Komunikacja sektora energetycznego w obliczu zmian rynkowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Komunikacja sektora energetycznego w obliczu zmian rynkowych"

Transkrypt

1 Uniwersytet Warszawski Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Joanna Dziedzic nr albumu Komunikacja sektora energetycznego w obliczu zmian rynkowych Praca magisterska na kierunku dziennikarstwo i komunikacja społeczna specjalność: public relations i marketing medialny Praca wykonana pod kierunkiem prof. dr hab. Bogusławy Dobek - Ostrowskiej Instytut Dziennikarstwa UW Warszawa, czerwiec

2 Oświadczenie kierującego pracą Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego. Data: Podpis kierującego pracą Oświadczenie autora pracy Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego wyższej uczelni. Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną. Data Podpis autora pracy 2

3 Streszczenie pracy: Praca analizuje transformację polskiego sektora energetycznego pod kątem zmian paradygmatu komunikowania się koncernów energetycznych z interesariuszami. Za główny determinant przemian uznaje się przejście z modelu monopolu do modelu konkurencji rynkowej oraz rozpoczęcie inwestycji infrastrukturalnych mających na celu odbudowę mocy wytwórczych i zagwarantowanie bezpieczeństwa energetycznego kraju. Diametralna zmiana otoczenia konkurencyjnego przedsiębiorstw wymusza przyjęcie w ich strategiach perspektywy klienta oraz zaimplementowanie szeregu działań marketingowych i komunikacyjnych, które pomogą w sprostaniu wymaganiom rynku. Odnosząc się do teorii public relations, Zinterowanej Komunikacji Marketingowej oraz marketingu relacyjnego autorka zarysowuje stan normatywny, jaki powinien charakteryzować działalność koncernów energetycznych względem konsumentów oraz społeczności lokalnych. Zostaje on porównany ze stanem rzeczywistym, poprzez przeprowadzenie analizy porównawczej PGE, Tauron, Energa, Enea oraz RWE Polska, która uwzględnia aktywność tych podmiotów w obszarze tworzenia oferty produktowej i cenowej, realizowanych kampanii wizerunkowych i prosprzedażowych, sponsoringu, społecznej odpowiedzialności biznesu oraz wprowadzanych innowacji. Uzupełnieniem badania jest analiza zawartości prasy weryfikująca hipotezy o udziale mediów w kształtowaniu kultury korzystania z energii oraz zwiększania społecznej świadomości na temat energooszczędności i energetyki prosumenckiej. Ponadto, materiał empiryczny pozwala odrzucić hipotezę badawczą o popularyzacji przez media wiedzy o korzyściach dla klientów wynikających z liberalizacji rynku energii. Przeprowadzone badania empiryczne oraz wynikające z nich wnioski pozwalają na sformułowanie rekomendacji dla działów marketingu i public relations przedsiębiorstw energetycznych oraz organów medialnych. Słowa kluczowe: marketing energetyczny, public relations, marketing relacyjny, Zintegrowana Komunikacja Marketingowa, komunikacja B2B, komunikacja B2C, energetyka, liberalizacja sektora energetycznego, polityka energetyczna, zarządzanie strategiczne Dziedzina pracy: Public relations i marketing medialny Numer kodowy i nazwa: dziennikarstwo i komunikacja społeczna Tytuł pracy w języku angielskim: Energy sector communication in transition of the market 3

4 Spis treści Spis treści...4 Wstęp...6 Rozdział 1 Komunikacja marketingowa na rynku energetycznym implikacje teoretyczne Zarys teorii Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej Miejsce promocji w marketingu mix Znaczenie public relations dla realizacji strategicznych celów przedsiębiorstw energetycznych charakterystyka kluczowych wyzwań Komunikacja B2B i B2C podobieństwa i różnice w podejściu do klienta Specyfika działań marketingowych przedsiębiorstw energetycznych Podsumowanie...47 Rozdział 2: Determinanty zmian systemowych w sektorze energetycznym w Polsce po 2004 roku Liberalizacja rynku energii implikacje prawne i ekonomiczne Polityka energetyczna Polski do 2030 roku inwestycje w nowe moce wytwórcze i dywersyfikację źródeł Postmonopol czy konkurencja monopolistyczna pytanie o model konkurencyjny branży energetycznej Podsumowanie...64 Rozdział 3: Analiza działań marketingowych i komunikacyjnych prowadzonych przez polskie przedsiębiorstwa energetyczne PGE Polska Grupa Energetyczna SA Tauron Polska Energia SA Enea SA Energa SA RWE Polska Podsumowanie...92 Rozdział 4: Udział mediów w edukacji rynku oraz kształtowaniu wizerunku przedsiębiorstw energetycznych Metoda badawcza i materiał empiryczny Materiał źródłowy oraz jednostka pomiaru Klucz kategoryzacyjny Analiza materiału badawczego Podsumowanie Zakończenie

5 Bibliografia Spis literatury Netografia Spis ilustracji Załączniki Załącznik nr 1: Wykaz artykułów analizowanych w badaniu empirycznym Załącznik nr 2: klucz kategoryzacyjny

6 Wstęp Transformacja europejskiego rynku energetycznego oraz gazowego związana z implementacją założeń trzeciego pakietu dyrektyw elektrycznych i gazowych, a także wdrażanie rozwiązań mających na celu realizację założeń przyjętej przez kraje członkowskie polityki klimatycznej, zdeterminowały funkcjonowanie polskich koncernów energetycznych i otworzyły przed nimi wolnokonkurencyjny rynek, pełen możliwości wzrostu oraz wyzwań natury technologicznej, zasobowej, organizacyjnej, prawnej oraz marketingowej. W tym ostatnim aspekcie polskie koncerny energetyczne nie posiadały żadnego doświadczenia, bowiem obowiązujące wcześniej warunki monopolu nie wymagały od nich aktywności w pozyskiwaniu i obsłudze klienta oraz konstruowaniu oferty produktowej zgodnej z aktualnymi potrzebami rynku. Nie istniała także konieczność komunikowania się z klientami, gdyż byli oni pozbawieni możliwości wyboru dostawcy energii, a więc ich decyzje rynkowe nie stanowiły zmiennej w rachunkach zysków ze sprzedaży poszczególnych firm. Jednakże przystąpienie Polski do wspólnotowego rynku energii, zwolnienie z obowiązku taryfowania cen energii dla odbiorców biznesowych, umożliwienie zmiany sprzedawcy energii na zasadach TPA oraz wprowadzenie rozdziału od działalności wytwórczej i realizowaniu usługi obrotu, dystrybucji i sprzedaży energii, zrewolucjonizowały funkcjonowanie krajowych koncernów i zmusiły je do uwzględnienia perspektywy klienta w swoich strategiach rozwoju, konkurencji oraz w strategiach funkcjonalnych. Ten krok był nieodzowny, nie tylko ze względu na pojawienie się konkurencji na polskim rynku, ale również z powodu zagrożenia wzmacniająca się pozycją globalnych megakoncernów, które poprzez fuzje i przejęcia z łatwością mogły odebrać udział w rynku krajowym wytwórcom oraz dostawcom energii. Diametralna zmiana otoczenia wymusiła na nich wprowadzenie polityki komunikacyjnej i marketingowej, która, aby była skuteczna, musiała stać się konkurencyjna wobec działań promocyjnych zachodnich koncernów. Tym sposobem polskie przedsiębiorstwa zrealizowały tak zwaną strategię żabich skoków, czyli generacyjnego dorównania konkurentom w celu utrzymania pozycji rynkowej. Wprowadzając zasady Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej synchronizują narzędzia marketingu oraz public relations w celu skutecznego i efektywnego dotarcia do 6

7 odbiorcy z atrakcyjnym przekazem i zachęcenia go do interakcji. Równolegle na formę oraz intensywność komunikowania się z interesariuszami wpływają strategiczne inwestycje związane z odbudową infrastruktury wytwórczej oraz eksploatacją złóż gazu łupkowego. W tym przypadku sektor energetyczny musi nawiązać dialog nie tylko z dotychczasowymi i potencjalnymi klientami, ale również ze społecznością lokalną, na której terenie zostaną zrealizowane projekty inwestycyjne. Wykorzystywane technologie oraz kontrowersje związane z potencjalnym oddziaływaniem elektrowni na otoczenie, wymagają długofalowego i dwustronnego dialogu w celu zyskania akceptacji mieszkańców i grup interesów. Powyższe działania charakteryzuje interdyscyplinarność oraz zachowanie wysokiego stopnia wyczucia i wrażliwości na nastroje społeczne, gdyż wzajemne zrozumienie korzyści i zagrożeń wynikających z funkcjonowania elektrowni lub platformy wiertniczej znacząco wpłynie na powodzenie danego przedsięwzięcia. Kluczowa staje się tutaj także skala inwestycji przekraczająca 100 mld zł oraz pionierskość wprowadzanych technologii w szczególności energetyki jądrowej oraz metod uzyskiwania energii z odnawialnych źródeł. Ponadto, stymulatorem podjęcia dialogu sektora energetycznego z odbiorcami jest Urząd Regulacji Rynku reprezentowany od 2011 roku przez prezesa Marka Woszczyka, a pośrednio także rząd oraz Komisja Europejska. Zatwierdzenie przez Polskę w grudniu 2008 roku pakietu klimatycznego zobowiązało nas do ograniczenia emisyjności CO 2 do 2020 roku, zmniejszenia zużycia energii o 20 proc. oraz wzrostu wykorzystywania OZE do poziomu 20 proc. Realizacja powyższych celów jest możliwa zarówno poprzez zmodernizowanie mocy wytwórczych, jak i efektywniejsze korzystanie z urządzeń zasilanych energią elektryczną przez gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa. Implikuje to konieczność kształtowania kultury korzystania z energii oraz popularyzowania zachowań proekologicznych, w tym także energetyki prosumenckiej. Stojące przed polską energetyką wyzwania mają zatem charakter nie tylko finansowy, infrastrukturalny i organizacyjny. To także ogromne przeobrażenia dotykające sfery public relations przedsiębiorstw i ich strategii w obszarze komunikacji marketingowej. Niniejsza praca ma na celu przeanalizowanie dotychczasowej polityki komunikacyjnej i marketingowej najważniejszych polskich przedsiębiorstw energetycznych i zdiagnozowanie, na ile odpowiadają one modelowi dwustronnej komunikacji (Gruning&Hunt, 1984) oraz nowoczesnej polityce marketingowej właściwej dla podmiotów funkcjonujących na konkurencyjnym rynku. Zatem ujęta w tytule komunikacja sektora energetycznego odnosi się zarówno do sfery marketingowej i 7

8 właściwego dla niego zestawu narzędzi marketingu mix oraz promotion mix, jak i public relations postrzeganego tutaj jako funkcja zarządzania społecznym obrazem organizacji za pomocą dwustronnej komunikacji z interesariuszami, pozwalającej na zbudowanie trwałych relacji i pozytywnego wizerunku organizacji (Olędzki, 2010:16). Marketing jako element zarządzania organizacją oraz odrębna dziedzina nauki posiada obszerny zakres definicji i odmian, jednakże na potrzeby niniejszej pracy posłużymy się najnowszą definicją marketingu opracowaną przez American Marketing Association, według której jest to: ( ) działalność, zbiór instytucji oraz procesów pozwalających na tworzenie, komunikowanie, dostarczanie oraz wymianę ofert, które mają wartość dla klientów, partnerów oraz społeczeństwa (2007). Wymienione powyżej części składowe marketingu oznaczają w przypadku marketingu mix: produkt, cenę, dystrybucję oraz promocję, zaś promotion mix obejmuje w swoim podstawowym zakresie: marketing bezpośredni, promocję sprzedaży, reklamę, public realations oraz sponsoring. Z kolei rynek energetyczny to w uproszczeniu system wymiany energii funkcjonujący na dwóch poziomach. Pierwszym z nich jest rynek hurtowy (wholesale market), w którym uczestniczą wytwórcy energii elektrycznej i nabywcy hurtowi. W jego ramach mogą uczestniczyć bezpośredni odbiorcy, jednak koszt uczestnictwa, problem bilansowania dostaw oraz wymóg posiadania systemów telekomunikacyjnych i informatycznych skutecznie ograniczają to uczestnictwo z reguły do bardzo dużych odbiorców energii elektrycznej. Drugim poziomem jest rynek detaliczny (retail market), gdzie producenci energii oferują odbiorcom dostawę energii, konkurując ze sobą ceną, warunkami dostawy oraz usługami dodatkowymi (Szczygieł, 2002). Cechami charakterystycznymi dla rynku energii, które determinują funkcjonowanie obecnych na nim podmiotów jest: konieczność ciągłego równoważenia popytu i podaży, mała elastyczność cenowa popytu, ograniczone możliwości magazynowania produktu, ograniczona elastyczność produkcji, zwłaszcza w przypadku źródeł odnawialnych oraz strategiczne znaczenie dla kraju (Chochowski&Krawiec, 2008:49-50). Natomiast przez zmiany rynkowe rozumiemy proces liberalizacji rynku energii w Polsce, w skład których wchodzi: oddzielenie produkcji energii od jej przesyłu, zapewnienie równoprawnego traktowania wszystkich uczestników rynku, zagwarantowanie swobodnego dostępu do rynku (po spełnieniu wymagań finansowych i technicznych), swobodne kształtowanie się cen energii oraz regulowane wytyczanie cen za działalność sieciową (Niedziółka, 2010:31). Przedmiotem pracy jest zatem komunikowanie się przedsiębiorstw energetycznych za pomocą narzędzi marketingowych i public relations z 8

9 interesariuszami, ze szczególnym uwzględnieniem klientów oraz społeczności lokalnych. Analizie zostaną poddane działania marketingowe i komunikacyjne pięciu największych koncernów: PGE SA, Tauron SA, Enea SA, Energa SA oraz RWE Polska realizowane w okresie trzech ostatnich lat ( ). Porównane zostaną ich strategie produktowe, obszary odpowiedzialności biznesu, zakres działań sponsoringowych w zakresie sportu oraz wydarzeń kulturalnych, kreacje kampanii wizerunkowych i sprzedażowych oraz wprowadzane innowacje rynkowe. Celem analizy porównawczej będzie dowiedzenie, na ile polityka marketingowa i komunikacyjna najważniejszych firm sektora energetycznego jest adekwatna do wprowadzonej struktury rynkowej. Poprzez ocenę każdego z elementu uzyskamy odpowiedź, czy prowadzone działania nastawione są na rywalizację wewnątrz sektora i czy tworzą wartość dla klienta obecnie równoprawnego partnera na rynku. Uzupełnieniem analizy porównawczej stanie się analiza zawartości prasy wykonana na próbie celowej skonstruowanej spośród artykułów na temat rynku energii elektrycznej, które ukazały się w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 roku. Dzięki przeprowadzeniu badania będziemy mogli dowieść, czy prasa uczestniczy w kształtowaniu odpowiednich postaw oraz tworzeniu kultury korzystania z energii oraz czy w wystarczającym stopniu informuje odbiorców o możliwościach wynikających z liberalizacji rynku Uzyskamy też informację, które kwestie odnoszące się do obecności konsumentów energii na rynku są najbardziej eksponowane, a które deprecjonowane. Ponadto, zamierzamy skonfrontować wizerunek kształtowany przez przedsiębiorstwa z ich obrazem kreowanym w doniesieniach prasowych oraz skonstruować zestaw atrybutów wykorzystywanych w opisie poszczególnych koncernów. Niniejsza praca ma charakter teoretyczno-empiryczny, dlatego też część badawcza zostanie poprzedzona rozdziałem odnoszącym się do głównych założeń teoretycznych public relations oraz Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej. W celu rzetelnego i dokładnego osadzenia analiz w rzeczywistości ekonomicznej, prawnej i technologicznej zaprezentowany zostanie także zarys historii liberalizacji rynku energii, przegląd najważniejszych aktów prawnych oraz wyzwań inwestycyjnych. Koncepcja napisania pracy dyplomowej poświęconej marketingowi i komunikacji na rynku energetycznym stanowi odpowiedź na brak literatury oraz aktualnych badań analizujących działania koncernów energetycznych, które na nowo definiują rynek i stopniowo wprowadzają na niego narzędzia gry rynkowej dotychczas zarezerwowane dla sektora telekomunikacyjnego. Ze względu na interdyscyplinarny charakter zagadnienia łączący ze sobą wiedzę z zakresu ekonomii, inżynierii, prawa, zarządzania strategicznego, 9

10 marketingu i komunikacji, przeanalizowano liczne źródła naukowe pod kątem uwzględnienia w nich zagadnień z zakresu marketingu energetycznego, komunikacji w sektorze energetycznym oraz liberalizacji rynku energii. Na temat marketingu energetycznego powstały w Polsce dwie monografie, które chociaż dość obszerne i wieloaspektowo przedstawiające problematykę sprzedaży, dystrybucji i promocji energii to odnoszą się do danych nieuwzględniających aktualnych warunków rynkowych. J. Malko i A. Wilczyński (2006) w książce Rynki energii działania marketingowe szeroko opisują badania marketingowe, segmentację klientów rynku energetycznego, metody ustalania cen, strategie zakupów, strategie marketingowe oraz wskazówki związane z planowaniem działalności marketingowej, jednakże podane zagadnienia należałoby poddać aktualizacji i adaptować do współczesnych uwarunkowań. O marketingu na rynku energii traktuje też rozprawa doktorska M. Wiernka (2008) obroniona na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Koncentruje się ona na marketingu produktu w polskich przedsiębiorstwach gazowniczych konkurujących na rynku wspólnotowym, aczkolwiek autor poświęcił jeden z teoretycznych rozdziałów koncepcji marketingu na rynku energii. Pozostała część literatury naukowej odnosząca się do tego zagadnienia funkcjonuje już w ramach fragmentów opracowań związanych bezpośrednio z energetyką. Szczególnie wartościowy jest rozdział Konkurencja na detalicznym rynku energii (Zerka, 2002:70-80), w którym autor porównuje segmentacje klientów oraz ich motywy decydujące o zmianie sprzedawcy występujące wśród amerykańskich i brytyjskich konsumentów. W świetle dzisiejszych przemian są to już dane niemal historyczne. Można je jednak wykorzystać jako element porównawczy z ustaleniami dotyczącymi polskiego rynku, które dzisiaj, podobnie jaki kilkadziesiąt lat temu USA oraz Wielka Brytania, przechodzi proces transformacji i demonopolizacji. Natomiast działania na rynku energetycznym są nieobecne w literaturze stricte marketingowej oraz poświęconej komunikacji, w tym public relations. Istnieje jednak wiele publikacji internetowych i prasowych uwypuklających potencjał sektora otwartego na współprace z agencjami reklamowymi oraz PR. Regularne badania prowadzi agencja On Board Public Relations, która wydała następujące raporty: Jak zdobyć odbiorcę energii? Wiedza, gotowość do zmian i czynnik atrakcyjności oferty firm energetycznych. Rynek trzeba edukować niewiedza odbiorców jako główna bariera liberalizacji rynku (lipiec 2007), Energetyka change management i komunikacja zmiany (kwiecień 2010) oraz Komunikacja przede wszystkim, czyli fuzje i przejęcia na rynku energetycznym (wrzesień 2011). Odmienna sytuacja panuje w przypadku opracowań 10

11 naukowych poświęconych liberalizacji rynku. Obecnie istnieje wiele pozycji, które głęboko analizują transformację sektora oraz stojące przed nim wyzwania natury ekonomicznej i technologicznej. Do najważniejszych monografii należy Energia. Zasoby, procesy, technologie, rynki, transformacje, modele biznesowe, planowanie rozwoju (Krawiec, 2012), Rynek energii w Polsce (Niedziółka, 2010), Zarządzanie w energetyce (Chochowski, Krawiec, 2008) oraz zbiór artykułów naukowych Zmiany uwarunkowań funkcjonowania przedsiębiorstw na rynku energii elektrycznej w Unii Europejskiej (Wojtkowska-Łodej, Michalski&Hawranek, 2012) opublikowanych po zakończeniu okresu prezydencji Polski w Unii Europejskiej. Do prac systematyzujących wiedzę na temat nowego ładu w energetyce należą także artykuły publikowane na stronie Urzędu Regulacji Energetyki, w tym w szczególności opracowanie Jaki model rynku energii? (Okólski, 2001). Porównanie krajowego dorobku z publikacjami zagranicznymi rodzi wyzwanie wynikające ze znaczących różnic czasowych w zakresie liberalizacji rynku w Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech lub Stanach Zjednoczonych. Większość aktualnie wydawanych prac traktuje o problemach, które z polskiej perspektywy wydają się wciąż abstrakcyjne. Przykładowo artykuł Power shift in the energy sector (Champann, 2012) opublikowany na łamach brytyjskiego czasopisma Marketing odnosi się do planowanego przez rząd brytyjski uproszczenia i zmniejszenia taryf oraz związanych z tym reperkusji, jakie dotkną rynek reklamy. Z punktu widzenia użyteczności analiz wobec polskiego sektora energii, dużo bardziej odpowiednie wydają się być wcześniejsze publikacje, w tym między innymi artykuł poświęcony motywacjom konsumentów do zmiany dostawcy (Walsh, Grott&Wiedmann, 2005: ) oraz rozdział na temat marketingu energetycznego i specyfice prowadzonych na nim działań w opracowaniu Demand-side management: concepts & markets (Gellings&Chamberlin, 2002). W powyżej perspektywie praca dyplomowa Komunikacja sektora energetycznego w świetle zmian rynkowych wypełni niszę opracowań naukowych z obszaru komunikacji i marketingu energetycznego, które analizują sytuację rynkową w latach Dotychczasowe ustalenia na temat stanu polskiego sektora energetycznego zostaną rozszerzone o wyniki przeprowadzonych badań empiryczneych odnoszących się do aktywności promocyjnej polskich koncernów energetycznych, ich wizerunku na łamach prasy oraz zaangażowaniu mediów kształceniem odpowiedniej kultury korzystania z energii i świadomości praw konsumenckich. W żadnym z wcześniejszych opracowań nie pojawiły się odniesienia do założeń Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej, marketingu partnerskiego (relacyjnego), ani elementów zarządzania 11

12 strategicznego, które stanowi punkt wyjścia dla wszystkich zmian w funkcjonowaniu przedsiębiorstw. Warto zaznaczyć, że wśród materiałów źródłowych niezbędnych do stworzenia niniejszej pracy, poza opracowaniami naukowymi, wykorzystano także treść wykładów przeprowadzonych z wybitnymi ekspertami rynku energetycznego zorganizowanych w ramach drugiej edycji Akademii Energii, której patronuje Ministerstwo Skarbu Państwa, Giełda Papierów Wartościowych oraz wszystkie inne podmioty kluczowe dla sektora energetycznego. Pytania badawcze, jakie postawiono przed przeprowadzeniem badań empirycznych oraz studiami nad koncepcjami teoretycznymi brzmią następująco: Czy polskie koncerny energetyczne świadomie realizują strategie marketingowe i komunikacyjne, i jeśli tak, to jakiego typu?; Czy na łamach prasy ogólnopolskiej prezentowane są informacje na temat możliwości dla konsumenta wynikających z liberalizacji rynku energii? Czy prasa ogólnopolska bierze czynny udział w kształtowaniu kultury korzystania z energii i promowaniu energooszczędności? Czy na łamach prasy kreowany jest wizerunek koncernów energetycznych i jeśli tak, to z jakimi atrybutami są one utożsamiane?. Powyższe założenia służą zweryfikowaniu następujących hipotez: H1: Przynależność przedsiębiorstwa do danej struktury konkurencyjnej determinuje jego model komunikacji z interesariuszami. H2: Realizacja projektów inwestycyjnych o znaczeniu strategicznym dla rozwoju przedsiębiorstwa wymusza pozyskanie przychylności interesariuszy poprzez działania komunikacyjne i marketingowe. H3: Media uczestniczą w procesie budowania świadomości klientów na temat korzyści i zagrożeń wynikających z liberalizacji rynku energii elektrycznej. W celu weryfikacji powyższych hipotez oraz uzyskania odpowiedzi na postawione pytania badawcze posłużymy się analiza porównawczą działań marketingowych i komunikacyjnych z zakresu promotion mix realizowanych przez koncerny energetyczne w latach Materiał badawczy będą stanowić udostępnione przez przedsiębiorstwa informacje, opracowania branżowe, raporty oraz doniesienia prasowe na temat realizowanych projektów. Uzyskane dane zostaną uzupełnione o wyniki badań prasy przeprowadzonych przy wykorzystaniu metodologii analizy zawartości. W tym przypadku materiał badawczy zostanie skonstruowany z prasy ogólnopolskiej, w której w wybranym miesiącu 2012 roku ukazały się artykuły prezentujące istotne z perspektywy klienta informacje o sektorze energetycznym. 12

13 Cel pracy determinuje jej strukturę. Pierwszy rozdział stanowi wprowadzenie do koncepcji teoretycznych z zakresu komunikacji i marketingu, ze szczególnym uwzględnieniem Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej, różnic występujących między komunikacją B2B oraz B2C, specyfiki działań marketingowych i komunikacyjnych na rynku energii, miejsca promocji w marketingu mix oraz znaczenia public relations dla realizacji celów strategicznych przedsiębiorstwa. W drugim rozdziale autorka opisuje proces liberalizacji rynku w odniesieniu do regulacji unijnych oraz rozwiązań organizacyjnych. Szeroko przedstawia także obecne wyzwania inwestycyjne branży oraz zagrożenia stojące na drodze do ich realizacji. Stworzenie podwalin teoretycznych oraz synteza aktualnej sytuacji na rynku pozwala podjąć w trzecim rozdziale analizę porównawczą przeprowadzoną na pięciu najważniejszych przedsiębiorstwach energetycznych: PGE, Tauronie, Enerdze, Enei oraz RWE Polska. Natomiast w czwartym rozdziale zaprezentowane zostały wyniki badania empirycznego przeprowadzonego przy użyciu analizy zawartości na próbie celowej. Uzyskane konkluzje z obu części badawczych, a także analiz przeprowadzonych w ramach rozdziału pierwszego i drugiego zostaną uwzględnione w rozdziale piątym zawierającym podsumowanie oraz rekomendacje i postulaty badawcze. Uporządkowaniu danych, bibliografii, rysunków, tabel, zdjęć, wykresów oraz materiału źródłowego służy rozdział numer sześć. Niniejsza praca zrealizowała postawione przed nią założenia i cele. Dobór koncepcji teoretycznych oraz narzędzi badawczych umożliwił sformułowanie wniosków, które mogą wnieść wartość w procesie charakteryzowania polskiego rynku energii. W szczególności zaskakująca jest wzrastająca rywalizacja w sektorze zdeterminowana przez coraz odważniejszą aktywność ze strony alternatywnych dostawców, którzy oferują m.in. grupowe zakupy energii lub pakiety darmowych kwh. Wychodząc naprzeciw temu wyzwaniu koncerny energetyczne wykorzystują tak zwaną strategię błękitnego oceanu, która pozwala na zyskanie przewagi konkurencyjnej w krótkim okresie. Stajemy zatem w obliczu nowej jakości na rynku energetycznym, którego dynamiczny rozwój oraz oczekiwania ze strony coraz bardziej świadomych klientów mogą doprowadzić w najbliższym czasie do powstania sektora ze współczynnikiem konkurencji bliskiej rynkowi telekomunikacyjnemu. 13

14 Rozdział 1 Komunikacja marketingowa na rynku energetycznym implikacje teoretyczne Niniejsza praca ma na celu analizę działań w obszarze komunikacji rynkowej na poziomie mikro, czyli w odniesieniu do konkretnych i rzeczywistych aktywności przedsiębiorstw sektora energetycznego. Zanim jednak przystąpimy do ich opisu i oceny, konieczne są rozważania w perspektywie teoretycznej, a więc przedstawienie Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej (ZKM) jako modelu angażującego narzędzia komunikacyjne ukierunkowane na skuteczne porozumiewanie się z klientami, a konsekwencji realizację celów strategicznych przedsiębiorstw. Wraz z postępującą transformacją i liberalizacją sektora, przeobrażeniu ulega również model komunikowania się koncernów energetycznych z klientami indywidualnymi (B2C), przemysłowymi (B2B) oraz szeroką grupą interesariuszy (shareholders), którzy bezpośrednio lub pośrednio wpływają na funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Stosowane wcześniej jednostronne komunikowanie marketingowe symptomatyczne dla struktury monopolistycznej obecnie straciło racje bytu, gdyż zmieniły się warunki rynkowe, które nadrzędną względem klientów pozycję przedsiębiorstw energetycznych zastąpiły równorzędnymi relacjami, w których konsument staje się nie tylko odbiorcą usług, ale również partnerem mającym szansę świadomiej współpracy z dostawcą energii. Przykład takiej kooperacji może stanowić ograniczenie zużycia prądu przez konsumenta w dobowym szczycie zapotrzebowania energetycznego lub podjęcie decyzji o zawarciu długoterminowego kontraktu z gwarantowaną stałą ceną energii, co daje obopólne korzyści pewność niezmienności cen dla odbiorcy oraz zysk ze sprzedaży i łatwiejsze prognozowanie popytu dla dystrybutora energii. Powiązanie czynników charakterystycznych dla warunków wolnej konkurencji (potrzeba oddziaływania na decyzje zakupowe odbiorców, kształtowanie wizerunku przedsiębiorstwa i budowa silnej marki, informowanie o działaniach przedsiębiorstwa etc.) wraz z czynnikami pochodzącymi z makrootoczenia (implementacja tzw. trzeciego pakietu liberalizującego rynek energetyczny w Unii Europejskiej, realizacja rządowej Strategii Energetycznej do 2030 roku, zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju poprzez budowę nowych źródeł wytwarzania, w tym elektrowni jądrowej, elektrowni 14

15 gazowej, zdywersyfikowanie źródła surowców poprzez eksploatację gazu łupkowego i upowszechnianie technologii generowanie energii z OZE, wsparcie energetyki prosumenckiej) przełożyło się na wypracowanie nowego paradygmatu w komunikacji marketingowej firm energetycznych, która ma na celu nie tylko generowanie zysków ich ekonomicznych, ale także budowanie dialogu, poparcia społecznego dla prowadzonych inwestycji oraz większej świadomości w zakresie energooszczędności i energetyki prosumenckiej. Zastąpiono więc prostą, niewymagającą zaangażowania komunikację jednostronną w marketing partnerski (relacji), który zgodnie z założeniami szkoły nordyckiej definiuje relacje jako element obustronnych korzyści, których podmiotami są wszyscy biorący udział w procesie tworzenia wartości dla klienta, a w konsekwencji dla inwestorów i pozostałych uczestników rynku (Wojcik 2010:34). Należy jednak podkreślić, że część atrybutów marketingu relacyjnego często pozostaje jedynie teorią i ma za zadanie kształtowanie stanu normatywnego, do którego dążą środowiska akademickie i branżowe, nie odzwierciedlają zaś rzeczywistych mechanizmów determinowanych przez potrzebę maksymalizacji zysku i zwiększenia udziałów w rynku. 1.1 Zarys teorii Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej Uporządkowanie aparatury pojęciowej wymaga zawężenia perspektywy, z której będziemy analizować takie pojęcia jak: marketing, komunikacja marketingowa, Zintegrowana Komunikacja Marketingowa, marketing mix, promotion mix oraz jej narzędzia: reklama, sprzedaż osobista, promocja sprzedaży, public relations oraz marketing bezpośredni. W powyższym zestawieniu największe kontrowersje w dyskursie akademickim oraz w środowisku praktyków budzą relacje między marketingiem a PRem. Zasadniczy spór dotyczy ich funkcji w realizacji celów przedsiębiorstwa, miejsca w jego strukturze, grupy odbiorców, do której są kierowane oraz istniejących między nimi zależności. Gruntowna analiza literatury przedmiotu pozwala zarysować dwie koncepcje postrzegania public relations: PR jako funkcja zarządzania pozwala organizacji na długofalowy dialog z interesariuszami i kształtowanie pożądanych relacji; 1 1 Przykładowe definicje public relations: Zarządzanie komunikowaniem pomiędzy organizacją, a jej publicznościami., J. Grunig, T. Hunt, Managing public relations, Hont, Rinehart and Winston, New York 1984, s. 6; Public relations jest funkcją zarządzania o charakterze ciągłym i planowym, dzięki której organizacja pozyskuje i podtrzymuje zrozumienie, sympatię i poparcie tych, którymi jest zainteresowana 15

16 PR jako element marketingu mix służący tworzeniu określonego wizerunku przedsiębiorstwa, wspierania reklamy i realizowaniu celów sprzedażowych (Olędzki, 2009:142). Postrzeganie public relations jako tańszej formy reklamy i uzyskiwania publicity oburza tę część środowiska, która upatruje w tej dziedzinie możliwość celowego i długoterminowego zarządzania społecznym obrazem organizacji za pomocą dwustronnej komunikacji z interesariuszami, pozwalającej na zbudowanie trwałych relacji i pozytywnego wizerunku organizacji (Olędzki, 2010:16). Ta perspektywa jest zgodna z modelem zarządzania wartością przedsiębiorstwa (value based management), zakładającym, że celem przedsiębiorstwa jest maksymalizacja jego wartości dla właścicieli oraz pozostałych, powiązanych z nim grup interesu: klientów, pracowników, dostawców, inwestorów, społeczności lokalnej i społeczeństwa. Ponadto, według koncepcji VBM warunkiem sukcesu rynkowego przedsiębiorstwa i pomnażania jego wartości jest przestrzeganie norm etycznych, takich jak: uczciwość, dobra wola, partnerstwo i otwartość. Gdyż jak pisze A. Szablewski stanowią one ( ) podstawę budowania zaufania społecznego do przedsiębiorstwa, zaś zaufanie staje się coraz ważniejszym elementem strategii przedsiębiorstwa (2008: 25-26). Jednakże ten nurt zarządzania dążący do budowania długoterminowej wartości dla akcjonariuszy i interesariuszy niestety wciąż nie jest dominujący, a przewagę nad nim utrzymuje model, którego celem jest wyłącznie maksymalizacja zysku ekonomicznego. Nie jest on dostosowany do nowej normalności, o której piszą Ph. Kotler i A.A. Caslione (2009:32-33), bowiem nowe zasady ładu gospodarczego zakładają całkowity brak zasad, natomiast wzrasta oddziaływanie czynników stochastycznych, technologii informatycznych i innowacji, wzmacnia się hiperkonkurencyjność przedsiębiorstw, znaczenie ochrony środowiska naturalnego i siła oddziaływania klienta. Firma nastawiona wyłącznie na generowanie zysku nie jest w stanie sprostać w długim okresie tak wysokim wymaganiom makrootoczenia. Pomimo powyższych konsekwencji ten model wciąż wiedzie prymat nad dużo bardziej wymagającymi regułami zarządzania wartością przedsiębiorstwa. Dlatego też koncentracja na wynikach sprzedażowych współgra z drugą, mniej skomplikowaną koncepcją public relations, w którym efekty działań obecnie lub może być zainteresowana w przyszłości przez badanie ich opinii o organizacji, w celu maksymalnego dostosowania do nich swoich celów i swojej działalności, dla osiągnięcia przez planowe, szerokie rozpowszechnianie informacji lepszej współpracy ze społecznością oraz skuteczniejszej realizacji swoich interesów., S.M. Cutlip, A.H. center, G.M. Broom, Effecvive public relations, Prentiece Hall-Inc, New York 2000, s. 481 oraz inne. 16

17 mierzone są wartością sprzedaży i procentowym udziałem w rynku. W tym miejscu należy także wspomnieć o podziale na marketingowe i korporacyjne public relations. Obie koncepcje odzwierciadlają istotę sporu o miejsce PRu względem marketingu i realizowane funkcje. Za kryterium wyróżniające przyjęto tutaj adresatów komunikacji, czyli podmioty, do których kierowany jest przekaz. W przypadku marketingowego public relations (MPR, marketing public relations ) są nimi obecni oraz przyszli klienci. A. Szymańska powołując się na artykuł Value Added Public Relations: the Secret Weapon of Integreted Marketing autorstwa T.L Harrisa wyjaśnia, że marketingowe public relations to proces planowania, realizowania i ewaluacji programów, które zachęcają do zakupu i przyczyniają się do usatysfakcjonowania klientów poprzez wiarygodne informowanie i przekazywanie wizerunku firmy (Szymańska, 2006: ). Chcąc zwiększyć świadomość klientów na temat portfolio produktów danego producenta, a w rezultacie stymulować jego sprzedaż MPR korzysta z narzędzi pozwalających na bezpośredni kontakt z klientem i możliwość wprowadzenia interakcji. W szczególności są to media społecznościowe, różnego rodzaju wydarzenia i konkursy oraz współpraca z mediami, które umożliwiają dotarcie do szerokiej grupy potencjalnych konsumentów. Istnieje także PR produktowy, który korzysta z tych samych narzędzi, co MPR, ale skupia się wyłącznie na tworzeniu pożądanego wizerunku danego produktu i jego pozycjonowania wobec oferty konkurencji. Odmiennymi celami i narzędziami operuje korporacyjne public relations (CPR, corporate public relations) ukierunkowane na budowanie wiarygodnego wizerunku i stabilnej pozycji marki na rynku, czyli wobec szerokiego grona interesariuszy: inwestorów, ekspertów branżowych, pracowników, społeczności lokalnych, organów władzy, organizacji pożytku publicznego oraz mediów. CPR odpowiada za zarządzanie wizerunkiem przedsiębiorstwa, a więc za systematyczne monitorowanie otoczenia, organizowanie i realizowanie komunikacji wewnętrznej oraz zewnętrznej, przeprowadzanie ewaluacji działań, a także wykrywanie potencjalnych kryzysów i zarządzanie zaistniałymi sytuacjami kryzysowymi. Ten ostatni aspekt ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania przedsiębiorstwa, gdyż doświadczenia wielu firm pokazują, że źle zarządzany kryzys, także ten wizerunkowy, często jest bezpośrednią przyczyną odpływu klientów, a w konsekwencji także powodem utraty płynności finansowej. Obszary zagospodarowane przez CPR to w głównej mierze komunikacja wewnętrzna, public affairs, relacje z mediami oraz wspomniana powyżej komunikacja kryzysowa. 17

18 W praktyce biznesowej oba te podejścia mogą ze sobą współpracować, jeśli odpowiednio rozplanujemy komórki ds. PR oraz marketingu w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa, a następnie zintegrujemy strategie komunikacyjne poszczególnych działów, aby zapewnić spójność i synergię emitowanych przekazów. Zlokalizowanie działu public relations możliwie najbliżej zarządu zapewni nam możliwość doradztwa strategicznego w obszarze komunikacyjnym, natomiast włączenie PR-u produktowego do kompetencji działań marketingu wesprze jego podstawowe cztery obszary marketingu mix określanego często mianem 4P (product, place, price, promotion) i pozwoli osiągnąć pożądany wizerunek produktu lub usług oraz samego przedsiębiorstwa, co w konsekwencji przełoży się na wyniki sprzedaży i wartość marki. Konieczność łączenia narzędzi public relations wraz z pozostałymi metodami porozumiewania się z konsumentem znalazła swoje odzwierciedlenie w teorii Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej (ZKM) będącej odpowiednikiem oryginalnej nazwy Integrated Marketing Communication (IMC). W polskiej literaturze przedmiotu tę koncepcję najszerzej opisuje A. Świątecki w książce Zintegrowane Komunikowanie Marketingowe, gdzie w ujęciu systemowym analizuje genezę powstania ZKM oraz szeroką sieć relacji, których budowanie jest wspomagane przez ZKM. Natomiast większy nacisk na przedstawienie miejsca public relations w komunikacji z otoczeniem firmy oraz opis narzędzi ZKM kładzie A. Szymańska (2005) Istotę oraz funkcje ZKM prezentuje K. Wojcik (2009), która wzbogaca rozważania o analizę wcześniejszych ustaleń dokonanych przez badaczy H. Mruka oraz J. Wiktora. Dodatkowo, rozbudowaną specyfikacje narzędzi ZKM możemy znaleźć w pracy Ph. Kotlera (2012), który dzieli je według kryterium skali oddziaływania: zarządzania komunikacją masową (reklama, promocja sprzedaży, wydarzenia i doświadczenia oraz public relations) i zarządzania komunikacją osobistą (marketing bezpośredni i interaktywny, sprzedaż osobista). Mnogość narzędzi wykorzystywanych w marketingu i public relations skonfrontowana z koniecznością budowania spójnego, wiarygodnego oraz atrakcyjnego dialogu z klientem była determinantem powstania w początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku koncepcji Zintegrowanej Komunikacji Marketingowej. A. Świątecki przytacza także szereg innych czynników, których koincydencja przełożyła się na utworzenie nowej teorii. Wśród nich ważną rolę odegrała: mniejsza efektywność przekazów reklamowych publikowanych w mediach masowych, która wynikała ze wzrostu cen reklam oraz spadku ich skuteczności; 18

19 powstanie kanałów tematycznych i fragmentaryzacja publiczności; możliwość mikrotargetowania oraz dotarcia do indywidualnych odbiorców za pomocą nowych technologii; konsolidacja na rynku reklamowym oraz zintegrowanie ofert przez agencje reklamowe, PR, eventowe oraz domy mediowe; globalizacja, a w szczególności zacieranie się różnic kulturowych i postępująca standaryzacja działań marketingowych względem wszystkich obszarów geograficznych; zmiany w zachowaniach konsumentów (przejście z pozycji biernej do pro aktywnej); potrzeba korzystania z korzyści ekonomii skali, jaką daje skoordynowanie działań komunikacyjnych w celu osiągnięcia większego oddziaływania na rynku; większe wymagania odbiorców względem jakości i rzetelności przekazów oraz ich nastawienie na komunikację dwustronną; większe wymagania konsumentów oraz mediów wobec działalności prospołecznej firm; wzrost znaczenia komunikacji wewnętrznej w procesie zarządzania firmą w turbulentnym otoczeniu; konieczność intensyfikowania przekazu i przedostania się do odbiorcy z otaczającego go szumu informacyjnego (Świątecki, 2001:26-28). Osobami, które pierwsze dostrzegły potrzebę jednoczesnego dotarcia do wielu typów adresatów przy zachowaniu spójności nadawanych komunikatów i uzyskiwania synergii z wykorzystywanych narzędzi byli badacze C. Caywood, D. Schultz oraz P. Wang, którzy opracowali zaprezentowali i następującą definicję ZKM: ( ) jest to proces planowania, którego celem jest sprawienie, że wszystkie kontakty z marką towaru, usługi lub organizacji, jakie są udziałem klienta lub potencjalnego klienta, mają dla niego znaczenie i są spójne w czasie. (Kotler& Keller, 2012:530). Bardziej rozbudowaną wykładnię ZKM, współtwórca koncepcji, D. Schultz przedstawia w prekursorskim artykule pt. Integrated Marketing Communications: Maybe Definitions is in the Point of View z 1993 r.: ZKM jest procesem ciągłego rozwoju i wdrażania programów różnych form komunikowania perswazyjnego skierowanego do klientów. Celem ZKM jest 19

20 wpływanie na wybrane audytorium, do którego komunikowanie jest skierowane. ZKM bierze pod uwagę wszystkie źródła kontaktu, jakim dysponuje dana organizacja i marka ze swoimi klientami (zarówno aktualnymi jak i potencjalnymi). Wszystkie te kontakty traktowane są jako kanały przesyłania wiadomości odnośnie produktów lub usług. ZKM robi użytek ze wszystkich możliwych form komunikowania, które mogą odpowiadać klientom i na przyjęcie których mogą być poddani. ZKM jest procesem, który za punkt wyjścia przyjmuje perspektywę klienta, a następnie określa formy i metody, za pomocą których będą rozwijane programy komunikowania perswazyjnego (Shultz, 1993:17). Bazując na powyższych definicjach oraz dotychczasowych ustaleniach, które ukazały się w literaturze przedmiotu i artykułach branżowych, należy wymienić następujące cechy, które stanowią o istocie ZKM i wyróżniają ją na tle innych pojęć związanych z marketingiem i komunikacją: zawiera jasno określone cele komunikacyjne, które są spójne ze strategicznymi i operacyjnymi celami przedsiębiorstwa (koncepcja TTL through the line, która zakłada, że skuteczne realizowanie celów możliwe jest jedynie poprzez łączenie instrumentów z wielu grup środków komunikowania (Mruk, 2008:20-24)); korzysta z efektu synergii, jaki daje jednoczesne wykorzystanie poszczególnych instrumentów promotion-mix dotyczących zarówno komunikacji bezpośredniej, jak i pośredniej; stanowi kompleksowe i zaplanowane podejście do zarządzania komunikacją; swoimi zasięgiem obejmuje szeroką grupę interesariuszy, w tym obecnych i potencjalnych klientów; wykorzystuje public relations do budowania trwałych relacji z konsumentami, które są oparte na dialogu i zaufaniu do marki, korzysta z interaktywnych form przekazów, w tym z mediów społecznościowych; integruje komunikację korporacyjną i produktową przedsiębiorstwa poprzez osadzenie ich we wspólnej strategii; wpływa na decyzje zakupowe klientów oraz wizerunek marki i przedsiębiorstwa na rynku; zarządza komunikacją w oparciu o nieustanny monitoring mediów, badania konsumenckie oraz wykorzystanie baz danych (Ofmanski, 2009; Szymańska, 20

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKETINGOWE: MARKETING MIX

ZARZĄDZANIE MARKETINGOWE: MARKETING MIX Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte ZARZĄDZANIE MARKETINGOWE: MARKETING MIX planowanie i

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

group Brief Marketingowy

group Brief Marketingowy 2 1. Sytuacja 1.1 Wyzwanie 1.1.1. Na czym polega wyzwanie dla marki/oferty Firmy w Polsce? 1.1.2. Z czego wynika? wg Firmy 1.1.3. Na jakiej podstawie zostało zdefiniowane? badania; doświadczenie; wyniki

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15 WPROWADZENIE str. 17 Na drodze do nauki marketingu str. 17 Podróż marketingowa: tworzenie wartości dla klienta i pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte: Launch przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

dialog przemiana synergia

dialog przemiana synergia dialog przemiana synergia SYNERGENTIA. Wspieramy Klientów w stabilnym rozwoju, równoważącym potencjał ekonomiczny, społeczny i środowiskowy przez łączenie wiedzy, doświadczenia i rozwiązań z różnych sektorów.

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać?

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać? WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA ROZWÓJ ORGANIZACJI SPRZEDAŻY NA RYNKU PRODUKTÓW FMCG Szanowni Państwo, Przedstawiamy Państwu poniższą ofertę dotyczącą wsparcia pracowników działu sprzedaży w Państwa

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING E-MARKETING Skuteczny marketing = skuteczna sprzedaż. Nasi klienci coraz więcej czasu spędzają w internecie i to tu szukają produktów i usług. Siła oddziaływania informacji umieszczonej w sieci jest ogromna.

Bardziej szczegółowo

Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta. Warszawa 06.06.2008

Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta. Warszawa 06.06.2008 Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta Warszawa 06.06.2008 Agenda wystąpienia Zachowania Sprzedawców Energii w obliczu deregulacji; Różne wizje postawy konkurencyjnej w

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Paweł Trochimiuk Prezes Partner of Promotion Warszawa, 20.11.2013r. Agenda Definicje Public Relations Rodzaje komunikacji Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr / 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

maciaszczyk interaktywny wzbudzamy e-mocje

maciaszczyk interaktywny wzbudzamy e-mocje maciaszczyk interaktywny wzbudzamy e-mocje Nie chcemy, żeby ludzie Cię zobaczyli. Chcemy, żeby Cię zapamiętali. Jak zbudujemy Twój wizerunek w Internecie? Kompleksowa oferta działań interactive obejmuje

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

SMO MEDIA I KANAŁY SPOŁECZNOŚCIOWE. Bydgoszcz, dnia..2014 r. Usługodawca

SMO MEDIA I KANAŁY SPOŁECZNOŚCIOWE. Bydgoszcz, dnia..2014 r. Usługodawca Bydgoszcz, dnia..2014 r. SMO MEDIA I KANAŁY SPOŁECZNOŚCIOWE Usługodawca Talem Technologies Sp. z o.o. ul. Cieszkowskiego 22/1; 85-052 Bydgoszcz Tel. 52 366 70 73; Infolinia: 801 080 238 NIP: 967-12-41-356;

Bardziej szczegółowo

Future Advert. Doświadczona agencja PR. Zajmujemy się kompleksową obsługą firm w zakresie wizualizacji marki oraz komunikacji.

Future Advert. Doświadczona agencja PR. Zajmujemy się kompleksową obsługą firm w zakresie wizualizacji marki oraz komunikacji. Future Advert Doświadczona agencja PR. Zajmujemy się kompleksową obsługą firm w zakresie wizualizacji marki oraz komunikacji. Nasza Agencja Profesjonalna obsługa Public Relations dla Twojej firmy. Posiadamy

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne Ekonomia menedżerska Katedra Ekonomii i Zarządzania Prof. dr hab. Oleksandr Oksanych.

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne Ekonomia menedżerska Katedra Ekonomii i Zarządzania Prof. dr hab. Oleksandr Oksanych. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-690 Nazwa modułu Marketing Międzynarodowy Nazwa modułu w języku angielskim International Marketing Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

ergo energy to: www.ergoenergy.pl

ergo energy to: www.ergoenergy.pl ergo energy to: Sprzedaż energii elektrycznej na terenie całego kraju. Lider w implementacji nowatorskich rozwiązań. Realizacja projektów w ramach programów unijnych. Realizacja programów inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Program ten przewiduje dopasowanie kluczowych elementów biznesu do zaistniałej sytuacji.

Program ten przewiduje dopasowanie kluczowych elementów biznesu do zaistniałej sytuacji. PROGRAMY 1. Program GROWTH- Stabilny i bezpieczny rozwój W wielu przypadkach zbyt dynamiczny wzrost firm jest dla nich dużym zagrożeniem. W kontekście małych i średnich firm, których obroty osiągają znaczne

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Strategia Zrównoważonego Rozwoju i Odpowiedzialnego Biznesu GK PGNiG 2009-2015. Marketing i Komunikacja

Strategia Zrównoważonego Rozwoju i Odpowiedzialnego Biznesu GK PGNiG 2009-2015. Marketing i Komunikacja Strategia Zrównoważonego Rozwoju i Odpowiedzialnego Biznesu GK PGNiG 2009-2015 Marketing i Komunikacja Komunikacja i marketing główne cele strategiczne skuteczne informowanie interesariuszy o podejmowanych

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Kreatywne SOCIAL MEDIA Oferta promocyjna, miesiąc próbny w prezencie!

Kreatywne SOCIAL MEDIA Oferta promocyjna, miesiąc próbny w prezencie! Jedyna tak dopasowana usługa do potrzeb marketingowych w social media. Kreatywne SOCIAL MEDIA Oferta promocyjna, miesiąc próbny w prezencie! Nadanie marce osobowości społecznej w świecie social media Budowa

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off Numer projektu*: Tytuł planowanego przedsięwzięcia:......... Rynek Jaka jest aktualna sytuacja branży? (w miarę możliwości

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Public Relations. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? Marketing i PR. Konkurenci.

Public Relations. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? Marketing i PR. Konkurenci. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? dr Rafał Mrówka i dr Mikołaj Pindelski Katedra Teorii Zarządzania SGH rafal.mrowka@sgh.waw.pl mikolaj.pindelski@sgh.waw.pl

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Udziałowcy wpływający na poziom cen:

Udziałowcy wpływający na poziom cen: Analiza procesu wytwórczego Udziałowcy wpływający na poziom cen: - dostawcy podzespołów - kooperanci - dystrybutorzy - sprzedawcy detaliczni tworzą nowy model działania: Zarządzanie łańcuchem dostaw SCM

Bardziej szczegółowo

Eventy w oczach przedsiębiorców

Eventy w oczach przedsiębiorców Eventy w oczach przedsiębiorców Justyna Piesiewicz 11 marca, 2009 All rights reserved Accreo Taxand 1 Czy eventy są ważne; Skuteczna komunikacja w event marketingu; Podsumowanie; Q&A. Agenda All rights

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI WSTĘP Aleksander Panasiuk... 11 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY MARKETINGU USŁUG Aleksander Panasiuk. 17 1.1. Istota, zasady i cele marketingu... 17 1.2. Obszary badawcze marketingu

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Zarządzanie Specjalność KOMUNIKACJA MARKETINGOWA

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Zarządzanie Specjalność KOMUNIKACJA MARKETINGOWA Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Zarządzanie Specjalność KOMUNIKACJA MARKETINGOWA Profil absolwenta MARKETING COMMUNICATION MANAGER menedżer/ekspert/doradca w zakresie komunikacji

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Z-LOG-028I Podstawy marketingu Fundamentals of marketing. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki

Z-LOG-028I Podstawy marketingu Fundamentals of marketing. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-02I Podstawy marketingu Fundamentals of marketing A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Marketing: relacje z klientami Istota dr hab. Justyna Światowiec Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 142/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 8 marca 2011 r.

UCHWAŁA Nr 142/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 8 marca 2011 r. UCHWAŁA Nr 142/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 8 marca 2011 r. w sprawie nowych specjalności studiów na kierunku zarządzanie Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

MARKETING MIX. OPRACOWAŁA mgr Małgorzata Kapela. Biała Podlaska 2006-01-18

MARKETING MIX. OPRACOWAŁA mgr Małgorzata Kapela. Biała Podlaska 2006-01-18 MARKETING MIX OPRACOWAŁA mgr Małgorzata Kapela Biała Podlaska 2006-01-18 Marketing mix jest jednym z najważniejszych pojęć marketingu. Określa sposób rozplanowania budżetu, tworzy podstawy strategii planu

Bardziej szczegółowo

O Agencji Celem ImPress PR Kompleksowe podejście do budowania wizerunku marki/produktu Oferta szyta na miarę - Wiedza

O Agencji Celem ImPress PR Kompleksowe podejście do budowania wizerunku marki/produktu Oferta szyta na miarę - Wiedza OFERTA ImPress PR O Agencji Celem ImPress PR jest w pełni mierzalne kreowanie wizerunku Państwa firmy przy wykorzystaniu najlepszych praktyk PR i marketingu Zajmujemy się tworzeniem kompleksowych strategii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Z-LOGN1-019 Podstawy marketingu Fundamentals of marketing. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki

Z-LOGN1-019 Podstawy marketingu Fundamentals of marketing. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOGN1-019 Podstawy marketingu Fundamentals of marketing A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

Promocja jako element marketingu mix

Promocja jako element marketingu mix jako element marketingu mix Dr Grażyna Adamczyk Zespół działań i środków, poprzez które przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje dotyczące produktu lub firmy, kształtuje potrzeby nabywców, pobudza

Bardziej szczegółowo

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne Zagadnienia na egzamin dyplomowy na Wydziale Zarządzania Społecznej Akademii nauk Studia pierwszego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2012/2013 Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO WARTO KUPIĆ TEN RAPORT?

DLACZEGO WARTO KUPIĆ TEN RAPORT? DLACZEGO WARTO KUPIĆ TEN RAPORT? POZNAMY ZACHOWANIA KONSUMENTÓW W raporcie znaleźć można szczegółowe informacje na temat podejmowanych przez polskich konsumentów działań na rzecz środowiska i społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych 2 Badania marketingowe a funkcje marketingu Analiza otoczenia Analiza klientów Planowanie produktów i usług Planowanie dystrybucji Planowanie

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS Na bazie symulacji EASY BUSINESS może być prowadzone szkolenie lub cykl szkoleń z tematyki

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE TEMATY ZAGADNIEŃ DO PRAC DYPLOMOWYCH. Kierunek ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA na rok akademicki 2013/14 Studia stacjonarne

PROPONOWANE TEMATY ZAGADNIEŃ DO PRAC DYPLOMOWYCH. Kierunek ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA na rok akademicki 2013/14 Studia stacjonarne PROPONOWANE TEMATY ZAGADNIEŃ DO PRAC DYPLOMOWYCH Kierunek ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA na rok akademicki 2013/14 Studia stacjonarne Przykładowe zakresy tematyczne: Dr Małgorzata Budzanowska-Drzewiecka

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek pok. 1018 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne?

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne? POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-techniczna PROGRAMY, PROJEKTY, PROCESY zarządzanie, innowacje, najlepsze praktyki INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

Raportowanie społeczne dobrą praktyką CSR PKN ORLEN

Raportowanie społeczne dobrą praktyką CSR PKN ORLEN Raportowanie społeczne dobrą praktyką CSR PKN ORLEN Raportowanie społeczne w PKN ORLEN Cele: Raportowanie jako integralna część strategii CSR Koncernu Potwierdzenie transparentności firmy we wszystkich

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań. Konkurs Młody Przedsiębiorca

Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań. Konkurs Młody Przedsiębiorca Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań Konkurs Młody Przedsiębiorca Żagań 2010 I. POJĘCIE BIZNESPLANU Biznes plan (ang business plan, corporate plan) jest dokumentem planistycznym związanym

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

E - PUBLIC RELATIONS POJĘCIE I ZASTOSOWANIE

E - PUBLIC RELATIONS POJĘCIE I ZASTOSOWANIE Łukasz Żabski E - PUBLIC RELATIONS POJĘCIE I ZASTOSOWANIE Public relations (PR) w Internecie fachowo określane jako e-pr, polega na budowaniu i utrzymaniu dobrych relacji ze wspólnotami mogącymi mieć znaczący

Bardziej szczegółowo

Brief klienta. Agencja Kreatywna NADi ul. Batorego 31 lok. 5 92-308 Łódź. tel. +48 502 285 578 nadi@nadi.pl www.nadi.pl. (Nazwa firmy) (Adres)

Brief klienta. Agencja Kreatywna NADi ul. Batorego 31 lok. 5 92-308 Łódź. tel. +48 502 285 578 nadi@nadi.pl www.nadi.pl. (Nazwa firmy) (Adres) Agencja Kreatywna NADi ul. Batorego 31 lok. 5 92-308 Łódź Brief klienta tel. +48 502 285 578 nadi@nadi.pl www.nadi.pl.......................................... (Nazwa firmy).............................................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych RYNEK BUDOWLANY Przedsiębiorstwo na rynku budowlanym Orientacja rynkowa przedsiębiorstwa 1 - Dostosowanie działalności do

Bardziej szczegółowo

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Mój region w Europie Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na wykonanie badania pt. Ocena potencjału rynkowego marki Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Ćwiczenie: załóżmy, że prowadzisz firmę. Po co chciałbyś/chciałabyś poznać swoich klientów? Jakie ma to znaczenie?

Badania marketingowe. Ćwiczenie: załóżmy, że prowadzisz firmę. Po co chciałbyś/chciałabyś poznać swoich klientów? Jakie ma to znaczenie? Ćwiczenie: załóżmy, że prowadzisz firmę. Po co chciałbyś/chciałabyś poznać swoich klientów? Jakie ma to znaczenie? 2. Dane, informacje i badania marketingowe w systemie zarządzania i decyzjach marketing

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNI ZA SUKCESY NASZYCH KLIENTÓW. Prezentacja spółki IPO SA. www.iposa.pl

ODPOWIEDZIALNI ZA SUKCESY NASZYCH KLIENTÓW. Prezentacja spółki IPO SA. www.iposa.pl ODPOWIEDZIALNI ZA SUKCESY NASZYCH KLIENTÓW Prezentacja spółki IPO SA www.iposa.pl Kim jesteśmy? IPO SA od 2007 roku jest firmą consultingową, wyspecjalizowaną w rynku kapitałowym i finansowym. Od grudnia

Bardziej szczegółowo

Raport z badania reputacji marki

Raport z badania reputacji marki Raport z badania reputacji marki dla Fundacja na rzecz reputacji marki Premium Brand ul. Asfaltowa 4/4 02-527 Warszawa tel.: 22 392 06 20 tel. kom.: +48 720 913 135 e-mail: biuro@premiumbrand.com.pl www.premiumbrand.com.pl

Bardziej szczegółowo

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami Errata do Planu działania na lata 2007-2008 dla Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna (sprostowanie treści dokumentu w związku z pomyłką techniczną polegającą na zamianie opisu działań pomiędzy

Bardziej szczegółowo