DIAGNOZA SYTUACJI DZIECI Z RODZIN Z PROBLEMEM ALKOHOLOWYM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DIAGNOZA SYTUACJI DZIECI Z RODZIN Z PROBLEMEM ALKOHOLOWYM"

Transkrypt

1 DIAGNOZA SYTUACJI DZIECI Z RODZIN Z PROBLEMEM ALKOHOLOWYM WYKŁAD 6 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG Plan wykładu 1. Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna 2. Sytuacja psychologiczna dzieci z rodzin z problemem alkoholowym a. Zasady, które kierują życiem rodziny b. Role, jakie pełnią dzieci w rodzinie 3. Przyczyny trudności w diagnozowaniu dzieci 4. Rozpoznawanie dzieci z rodzin z problemem alkoholowym a. Rozpoznawanie dzieci w wieku przedszkolnym b. Rozpoznawanie dzieci starszych 5. Wskazówki do pracy z dziećmi 1

2 Wprowadzenie Analizując sytuację rodzin dotkniętych chorobą alkoholową, szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci i młodzież wychowujące się w tych rodzinach. Różne formy zachowań agresywnych i represyjnych rodziców, zaniedbywanie obowiązków opiekuńczych i potrzeb dziecka, wywierają destruktywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne dzieci oraz na proces rozwoju (PARPA). Wprowadzenie Należy pamiętać, że przemoc domowa i poważne zaniedbania wychowawcze mogą występować w związku z alkoholem nawet wtedy, gdy nie występuje jeszcze kliniczne zdiagnozowanie uzależnienia od alkoholu, lecz jedynie okresowe lub agresywne upijanie się dorosłych członków rodzin. Przyjmując, że w Polsce żyje około tysięcy osób uzależnionych od alkoholu, liczbę niepełnoletnich dzieci alkoholików możemy określić na około 2 miliony, z których co najmniej połowa żyje w sytuacji drastycznie zagrażającej ich zdrowiu i rozwojowi (PARPA). 2

3 Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Większość autorów analizujących funkcjonowanie rodziny alkoholowej i sytuację dziecka rozwijającego się w takiej rodzinie, opiera swoje analizy na koncepcji tzw. systemów rodzinnych. Na system składa się: zestaw elementów, związki między nimi, związki między ich własnościami lub cechami (Prajsner, 2002a, s. 18). Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Rodzina, jeśli rozpatrywać ją w perspektywie systemowej, to grupa współzależnych od siebie osobników, których łączy poczucie historii, więzi emocjonalne oraz strategie działania w celu zaspokojenia potrzeb zarówno całej rodziny, jak i jej członków (tamże). 3

4 Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Funkcjonalna, zdrowa rodzina: zabezpiecza przetrwanie i rozwój, zaspokaja potrzeby emocjonalne swoich członków, zapewnia rozwój i wzrastanie każdego członka, w tym także rodziców, jest miejscem, gdzie rozwija się poczucie własnego ja, jest podstawową jednostką socjalizacji i ma decydujące znaczenie dla przetrwania społeczeństwa (tamże). Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Rys. 1. Przykładowy schemat klarownego systemu rodzinnego (z jasnym podsystemem centralnym, elementami współpracy i bliskości oraz kontaktem ze światem zewnętrznym) Źródło: Tuszyńska-Bogucka, 2009, s

5 Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Rodzina dysfunkcjonalna jest stworzona przez dysfunkcjonalne małżeństwo, takie małżeństwo zaś tworzą dysfunkcjonalne osoby, które odnajdują się wzajemnie i żenią ze sobą. Jednym z tragicznych faktów jest to, że osoby dysfunkcjonalne prawie zawsze znajdują inną osobę, która działa albo na tym samym, albo na większym poziomie dysfunkcji (Bradshaw, 2010, s. 87). Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Rodziny dysfunkcjonalne: zaprzeczają swoim problemom, brak w nich intymności, są zakorzenione we wstydzie dzieci często wstydzą się swojej rodziny, mają utrwalone, zamrożone, sztywne role, ich członkowie mają zaplątane granice pomiędzy sobą czują się tak, jak czują się inne osoby w rodzinie, ich członkowie nie mogą zaspokoić swoich indywidualnych potrzeb, które są odkładane, aby umożliwić zaspokojenie potrzeb systemu, 5

6 Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna system komunikacji polega na otwartym konflikcie albo na zgodzie na to, aby nie było niezgody, zasady są sztywne i nie zmieniają się (np. kontrola, perfekcjonizm, oskarżanie), jawne tajemnice są częścią kłamstw, ich członkowie zaprzeczają konfliktom i frustracji, ich członkowie odrzucają granice własnej osoby (tamże). Rodzina z problemem alkoholowym spełnia wszystkie warunki określone w ramach przytoczonej listy. Rodzina zdrowa a rodzina dysfunkcyjna Rys. 2. Przykładowy schemat chaosu systemowego (z brakiem jasnego podsystemu centralnego, elementami splątania, braku współpracy, dewaloryzacji siebie przez dziecko oraz brakiem bliskości z ojcem) Źródło: Tuszyńska-Bogucka, 2009, s

7 Sytuacja psychologiczna dzieci Podstawowym źródłem zagrożeń dla dziecka wychowującego się w rodzinie z problemem alkoholowym jest stan chronicznego napięcia i stresu. Trwanie w ciągłej niepewności, nieprzewidywalność wydarzeń, wywołuje u dziecka poczucie braku stabilności, porządku życiowego, a co za tym idzie, brak kontroli nad swoim życiem (PARPA). Sytuacja psychologiczna dzieci Dzieci doświadczają różnorodnych zdarzeń traumatycznych, takich jak oszukiwanie, niesprawiedliwe traktowanie, porzucenie czy nadmierny krytycyzm rodziców. Najczęściej wymieniane są jednak doświadczenia związane z przemocą: dwoje na troje dzieci z rodzin z problemem alkoholowym było świadkami przemocy, ponad połowa doświadczała bezpośrednio przemocy zarówno fizycznej, jak i emocjonalnej czy intelektualnej, co szósta dziewczynka opisywała doświadczenia związane z nadużyciem seksualnym (Skrzypczyk, 2000). 7

8 Sytuacja psychologiczna dzieci Jeżeli chodzi o stany emocjonalne, dzieci najczęściej wymieniały: 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 40% 23% 41% 57% Najczęściej sprawcą zdarzeń traumatycznych jest rodzic uzależniony. Jednak w opisywanych badaniach w co 5 przypadku sprawcą był drugi rodzic (tamże). 80% wstyd za rodzica poczucie winy strach przed rodzicem osamotnienie złość lub nienawiść do rodzica Sytuacja psychologiczna dzieci U dzieci wychowywanych w rodzinach alkoholowych występuje stałe poczucie niższej wartości oraz obniżone poczucie szacunku do samego siebie. Wyraża się to w samokrytyce, deprecjonowaniu własnych osiągnięć oraz działaniach autodestrukcyjnych. Większość dzieci ma problemy związane z poczuciem tożsamości (PARPA). 8

9 Sytuacja psychologiczna dzieci Życie w chronicznym stresie, któremu towarzyszy poczucie bezsilności, upośledza funkcjonowanie systemu immunologicznego i powoduje choroby somatyczne. Dzieci alkoholików mają więcej problemów zdrowotnych z powodu obniżenia odporności biologicznej. Częściej cierpią z powodu bólu głowy, bezsenności, osłabienia, nudności, nerwobólów zębów czy problemów związanych z odżywianiem (bulimia lub anoreksja). W tej grupie często możemy zaobserwować nadużywanie alkoholu, narkotyków i innych środków zmieniających świadomość (tamże). Sytuacja psychologiczna dzieci ZASADY Dziecko w rodzinie z problemem alkoholowym uczy się trzech zasad: NIE MÓW NIE UFAJ NIE ODCZUWAJ Źródło: Hebenstreit-Maruszewska, broszura informacyjna; PARPA; Prajsner, 2002a, s. 19; Sztander, 2006, s

10 Sytuacja psychologiczna dzieci ZASADY nie mów o piciu swojego rodzica, o tym, co dzieje się w domu i o konsekwencjach wnikających z picia ukrywaj swoje przeżycia zarówno wewnątrz swojej rodziny, jak i poza nią NIE MÓW Wyobraźmy sobie mamę Asi, która ma pijącego męża i tłumaczy swojej małej córeczce: Tatuś ma problem. Kiedy powiesz koleżankom w szkole, co się z nim dzieje, to tak, jakbyś zdradziła tatusia. Cała rodzina będzie wtedy miała powody, by się wstydzić i będzie to twoja wina. Sytuacja psychologiczna dzieci ZASADY nie ufaj bo wielokrotnie składane obietnice były łamane i niedotrzymywane nie obdarzaj zaufaniem ani członków swojej rodziny, ani nikogo obcego NIE UFAJ Przypowieść o ojcu, który postanowił swego syna nauczyć, jak być twardym mężczyzną. Zaprowadził go więc na łąkę, posadził na konarze drzewa i powiedział: A teraz skocz, ja cię złapię. Dziecko skoczyło. Wówczas ojciec uchylił się, a ono upadło na ziemię. Ojcowska nauka brzmiała: Mam nadzieję, że teraz nauczyłeś się synu, że zaufanie zawsze boli nie ufaj więc nikomu, nawet jeśli jest to twój własny ojciec lub matka. 10

11 Sytuacja psychologiczna dzieci ZASADY nie odczuwaj bo to co czujesz za bardzo boli lub jest zbyt przerażające nie zastanawiaj się nad tym, co czujesz, jakie są tego przyczyny i skutki NIE ODCZUWAJ Mała Marysia czuła jedynie strach. Trudno jej było wyodrębnić i nazwać inne emocje. Dziwnie patrzyła na koleżanki, które cieszyły się na przykład z powodu piątki w szkole lub atrakcyjnego prezentu od rodziców. Dla niej słowo radość było niezrozumiałym kryptonimem, którym posługiwali się tylko wtajemniczeni. Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Każde dziecko alkoholika usiłuje przetrwać w swojej rodzinie, przyjmując określoną rolę lub kombinację ról. Role odgrywane przez dzieci są funkcjonalne w rodzinie, tzn. rodzina (jako całość) oczekuje od poszczególnych dzieci właśnie takich zachowań i wzmacnia je. Pozwalają one bowiem przetrwać i ponosić możliwie najmniejsze straty (PARPA; Prajsner, 2002b, s. 38). 11

12 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Dzieci w rodzinie z problemem alkoholowym odgrywają cztery podstawowe role: bohatera rodzinnego maskotki kozła ofiarnego dziecka niewidzialnego (Hebenstreit-Maruszewska, broszura informacyjna; PARPA; Prajsner, 2002b, s ; Robinson, Roden, 2008, s. 63; Sztander, 2006, s ). Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Role pełnią dwa przeciwstawne cele: 1. pozwalają przetrwać w rodzinie z problemem alkoholowym, 2. kamuflują chorobę alkoholową przed ludźmi, którzy mogliby udzielić rodzinie pomocy (Prajsner, 2002b, s. 39). 12

13 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Te cztery role to fałszywe osobowości, będące rezultatem nieświadomej reakcji dziecka, które próbuje poradzić sobie z faktem, że jego rodzice zawiedli w roli rodziców. Są one zaprzeczeniem prawdziwych utajonych uczuć, m.in. podatności na zranienie, potrzeby kontaktu, utraty szacunku do siebie (tamże). Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Bohater rodzinny DOM jest nim zazwyczaj najstarsze dziecko w rodzinie, przejmuje na siebie obowiązki dorosłych i robi wszystko co może, by naprawić istniejącą sytuację i utrzymać rodzinę w normie, jest odpowiedzialny, troszczy się o rodzeństwo, zajmuje się całym domem, przestrzega reguł, zawsze kończy zadaną pracę w wyznaczonym terminie, stara się być perfekcyjny we wszystkim co robi, daje swojej rodzinie poczucie wartości, ale jego samego cechuje brak wiary we własne siły i niska samoocena 13

14 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Bohater rodzinny SZKOŁA w szkole może wyróżniać się w nauce i w sporcie, może też być najpopularniejszym dzieckiem w szkole, często zajmuje czołowe funkcje w samorządzie szkolnym, nie wie, co to zabawa, relaks, jest małym dorosłym, cechuje go: nadmiernie rozwinięte poczucie odpowiedzialności, potrzeba wykazania się, perfekcjonizm, jego dzieciństwo zdominowane jest przez poważne problemy ciekaw jestem, czy dziś z mamą wszystko będzie w porządku przez ten czas, kiedy ja jestem w szkole sprawia wrażenie dziecka silnego i odpornego, dlatego często nie jest rozpoznawany i nie otrzymuje wsparcia specjalistów Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Bohater rodzinny DOROSŁOŚĆ nie potrafi oderwać się od pracy, staje się pracoholikiem, odnosi wielkie sukcesy w wybranym przez siebie zawodzie i szybko wspina się po szczeblach kariery, obsesyjnie zajęty kierowaniem i sterowaniem ludźmi i wydarzeniami wokół siebie, odsuwa na bok własne odczucia i potrzeby, miewa trudności z nawiązywaniem bliższych znajomości lub wyrażaniem własnych uczuć wobec innej osoby, z trudem zwierza się innym ludziom, ma zwykle niewielu przyjaciół żyje w stałym napięciu, wpada w panikę w spontanicznych, nie dających się przewidzieć sytuacjach 14

15 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Kozioł ofiarny DOM to najczęściej dziecko, które ma zarówno młodsze, jak i starsze rodzeństwo, odwraca uwagę od rzeczywistych problemów rodziny, stając się wcieleniem rodzinnych frustracji, wdaje się w bójki, wchodzi w konflikt z prawem, ucieka z domu, jako nastolatek sięga po narkotyki i alkohol, zdarza się, że w rodzinie zostaje ukuty mit o piciu któregoś z rodziców jako reakcji na kłopotliwe zachowania dziecka i to ono jest obciążane odpowiedzialnością za nasilenie się tego picia ojciec musiał wypić, mając z tobą tyle problemów Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Kozioł ofiarny SZKOŁA w grupie jest najbardziej przeszkadzającym dzieckiem, nauczyciele nigdy go nie zapomną, pamięta się go głównie z powodu wyrządzonego przez niego zła 15

16 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Kozioł ofiarny DOROSŁOŚĆ doświadcza nieustannych niepowodzeń z powodu swych autodestruktywnych skłonności (alkohol, narkotyki), wybiera drogę na skróty, narażając się szefowi, wdaje się w niszczące kłótnie z kolegami z pracy, trudno jest mu funkcjonować w układach społecznych, zachowując się w sposób nieakceptowany przez innych, ciągle spotyka się z dezaprobatą, staje się outsiderem wskutek braku umiejętności podtrzymywania więzi społecznych, w głębi duszy jest samotny, pełen lęku i złości Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Maskotka DOM jest to najczęściej najmłodsze dziecko, nazywane beniaminkiem rodziny, lekko traktuje poważne sytuacje i stara się niczego nie brać na serio, odwraca uwagę od rodzinnego problemu skupiając ją na sobie, zgrywając się, przymilając, błaznując, jego rola polega na tym, by ulżyć rodzinie w ciężkiej sytuacji, rozweselając ją swoim humorem i żartami, nie cofnie się przed niczym, byle tylko rozweselić innych, najczęściej przyjmuje rolę rozjemcy idź, porozmawiaj z tatusiem, może go udobruchasz i przestanie się na nas gniewać 16

17 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Maskotka SZKOŁA w szkole nie stwarza poważnych problemów, nauczyciel może przypisać temu dziecku etykietkę nieznośnego, jego błazeństwa mogą czasem przeszkadzać i nauczyciele bywają zmuszeni do przywoływania go do porządku ( uspokój się, spróbuj choć raz być poważny, nie ma w tym nic śmiesznego ), wydaje się, że jest dzieckiem, do którego najtrudniej dotrzeć, bo kryje się za murem śmiechu Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Maskotka DOROSŁOŚĆ w pracy ma opinię kawalarza rozweselającego wszystkich, każdy lubi jego towarzystwo, ale nikt nie bierze go na poważnie, pracodawca może odnosić się do niego nieufnie, w życiu społecznym jest duszą towarzystwa i skupia wokół siebie dużo ludzi, rola dworskiego trefnisia przeszkadza mu w nawiązaniu poważnych, głębszych związków, namiastką intymnego związku może być uzależnienie od substancji psychoaktywnych 17

18 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Dziecko niewidzialne DOM jest nim najczęściej średnie dziecko, pozostaje z boku rodziny, nigdy nie sprawiając najmniejszych kłopotów, w czasie rodzinnych kłótni często siedzi skulone w kącie albo leży na łóżku i patrzy w sufit, śniąc na jawie, odizolowane od rodziny, żyje we własnym świecie, w poczuciu samotności i krzywdy, często choruje na depresję, miewa problemy z bulimią lub anoreksją może obracać swój gniew przeciwko sobie samemu np. usiłując popełnić samobójstwo Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Dziecko niewidzialne SZKOŁA jest to dziecko niedostrzegane, o którym nikt nie pamięta, nauczyciele często mają kłopot z przypomnieniem sobie dziecka niewidzialnego jako ucznia, nie rozrabia, nie jest klasowym prymusem, funkcjonuje często na marginesie klasy, jest samotne, wyobcowane, uczestnictwo w pracy zespołowej może sprawiać mu trudność, na zewnątrz nieśmiałe i pełne rezerwy, jest niezdolne do stawiania czoła problemom 18

19 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Dziecko niewidzialne DOROSŁOŚĆ w pracy trzyma się na uboczu, niewiele mówi i woli pracować oddzielnie, zawsze wykonuje to, co mu się każe i nie robi wokół siebie szumu, współpracownicy prędzej czy później przestają zwracać na nie uwagę i często zapominają włączyć do grupowych przedsięwzięć, bywa, że pracodawcy pomijają je przy podwyżkach i awansach, ma zazwyczaj niewielu przyjaciół i nawiązuje niewiele długotrwałych związków Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Dziecko czasami może podejmować więcej niż jedną rolę i zachować się różnie w zależności od sytuacji, w jakiej się znalazło. Czasami zdarza się, że z chwilą odejścia z domu bohatera rodzinnego (co nie jest częste, bo bohater jest mocno związany z rodziną swoim poczuciem obowiązku opiekowania się innymi) kozioł ofiarny przejmuje jego zadania i sam wchodzi w rolę bohatera. Dotychczasowa czarna owca w rodzinie staje się jej podporą. Potwierdza to fakt, że role są nieświadomą próbą odpowiedzi na sytuację rodzinną, próbą przystosowania się do "chorego" układu rodzinnego i utrzymania go w równowadze (PARPA). 19

20 Sytuacja psychologiczna dzieci ROLE Role, przyjęte przez dziecko w rodzinie z problemem alkoholowym, poza rodziną tracą swoją aktualność. Nie przynoszą już takich korzyści, a wręcz przeciwnie zaczynają działać na szkodę dzieci. Z każdym kolejnym rokiem, kiedy sytuacja w rodzinie nie zmienia się, a uzależnienie rozwija się, mechanizmy obronne dzieci utrwalają się, doprowadzając do coraz większych niepowodzeń w świecie zewnętrznym (PARPA; Prajsner, 2002b, s. 38). Przyczyny trudności w diagnozowaniu dzieci Po stronie nauczycieli, wychowawców: brak odpowiedniego przeszkolenia i wiedzy o alkoholizmie (brak możliwości wykrycia następstw), brak poczucia kompetencji, własne nastawienie profesjonalisty wobec problemów alkoholowych, brak umiejętności pytania o występowanie nałogu w rodzinie, uczucie skrępowania, które nie pozwala na ingerowanie w osobiste sprawy rodziców, paraliżujący lęk przed wyrządzeniem dziecku szkód psychicznych, rozzłoszczeniem rodzica i odwetem z jego strony, kłopotami, utratą pracy (Robinson, Rhoden, 2008, s. 163, ). 20

21 Przyczyny trudności w diagnozowaniu dzieci Po stronie dzieci: brak wspólnych, wyróżniających oznak u dzieci przed ukończeniem 6 r.ż., brak umiejętności wyrażenia słowami swoich uczuć, niemożność powiedzenia, co myślą na temat alkoholizmu, niemożność wypełnienia ankiety ze względu na brak umiejętności pisania, brak dostatecznie rozwiniętej ekspresji artystycznej, która pozwalałaby na postawienie rzetelnej diagnozy na podstawie wytworów (tamże, s. 163), system zaprzeczeń (starsze dzieci) (tamże, s. 185). Rozpoznawanie dzieci Bez wątpienia szkoła pod wieloma względami wydaje się być optymalnym miejscem do wykrywania dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i poddawania ich terapii, ale próby w tym zakresie powinny być podejmowane znacznie wcześniej. Jak piszą specjaliści, zaniedbywanie dzieci z rodzin z problemem alkoholowym w wieku przedszkolnym daje o sobie znać znacznie bardziej niż w innych grupach wiekowych (Robinson, Rhoden, 2008, s. 161). 21

22 Rozpoznawanie dzieci Prowadzenie badań, identyfikację dzieci, czy ich terapię, odkłada się na późniejsze lata kiedy dziecko będzie miało przynajmniej 8-9 lat. Tymczasem mechanizm zaprzeczeń i role rodzinne u dziewięcioletnich dzieci są już głęboko utrwalone (tamże). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny OBSZARY DIAGNOZY rutynowe codzienne czynności zachowanie podczas zabawy przystosowanie emocjonalne stosunki między rodzicami i dzieckiem Kłopoty ze snem Nawyki związane z czynnościami fizjologicznymi Nawyki związane z jedzeniem Reagowanie na zmiany Opóźnienia rozwojowe Zabawa w teatr Kolejne fazy zabawy Utrzymywanie uwagi i nadmierna ruchliwość Nagłe zmiany w trakcie zabawy Zmienność usposobienia Wybuchy złości Zachowania regresywne Niepokój związany z rozstaniem Metody wychowawcze Wiedza o rozwoju dziecka i oczekiwania wobec niego Rodzicielska obojętność Przemoc i zaniedbania ze strony rodziców Źródło: Robinson, Rhoden, 2008, s ; Prajsner, 2002d, s

23 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny rutynowe codzienne czynności Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: po ukończeniu roku stałe znużenie, senność i chęć pospania sobie dłużej, nieuporządkowane nawyki senne, powtarzające się koszmary senne, przerywany lub chaotyczny rytm snu, Kłopoty ze snem odmowa lub lęk przed zaśnięciem w porze poobiedniej drzemki (Robinson, Rhoden, 2008, s. 165). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny rutynowe codzienne czynności Czynności fizjologiczne Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: wielokrotnie powtarzający się regres w kontrolowaniu czynności fizjologicznych po 27 m-cu brudzenie bielizny, po 33 m-cu moczenie nocne (tamże, s. 166). 23

24 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny rutynowe codzienne czynności Nawyki zw. z jedzeniem Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: kompulsywne objadanie się (jako rezultat przekarmiania niemowlęcia, pokarm jako substytut miłości), głodzenie się, trwały brak apetytu (objaw przygnębienia i depresji), wychudzenie, objawy niedożywienia (objaw zaniedbywania), rytuały związane z jedzeniem (wybrzydzanie), nadmierne zaabsorbowanie tym, co się je (tamże, s ). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny rutynowe codzienne czynności Reagowanie na zmiany Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: zmartwienie lub zdenerwowanie, gdy porządek dnia ulega zmianie, trudności z przechodzeniem od jednej czynności do drugiej (np. upieranie się przy poprzednich, zakończonych zajęciach, okazywanie niepokoju lub agresji podczas zmian), obciążeniem emocjonalnym może stać się jakiś nieprzewidziany incydent, który spowoduje zmianę w rozkładzie zajęć (tamże, s ). 24

25 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny rutynowe codzienne czynności Opóźnienia rozwojowe Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: poważne odchylenia od norm rozwojowych pod względem umiejętności językowych lub motorycznych, zaburzenia percepcyjno-motoryczne u dzieci z alkoholowym zespołem płodowym (tamże, s. 168). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny zachowanie podczas zabawy Zabawa w teatr Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: używanie butelek lub puszek po piwie jako rekwizytów podczas odgrywania scenek sytuacji podpatrzonych w codziennym życiu, odgrywanie scen konfliktów małżeńskich, stale powracające motywy przemocy, gniewu, poczucia winy i lęku (tamże, s ). 25

26 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny zachowanie podczas zabawy Kolejne fazy zabawy Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: trudności z przechodzeniem przez kolejne fazy zabawy (niezaangażowana obserwacyjna samotna równoległa towarzysząca kooperacyjna), spędzanie większości czasu przeznaczonego na zabawę na obserwowaniu lub na zabawie samotnej lub równoległej przez dzieci pięcioletnie (tamże, s. 171). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny zachowanie podczas zabawy Utrzymywanie uwagi i nadmierna ruchliwość Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: trudności w skupieniu na czymś uwagi, wysoki poziom aktywności motorycznej, słaba kontrola nad odruchami, zachowanie nastawione na zwracanie na siebie uwagi, brak umiejętności usiedzenia podczas odgrywania przez grupę krótkiej scenki lub przy zajęciach muzycznych, brak umiejętności zaplanowania i dokończenia zaczętej czynności, brak cierpliwości czy entuzjazmu, by popracować nas jakimś grupowym przedsięwzięciem, wymagającym poświęcenia mu uwagi przez kilka dni (tamże, s. 172). 26

27 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny zachowanie podczas zabawy Nagłe zmiany w trakcie zabawy Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: towarzyskie dotąd dziecko zamyka się w sobie, a nieśmiałe nagle zaczyna się popisywać, z dnia na dzień pojawiająca się obawa przez zapuszczaniem się w odległe kąty sali zabaw, nagłe pojawienie się epizodów z wyrywaniem włosów, nagłe atakowanie innych dzieci podczas zabawy lub dokuczanie zwierzętom, niezwykłe zasoby udramatyzowanej przemocy podczas odgrywania scenek, bawienie się całymi dniami tą samą zabawką w ten sam, rytualny sposób (tamże, s ). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny przystosowanie emocjonalne Zmienność usposobienia Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: łatwe wpadanie w złość, nerwowość i nieobliczalne zachowania jako objaw alkoholowego zespołu płodowego, częste zmiany nastrojów od zadowolenia do złości lub odwrotnie, pogrążanie się na długi czas w przygnębieniu lub depresji, brak okazywania uczuć, stan emocjonalny nie ulega żadnym zmianom (tamże, s ). 27

28 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny przystosowanie emocjonalne Wybuchy złości Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: częste wybuchy złości lub trudności z opanowaniem swoich uczuć u dzieci powyżej 4 r.ż., akty agresji w stosunku do innych dzieci (tamże, s. 175). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny przystosowanie emocjonalne Zachowania regresywne Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: przedłużający się i głęboki regres, moczenie nocne (po 33 m-cu życia), gaworzenie, ssanie kciuka (obsesyjne u małych dzieci lub po ukończeniu 5 r.ż.) (tamże, s ). 28

29 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny przystosowanie emocjonalne Niepokój zw. z rozstaniem Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: chodzenie za opiekunem i nieodstępowanie go przez długi czas pod nieobecność rodziców, okazywanie widocznego przygnębienia, gdy opiekun wychodzi z sali, stały lęk przed obcymi lub nowymi sytuacjami (tamże, s. 176). Małe dzieci, których jedno z rodziców jest czynnym alkoholikiem (osoba niekonsekwentna, niedostępna, z reguły nie spełniająca potrzeb dziecka w jego wczesnym dzieciństwie), nawiązują więzi podszyte lękiem i niepewnością. Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny stosunki między rodzicami i dzieckiem Metody wychowawcze Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: autorytarne wychowanie: przenoszenie własnego gniewu i frustracji na dzieci, narzucanie surowej dyscypliny bez wyjaśnień, uzasadnień, wyrazy niezadowolenia, krytyka, groźby, kary cielesne, obojętność i oschłość w kontaktach z dziećmi (tamże, s. 178). 29

30 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny stosunki między rodzicami i dzieckiem Wiedza i oczekiwania Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: nierealistyczne poglądy i oczekiwania względem swoich dzieci, brak wiedzy na temat prawidłowości rozwoju dziecka (np. postrzeganie niegrzecznego zachowania malca jako świadomej próby arogancji), próby przyspieszania etapów rozwojowych, oczekiwanie, że dziecko zaspokoi potrzebę bezpieczeństwa, pociechy i miłości rodziców (tamże, s. 179). Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny stosunki między rodzicami i dzieckiem Rodzicielska obojętność Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: brak zainteresowania rozwojem swojego dziecka, niemożność skontaktowania się z rodzicami, nie odbieranie dziecka z przedszkola, systematyczne zbyt późne odbieranie dziecka z przedszkola, wysoka absencja dzieci, zwłaszcza w poniedziałki i dni świąteczne (tamże, s ). 30

31 Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny stosunki między rodzicami i dzieckiem Przemoc i zaniedbania Wskaźniki potencjalnych problemów związanych z alkoholem w rodzinie: nietypowe rany, pręgi, siniaki, oparzenia, obrażenia wyglądające jak ślady rąk/przedmiotów na ciele dziecka, siniaki lub rany o różnym stopniu zaleczenia, siniaki pojawiające się dzień czy dwa po świętach lub długich weekendach, kulenie się, gdy opiekun podnosi rękę, by skupić na sobie uwagę dzieci, dziecko niedomyte, w brudnym i podartym ubraniu, ubrane nieadekwatnie do pory roku, wygłodniałe, z kluczem na szyi (tamże, s ). Przyczyną 90% przypadków przemocy jest alkohol. Rozpoznawanie dzieci wiek przedszkolny Żaden z wymienionych objawów, jeśli występuje pojedynczo, nie może stanowić podstawy do uznania przedszkolaka za dziecko z rodziny z problemem alkoholowym. Dopiero łącznie objawy te tworzą pewien wzór wskazujący na problemy, które wywodzą się z choroby alkoholowej w rodzinie dziecka. Wczesna identyfikacja takich dzieci może doprowadzić do bardzo wczesnej interwencji terapeutycznej, która przerwie cykl chorobowy, zanim zostanie on ugruntowany i dokona w dziecku spustoszeń zarówno pod względem fizycznym, jak i intelektualnym, emocjonalnym i społecznym (Robinson, Rhoden, 2008, s. 181). 31

32 Rozpoznawanie dzieci dzieci starsze SYMPTOMY BEHAWIORALNE 1. Trudności z koncentracją uwagi 2. Powtarzające się nieobecności 3. Słabe stopnie i/lub nieodrabianie zadań domowych 4. Niskie wyniki w standardowym teście na inteligencję i w testach sprawdzających postępy w nauce 5. Nagłe zmiany zachowania (dziecko raz jest ciche i zamyślone, raz się zgrywa, by zwrócić na siebie uwagę) 6. Oznaki zaniedbania, maltretowania lub wykorzystywania seksualnego 7. Zachowania kompulsywne (objadanie się, dążenie do zajmowania pierwszego miejsca w każdej dziedzinie, palenie, używanie substancji psychoaktywnych) 8. Nieśmiałość i unikanie kontaktu z innymi dziećmi 9. Kłótliwość, niechęć do współdziałania z nauczycielami i kolegami 10. Nieustanne kłopoty ze zdrowiem (bóle głowy, bóle brzucha) Rozpoznawanie dzieci dzieci starsze SYMPTOMY 1. Niska samoocena PSYCHOLOGICZNE 2. Niepokój 3. Peszenie się z byle powodu 4. Tłumiona złość 5. Postrzeganie problemów jako czegoś, na co samemu nie ma się wpływu 6. Nieumiejętność radzenia sobie w trudnych sytuacjach 7. Skłonność do depresji 8. Lękliwość bez powodu 9. Smutek i przekonanie o własnym nieszczęściu 10. Kłopoty z przystosowaniem się do zmian w rutynowym programie zajęć 32

33 Rozpoznawanie dzieci dzieci starsze Rozpoznawanie za pomocą standardowych procedur (Robinson, Rhoden, 2008, s ): Test przesiewowy CAST (Children of Alcoholics Screening Test) (Jones, 1983) Kwestionariusz ankiety CAF (Children from Alcoholic Family) (DiCicco i współprac., 1984) Kwestionariusz wywiadu przesiewowego (Biek, 1981) Rozpoznawanie dzieci dzieci starsze Test przesiewowy CAST CAST jest jednym z najpopularniejszych testów przesiewowych służących rozpoznawaniu dzieci z grupy podwyższonego ryzyka, które pochodzą z rodzin z problemem alkoholowym. Może być stosowany m.in. przez pedagogów lub pracowników sądów, których działanie zmierza do podjęcia interwencji i udzielenia dziecku stosownej pomocy. CAST jest listą 30. pytań, służących do zbadania postaw dzieci, ich uczuć, spostrzeżeń i doświadczeń związanych z alkoholizmem rodziców. 33

34 Rozpoznawanie dzieci dzieci starsze Test przesiewowy CAST Test można stosować wobec dzieci od 9 r.ż. w badaniach indywidualnych lub grupowych. Zsumowane odpowiedzi tak dają wynik końcowy, który zawiera się w przedziale od 0 do 30 punktów. Interpretacja: wynik 0-1 oznacza dziecko rodziców niepijących, wynik 2-5 uzyskują dzieci osób, które piją problemowo; dzieci zetknęły się już z problemami wywołanymi przez pijaństwo przynajmniej jednego z rodziców, wynik od 6 wzwyż oznacza dzieci osób uzależnionych. Rozpoznawanie dzieci dzieci starsze Test przesiewowy CAST Badania wykazały, że CAST charakteryzuje się dużą trafnością i niezawodnością. Z jednego z doświadczeń wynika, że CAST w grupie dzieci wykrył 100% dzieci pochodzących z rodzin z problemem alkoholowym, co potwierdziły diagnozy kliniczne psychiatrów, psychoterapeutów i psychologów. 34

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego Irena Wojciechowska 1 dziecko krzywdzone W Polsce termin dziecko krzywdzone nie został do tej pory czytelnie, precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowany.

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

System iluzji i zaprzeczeń :

System iluzji i zaprzeczeń : Role dzieci w rodzinie z problemem alkoholowym - Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna, ul Józefa Marka 19 A 34-600 Limanowa, - Poradnia Psychologiczno- Pedagogicznej ProMart z siedzibą w Brzesku, przy

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości),

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości), Jak rozpoznać objawy przemocy fizycznej? Umiejętność rozpoznawania symptomów przemocy wobec dzieci jest konieczna, aby móc ochronić dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbywaniem. Występowanie pojedynczego

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ Poważna choroba w rodzinie Diagnoza poważnej choroby to trzęsienie ziemi dla całej rodziny. Poważna choroba bliskiej osoby zmienia radykalnie

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Dorosłe Dziecko z Rodziny

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Moje korzenie. Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych. Uniwersytet Ekonomiczny Katowice

Moje korzenie. Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych. Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Moje korzenie Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Przeszkody silne poczucie lęku niskie poczucie wartości poczucie odrzucenia stałe

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, wrzesień 2012r. KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne PRZYJACIELE ZIPPIEGO Charakterystyka programu Polska Adaptacja programu Partnership for Children. Pierwsze wdrożenie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Koordynator, szkolenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH w roku szkolnym 2014/2015 Celem nadrzędnym profilaktyki w naszej szkole jest zapobieganie zachowaniom ryzykownym, pomoc w radzeniu sobie z trudnościami występującymi

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018

Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018 Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018 Program wychowawczo - profilaktyczny "Spójrz Inaczej" to zbiór scenariuszy zajęć do systematycznej pracy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, 2013 r. 1 KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia programowe

Bardziej szczegółowo

Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice

Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice Opis zadania 1. Nazwa zadania Punkt Konsultacyjny Gminy Siechnice 2. Miejsce wykonywania zadania: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, 55 011 Siechnice,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 W SOSNOWCU

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 W SOSNOWCU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI w SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 W SOSNOWCU na lata szkolne 2015/2017 1 Spis treści Cele programu profilaktycznego... 3 Efekty działań profilaktycznych... 4 1. Współpraca z rodzicami

Bardziej szczegółowo

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo.

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo. Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem Reaguj. Masz prawo. Praca w grupach Wymień jakie są objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Odpowiedzi zapiszcie na oddzielnych kartkach z klejem. Przemoc fizyczna

Bardziej szczegółowo

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Skład zespołu: pedagog, koordynator zespołu - mgr pedagog - mgr pedagog - mgr pedagog mgr Rafał Peszek psycholog - mgr Aleksandra Kupczyk psycholog -

Bardziej szczegółowo

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców DLA RODZICÓW AKADEMIA DLA RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły zy Zainteresowani rodzice. Rola uczuć rodzica i dziecka we wzajemnym kontakcie. Granice, normy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU SPIS TREŚCI 1. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE.. 3 2. PODSTAWA PROGRAMOWA A PROGRAM PROFILAKTYKI.3

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ Program profilaktyczny przeznaczony jest do realizacji w klasach 4-6 szkoły podstawowej i w swoim założeniu

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu

Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu Cele nadrzędne, które realizuje nauczyciel z dziećmi we współpracy z rodzicami tworzenie więzi z rodziną i środowiskiem, w którym dziecko wzrasta; rozwijanie

Bardziej szczegółowo

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Smutni nastoletni Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Listopad 2013 Czas dorastania

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Blok tematyczny: Nauczanie przedszkolne i wczesnoszkolne

Blok tematyczny: Nauczanie przedszkolne i wczesnoszkolne Blok tematyczny: Nauczanie przedszkolne i wczesnoszkolne Doskonalenie analizy rysunku dziecka i możliwości pracy z rysunkiem Agnieszka Nalepa, Urszula Stobnicka Agnieszka Nalepa nauczyciel dyplomowany,

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Leonida Teligi w Kamieniu Pomorskim na rok 2013/2014 Dzieci i młodzież mają prawo do wzrastania w bezpiecznym środowisku rodzinnym, m i lokalnym, a obowiązkiem

Bardziej szczegółowo

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Katarzyna Staszczuk DYREKTOR PP P w Ostrołęce Publiczna placówka

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ Naród i wojsko to jedno i nie może być żadnych między nimi rozgraniczeń W prezentacji wykorzystano materiały profilaktyczno-edukacyjne Departamentu Wychowania

Bardziej szczegółowo

Wybierz zdrowie i wolność

Wybierz zdrowie i wolność O przedsięwzięciu Program profilaktyki uzależnień Wybierz zdrowie i wolność Niniejszy program stanowi wypadkową zdobytej na szkoleniach wiedzy i doświadczeń własnych autorki, które przyniosło kilkanaście

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKI. Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława St. Reymonta w Złocieńcu WSTĘP

PROFILAKTYKI. Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława St. Reymonta w Złocieńcu WSTĘP SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława St. Reymonta w Złocieńcu WSTĘP Program profilaktyki jest dokumentem opisującym działania szkoły będące uzupełnieniem procesu wychowawczego

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IV/14/11 Rady Gminy Turek z dnia 23 lutego 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013 WSTĘP Rodzina jest podstawową i niezastąpioną grupą,

Bardziej szczegółowo

Najczęstszą przyczyną sięgania przez. dziecko po papierosa, alkohol lub. narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia,

Najczęstszą przyczyną sięgania przez. dziecko po papierosa, alkohol lub. narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia, Najczęstszą przyczyną sięgania przez dziecko po papierosa, alkohol lub narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia, łatwość dostępu do uŝywek, trudności w nauce i niska samoocena, brak zadawalających

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r.

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna Przemoc psychiczna to przewlekła, niefizyczna interakcja między dzieckiem i opiekunem, obejmująca

Bardziej szczegółowo

Formularz nr 3 - Kwestionariusz sesja z psychologiem Imię i nazwisko OM:... Lokalne Centrum MCAZ:... Opiekun Lokalnego Centrum MCAZ:...

Formularz nr 3 - Kwestionariusz sesja z psychologiem Imię i nazwisko OM:... Lokalne Centrum MCAZ:... Opiekun Lokalnego Centrum MCAZ:... Formularz nr 3 - Kwestionariusz sesja z psychologiem Imię i nazwisko OM:... Lokalne Centrum MCAZ:... Opiekun Lokalnego Centrum MCAZ:... I. Hierarchia wartości a sytuacja zawodowa: a) Znaczenie pracy w

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie

Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie ul. Słoneczna 5 56 504 Dziadowa Kłoda Tel. 62 785 1780 e-mail: gimdk@wp.p Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie rok 2013/2014-1 - - 2 - Główne założenia programu

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY ŚWIETLICY Z PROGRAMEM PROFILAKTYCZNYM PROWADZONEJ PRZEZ STOWARZYESZNIE PRZYJACIÓŁ JEDYNKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W LUBSKU

PLAN PRACY ŚWIETLICY Z PROGRAMEM PROFILAKTYCZNYM PROWADZONEJ PRZEZ STOWARZYESZNIE PRZYJACIÓŁ JEDYNKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W LUBSKU PLAN PRACY ŚWIETLICY Z PROGRAMEM PROFILAKTYCZNYM PROWADZONEJ PRZEZ STOWARZYESZNIE PRZYJACIÓŁ JEDYNKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W LUBSKU OD 17.09.2012 DO 15.12.2012 1 Celem świetlicy w Szkole Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr Zofia Reterska Psycholog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej nr 2 w Łomży

Opracowała: mgr Zofia Reterska Psycholog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej nr 2 w Łomży Opracowała: mgr Zofia Reterska Psycholog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej nr 2 w Łomży DZIECKO W RODZINIE ALKOHOLWEJ CHARAKTERYSTYKA ORAZ FORMY POMOCY Materiały pomocnicze dla nauczycieli do pracy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013 PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM W REGNOWIE Żyjemy zdrowo i bezpiecznie Profilaktyka jest

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka Krzysztof Liszcz Czym jest rozpoznanie choroby? nazwaniem wcześniej nienazwanego pomocą w rozumieniu związków między przyczynami (wczoraj) a

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach Szkolny Program Profilaktyki jest ściśle powiązany z działaniami wychowawczymi i edukacyjnymi szkoły. Powstał na podstawie diagnozy problemów

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Załącznik nr 3 BADANIE PSYCHOLOGICZNE FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Poniższy formularz zbiera informacje z wielu dziedzin na temat Pana/Pani psychicznych

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Główny cel profilaktyki szkolnej: Wspomaganie wychowania młodzieży dbającej o swoje zdrowie, bezpieczeństwo, mającej świadomość zagrożeń

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE Aneta Śliwa DEFINICJE AGRESJA (napaść) - zamierzone zachowanie ukierunkowane do wewnątrz lub na zewnątrz mające na celu uczynienie krzywdy psychicznej lub fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

BĘDĘ PRZEDSZKOLAKIEM ADAPTACJA DZIECI 3-LETNICH W PRYWATNYM PRZEDSZKOLU POD MUCHOMORKIEM W TORUNIU

BĘDĘ PRZEDSZKOLAKIEM ADAPTACJA DZIECI 3-LETNICH W PRYWATNYM PRZEDSZKOLU POD MUCHOMORKIEM W TORUNIU BĘDĘ PRZEDSZKOLAKIEM ADAPTACJA DZIECI 3-LETNICH W PRYWATNYM PRZEDSZKOLU POD MUCHOMORKIEM W TORUNIU WSTĘP Adaptacja polega na przystosowaniu się jednostki lub grupy do funkcjonowania w zmienionym środowisku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku UCHWAŁA NR XII/78/2008 RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku w sprawie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Czernikowo Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

mgr Małgorzata Pawlik

mgr Małgorzata Pawlik mgr Małgorzata Pawlik to projekt systemowych rozwiązań w środowisku szkolnym, uzupełniających wychowanie i ukierunkowanych na: wspomaganie ucznia w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Aneta Jendrzej - psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu KRYZYSY MAŁŻEŃSKIE

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Cel procedury

Podstawa prawna: Cel procedury Postępowanie nauczyciela w sytuacjach stwierdzenia zagrożenia życia dziecka, wobec którego jest stosowana przemoc w rodzinie lub mają miejsce zachowania agresywne Podstawa prawna: Ustawa z dnia 29 lipca

Bardziej szczegółowo

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni O F E R T A PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni Niniejsza oferta zawiera propozycje działań z jakimi Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 11 w Gliwicach. PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA GIMNAZJUM z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI NR 15 w GLIWICACH

Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 11 w Gliwicach. PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA GIMNAZJUM z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI NR 15 w GLIWICACH Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 11 w Gliwicach PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA GIMNAZJUM z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI NR 15 w GLIWICACH PODSTAWY PRAWNE 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Ustawa z

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Szamotuły 2014 Zaktualizowany Program Wychowawczy Przedszkola Nr 3 w Szamotułach został uchwalony przez Radę Rodziców uchwałą nr 1 w dniu 21.08.2014r.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA MAŁY KSIĄŻE W KOSZALINIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA MAŁY KSIĄŻE W KOSZALINIE PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA MAŁY KSIĄŻE W KOSZALINIE CEL NADRZĘDNY: tworzenie więzi z rodziną i środowiskiem w którym dziecko wzrasta rozwijanie umiejętności rozwiązywania spraw konfliktowych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 IM. ORŁA BIAŁEGO W BIERUNIU Rok szkolny 2015/2016 Szkolny Program Profilaktyki Profilaktyka to proces wspierający zdrowie psychiczne i fizyczne poprzez

Bardziej szczegółowo

Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży

Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży PPORADNIIA PPSSYCHOLOGIICZNO - PPEDAGOGIICZNA Nrr 11 w O l s z t y n i e 10 512 Olsztyn ul.

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF Biuro i gabinety psychoterapii: ul. Zygmuntowska 12/5, 35-025 Rzeszów Moje dziecko idzie do szkoły Dobry start szkolny ma zasadnicze znaczenie dla dalszej edukacji.

Bardziej szczegółowo

PROMYK" w Glinojecku.

PROMYK w Glinojecku. ZARZĄDZENIE NR 2^2011 BURMISTRZA MIASTA I GMINY GLINOJECK z dnia 29.04 2011 roku w sprawie utworzenia PROMYK" w Glinojecku. Środowiskowego Ogniska Wychowawczego Na podstawie l i 2 uchwały nr 111/30/2011

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 im. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W NOWEJ SOLI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 im. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W NOWEJ SOLI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 im. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W NOWEJ SOLI Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 31.01.2002r. (Dz. U. z

Bardziej szczegółowo