Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana"

Transkrypt

1 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Studia Sieradzana ISSN Nr 5/2014 Sieradz

2 ISSN Studia Sieradzana 5/2014 Redaktor naczelny: dr Joanna Swędrak, Z-ca Redaktora: dr hab. Jakub Bartoszewski, Z-ca Redaktora Naczelnego ds. organizacyjnych i technicznych: mgr Joanna Lisiecka, Sekretarz: mgr Ewelina Dobrzyńska. Kolegium Redakcyjne: dr Zygmunt Kołodziej, dr Elżbieta Woźnicka, dr Jacek Cheda, lek. med. spec. psych. Katarzyna Przysucha. Rada Naukowa Prof. zw. dr hab. Krzysztof Wieczorek Uniwersytet Śląski, Prof. zw. dr hab. Tomasz Szarek Uniwersytet Gdański, Prof. zw. dr hab. Jerzy Ochman Uniwersytet Jagielloński, Prof. Mordecai Roshwald University of Minnesota USA, Prof. PhDr. Ján Šlosiar, CSc. Univerzity Mateja Bela Słowacja, Doc. Mgr Marián Palenčár, CSc. Univerzity Pavla Josefa Šafárika Słowacja, Dr hab. Norbert Pikuła: prof. nadzw. Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Dr hab. Mieczysław Różański: prof. nadzw. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Olsztyn, Dr hab. Krzysztof Kowalik: prof. nadzw. Politechnika Opolska, Dr hab. Andrzej Radomski: prof. nadzw. UMCS Lublin, Dr hab. Krzysztof Wiak: prof. nadzw. KUL Lublin, Dr hab. Piotr Niwiński Uniwersytet Gdański, Dr Valentin Konstantinow Mołdawska Akademia Nauk, Dr Bogusław Ulijasz Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie Dr Jerzy Sobański Uniwersytet Jagielloński, Dr Anna Gawron-Skarbek Uniwersytet Medyczny Łódź. Copyright by graphics No. 1-5: dr hab. Jakub Bartoszewski Projekt okładki: Maciej Copyright by Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu ul. Mickiewicza Sieradz ISSN Studia Sieradzana 5/2014 2

3 ISSN Studia Sieradzana 5/2014 Słowo wstępne Szanowni Państwo, Oddajemy do Państwa dyspozycji piaty numer naszego interdyscyplinarnego czasopisma naukowego Studia Sieradzana. Numer został poświęcony zagadnieniom z zakresu filozofii, historii, pracy socjalnej oraz pedagogiki. Warto zauważyć, iż problematyka badań naszych autorów jest różnoraka, np.: dr Konstantinov przedstawia w oparciu o hisoriografię wydarzenia istotne dla swego narodu Mołdawii, dr Marek Tański analizuje sjentyzm biorąc pod uwagę programy Kozielskiego i Frankla. W artykule prof. Šlosiara możemy zapoznać się z wielowymiarowym badaniem samotności w kontekście filozofii, czy psychologii egzystencjalnej. Inne teksty podejmują, odwzorowują szcegółowe zainteresowania badaczy, np.: Doc. Palenčár w sposób wyczerpująco podejmuje tematykę związaną z antycznym podejściem do zagadnienia relacji. Natomiast w tekstach dr Swędrak oraz dr hab. Bartoszewskiego mamy spojrzenie na rzeczywistość ludzką przez pryzmat pedagogiki. Konkludując, w imieniu redakcji zapraszam do zapoznania się z kolejnym numerem naszego czasopisma. W numerze tym, podobnie jak w poprzednim, przyjęliśmy dowolność edytorską tekstu, co może budzić u czytelników zdziwienie, ale jest to zamierzony cel, albowiem nauka wymaga otwartości, podobnie edytorstwo, (choć najczęściej zunifikowane), pozwala ukazać wielość i różnorodność form. Z-ca Redaktora Naczelnego dr hab. Jakub Bartoszewski ISSN Studia Sieradzana 5/2014 3

4 ISSN Studia Sieradzana 5/2014 Spis treści J. Šlosiar: Interdisciplinarita a duchovnosť problému osamelosti...6 Jakub Bartoszewski: Praca socjalna: rola i zadania aspekt prawny...16 Joanna Swędrak: O autonomii w pedagogice...22 Jakub Bartoszewski: Problem strości: instytucje wsparcia społecznego...35 Marek Tański: Krytyka scjentyzmu w programach Józefa Kozieleckiego i Victora Emila Frankla. Refleksja aksjologiczna...40 Valentin Constantinov: Lupta pentru putere în Hanatul Crimeei şi situaţia din Ţara Moldovei în anii Marián Palenčár: Staň sa tým, čím si! Poznámky k predhistórii problému vzťahu autenticity a spolubytia v antike. 64 ISSN Studia Sieradzana 5/2014 4

5 ISSN Studia Sieradzana 4/2013 Artykuły ISSN Studia Sieradzana 4/2013 5

6 ISSN Prof. PhDr. Ján Šlosiar, CSc. Interdisciplinarita a duchovnosť problému osamelosti Univerzity Mateja Bela Słowacja 6

7 Abstract Problém osamelosti sa prejavuje rozmanitým spôsobom a má nespočetné množstvo svojich podôb je jednotlivých oblastiach ľudského života. Preto aj jeho ideová reflexia sa uskutočňuje v rôznych vedných disciplínach. Stáva sa predmetom záujmu psychológie, psychiatrie, sociológie a iných, ale aj predmetom duchovných aktivít, ako je umenie, náboženstvo a v neposlednom rade aj filozofie. Práve filozofia upriamuje pozornosť ne jej celostné ponímanie, v ktorom vystupujú do popredia existenciálne, sociálne a emočné aspekty ľudského života. Obracia človeka k sebe samému, svojmu bytostnému určeniu a otvára človeku jeho vnútorný svet sebapoznania. Čím silnejšie je prežívaná osamelosť, tým hlbšie a úplnejšie je sebapoznanie, poznanie vlastných tvorivých a iných potencií. Osamelosť sa nám predstavuje v tých najrôznejších situáciách. Najčastejšie je to vtedy, keď sa človek cíti medzi ľuďmi opustený, izolovaný, odmietaný alebo sa od nich stráni a separuje. Sú dokonca situácie, kedy sa preň stávajú nepriateľský, neznesiteľnými. Vtedy sa dostavuje osamelosť, ktorá naň veľmi intenzívne dolieha. Akú však nadobúda podobu, to závisí od životnej skúsenosti každého z nás. Závisí to aj od toho, ako sami a v akých významoch osamelosť reflektujeme. Najčastejšie ju chápeme ako negatívnu životnú skúsenosť. Nastávajú v živote človeka aj situácie, kedy ju vnímame ako potrebu izolácie. Inokedy ako metaforu alebo ňou označujeme reálny mentálny stav. Často ju reflektujeme v previazanosti na iné ľudské stavy, ako je samota, opustenosť, izolovanosť, utiahnutosť, odcudzenosť, strach, úzkosť, utrpenie, bolesť a ďalšie. Na druhej strane je nám osamelosť predstavovaná aj prostredníctvom rôznych vedných disciplína a duchovných aktivít, pre ktoré sa stáva predmetom záujmu. Stáva sa predmetom teoretických reflexií mnohých vedných disciplín ako je psychológia, psychiatria, sociológia a iné. Je predmetom aj takých duchovných aktivít, ako je umenie, náboženstvo a pod. Osamelosť na nás dolieha rôznou intenzitou v tých najrôznejších, často neočakávaných životných situáciách a prejavuje sa najrozmanitejších podobách. Má svoj čas prežívania a aj svoje psychologické, sociálne, kultúrne a iné dôvody. Niekto sa cíti osamelý krátkodobo a intenzívne, iný zasa dlhodobo bez hlbšieho prežívania. Príčiny, ktoré ju vyvolávajú, sú rôzne. Môže ju vyvolávať neporozumenie, neschopnosť komunikovať, nenaplnené ambície a sklamanie alebo nepriateľstvo a konflikt. Môže mať svoje vnútorné alebo vonkajšie príčiny, objektívne alebo subjektívne dôvody. Môže prameniť z nevšímavosti a ľahostajnosti tých, na ktorých nám záleží, ale aj z absencie sociálnych kontaktov. Vtedy psychológovia a sociológovia hovoria 7

8 o tzv. sociálnej osamelosti. Sociálna osamelosť súvisí s pocitmi absentovania širšej sociálnej siete. Môže vzniknúť v prípade, keď sa človek nachádza mimo známeho, napr. rodinného a priateľského prostredia, a pociťuje nedostatok sociálnych kontaktov, resp. potrebu mať na blízku rodinu, priateľov. 1 Na druhej strane osamelosť môže mať aj svoje vnútorné motívy, pre ktoré podnetom môžu byť isté vonkajšie vplyvy, či nepohoda prostredia, ale určujúcim faktorom sú vnútorné, existenciálne konflikty človeka so sebou samým. Tieto vnútorné motívy ho cielene vedú k vyhľadávaniu samoty, ktorá prerastá do osamelosti. Takto osamelý môže byť bezdomovec, ktorý sa dobrovoľne alebo pričinením iných vytesnil zo spoločenstva. Osamelosť môže byť príznačná aj pre umelca, ktorý svojou umeleckou tvorbou presahuje iných umelcov a cíti potrebu separovať sa v umeleckých kruhoch. Príkladov, kedy sa subjektívne prežívaná spolupatričnosť mení na potrebu osamelosti, nájdeme nespočetné množstvo. V dejinách to možno ilustrovať na stredovekých mníchoch a pustovníkoch, ktorí sa z vnútorných pohnútok stávajú osamelými. Hľadaním pokoja a samoty v kláštoroch chcú byť izolovaní a mať pokoj ruchu civilizačných centier, čo im umožňuje byť bližšie k Bohu. Ale aj dnešný moderný človek sa často bráni sociálnej a informačnej presýtenosti, hluku veľkomesta, tlaku povinností a zodpovednosti, čo naň bytostne dolieha v podobe zúfalstva, strachu, beznádeje a preto vyhľadáva samotu. Takýto človek potrebuje svoj intímny priestor, svoju samotu ako liek na medziľudský hluk a nepokoj. 2 Samotou sa dobrovoľne vylučuje z priestoru veľkomesta a volí si život v osamelosti. Osamelosť intenzívne vnímame aj v ťaživých existenciálnych stavoch ako sú pocity hanby a viny za spáchaný čin, s ktorým sa nemôžeme alebo z rôznych dôvodov nechceme nikomu zdôveriť. Osamelosť nás zachváti v stave úzkosti a to najmä vtedy, keď musíme uskutočniť vážne životné rozhodnutie, ktoré nikto iný za nás nemôže učiniť. Osamelosť sa k nám prihlási v zúfalom snažení po spoločenskom docenení, keď naše úsilie demonštrovať svoje schopnosti nenachádza adresáta. Osamelosť prichádza v starobe, keď už ľuďom, ktorí nás predtým milovali, začíname prekážať, keď sa stávame prebytočnými a nepotrebnými. Osamelí nás pohltí aj v hluku davu, v ktorom sa nachádzame. Ako tvrdí G. Marcel, môžeme mať veľmi intenzívny pocit osamelosti aj napriek tomu, že niekto, kto sa nachádza v miestnosti hneď vedľa nás, koho vidíme, počujeme, niekto, koho sa môžeme i dotknúť, je 1 VÝROST, J., SLAMĚNÍK, I.: Aplikovaná sociální psychologie. Praha : Grada, ZELINA, M.: Psychoanalýza samoty. In: Bibiana : revue a umení pre deti a mládež, roč. XII, 2005, č. 4, s

9 vlastne neprítomný, je od nás neporovnateľne viacej vzdialený než nejaká milovaná bytosť, ktorú od nás delia tisíce kilometrov, alebo ktorá už dokonca k nášmu svetu neprináleží. Onen druhý v miestnosti, nakoľko nie je hluchý, síce počuje moje slová, ale mňa vlastne nepočuje. Slová, tak ako sa mi od neho vracajú, a tak ako ich on sám reflektuje, sa pre mňa stávajú nezrozumiteľnými. 3 Stav osamelosti tu nastáva z dôvodu bezvýznamnosti tých ľudí, ktorí nás práve obklopujú. M. Palenčár to ilustruje nasledovne: Bolestne sú nám známe situácie, v ktorých máme pocit, že nejaký človek síce je vedľa nás, ale nie je s nami. Fyzická prítomnosť teda ešte neznamená prítomnosť hodnotovú. Preto môže byť človek osamelý aj v dave. 4 Osamelosť je pojem, ktorý sa napĺňa rôznym obsahom, podľa toho, ako ju aktuálne človek prežíva alebo ako je reflektovaná v jednotlivých vedných disciplínach a duchovných aktivitách a akú má v nich frekvenciu. Iným obsahom sa zapĺňa tento pojem u chorého človeka na nemocničnom lôžku a iný mu dáva vedec, ktorý tento pojem predmetne skúma napr. ako emočný, sociálny alebo kultúrny fenomén. Azda najfrekventovanejším sa tento pojem stretáva v psychologických disciplínach, ktoré mu dáva osobitý obsah. Psychológovia hľadajú príčiny v štruktúrach ľudskej psychiky a vo vonkajších sociálnych okolnostiach, ktoré ju spôsobujú. Analyzujú ich exogénne či endogénne príčiny a prejavy osamelosti. Tak napr. F. J. Bruno v práci Nebuďte sami aneb jak získat přítele osamelosť definuje ako negatívny mentálny a emocionálny stav sprevádzaný pocitmi izolácie s nedostatkom významnejších vzťahov s inými ľuďmi 5 Tento stav je spätý so subjektívnym zážitkom vnímanej situácie, alebo je výsledkom vnímania určitej nedostatkovosti v interpersonálnych vzťahoch. Osamelosť môže byť podľa psychológov vnímaná aj ako osobnostná črta predstavuje relatívne stabilný vzorec prežívania, alebo ako osobnostná premenná, ktorú možno chápať aj ako stav zážitku, ktorý je časovo ohraničený a spojený s dramatickými zmenami v živote človeka. 6 Okrem psychológie sa osamelosť stáva predmetom skúmania aj všetkých tých sociologických disciplín, ktoré ju chápu ako dlhodobé alebo krátkodobé vylúčenie človeka 3 BENDOVÁ, P Smrť, prežití a nesmrtelnost u Gabriela Marcela. In: Filozofický časopis, roč. 41,, č. 4, s PALENČÁR, M.: Substančný model v ontológii a problém ľudskej osamelosti. In: Filozofia: minulé podoby súčasné perspektívy. Bratislava : Maxima press, 2003, s BRUNO, F. J.: Nebuďte sami aneb Jak získat přítele. Praha : Nakl. Lidové noviny, 2002, s.8. 6 VÝROST, J., SLAMĚNÍK, I.: Aplikovaná sociální psychologie. Praha : Grada,

10 z istého sociálneho priestoru, resp. zo spoločenského života. Tak napríklad sociológovia veľmi často osamelosť spájajú s narušenými alebo neželanými nonkonformnými a deviačnými procesmi socializácie či resocializácie človeka. Chápu ju alebo môžu chápať ako dobrovoľné či nedobrovoľné vytesňovanie z istého spoločenstva (náboženskej komunity, sociálnej skupiny, záujmového združenia a pod.). Hľadajú sociálne príčiny, ktoré ju spôsobujú. Môžu to byt príčiny urbanistického charakteru, ako napríklad sťahovanie zo známeho na neznáme miesto, alebo rodinného charakteru, ako strata blízkej a milovanej osoby, rozvod po dlhodobom súžití partnerov, narušená komunikácia, strata rodinného prostredia, narušené vzťahy v rodine, ale aj pracovného charakteru, ako strata zamestnania a pod. Okrem uvedených môžu nimi byť aj mnohé iné príčiny, ktoré sú symptómom osamelosti. Sociológovia ich vidia aj v rôznych, často neočakávaných situáciách alebo v neštandardných vývinových vzorcoch správania sa ľudí, ktoré osamelosť spôsobujú. Popri príčinách skúmajú aj dôsledky osamelosti, ktoré môžu byť závažné a niekedy aj fatálne, ako napríklad poruchy spánku, neznesiteľné úzkostlivé stavy, depresia smerujúca až k ohrozeniu života, a pod. 7 Často krát sa človek stáva osamelým aj v stave bezmocnosti. Ako bytosť, ktorá disponuje mocou a využíva ju k rozmanitým ľudským úkonom, je z rôznych dôvodov zbavená tejto ľudskej dispozície či antropologickej určenosti. Zbavená tejto určenosti stáva sa bezmocnou, čoho dôsledkom môže byť osamelosť. A tá môže mať tie najrôznejšie príčiny. Bezmocnosť týranej ženy, bezmocnosť dôsledku nevyliečiteľnej choroby, bezmocnosť hendikepovanej osoby, ale aj občianska bezmocnosť voči dovolávaniu sa spravodlivosti v súdnom rozhodnutí. Na bezmocnosti môžeme ilustrovať, že iným spôsobom bude k osamelosti pristupovať napr. psychológ a iným politológ, ktorý ju spravila chápe ako vylúčenie z občianskeho a politického života alebo ako vylúčenie zo spolurozhodovania o spoločenskom a politickom dianí. Teoretická reflexia politológie bude smerovať k tomu, aký spoločenský poriadok, resp. organizácia spoločensko-politického diania spôsobuje bezmocnosť a osamelosť. V nej sa stretávame napríklad s otázkami: Aké spoločenské a politické zoskupenie, komunita či sociálna skupiny spôsobuje, že sa v nich človek ako jednotlivec cíti osamelý? Ktorý spoločenský poriadok demokratický alebo totalitný robí ľudí osamelejšími? Osamelosť môže spôsobovať aj kultúrne prostredie, v ktorom ľudia žijú. Preto sa kulturológ a kultúrny antropológ bude zamýšľať nad osamelosťou z hľadiska tých 7 TOURNIER, P.: Osamelost mezi lidmi. Praha : Návrat domu,

11 kultúrnych hodnôt, pravidiel a ideí, ktoré ju spôsobujú. Zaoberá sa tým, aké pravidlá, hodnoty a idey spôsobujú stratu kultúrnej identity človeka v istom spoločenstve, či etniku, a tým ho robia osamelým. Zaoberajú sa otázkou vzťahu kultúrnej identity a osamelosti. Ilustrovať to možno na pracovných mobilitách dnešnej doby v krajinách Európskej únie. Mnohé krajiny riešia nedostatok pracovných príležitostí rieši pomocou štrukturálnej a cirkulačnej mobility, čoho dôsledkom je nielen strata pevného prostredia, ale aj strata kultúrnej identity, čo ľudí robí osamelejšími. Nová situácia, resp. vytrhnutie z rodinného prostredia sa prejaví v nižšej miere ich percipovanej subjektívnej pohody. Táto nová situácia prispieva k tomu, že človek sa často cíti bezvýznamný, bezmocný a v izolácii. A keď je ešte konfrontovaný s rôznymi krízami v interpersonálnych vzťahoch (v rodine, pracovnom kolektíve susedských vzťahoch a pod.), potom osamelosť sa tým len umocňuje. Osamelosť môže spôsobovať aj nedostatok zdrojov a bohatstva, s ktorými spoločnosť disponuje. V každom spoločenstve je človek je súčasťou tvorby a rozdeľovania spoločenských produktov potrebných na jeho reprodukciu a kultiváciu. A tak ekonómovia si budú okrem iného všímať aj tie sféry hospodárskeho života, ktoré spôsobujú stratifikáciu spoločnosti na chudobných a bohatých. A popri tom sa iste stretnú s otázkou, ako nedostatok zdrojov a chudoba spôsobuje osamelosť. Okrem toho skúmajú tie segregované skupiny, ktorým sa nedostáva plnohodnotnej účasti na spoločenskom produkte, na základe čoho trpia chudobou. V segregovaných komunitách sa spája chudoba s pocitom opovrhnutia spoločnosťou, vedie k stigmatizácii susedstiev a komunít, ktorá sa prehlbovaním chudoby ešte viac zosilňuje. Takto môže problém segregácie z chudoby viesť až k pocitu bezradnosti, beznádeje a osamelosti. Osamelosť zohráva významnú úlohu aj v živote veriacich ľudí. Vystupuje ako významný duchovný aspekt mravnej katarzie človeka. A nielen to, ale aj ako nutný predpoklad transcendovania človeka ako ľudskej bytosti k niečomu nadzmyslovému a nadrozumovému, niečomu, čo ho prekračuje. Preto nám teológovia, ale aj mnohí filozofi personalizmu osamelosť predstavujú predovšetkým ako stratu a absenciu personálnej (osobnej) interakcie človeka s Transcendentnom (Bohom). U veriaceho človeka sa často stretávame s výčitkou, ktorú adresuje Bohu v ťažkých životných situáciách slovami: Bože, prečo si ma opustil? Odvrátená tvár Boha dáva veriacim pocity a vedomie osamelosti. Veriaci človek osamelosť veľmi intenzívne vníma v súvislosti so stratou základných transcendentálií ako je viera, láska a nádej. Na tento aspekt osamelosti upozorňujú aj personalisti, ktorí vzťah k človeka k Bohu predstavujú ako výlučne osobný. Nechápu osamelosť ako niečo negatívne, čo ho izoluje od Boha, ale naopak, ako pozitívnu hodnotu, 11

12 ktorá človeku umožňuje zbaviť sa jeho pohltenia v objektivizovanom, pominuteľnom, vecnom svete a prijať vyššie, nadčasové hodnoty. Osamelosť ako pozitívum chápu len vo vzťahu k takému spoločenstvu, ktoré ho odvracia od Boha. V izolácii od márnivostí verejného života nachádza hlbší zmysel viery, nádeje a lásky, čo je výrazom jeho intímneho, osobného transcendovania k Bohu. Osamelosť je nádejou na ceste k Bohu. Človek ako osoba je osamelý aj preto, lebo jeho osobný život v spätosti s Bohom je nadčasový. Má určitú hodnotu len potiaľ, pokiaľ smeruje k transcendencii, pokiaľ zmysel jeho života spočíva v nádeji na večné spasenie. Každý ľudský zámer, každý čin uskutočňuje človek sám za seba vo viere a v nádeji úspešného zavŕšenia. Aký zmysel týmto zámerom a činom dávame je vždy len a len na ňom samom. Veriaci človek v naplnení týchto zámerov môže priamo cítiť vnútornú potrebu samoty a prostredníctvom nej chce byť k dispozícii niekomu. Vnútorná samota je spoluvytvárajúcou osobnosť konkrétneho človeka, je priestorom pre prítomnosť Boha, ktorý jediný má právo preniknúť do najvnútornejších komnát duše a bytia. 8 Úsilie hlboko veriaceho človeka je zamerané na odlúčenie sa od pozemských vecí a na dosiahnutie vnútorného pokoja, v ktorom sa sprítomňuje Božia vôľa. Človek tým, že sa odpútal a izoloval od svetského života, že sa dobrovoľne zbavil svetských nástrah upadnutia do hriechu a primkol sa k Bohu, stal dobrovoľne osamelým. Ale osamelým sa stal i vtedy, keď stratil Boha, stratil metafyzickú istotu v nestálom, premenlivom a pominuteľnom svete. Z náboženského hľadiska poblúdenie a odvrátenie sa od Boha je spustnutím človeka v osamelosti. Pozitívnu hodnotu tu má osamelosť v izolácii od zla a svetským zhýralostí a negatívnu v odvrátení sa od dobra a milosti Boha. Osamelosť je aj predmetom záujmu umeleckého stvárnenia a duchovných aktivít spisovateľov, básnikov, hudobníkov a maliarov. Námetom literárnych diel a básni sa často stávajú osamelí ľudia v rôznych zložitých životných situáciách. Pre všetky duchovné aktivity, ktoré osamelosť reflektujú či už teoreticky alebo umelecky, je charakteristické, že tento pojem je vykladaný pluralitne, jeho význam je relatívny a jeho obsahy sú rôznorodé a nejednoznačné. Všetky uvedené a ďalšie duchovné aktivity nám však poskytujú bohatú skúsenosť prejavov osamelosti, avšak len v jednotlivých parciálnych oblastiach života človeka. Neumožňujú nám ju postihnúť v jej celostnej, bytostnej podobe existencie človeka. Tu však má svoje nezastupiteľné miesto filozofia, v ktorej sa pertraktuje pojem osamelosti ako jeden z atribútov bytostného určenia človeka, bez ohľadu na to, či ho vnímame pozitívne 8 CALPAŠOVÁ, M.: Fenomény samoty. In: Verbum, roč. XV, 2004, č. 3 a 4, s

13 alebo negatívne. Filozofia nám umožňuje skúmať osamelosť na úrovni existencie človeka, na úrovni jeho autentických prejavov, lebo sme diskrétnymi a navzájom izolovanými súcnami práve preto a natoľko, že sme, a nakoľko sme, nezávislými a autentickými. 9 Avšak aj filozofia tejto pojem predstavuje prostredníctvom rôznych filozofických stanovísk. Predstavuje ho z rôznych perspektív a v rôznych podobách. Na jeho nejednoznačnosť nás odkazujú už samotné filozofické otázky, ktoré si v súvislosti s týmto pojmom najčastejšie kladieme a na ktoré jednotliví filozofi dávajú rôzne odpovede. Súvisí to s tým, ako riešia filozofické, resp. filozoficko-antropologické otázky osamelosti. K tým najvšeobecnejším a najfrekventovanejším filozofickým otázkam patria: Sme osamelí v tomto svete? Spôsobuje nám osamelosť svet, v ktorom žijeme? Máme nejakú metafyzickú istotu osamelosti? Je jej príčinou svet, ktorý nám nevyhovuje? Čo nám v tomto svete bytostne, trvalo a čo dočasne navodzuje stav osamelosti? Ak osamelosť skúmame ako ľudský problém, ako problém ktorý vzniká medzi ľuďmi, potom k nemu musíme pristupovať ako problému sociálnych interakcií. Väzby medzi ľuďmi majú rôznu podobu. Niektorí ľudia sa necítia osamelí i keď nemajú bohaté sociálne väzby a niekedy sú dokonca sociálne izolovaní. Iní sa zasa cítia osamelí aj napriek tomu, že žijú vo víre veľkého počtu ľudí v sociálne presýtenom prostredí. Možno to ilustrovať na množstve umelcov (hercov, maliarov a spisovateľov), ktorí napriek čulému a bohatému spoločenskému životu sa cítili veľmi, často až patologicky, osamelí. Za všetkým možno uviesť príklad búrlivého spoločenského života herečky Merilyn Monroe, ktorá skoncovala so svojim životom v neznesiteľnom stave osamelosti. Osamelosť sama o sebe nie je ani poznaním ani hodnotení. Len obracia človeka k sebe samému, svojmu bytostnému určeniu. Dokonca ani všetky poznané faktory, ktoré osamelosť vyvolávajú (odcudzenie, vina, zúfalstvo, strach, blízkosť smrti a ďalšie), nevysvetľujú jej podstatu. Osamelosť má množstvo dôvodov, ktoré sú bez logiky, ktoré rozum nepozná,, ba dokonca môže byť k nim slepý a hluchý. Osamelosť si uvedomujeme vo vzťahoch, k Bohu, svetu, domovine, blízkym ľuďom, milovanej osobe, chorobe, veciam, s ktorými sme spätý s pod. Osamelosť v poznaní uzatvára vonkajší svet vzťahov a otvára človeku jeho vnútorný svet sebapoznania. Je podmienkou sebapoznania. Čím silnejšie je prežívaná osamelosť, tým hlbšie a úplnejšie je sebapoznanie, poznanie vlastných tvorivých a iných potencií. Emocionálne aspekty osamelosti majú primárny charakter a tvoria fundament jedinečnosti 9 PALENČÁR, M.: Substančný model v ontológii a problém ľudskej osamelosti. In: Filozofia: minulé podoby súčasné perspektívy. Bratislava : Maxima press, 2003, s

14 človeka. Emocionalitu človeka tvoriacu významný aspekt ľudského bytia v osamelosti možno chápať aj ako súčasť štruktúry individuálneho bytia človeka, pretože nielen tvorí základ všetkého vedenia a sebapoznania, ale aj otvára človeka voči svetu v nových možnostiach jeho poznania a sebavyjadrenia v ňom a zároveň mu otvára predtým uzavretý svet nových hodnôt. V uvedených myšlienkach sme naznačili, že osamelosť aj z filozofického hľadiska možno skúmať v rôznych rovinách. Z nich najvýraznejšie vystupujú do popredia existenciálna, sociálna a emočná rovina. V nich si kladieme otázky a hľadáme odpovede na to, čo osamelosť znamená. Čím hlbšie k tomuto fenoménu ľudského bytia prenikáme, tým väčšie pochybnosti o tom, čo je osamelosť sa nás zmocňujú. Znepokojuje nás najmä otázky, kde je hranica medzi pozitívnymi a negatívnymi účinkami osamelosti? Ako sa vzájomne podmieňujú existenciálna, emocionálna a sociálna osamelosť. Čo je to krátkodobá a dlhodobá osamelosť a aké sú jej dôsledky. Psychológovia tvrdia, že osamelosť zažíva vo svojom živote každý človek. Krátkodobá osamelosť môže jednotlivcovi poskytnúť priestor pre sebareflexiu, samohodnotenie, oddych od množstva podnetov, ktoré nám poskytuje sociálne prostredie, v ktorom sa pohybujeme. Naša spoločnosť je skôr verbálna, veľa hovoríme, ale menej počúvame iných a svoje myšlienky. Sme ustavične zahltení množstvom informácií, ktoré získavame prostredníctvom, televízie, internetu, ale aj telefónu. Napriek tomu pribúda ľudí, ktorí sa cítia dlhodobo osamelí. Preto je dôležité skúmať osamelosť vo všetkých jej životných prejavoch, čo bez interdisciplinárneho prístupu nie je možné. Štúdia je aj súčasťou riešenia grantovej úlohy vedenej pod číslom 1/0182/13 s názvom Problém osamelosti v živote súčasného človeka (Filozofické skúmania). BIBLIOGRAFIA BENDOVÁ, P Smrť, prežití a nesmrtelnost u Gabriela Marcela. In: Filozofický časopis, roč. 41, č. 4, s BRUNO, F. J.: Nebuďte sami aneb Jak získat přítele. Praha : Nakl. Lidové noviny, 2002, s. 8. CALPAŠOVÁ, M.: Fenomény samoty. In: Verbum, roč. XV, 2004, č. 3 a 4, s. 59. VÝROST, J., SLAMĚNÍK, I.: Aplikovaná sociální psychologie. Praha : Grada, PALENČÁR, M.: Substančný model v ontológii a problém ľudskej osamelosti. In: Filozofia: minulé podoby súčasné perspektívy. Bratislava : Maxima press, 2003, s

15 PALENČÁR, M.: Substančný model v ontológii a problém ľudskej osamelosti. In: Filozofia: minulé podoby súčasné perspektívy. Bratislava : Maxima press, 2003, s TOURNIER, P.: Osamelost mezi lidmi. Praha : Návrat domu, ZELINA, M.: Psychoanalýza samoty. In: Bibiana : revue a umení pre deti a mládež, roč. XII, 2005, č. 4, s. 52. VÝROST, J., SLAMĚNÍK, I.: Aplikovaná sociální psychologie. Praha : Grada,

16 ISSN Dr hab. Jakub Bartoszewski Praca socjalna: rola i zadania aspekt prawny PWSZ Konin 16

17 Abstract This article is an attempt to present the tasks and role of social work in light of the provisions of statutory law. The article uses the law on social assistance to the canvas on its present duties, and Principia profession which is social work. It should also be stressed that brought closer - selectively - a bill whose main purpose is to support the public in difficult and problem situations. In conclusion clearly stated definition of a profession which is a social worker. Key words: social work, social policy, social assistance Artykuł jest próbą przedstawienia zadań I roli pracy socjalnej w świetle przepisów prawa stanowionego. W artykule wykorzystano ustawę o pomocy społecznej by na jej kanwie przedstawić obowiązki oraz principia zawodu jakim jest praca socjalna. Należy również podkreślić, iż przybliżono wybiórczo ustawę, której zasadniczym celem jest wspieranie społeczeństwa w trudnych i problemowych sytuacjach życiowych. W konkluzji w sposób jednoznaczny podano definicję zawodu jakim jest pracownik socjalny. Słowa klucze: praca socjalna, polityka społeczna, pomoc społeczna 1. Praca socjalna to uznana powszechnie dziedzina wiedzy, która zajmuje się problematyką społeczną w kontekście interdyscyplinarnym, np.: pedagogika, psychologia, socjologia czy filozofia wychowani. Współcześnie stosunkowo od niedawna w Polsce pojawiły się możliwości studiowania tego kierunku najczęściej w granicach szeroko rozumianej pedagogiki. Działanie to jest spowodowane zapotrzebowaniem społecznym na pracowników instytucji, które zajmują się tak zwaną pomocą społeczną. Praca socjalna umożliwia grupą takim jak: jednostki, rodziny przezwyciężenie trudności, które pojawiły się w skutek sytuacji losowych, np.: strata pracy. W pracy socjalnech chodzi nie tylko o określone działanie zabezpieczające, czy korygujące, ale przede wszytkim o wsparcie i realizację polityki społecznej państwa, które winno mieć na wzgledzie zasady równych sans nie zaleznie od wieku, płci, przekonań poliotycznych, religijnych, rasy czy kultury. 12 marca 2004 roku polityka społeczna została zamknieta między innymi w ustawie o pomocy społecznej, w której czytamy: 17

18 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. 2. Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związ-kami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi. Na pomocy społecznej spoczywa odpowiedzialność za ochronę osób najsłabszych oraz egzekwowanie ustawowych zobowiązań własciwych organów mówi o tym art 2 ustawy o pomocy społecznej 10 : 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. 2. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. 3. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. 4. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. 1. Należy zauważyć, iż z pośród zadań pomocy społecznej istotne miejsce zajmuje praca socjalna rozumiana jako ( ) poprawa funkcjonowania osób i rodzin w ich środowisku społecznym 12. Stąd praca socjalna prowadzona jest: 1) z osobami i rodzinami w celu rozwinięcia lub wzmocnienia ich aktywności i samodzielności życiowej; 10 Ustawa z dnia 12 marca 2004r. (Dz. U z późniejszymi zmianami) art Ibidem, art Ibidem, art

19 2) ze społecznością lokalną w celu zapewnienia współpracy i koordynacji działań instytucji i organizacji istotnych dla zaspokajania potrzeb członków społeczności. 2. Praca socjalna może być prowadzona w oparciu o kontrakt socjalny. 3. W pracy socjalnej wykorzystuje się właściwe tej działalności metody i techniki, stosowane z poszanowaniem godności osoby i jej prawa do samostanowienia 13. W pracy socjalnej chodzi więc o profesjonalną pomoc w kierunku wzmocnienia lub odzyskania zdolności adresatów pomocy w optymalnym funkcjonowaniu oraz tworzeniu sprzyjających ku temu warunków społecznych. 2. Należy podkreslić, iż ustawodawca w artykule 45 ust. 4 oraz w artykule 46 wskazuje role jaką pełni w pomocy społecznej praca socjalna: Art. 45 ust. 4: Praca socjalna świadczona jest osobom i rodzinom bez względu na posiadany dochód. Art. 46. Mówi wprost o roli jaką pełni pomoc społeczna w osobie pracownika socjalnego, który pełniąc swe obowiązki może kierować podopiecznego do specjalistów w zakresie psychologii, prawa, itp. 1. Poradnictwo specjalistyczne, w szczególności prawne, psychologiczne i rodzinne, jest świadczone osobom i rodzinom, które mają trudności lub wykazują potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu swoich problemów życiowych, bez względu na posiadany dochód. 2. Poradnictwo prawne realizuje się przez udzielanie informacji o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, zabezpieczenia społecznego, ochrony praw lokatorów. 3. Poradnictwo psychologiczne realizuje się przez procesy diagnozowania, profilaktyki i terapii. 4. Poradnictwo rodzinne obejmuje problemy funkcjonowania rodziny, w tym problemy opieki nad osobą niepełnosprawną, a także terapię rodzinną Ibidem 14 Ibidem, art. 45 ust. 4 oraz 46 ust

20 W kontekście ustawy o pomocy społecznej przedstawia się podstawowe zadania pracownika socjalnego. Przez zadania należy rozumieć zespół norm i procedur umożliwiających realizację usługi, które zamykają się w: 1. Podstawach prawnych (zasadniczą normą prawną dla pracownika socjalnego jest ustawa o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku). 2. Określonych działaniach (praca socjalna świadczy usługi w formie pomocy społecznej w celu wsparcia osób potrzebujących. Stąd pracownik socjalny prowadzi działania z: rodzinami oraz indywidualnymi jednostkami w celu wzmocnienia ich aktywności i samodzielności, np.: na rynku pracy. instytucjami oraz społecznością lokalną szoroko rozumianą w celu koordynowania działań społecznych. Zakres ten nie zamyka się jednak do wyżej wymienionych form, ale prowadzi do indywidualizacji proplemów poszczególnycvh podmiotów, co w konsekwencji pozwala na bezpośrednią współpracę z osobami i rodzinami w celu rozwinięcia lub wzmocnienia ich aktywności i samodzielności życiowej, czy też koordynowanie działań na rzecz społeczności loklanej. Na zakończenie tego punktu warto podkreślić, iż wspomniane działania mają charakter podmiotowy, natomias w pracy socjalnej mamy również elemet przedmiotowy. Zamyka się on w: 1. obszarze życia osób, rodzin i małych grup społecznych, który pracowik socjalny wskazuje jak mentor w jaki sposób odzyskać zdolność do funkcjonowania w społeczeństwie. 2. świadczczeniu osobom i rodzinom wsparcia w postaci doradztwa oraz zasiłków w celu powrotu do życia w społeczeństwie otwartym. Powyższe spojrzenie na prace socjalną powoduje, iż pracownik socjalny prócz wiedzy z zakresu świadczeń musi wykazać się znajomością psychologii, profilaktyki, pedagogiki oraz socjologii. Stąd koniecznym wydaje się i uzasadnionym podnoszenie kwalifikacji z zakresu polityki społecznej oraz pomocy społecznej w naszym kraju. 20

dr Jakub Bartoszewski Rektor Wyższej Szkoły Humanistyczno Ekonomicznej w Sieradzu

dr Jakub Bartoszewski Rektor Wyższej Szkoły Humanistyczno Ekonomicznej w Sieradzu Szanowni Państwo mam zaszczyt zaprosić Państwa na I Międzynarodową Interdyscyplinarną Konferencję, pt.: Możliwość w nauce, nauka w możliwości organizowaną przez Wyższą Szkołę Humanistyczno-Ekonomiczną

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 W BYTOMIU

KONCEPCJA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 W BYTOMIU KONCEPCJA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 W BYTOMIU Nasze przedszkole stwarza warunki, które zapewniaja każdemu wychowankowi indywidualny rozwój zgodnie z jego potrzebami, zainteresowaniami i uzdolnieniami.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach Plan wychowawczy Oddziału Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II w Skorzeszycach Cele: Plan wychowawczy punktu przedszkolnego zakłada: Pracę nastawioną na poznanie samego siebie Pracę

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

USTAWA z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej USTAWA z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Ustawa obowiązuje od 1.01.2012r. Ustawa określa : zasady i formy wspierania rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola nr 5 Zielona Półnutka w Swarzędzu

Koncepcja pracy Przedszkola nr 5 Zielona Półnutka w Swarzędzu Koncepcja pracy Przedszkola nr 5 Zielona Półnutka w Swarzędzu Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Katarzyna Staszczuk DYREKTOR PP P w Ostrołęce Publiczna placówka

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C 20 388 Lublin 6 tel. 081 7518741, tel / fax. 081 7518621 PROGRAM ODDZIAŁYWAŃ SOCJOTERAPEUTYCZNYCH. BEZ ZŁUDZEŃ ZAŁOŻENIA OGÓLNE opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna 5 62-080 Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna 5 62-080 Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY - 2014 1 Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. (art. 48, 53, 70) Ustawa o systemie oświaty z 7.09.1991 r. (art. 1, 5, 33, 34a, 40) z późniejszymi zmianami

Bardziej szczegółowo

Edukacja i wychowanie wyzwania współczesności

Edukacja i wychowanie wyzwania współczesności Edukacja i wychowanie wyzwania współczesności redakcja naukowa Lidia Pawelec CZĘŚĆ I. WSPÓŁCZESNOŚĆ W EDUKACJI PROBLEMY I ROZWIĄZANIA Część II. Kierunki współczesnego wychowania rola rodziny Kielce 2013

Bardziej szczegółowo

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin Jednostka prowadząca kierunek: Zakład Zdrowia Publicznego Kierunek: Zdrowie publiczne Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna III rok I 0 studia stacjonarne Pedagogika zdrowia Punkty ECTS: Wykłady: 20 godziny

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Kształcenie alternatywne

Kształcenie alternatywne Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Koncepcje i zasady kształcenia alternatywnego dr Sabina Zalewska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 12 grudnia 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Cele podejmowanych działań:

Cele podejmowanych działań: Cele podejmowanych działań: Działania wychowawcze podjęte w takiej formie mają w szczególności na celu rozwój i kształtowanie społecznych kompetencji wychowanek, a także rozwój nieukształtowanej jeszcze

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Studia Sieradzana ISSN 2299-2928 Nr 3/2013 Sieradz 2013 ISSN 2299-2928 Studia Sieradzana 3/2013 Redaktor naczelny: dr Joanna Swędrak, Z-ca Redaktora:

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. K. I. GAŁCZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE Rok szkolny 2015/2016

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. K. I. GAŁCZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE Rok szkolny 2015/2016 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. K. I. GAŁCZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE Rok szkolny 2015/2016 CELE PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO 1. Stworzenie dziecku możliwości rozwoju intelektualnego 1. Wspieranie

Bardziej szczegółowo

Edukacja elastyczna flexischooling

Edukacja elastyczna flexischooling Edukacja elastyczna flexischooling James Hemming Jon Holt Roland Meighan Philip Toogood 1 Edukacja elastyczna Pedagogika skoncentrowana na uczniu, proces nauczania odpowiada potrzebom dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W PIEKARACH ROK SZKOLNY 2015/2016

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W PIEKARACH ROK SZKOLNY 2015/2016 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W PIEKARACH ROK SZKOLNY 2015/2016 Podstawę prawną Programu Wychowawczego Szkoły stanowią następujące dokumenty: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art.48 ust.

Bardziej szczegółowo

PRZEDSZKOLNEGO W PRZEDSZKOLU AKADEMIA MŁODEGO GENIUSZA W RADOMIU

PRZEDSZKOLNEGO W PRZEDSZKOLU AKADEMIA MŁODEGO GENIUSZA W RADOMIU GŁÓWNE CELE WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO W PRZEDSZKOLU AKADEMIA MŁODEGO GENIUSZA W RADOMIU Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

Rola i miejsce rodziców w szkole, czyli jak zbudować partnerskie relacje?

Rola i miejsce rodziców w szkole, czyli jak zbudować partnerskie relacje? Rola i miejsce rodziców w szkole, czyli jak zbudować partnerskie relacje? Krótki przewodnik dla zainteresowanych opracowany przez: Elżbietę Piotrowską-Gromniak, Dorotę Wróblewską oraz Bożenę Jaszczuk.

Bardziej szczegółowo

PLAN DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwiu

PLAN DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwiu PLAN DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwiu Przedstawiony Radzie Pedagogicznej w dniu 15 września 2015 r. 1 1. Organizacją wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zajmują się

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Przedszkola Prywatnego URWIS W Olsztynie

KONCEPCJA PRACY Przedszkola Prywatnego URWIS W Olsztynie KONCEPCJA PRACY Przedszkola Prywatnego URWIS W Olsztynie Koncepcja pracy przedszkola oparta jest na celach i zadaniach zawartych w aktach prawnych: 1. Ustawa o systemie oświaty oraz aktach wykonawczych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXVIII/143/2013 RADY GMINY PAPOWO BISKUPIE. z dnia 5 czerwca 2013 r.

UCHWAŁA NR XXVIII/143/2013 RADY GMINY PAPOWO BISKUPIE. z dnia 5 czerwca 2013 r. UCHWAŁA NR XXVIII/143/2013 RADY GMINY PAPOWO BISKUPIE z dnia 5 czerwca 2013 r. w sprawie utworzenia Punktów Przedszkolnych na terenie Gminy Papowo Biskupie w miejscowościach Zegartowice i Dubielno Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Wstęp Program wychowawczy szkoły jest opracowany zgodnie z: Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/243/2013 RADY POWIATU W SANDOMIERZU. z dnia 31 grudnia 2013 r.

UCHWAŁA NR XL/243/2013 RADY POWIATU W SANDOMIERZU. z dnia 31 grudnia 2013 r. UCHWAŁA NR XL/243/2013 RADY POWIATU W SANDOMIERZU z dnia 31 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego Programu działań profilaktycznych w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DOMU DZIECKA W GŁOGÓWKU

REGULAMIN DOMU DZIECKA W GŁOGÓWKU Załącznik do Uchwały. Zarządu Powiatu w Prudniku REGULAMIN DOMU DZIECKA W GŁOGÓWKU I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Dom dziecka w Głogówku zwany dalej domem dziecka jest placówką socjalizacyjną, powołaną w celu

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY Rozpoczęcie nauki szkolnej przez dziecko to wkroczenie w nowy etap życia. Spotyka się ono z sytuacją

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014 2015r. I. Wprowadzenie Wdrażanie modelowych rozwiązań pracy z rodziną wieloproblemową, w szczególności rozwój pracy socjalno-

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem Justyna Kurtyka-Chałas Kryzys wychowania, o jakim dziś często mówimy w odniesieniu zarówno do domu rodzinnego jak i szkoły, jest przede wszystkim kryzysem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka?

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Prace nad utworzeniem instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce zainicjowane zostały przez organizacje pozarządowe i środowiska działające na rzecz praw dzieci. W rezultacie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi im. Mieszka I w Świnoujściu PROGRAM PROFILAKTYKI ROK SZKOLNY 2010 2015 Tworzenie programu profilaktyki, to nic innego, jak planowanie pewnego specyficznego

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ. Załącznik nr 13

PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ. Załącznik nr 13 PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ Załącznik nr 13 Pomoc psychologiczno pedagogiczna to szczególny rodzaj wzajemnego oddziaływania osoby pomagającej

Bardziej szczegółowo

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku

Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku 1. 1. Punkt przedszkolny nosi nazwę: Punkt Przedszkolny w Szkole Podstawowej w Karpicku, zwany dalej Punktem Przedszkolnym. 2. Punkt Przedszkolny

Bardziej szczegółowo

Regulamin pracy Świetlicy Środowiskowej w Zembrzycach Zembrzyce 584 pawilon LKS Garbarz

Regulamin pracy Świetlicy Środowiskowej w Zembrzycach Zembrzyce 584 pawilon LKS Garbarz Regulamin pracy Świetlicy Środowiskowej w Zembrzycach Zembrzyce 584 pawilon LKS Garbarz Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Świetlica Środowiskowa jest placówką opiekuńczo - wychowawczą typu wsparcia dziennego,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOLNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 28. im. gen. Józefa Kustronia w Bielsku-Białej

REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOLNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 28. im. gen. Józefa Kustronia w Bielsku-Białej REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOLNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 28 im. gen. Józefa Kustronia w Bielsku-Białej I. Postanowienia ogólne Świetlica jest integralną częścią szkoły w swojej programowej działalności realizuje

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI im. gen. DEZYDEREGO CHŁAPOWSKIEGO W BOJANOWIE. PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI Podstawę do szkolnego programu profilaktyki stanowią następujące akty prawne:

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Przyjęta uchwałą nr 3 z dnia 27. 08. z 2014 r. Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym. Koncepcja została opracowana

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Łódź, ul.lokatorska 12; www.przedszkole.honoratki.pl

Łódź, ul.lokatorska 12; www.przedszkole.honoratki.pl Łódź, ul.lokatorska 12; www.przedszkole.honoratki.pl Sługa Boża Aniela Róża Godecka Patronka Przedszkola Rozwój dziecka w naszej placówce jest oparty na chrześcijańskiej koncepcji wychowania wyrastającej

Bardziej szczegółowo

Montessori w domu i przedszkolu nie montessoriańskim. Joanna Maghen Polski Instytut Montessori www.montessori.info.pl

Montessori w domu i przedszkolu nie montessoriańskim. Joanna Maghen Polski Instytut Montessori www.montessori.info.pl Montessori w domu i przedszkolu nie montessoriańskim Joanna Maghen Polski Instytut Montessori www.montessori.info.pl DWA ETAPY WARSZTATÓW MONTESSORI W PRZEDSZKOLU KONWENCJONALNYM MONTESSOIR W DOMU n Montessori

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA,

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, Zespół Szkół Integracyjnych w Siemianowicach Śląskich Strona 1 z 5 KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, PEDAGOGA Kryteria oceny pracy nauczyciela, wychowawcy, bibliotekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXIII/140/2008 Rady Miejskiej w Rudniku nad Sanem z dnia 18 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego w Kopkach.

Uchwała Nr XXIII/140/2008 Rady Miejskiej w Rudniku nad Sanem z dnia 18 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego w Kopkach. Uchwała Nr XXIII/140/2008 Rady Miejskiej w Rudniku nad Sanem z dnia 18 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego w Kopkach. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

Osoby odpowiedzialne. I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce

Osoby odpowiedzialne. I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce Sfera rozwoju Zadania I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce Formy realizacji Poznanie technik i stylów uczenia się na gddw stosowanie metod aktywizujących na lekcjach

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ II Cele i zadania szkoły

ROZDZIAŁ II Cele i zadania szkoły ROZDZIAŁ II Cele i zadania szkoły 4 1. Szkoła realizuje zadania określone w ustawie oraz przepisach wydanych na jej podstawie, z uwzględnieniem programu wychowawczego szkoły i programu profilaktyki szkoły,

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1 Załącznik do Uchwały XX/100/16 Rady Gminy Dziemiany z dnia 18.03.2016r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE Do zadań własnych określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu:. Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy obowiązkowy Wydział: Humanistyczno- Społeczny

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

Starosta /-/ Jacek Protas

Starosta /-/ Jacek Protas UCHWAŁA Nr CCLXIV/06 Zarządu Powiatu Lidzbarskiego z dnia 7 listopada 2006 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego placówki opiekuńczo-wychowawczej Rodzinnego Domu Dziecka w Lidzbarku Warmińskim Na podstawie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

Strona1 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ ZESPOŁU SZKÓŁ W ZEGRZU. Rok szkolny 2014/2015

Strona1 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ ZESPOŁU SZKÓŁ W ZEGRZU. Rok szkolny 2014/2015 Strona1 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ ZESPOŁU SZKÓŁ W ZEGRZU Rok szkolny 2014/2015 Strona2 Założenie programu: Rozwój ucznia w sferze społecznej, moralnej, intelektualnej i fizycznej Cel wychowania:

Bardziej szczegółowo

ŚWIETLICA ŚRODOWISKOWO-TERAPEUTYCZNA CEGIEŁKA W SZKLARSKIEJ PORĘBIE

ŚWIETLICA ŚRODOWISKOWO-TERAPEUTYCZNA CEGIEŁKA W SZKLARSKIEJ PORĘBIE ŚWIETLICA ŚRODOWISKOWO-TERAPEUTYCZNA CEGIEŁKA W SZKLARSKIEJ PORĘBIE PODSTAWY PRAWNE DZIAŁANIA 1. Świetlica środowiskowa Plus działa na podstawie regulaminu oraz w oparciu o następujące akty prawne: - ustawa

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

PLAN WYCHOWAWCZY SOSW NR 2 2012-2015

PLAN WYCHOWAWCZY SOSW NR 2 2012-2015 PLAN WYCHOWAWCZY SOSW NR 2 2012-2015 Gdynia, Energetyków 13 Wstęp: Szkoła w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych kieruje się dobrem uczniów, umożliwia im wszechstronny i harmonijny

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PONADLOKALNEJ ŚWIETLICY ŚRODOWISKOWEJ W OGRODNIKACH

REGULAMIN PONADLOKALNEJ ŚWIETLICY ŚRODOWISKOWEJ W OGRODNIKACH Załącznik Do Zarządzenia Nr 7/2009 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Milejewie REGULAMIN PONADLOKALNEJ ŚWIETLICY ŚRODOWISKOWEJ I. Podstawa prawna. W OGRODNIKACH 1. Placówka prowadzi swoją

Bardziej szczegółowo

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16 Strona 1 SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY Warszawa 2015/16 Strona 2 PODSTAWA PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO SZKOŁY Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Ustawa

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Opracowanie Jolanta Malanowska Powiatowy Ośrodek Edukacji w Środzie Śląskiej BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA JAKOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ NAUCZANIA Sposób i rodzaj podejmowanych w szkole działań wychowawczych. Klimat

Bardziej szczegółowo

2. Podnoszenie poczucia bezpieczeństwa dzieci w szkole i środowisku zewnętrznym poprzez podejmowanie działań zapobiegających agresji i przemocy:

2. Podnoszenie poczucia bezpieczeństwa dzieci w szkole i środowisku zewnętrznym poprzez podejmowanie działań zapobiegających agresji i przemocy: SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Opracowany w szkole Program Profilaktyki dostosowany jest do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych naszych uczniów oraz potrzeb środowiska lokalnego, opisuje w

Bardziej szczegółowo

OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE

OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE (miasto i gmina Syców, miasto i gmina Międzybórz, gmina Dziadowa Kłoda) Przedszkola A) Na terenie

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA RODZICÓW. Rodzice dzieci i młodzieży. Dostosowana do potrzeb. Ustalana indywidualnie. Wszyscy pracownicy pedagogiczni Poradni

OFERTA DLA RODZICÓW. Rodzice dzieci i młodzieży. Dostosowana do potrzeb. Ustalana indywidualnie. Wszyscy pracownicy pedagogiczni Poradni OFERTA DLA RODZICÓW Konsultacje z rodzicami, wsparcie psychologiczno pedagogiczne Indywidualna Rodzice dzieci i młodzieży Dostosowana do potrzeb Ustalana indywidualnie Wszyscy pracownicy pedagogiczni Poradni

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy I. Wspólne hasła tematyczne, dla studentów specjalność: pedagogika opiekuńcza i praca z rodziną, resocjalizacja 1. Adaptacja społeczna 2. Agresja 3. Ankieta

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 im. Adama Mickiewicza w Siedlcach na lata 2014-2019

Szkolny Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 im. Adama Mickiewicza w Siedlcach na lata 2014-2019 Szkolny Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 im. Adama Mickiewicza w Siedlcach na lata 2014-2019 Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 w Siedlcach jest programem ściśle zintegrowanym z programem

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012 2017 ZESPOŁ SZKÓŁ NR 3 W LUBINIE SPIS TREŚCI 1. Podstawa prawna 2. Charakterystyka szkoły 3. Misja Zespołu Szkół Nr 3 w Lubinie 4. Wizja Zespołu Szkół Nr 3 w Lubinie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr1 w Pieńsku im. Polskich Żołnierzy Września 1939r. Koncepcja Pracy Szkoły

Szkoła Podstawowa nr1 w Pieńsku im. Polskich Żołnierzy Września 1939r. Koncepcja Pracy Szkoły Szkoła Podstawowa nr1 w Pieńsku im. Polskich Żołnierzy Września 1939r. Koncepcja Pracy Szkoły Uzupełnieniem Koncepcji Pracy Szkoły jest Statut Szkoły, Program Profilaktyczny Szkoły, Program Wychowawczy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY

REGULAMIN ORGANIZACYJNY REGULAMIN ORGANIZACYJNY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 PROMYCZEK W SŁUPSKU UL.WAZÓW 1A Słupsk, 03.10.2011 roku REGULAMIN ORGANIZACYJNY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 PROMYCZEK W SŁUPSKU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH NA LATA 2011-2016 MISJA SZKOŁY NASZA SZKOŁA JEST MIEJSCEM GDZIE: kreujemy sytuacje rozwijające wszystkie sfery osobowości ucznia, dążymy do wyposażenia

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola Sióstr Urszulanek SJK w Augustowie na lata 2012/13 2014/15

Koncepcja pracy Przedszkola Sióstr Urszulanek SJK w Augustowie na lata 2012/13 2014/15 Koncepcja pracy Przedszkola Sióstr Urszulanek SJK w Augustowie na lata 2012/13 2014/15 Misja Zapewniać atmosferę szczęścia, w której dziecko rozwija się i tworzy własną przyszłość W przedszkolu jest wspierany

Bardziej szczegółowo