transporcie kolejowym w Polsce. Risk analysis in rail transport - the FMEA method and good practices of its application Abstract The article presents the legal basis in terms of the need for risk analysis and proof of the need for a process approach in safety management including SMS and MMS systems as additional systems to typical rail traffic control, transport process and the process of maintenance. The article discusses in detail the methodology and gives examples of risk analysis using FMEA method with a discussion of best practices validated and applied in railway transport in Poland. BIBLIOGRAFIA 1. IRIS, International Railway Industry Standard, rew. 2.0, UNIFE, IRIS Management Centre, Bruxelles, Belgium, 2009, 2. PN-EN 60812:2009 Techniki analizy nieuszkadzalności systemów procedura analizy rodzajów i skutków uszkodzeń, Warszawa 2009, 3. Dyrektywa 2004/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, Dyrektywa w sprawie bezpieczeństwa kolei, Dz.U. L 220 z , str. 16, Warszawa 2004, 4. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1078/2012 z dnia 16 listopada 2012 r., 5. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 352/2009 z dnia 24 kwietnia 2009 r. w sprawie przyjęcia wspólnej metody oceny bezpieczeństwa w zakresie wyceny i oceny ryzyka, Warszawa 2009, 6. Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) nr 402/2013 z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie wspólnej metody oceny bezpieczeństwa w zakresie wyceny i oceny ryzyka, Warszawa 2013, 7. Adam Mańka, Rafał Wachnik: Analiza ryzyka technicznego pojazdów kolejowych Journal of KONBIN ISSN str ; 8. Rafał Wachnik, Adam Mańka: Zintegrowany system zarządzania bezpieczeństwem w transporcie kolejowym. Ocena ryzyka operacyjnego w aspekcie ryzyka technicznego. Część IX TTS, 11/2011, ISSN , str ; 9. Marek Sitarz, Katarzyna Chruzik, Adam Mańka, Rafał Wachnik: Zintegrowany system zarządzania bezpieczeństwem w transporcie kolejowym. Cz. 10: Podmioty odpowiedzialne za utrzymanie ECM. -TTS Tech. Transp. Szyn R. 17 nr 12, s , bibliogr. 3 poz., 10. Praca zbiorowa pod redakcją Ryszarda Krystka Zintegrowany System Bezpieczeństwa Transportu Tom 1 Diagnoza bezpieczeństwa transportu w Polsce, Wydaw. Komunikacji i Łączności, 2009, s

FMEA. Tomasz Greber tomasz@greber.com.pl. Opracował: Tomasz Greber (www.greber.com.pl)

FMEA. Tomasz Greber tomasz@greber.com.pl. Opracował: Tomasz Greber (www.greber.com.pl) FMEA Tomasz Greber tomasz@greber.com.pl FMEA MYŚLEĆ ZAMIAST PŁACIĆ Dlaczego FMEA? Konkurencja Przepisy Normy (ISO 9000, TS 16949 ) Wymagania klientów Powstawanie i wykrywanie wad % 75% powstawania wad

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU

SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU P OLITECHNIK A W AR S Z AWSKA FILIA W PŁOCKU ul. Łukasiewicza 17, 09-400 Płock SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU Opracowano na podstawie załącznika do

Bardziej szczegółowo

Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem

Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem 016-0-04 posiadającymi certyfikaty dla podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie w zakresie obejmującym wagony towarowe oraz certyfikaty w zakresie funkcji systemów utrzymania Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Seria Transport

Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Seria Transport Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Seria Transport Volume 89 2015 p-issn: 0209-3324 e-issn: 2450-1549 DOI: Journal homepage:

Bardziej szczegółowo

Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego

Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego Informacja o zawodzie Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego Tarnów, luty 2012 r. Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego to nowy zawód, który pojawił się w Polsce. Jego powstanie wymusiły wymogi unijne,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie metody FMEA w doskonaleniu jakości procesów zarządzania przedsiębiorstwem

Wykorzystanie metody FMEA w doskonaleniu jakości procesów zarządzania przedsiębiorstwem Wykorzystanie metody FMEA w doskonaleniu jakości procesów zarządzania przedsiębiorstwem Kamil Sałata Kimball Electronics Poland Inżynier Jakości Plan Cel wykładu Co to jest jakość? Podstawowe pojęcia jakości

Bardziej szczegółowo

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Wydawca: Wydawnictwo AGH Wstęp Początki stosowania analizy

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM POLSKICH OPERATORÓW KOLEJOWYCH INTEGRATED SAFETY MANAGEMENT SYSTEM OF POLISCH RAILWAY UNDERTAKING

SYSTEM ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM POLSKICH OPERATORÓW KOLEJOWYCH INTEGRATED SAFETY MANAGEMENT SYSTEM OF POLISCH RAILWAY UNDERTAKING MAREK SITARZ, KATARZYNA CHRUZIK, RAFAŁ WACHNIK * SYSTEM ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM POLSKICH OPERATORÓW KOLEJOWYCH INTEGRATED SAFETY MANAGEMENT SYSTEM OF POLISCH RAILWAY UNDERTAKING Streszczenie Abstract

Bardziej szczegółowo

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Autor: Artur Lewandowski Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Przegląd oraz porównanie standardów bezpieczeństwa ISO 27001, COSO, COBIT, ITIL, ISO 20000 Przegląd normy ISO 27001 szczegółowy opis wraz

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

Metodyka zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji

Metodyka zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji 2012 Metodyka zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji Niniejszy przewodnik dostarcza praktycznych informacji związanych z wdrożeniem metodyki zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM. Rozdział I Postanowienia ogólne

ZASADY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM. Rozdział I Postanowienia ogólne ZASADY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ustala się zasady zarządzania ryzykiem w Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu, zwanym dalej Uczelnią. 1 2. Ustalone zasady mają przyczynić

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r.

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. w sprawie ustanowienia Polityki zarządzania ryzykiem w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Koninie

Bardziej szczegółowo

2.3 Jakie procesy zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy można zidentyfikować i opisać w przedsiębiorstwie?

2.3 Jakie procesy zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy można zidentyfikować i opisać w przedsiębiorstwie? 2.3 Jakie procesy zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy można zidentyfikować i opisać w przedsiębiorstwie? Zastosowanie podejścia procesowego sprowadza się do trzech podstawowych etapów (Rys. 5),

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Jacek Kukulski

Dr inż. Jacek Kukulski Uwzględnienie osób o ograniczonych możliwościach ruchowy w systemach zarządzania bezpieczeństwem przewoźników kolejowych i zarządców infrastruktury w tym zarządców dworców Dr inż. Jacek Kukulski Liberalizacja

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ Część I: Kryteria formalne podlegające weryfikacji na etapie oceny merytorycznej Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku

Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku ZARZĄDZENIE nr 31/2012 Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku z dnia 17 października 2012 r. w sprawie organizacji zarządzania ryzykiem w GZS w Ozimku Na podstawie art.. 68 oraz art. 69 ust.1 pkt 3

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych Wstęp... 13 1. Wprowadzenie... 15 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji?... 17 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne?... 18 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK OCENIAJĄCYCH DO DZIAŁALNOŚCI OBJĘTEJ ROZPORZĄDZENIEM WYKONAWCZYM KOMISJI (UE) NR 402/2013 Wydanie 1 Warszawa, 13.03.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKACJI

KRYTERIA CERTYFIKACJI KRYTERIA CERTYFIKACJI ZGODNIE Z WYMAGANIAMI AQAP 2110, AQAP 2120, AQAP 2130, AQAP 2105, AQAP 2210 SPIS TREŚCI Rozdział 1 Polityka dotycząca stosowania AQAP w organizacji Str. 3 Rozdział 2 Wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE 1. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych CEL: Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii, zasadami doboru

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

Procedura: Postępowanie Z Niezgodnością, Działania Korygujące I Zapobiegawcze

Procedura: Postępowanie Z Niezgodnością, Działania Korygujące I Zapobiegawcze Procedura: Postępowanie Z Niezgodnością, Działania Korygujące I Zapobiegawcze I. CEL PROCEDURY Celem niniejszego dokumentu jest zapewnienie skutecznych mechanizmów identyfikowania i zagrożeń oraz uruchamiania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 29 z 01.07.2013r. REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU Postanowienia ogólne 1 1. Kontrola zarządcza w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki Prezentacja do obrony pracy dyplomowej: Wzorcowa polityka bezpieczeństwa informacji dla organizacji zajmującej się testowaniem oprogramowania. Promotor: dr inż. Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Krzysztof Wertejuk audytor wiodący ISOQAR CEE Sp. z o.o. Dlaczego rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji? 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne? 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 2013/0027(COD) 2.9.2013 PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r.

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Instrukcja dokonywania samooceny oraz sporządzania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej w Szkole Podstawowej nr 4 im. Kawalerów

Bardziej szczegółowo

Pełnomocnik i Audytor SZJ w Przemyśle Motoryzacyjnym wg ISO/TS 16949:2009

Pełnomocnik i Audytor SZJ w Przemyśle Motoryzacyjnym wg ISO/TS 16949:2009 Pełnomocnik i Audytor SZJ w Przemyśle Motoryzacyjnym wg ISO/TS 16949:2009 Przedmiot szkolenia: Przedmiotem szkolenia jest zapoznanie przyszłych Audytorów i Pełnomocników z metodami audytowania, wdrażania,

Bardziej szczegółowo

Dalsze działania w celu zbudowania systemu szkoleniowego wykorzystującego techniki symulacji. Zbigniew Szafrański

Dalsze działania w celu zbudowania systemu szkoleniowego wykorzystującego techniki symulacji. Zbigniew Szafrański Dalsze działania w celu zbudowania systemu szkoleniowego wykorzystującego techniki symulacji Zbigniew Szafrański Przesłanki do strategii rozwoju systemu szkolenia maszynistów z wykorzystaniem symulatorów

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. Projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z ISO/IEC 27003 dokumentacja ISO/IEC 27003:2010

Plan prezentacji. Projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z ISO/IEC 27003 dokumentacja ISO/IEC 27003:2010 Projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z ISO/IEC 27003 dokumentacja Plan prezentacji Norma ISO/IEC 27003:2010 Dokumenty wymagane przez ISO/IEC 27001 Przykładowe

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin

Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin zasad funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA. Działania korygujące i zapobiegawcze

PROCEDURA. Działania korygujące i zapobiegawcze I. Cel Celem niniejszej procedury jest zapewnienie, że prowadzone są skuteczne korygujące i tzn. takie, które eliminują przyczyny rzeczywistych i potencjalnych niezgodności oraz innych niepożądanych sytuacji

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

19-20 lipca 2012r. Hotel Ustroń Diament PROGRAM SZKOLENIA

19-20 lipca 2012r. Hotel Ustroń Diament PROGRAM SZKOLENIA SZKOLENIE DLA PEŁNOMOCNIKÓW I AUDYTORÓW SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM W TRANSPORCIE KOLEJOWYM, SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA UTRZYMANIEM ORAZ MENEDŻERÓW RYZYKA 19-20 lipca 2012r. Hotel Ustroń Diament PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przygotowało korektę formularza wniosku aplikacyjnego.

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przygotowało korektę formularza wniosku aplikacyjnego. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przygotowało korektę formularza wniosku aplikacyjnego. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przygotowuje zmianę formularza wniosku w programie Kapitał Ludzki. Jeśli uradowani

Bardziej szczegółowo

BAKER TILLY POLAND CONSULTING

BAKER TILLY POLAND CONSULTING BAKER TILLY POLAND CONSULTING Wytyczne KNF dla firm ubezpieczeniowych i towarzystw reasekuracyjnych w obszarze bezpieczeństwa informatycznego An independent member of Baker Tilly International Objaśnienie

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Katowice 25 czerwiec 2013

Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Katowice 25 czerwiec 2013 Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji Katowice 25 czerwiec 2013 Agenda Na czym oprzeć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI) Jak przeprowadzić projekt wdrożenia

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE a. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych szkolenie modułowe moduł I Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 52/2014 Rektora UMCS INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Spis treści Słownik pojęć... 1 Wprowadzenie... 2 Kroki zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Procedura: Ocena Systemu Zarządzania

Procedura: Ocena Systemu Zarządzania Procedura: Ocena Systemu I. CEL PROCEDURY Celem niniejszej procedury jest jednoznaczne określenie zasad planowania, prowadzenia, dokumentowania i oceny działań audytowych prowadzonych w Starostwie. Wynikiem

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r.

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem - agenda Zarządzanie ryzykiem - definicje Ryzyko - niepewne

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 60/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 2 kwietnia 2012 r.

Zarządzenie Nr 60/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 2 kwietnia 2012 r. Zarządzenie Nr 60/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie wprowadzenia i funkcjonowania w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego Systemu zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 1 2 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 3 Agenda 4 Jaki powinien być System Zarządzania wg norm serii

Bardziej szczegółowo

1.5. ZESPÓŁ DS. SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

1.5. ZESPÓŁ DS. SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ 1.5. ZESPÓŁ DS. SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Po zapoznaniu się z Komunikatem Nr 23 Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2009r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (Dz.

Bardziej szczegółowo

SKZ System Kontroli Zarządczej

SKZ System Kontroli Zarządczej SKZ System Kontroli Zarządczej KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Testowanie oprogramowania

Testowanie oprogramowania Testowanie oprogramowania 1/17 Testowanie oprogramowania Wykład 01 dr inż. Grzegorz Michalski 13 października 2015 Testowanie oprogramowania 2/17 Dane kontaktowe: Kontakt dr inż. Grzegorz Michalski pokój

Bardziej szczegółowo

"Projektowanie - wdrożenie - integracja - uruchomienie, czyli jak skutecznie zrealizować projekt inwestycyjny".

Projektowanie - wdrożenie - integracja - uruchomienie, czyli jak skutecznie zrealizować projekt inwestycyjny. "Projektowanie - wdrożenie - integracja - uruchomienie, czyli jak skutecznie zrealizować projekt inwestycyjny". CZYNNIKI PROJEKTU Cel (zakres) projektu: wyznacza ramy przedsięwzięcia, a tym samym zadania

Bardziej szczegółowo

Zbiór wytycznych do kontroli zarządczej w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

Zbiór wytycznych do kontroli zarządczej w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 203/14-15 Rektora APS z dnia 17 lutego 2015 r. Zbiór wytycznych do kontroli zarządczej w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej 1. Zbiór wskazówek do

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r.

ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r. ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Polityki zarządzania ryzykiem Na

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem projektu

Zarządzanie ryzykiem projektu Zarządzanie ryzykiem projektu Zasada I jeśli coś w projekcie może pójść niezgodnie z planem, to należy oczekiwać, że sytuacja taka będzie miała miejsce. Ryzyko definicja - wszystko to co może pójść źle

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie wewnętrzne Nr 19/2013 Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska z dnia 26 września 2013 r.

Zarządzenie wewnętrzne Nr 19/2013 Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska z dnia 26 września 2013 r. Zarządzenie wewnętrzne Nr 19/2013 Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska z dnia 26 września 2013 r. w sprawie wprowadzenia Procedury zarządzania ryzykiem w Urzędzie Miejskim w Środzie Wielkopolskiej. Na

Bardziej szczegółowo

Wspólna metoda oceny bezpieczeostwa w zakresie wyceny i oceny ryzyka

Wspólna metoda oceny bezpieczeostwa w zakresie wyceny i oceny ryzyka Wspólna metoda oceny bezpieczeostwa w zakresie wyceny i oceny ryzyka Thierry BREYNE, Dragan JOVICIC Europejska Agencja Kolejowa Jednostka ds. bezpieczeństwa Sektor oceny bezpieczeństwa Adres: 120 Rue Marc

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza dotycząca praktycznego stosowania przez podmioty sektora kolejowego wymagań metody bezpieczeństwa w zakresie monitorowania (CSM M)

Ekspertyza dotycząca praktycznego stosowania przez podmioty sektora kolejowego wymagań metody bezpieczeństwa w zakresie monitorowania (CSM M) Ekspertyza dotycząca praktycznego stosowania przez podmioty sektora kolejowego wymagań metody bezpieczeństwa w zakresie monitorowania (CSM M) opracowana w formie przewodnika Publikacja współfinansowana

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Beata Wanic Śląskie Centrum Społeczeństwa Informacyjnego II Śląski Konwent Informatyków i Administracji Samorządowej Szczyrk,

Bardziej szczegółowo

Systemy zapobiegania korupcji stosowane w instytucjach publicznych

Systemy zapobiegania korupcji stosowane w instytucjach publicznych Systemy zapobiegania korupcji stosowane w instytucjach publicznych Grażyna Kopińska Fundacja im. Stefana Batorego Zwalczanie nadużyć fikcja czy rzeczywistość? Warszawa, 18 19 czerwca 2015 r. Konwencja

Bardziej szczegółowo

Program certyfikacji systemów zarządzania

Program certyfikacji systemów zarządzania Program certyfikacji InterCert prowadzi certyfikację systemów w oparciu o procedurę certyfikacji Systemów Zarządzania. Certyfikacja w przedsiębiorstwach obejmuje następujące etapy: Kontakt z klientem (przygotowanie

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Automatyki

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Automatyki Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Automatyki Kazimierz Kosmowski k.kosmowski@ely.pg.gda.pl Opracowanie metod analizy i narzędzi do komputerowo wspomaganego zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Folejewska. Analiza FMEA. zasady, komentarze, arkusze. Zarządzanie jakością

Agnieszka Folejewska. Analiza FMEA. zasady, komentarze, arkusze. Zarządzanie jakością Agnieszka Folejewska Analiza FMEA zasady, komentarze, arkusze Zarządzanie jakością Agnieszka Folejewska Analiza FMEA Zasady, komentarze, arkusze Copyright 2010 ISBN: 978-83-7537-023-2 Wydawnictwo Verlag

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Efektywna organizacja zadań w systemie handlu emisjami.

Efektywna organizacja zadań w systemie handlu emisjami. Efektywna organizacja zadań w systemie handlu emisjami. Autor: dr inż. Bolesław Jankowski (Badania Systemowe "EnergSys" Sp. z o.o.) "Energetyka Cieplna i Zawodowa", nr 2/2006 Wprowadzenie 31 marca 2006

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje Załącznik do Zarządzenia nr 70/2015 Rektora UEP z dnia 27 listopada 2015 roku Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu 1 Definicje Określenia użyte w Polityce zarządzania

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE ZMIAN - UAKTUALNIENIA

WPROWADZENIE ZMIAN - UAKTUALNIENIA Strona 1 z 8 WPROWADZENIE ZMIAN - UAKTUALNIENIA Lp. Data Zmienione strony Krótki opis zmian Opracował Zatwierdził Strona 2 z 8 1. CEL PROCEDURY Celem procedury jest zapewnienie zgodności funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( )

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Dr inż. Elżbieta Andrukiewicz Przewodnicząca KT nr 182 Ochrona informacji w systemach teleinformatycznych

Bardziej szczegółowo

Lean management w procesie obsługi klienta

Lean management w procesie obsługi klienta Lean management w procesie obsługi klienta Lean Management oznacza sprawne a zarazem efektywne kosztowe wykonywanie wszystkich działań w firmie przy założeniu minimalizacji strat, minimalizacji stanów

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza dotycząca praktycznego stosowania przez podmioty sektora kolejowego wymagań metody oceny bezpieczeństwa w zakresie monitorowania (CSM M)

Ekspertyza dotycząca praktycznego stosowania przez podmioty sektora kolejowego wymagań metody oceny bezpieczeństwa w zakresie monitorowania (CSM M) Ekspertyza dotycząca praktycznego stosowania przez podmioty sektora kolejowego wymagań metody oceny bezpieczeństwa w zakresie monitorowania (CSM M) opracowana w formie Przewodnika Publikacja współfinansowana

Bardziej szczegółowo