IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 IX Kongres Ekonomistów Polskich Prof. dr hab. Krzysztof Jajuga Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu NAUKA O FINANSACH NOWE WYZWANIA METODYCZNE 1. Nauka o finansach dyscyplina nauk ekonomicznych Istnieją różne klasyfikacje dziedzin i dyscyplin nauki. W Polsce często wykorzystywana jest formalna klasyfikacja, przyjęta przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów, w której w ramach obszaru nauki społeczne, dziedziny nauki ekonomiczne wyróżnia się cztery dyscypliny, są nimi: ekonomia, nauki o zarządzaniu, finanse oraz towaroznawstwo. Powstanie dyscypliny finanse wynika w dużym stopniu z dwóch przesłanek. Po pierwsze, w ramach ewolucji nauk ekonomicznych zaczęły powstawać teorie i narzędzia przeznaczone do analizy zjawisk i procesów finansowych. Po drugie, bardzo wzrosło znaczenie finansów (a przede wszystkim rynków finansowych) w globalnej gospodarce. Nie jest prostą sprawą delimitacja obszarów, będących przedmiotem zainteresowania finansów, w szczególności oddzielenie finansów od ekonomii czy też nauk o zarządzaniu. Podobny problem zresztą występuje zawsze wtedy, gdy chcemy zakreślić obszar zainteresowania dyscypliny naukowej, a powstaje wiele prac będących na styku dyscyplin (interdyscyplinarnych), w przypadku których trudno jest dokonać jednoznacznej klasyfikacji. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów w taki sposób określa zakres dyscypliny finanse w dokumencie zamieszczonym na stronie internetowej (por. Centralna Komisja (2013)): Finanse badają zjawiska związane z działalnością człowieka, w której to działalności występuje przepływ pieniądza, a więc przede wszystkim zjawiska związane ze sferą finansową gospodarki. Badania w zakresie finansów obejmują w szczególności analizę przyczyn i skutków przepływu pieniądza między podmiotami gospodarczymi. Dyscyplina finanse analizuje motywy i kryteria decyzji podejmowanych przez podmioty gospodarcze. W obszarze finansów sytuują się również badania dotyczące szeroko rozumianej 1

2 sprawozdawczości finansowej, czyli przygotowania i analizy informacji finansowych na potrzeby podejmowania decyzji. W szczególności, do obszaru badań finansów należą: w ujęciu podmiotowym: finanse publiczne, finanse przedsiębiorstw, finanse osobiste i gospodarstw domowych, instytucje finansowe (w tym: banki, zakłady ubezpieczeń, towarzystwa funduszy inwestycyjnych i emerytalnych), finanse międzynarodowe; w ujęciu funkcjonalnym: inwestowanie (zwłaszcza wtedy, gdy celem jest uzyskanie dochodu finansowego), pozyskiwanie kapitału, rynki finansowe, polityka finansowa, analiza i transfer ryzyka finansowego, redystrybucja środków finansowych (np. przez system podatkowy). Powyższe określenie nie wyczerpuje z pewnością wszystkich obszarów badań w ramach dyscypliny finanse, jednak na pewno zawiera co najmniej klasyczny nurt rozważań. W dalszej części wspomnianego dokumentu jest podkreślony jest teoretyczny i empiryczny charakter tej dyscypliny poprzez następujące stwierdzenie: Finanse dążą z jednej strony do formułowania teoretycznych prawidłowości dotyczących systemu finansowego, w tym podmiotów działających na rynku finansowym, z drugiej strony mają charakter aplikacyjny i dążą do formułowania wniosków praktycznych związanych z przepływami pieniądza w zakresie sektora publicznego, przedsiębiorstw, instytucji finansowych i gospodarstw domowych. Od 1969 roku przyznawana jest Nagroda pamięci Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych (potocznie: ekonomiczny Nobel). Wśród 45 nagród przyznanych do tej pory co najmniej 6 dotyczy osiągnięć uzyskanych w obszarze nauk o finansach. Otrzymali je następujący profesorowie: James Tobin (1981), Franco Modigliani (1985), Harry Markowitz, William Sharpe, Merton Miller (1990), Robert Merton, Myron Scholes (1997), Robert Engle (2003), Eugene Fama, Lars Peter Hansen, Robert Shiller (2013). Oprócz tego w przypadku osiągnięć niektórych innych profesorów ich związek z finansami jest dość ścisły. Dotyczy to np. Daniela Kahnemana (nagroda w 2002 roku), gdyż zachowania jednostek (przedmiot ekonomii behawioralnej) mają szczególnie widoczne efekty na rynkach finansowych. Przeważająca większość dokonań uhonorowanych nagrodą składa się na to, co nazywamy dziś klasycznymi finansami. Dotyczy to teorii portfela (Markowitz, Tobin), modelu równowagi rynku CAPM (Sharpe), modeli wyceny instrumentów pochodnych (Merton, Scholes), teorii struktury kapitału (Modigliani, Miller), analizy ryzyka za pomocą narzędzi ekonometrii 2

3 finansowej (Engle). Warto jednak zauważyć (o czym w dalszej części artykułu), że to właśnie klasyczne finanse, podobnie jak główny nurt ekonomii) są krytykowane, jako nie do końca odzwierciedlające rzeczywistość, co pokazał kryzys finansowy ostatnich lat. Myślę jednak, iż środowisko naukowe od pewnego czasu doskonale zdaje sobie sprawę z niedoskonałości klasycznych finansów, w szczególności koncepcji racjonalnego inwestora oraz efektywnego rynku kapitałowego, a konsekwencji modeli mających u podstaw te koncepcje. Świadczy o tym chociażby wzrost zainteresowania finansami behawioralnymi. Być może pewien wpływ na to miało przyznanie Nagrody Nobla Danielowi Kahnemanowi w 2002 roku, sądzę jednak, że większe znaczenie miały zmiany zachodzące w otoczeniu gospodarczym i na rynku finansowym, w których rolę odegrały tzw. obciążenia behawioralne, zaś efekt został zwielokrotniony poprzez zachowania stadne. Innym sygnałem może być ostatnia nagroda, przyznana Eugene Famie, Robertowi Shillerowi i Larsowi Peterowi Hansenowi za empiryczną analizę cen aktywów, przede wszystkim aktywów finansowych, takich jak akcje. Laureaci nagrody reprezentują trzy odrębne nurty badawcze, a ich osiągnięcia łączy właśnie analiza empiryczna cen aktywów. Eugene Fama jest autorem teorii efektywności rynku, mówiącej o tym, iż rynek jest efektywny, gdy wszystkie dostępne informacje o danym rodzaju aktywów są natychmiast i w prawidłowy sposób odzwierciedlane w cenie, co jest fundamentem klasycznych finansów. Jednak w uzasadnieniu przyznania tegorocznej nagrody podkreśla się bardziej to, iż Eugene Fama jest jednym z twórców metod tzw. analizy zdarzeń, dzięki której można określić, jak pewne zdarzenia, np. informacja o wypłacie dywidendy, czy też split akcji, wpływają na ceny akcji. Jest to typowe zagadnienie przeznaczone do analizy empirycznej (niezależnie od możliwych podejść teoretycznych), co właśnie było przedmiotem badań noblisty. Robert Shiller jest uważany za przedstawiciela behawioralnego nurtu teorii finansów. Prowadził też badania, w których wskazywał na fakt, iż rosnąca zmienność na rynkach akcji nie może być wyjaśniona klasycznymi modelami. Zajmuje się też nieruchomościami, zwłaszcza problematyką inwestowania i finansowania rynku nieruchomości. Wiązał to z zachowaniami inwestorów, między innymi ostrzegając przed bańką spekulacyjną na rynku nieruchomości. Jest współautorem słynnego indeksu cen nieruchomości mieszkaniowych w Stanach Zjednoczonych (indeks, a właściwie rodzina indeksów Case-Shillera). 3

4 Lars Peter Hansen, autor uogólnionej metody momentów, prowadził badania dotyczące weryfikacji modeli równowagi, np. modelu CCAPM (Consumption Capital Asset Pricing Model). Testowanie tego modelu stało się skuteczne, dzięki wprowadzeniu tej metody. Przedstawione fakty są moim zdaniem sygnałem, iż coraz większą rolę odgrywają te badania, które można zaliczyć do finansów empirycznych. W dalszej części przedstawimy kilka uwag dotyczących obszarów badawczych w ramach nauk o finansach. Część z tych poglądów była przedstawiona już w trakcie wykładu wygłoszonego z okazji przyznaniu autorowi doktoratu honorowego przez Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie (por. Jajuga (2012)). 2. Przemiany na rynkach finansowych w ostatnim ćwierćwieczu Badania naukowe w obszarze finansów, jak wskazują powyższe rozważania, w istotnym stopniu są determinowane przemianami w sektorze finansowym, zwłaszcza na rynku finansowym. Najważniejsze zmiany, które w istotnym stopniu ukształtowały sytuację na dzisiejszych rynkach finansowych, są następujące: - globalizacja; - postęp technologiczny (w zakresie informatyki i telekomunikacji); - wzrost liczby i różnorodności instrumentów finansowych, zwłaszcza instrumentów pochodnych oraz strukturyzowanych; - wzrost roli mediów w oddziaływaniu na zachowania uczestników rynku; - wzrost wielkości aktywów finansowych w porównaniu z aktywami rzeczowymi; - wzrost roli decyzji finansowych w porównaniu z decyzjami produkcyjnymi w kształtowaniu wartości podmiotów gospodarczych; - wzrost zamożności społeczeństw powodujący presję na inwestycje finansowe. Efekty powyższych zmian są zarówno pozytywne, jak i negatywne. Warto zwrócić uwagę na wzrost skali i częstość dokonywanych transakcji, wzrost ryzyka systemu finansowego, coraz większą złożoność (skomplikowanie) procesów finansowych. Wymienione tendencje mają coraz większy wpływ na gospodarstwo domowe. Z jednej strony, gospodarstwa domowe stają się coraz bardziej zależne od sytuacji na rynku finansowym. Argumentem jest choćby to, że emerytalne systemy repartycyjne zaczynają mieć coraz 4

5 mniejsze relatywnie znaczenie w porównaniu z kapitałowymi systemami emerytalnymi, co oznacza konieczność inwestowania w celu zgromadzenie kapitału emerytalnego. Innym argumentem jest to, iż w sytuacji kryzysu finansowego istotna część ryzyka jest transferowana do gospodarstw domowych, ponoszących konsekwencje działań interwencyjnych rządów, ratujących niektóre instytucje finansowe, a także próbujących stymulować wzrost gospodarczy poprzez ekspansywną politykę monetarną. Z drugiej strony, gospodarstwa domowe nie mają żadnego wpływu na sytuację na rynku finansowym; można nawet zaryzykować stwierdzenie, że rynek finansowy coraz bardziej oddala się od gospodarstw domowych. Nauka o finansach, w tym teoria rynku finansowego, również doświadcza przemian. Mogą one być scharakteryzowane dwoma prawidłowościami: - nowe narzędzia teoretyczne coraz częściej tworzone są na potrzeby praktyki, co oznacza, że najpierw pojawia się problem praktyczny, do którego rozwiązania znajduje się narzędzie teoretyczne (może to oznaczać, że metody powstają w instytucjach sektora finansowego); - pomysły teoretyczne są szybko weryfikowane w praktyce. Opisane prawidłowości oznaczają, iż w obszarze rynków finansowych: nauka jest coraz bardziej praktyczna, zaś praktyka coraz bardziej naukowa. Co więcej, niektórzy stawiają tezę, iż to właśnie nowe narzędzia teoretyczne zmieniają rynki finansowe. Nie ulega dla mnie wątpliwości, że modele proponowane przez teorię stają się coraz bardziej skomplikowane. Z jednej strony coraz łatwiej jest je stosować, z uwagi na postępy w technologii informatycznej, ale z drugiej strony modele stają się coraz mniej przejrzyste dla użytkownika. 3. Nauka o finansach a zmiany w otoczeniu Powyższe rozważania prowadzą do sformułowania następującej tezy: rozwój nauk o finansach w najbliższych latach powinien wynikać przede wszystkim ze zmian w otoczeniu, które to zmiany nie są na razie wystarczająco uwzględnione w rozważaniach teoretycznych. Warto wyróżnić kilka takich zmian. Moim zdaniem są to: 1. Coraz większe oddzielenie sektora finansowego od gospodarki realnej. 5

6 Zjawisko to czasem nazywa się to finansjalizacją, bądź ufinansowieniem gospodarki. Oznacza to rosnącą rolę motywacji finansowych, rynków finansowych, instrumentów finansowych i instytucji finansowych w funkcjonowaniu krajowych i międzynarodowych gospodarek. Rozważania teoretyczne w obszarze nauk o finansach dotyczą oczywiście wymienionej problematyki, brakuje natomiast badań wskazujących na wpływ ufinansowienia na funkcjonowanie gospodarki. 2. Medializacja sektora finansowego. Zachowania podmiotów na rynku finansowym są obecnie w dużym stopniu kształtowane przez media. Proces ten ukształtował się w ostatnim ćwierćwieczu. Informacje przekazywane przez media są z reguły obciążone poprzez poziom sensacyjności, jaki te informacje zawierają. Ma to szczególne znaczenie w okresach euforii lub paniki, gdy następuje akceleracja zachowań stadnych wywołana przekazem medialnym. Sądzę, ze można mówić o premii za ryzyko medialne. W tym zakresie brakuje na razie pogłębionych badań. 3. Wzrost częstotliwości dokonywania transakcji. Ostatnie lata przyniosły bardzo dynamiczny wzrost tzw. High Frequency Trading (HFT), co oznacza obrót aktywami finansowymi (w szczególności akcjami), charakteryzujący się bardzo krótkim okresem utrzymywania pozycji, mierzonym w milisekundach. Oznacza to, iż kluczową rolę odgrywają zmiany cen aktywów w bardzo krótkim okresie. Ponieważ transakcje HFT mają duży udział w ogóle transakcji, pojawia się naturalne pytanie o zasadność koncepcji racjonalnego inwestora, kierującego się fundamentalnymi przesłankami przy podejmowaniu decyzji. W tym zakresie również brak jest jeszcze pogłębionych badań. 4. Uzależnienie podejmowanych decyzji od kwestii technologicznych. Postęp technologiczny spowodował, iż powstało bardzo wiele komputerowych systemów wspomagających podejmowanie decyzji na rynkach finansowych. Bardzo wiele spośród tych systemów działa na zasadzie czarnej skrzynki, co oznacza, że decydent (np. inwestor) nie zna mechanizmów działania systemu. Warto byłoby zbadać jak automatyzm decyzji wpływa na ich efekty. 5. Dominacja podejścia funkcjonalnego nad podejściem podmiotowym w sektorze finansowym. Ostatnie lata przyniosły dynamiczny rozwój w zakresie podmiotów pośrednictwa finansowego. Tradycyjny podział na banki, zakłady ubezpieczeń, itp. staje się coraz bardziej nieostry. Coraz bardziej istotne jest jakie funkcje spełnia dany podmiot sektora finansowego, a być może mniej istotne jest to, jaką nosi nazwę. Jeśli weźmiemy pod uwagę gospodarstwo 6

7 domowe, to zaczyna dominować zintegrowane podejście w zarządzaniu finansami, gdzie wszystkie przepływy pieniężne (inwestycje, kredyty, ubezpieczenia itd.) stają się elementem jednego portfela finansowego, zarządzanego w sposób dynamiczny. Również w tym zakresie będziemy obserwować rozwój badań. 4. Paradygmat nauki o finansach? Jak pokazują doświadczenia ostatnich lat, teoria rynków finansowych nie wypracowała jeszcze powszechnie akceptowanego modelu (czy też modeli), który wystarczająco wyjaśniałby zjawiska zachodzące na rynkach finansowych w ostatnim ćwierćwieczu. Niektórzy wskazują na potrzebę poszukiwania nowego paradygmatu w nauce o finansach. Nie jestem pewien, czy taki paradygmat można znaleźć. Nie zmienia to jednak faktu, iż nauka ponosi odpowiedzialność za to, na ile proponowane przez nią teorie będą skuteczne, po pierwsze w wyjaśnianiu zjawisk na rynkach finansowych, po drugie w podejmowaniu decyzji finansowych prowadzących do wzrostu dobrobytu społecznego. Obowiązkiem każdego badacza rynków finansowych jest tworzenie teorii, która, po pierwsze, wyjaśnia zachodzące na tych rynkach procesy, po drugie daje podstawy do podejmowania decyzji przez uczestników tych rynków. Pojawia się pytanie, czy nauka jest w stanie stworzyć model rynku finansowego, który miałby walor uniwersalności. Jest to zadanie bardzo trudne. Rynki finansowe to dynamiczny obiekt, działający w dynamicznym otoczeniu, którego głównymi elementami są ludzie, charakteryzujący się zmieniającymi zachowaniami, zazwyczaj o właściwościach adaptacyjnych. Przy tworzeniu takiego modelu należy się skoncentrować na kluczowych kwestiach, mających znaczenie, jeśli chodzi o zmiany światowego rynku finansowego. Moim zdaniem, są nimi: 1. Ryzyko. Praktycznie wszystkie podmioty funkcjonujące w gospodarce i życiu społecznym stoją przed koniecznością zarządzania ryzykiem (a przede wszystkim pomiaru ryzyka). Dotyczy to instytucji finansowych, przedsiębiorstw, jednostek sektora publicznego, gospodarstw domowych. Oznacza to, że ryzyko jest podstawowym czynnikiem determinującym wycenę (modele wyceny) i podejmowanie decyzji (decyzyjne modele normatywne). 2. Gospodarstwo domowe. 7

8 Przemiany w gospodarce i życiu społecznym (w tym przemiany demograficzne) doprowadzą do konieczności realizacji przez pośredników finansowych działalności zorientowanej na klienta, którym jest przede wszystkim gospodarstwo domowe. Rozważania teoretyczne w coraz większym stopniu prowadzone będą z punktu widzenia gospodarstwa domowego, z uwzględnianiem takich elementów jak: sentyment, uczucia, zadowolenie, samorealizacja itp. Tradycyjne pojęcie racjonalnego podmiotu ustąpi miejsca bardziej złożonej koncepcji uwzględniającej indywidualne cechy człowieka. 3. Interdyscyplinarność. Nauka o finansach, oprócz tradycyjnie stosowanych narzędzi pochodzących z matematyki, ekonomii, zarządzania i psychologii, uwzględniać będzie takie dyscypliny jak: socjologia (zjawiska finansowe występują w grupach społecznych), biologia (u podłoża zachowań podmiotów na rynku finansowych leżą czynniki biologiczne wyjaśniane na gruncie genetyki), kulturoznawstwo (rynki finansowe są globalne z jednej strony, ale też obdarzone specyfiką lokalną choćby przykład finansów islamskich). 4. Technologia. Przemiany technologiczne w istotnym stopniu dotyczą działalności człowieka w zakresie decyzji finansowych. Spowodowało to, iż Internet, wspierany narzędziami informatycznymi i telekomunikacyjnymi, jest głównym kanałem kontaktu człowieka z rynkiem finansowym. Fakt ten jednak nie znalazł odzwierciedlenia w koncepcjach teoretycznych, które odwołują się w dużym stopniu do tradycyjnej postaci rynku finansowego, dominującej jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Istniejące modele nie radzą sobie z ujęciem procesów zmian technologicznych i wzrastającą rolą kapitału intelektualnego. 5. Ujęcie funkcjonalne procesów finansowych. Nauka o finansach zazwyczaj preferuje ujęcie instytucjonalne, gdyż procesy finansowe są rozpatrywane przede wszystkim z punktu widzenia podmiotów. W ostatnich latach nastąpiła integracja różnych funkcji finansowych w różnych podmiotach. Wywołuje to konieczność prowadzenia rozważań w kategoriach funkcji pełnionych przez różne instytucje, niezależnie od tego, jakie jest formalno-prawne ulokowanie danej instytucji. Oznacza to, iż narzędzia teoretyczne finansów w coraz większym stopniu zorientowane będą na funkcje pełnione przez konkretne procesy finansowe, niezależnie od tego, przez kogo są one realizowane. 5. Modele matematyczne w finansach 8

9 Systematyzacja wszystkich modeli matematycznych występujących na rynkach finansowych jest trudna. Tutaj zaproponuję jedynie klasyfikację modeli wykorzystywanych na rynkach finansowych, która to klasyfikacja uwzględnia kryterium skali. W klasyfikacji tej można wyróżnić modele instrumentu finansowego, modele podmiotu (uczestnika rynku) i modele rynku (por. Jajuga (2012)). Największa liczba modeli powstała w grupie modeli instrumentów finansowych. Analiza literatury oraz obserwacje praktyki pozwalają na wyróżnienie czterech głównych grup modeli: 1. Modele wyceny. Tutaj wyróżnia się modele wyceny instrumentów dłużnych i udziałowych oraz metody wyceny instrumentów pochodnych. Pierwsza grupa ma u podstaw klasyczne zasady zdyskontowanych przepływów pieniężnych z zastosowaniem informacji pochodzących ze struktury terminowej stóp procentowych oraz informacji charakteryzujących emitenta i jego otoczenie. W drugiej grupie stosowana jest wycena arbitrażowa, która po raz pierwszy została uwzględniona w modelu wyceny opcji Blacka-Scholesa-Mertona. 2. Modele dynamiki cen instrumentów finansowych (kursów akcji, kursów walutowych, stóp procentowych, cen towarów). Duży udział w rozwoju tej grupy miały narzędzia wynikające z teorii procesów stochastycznych, przede wszystkim stochastycznych równań różniczkowych, jak również metody ekonometrii finansowej. Pojawiła się również duża grupa modeli niemających u podstaw podejścia stochastycznego, zaś zorientowanych na aproksymację szeregów czasowych cen finansowych za pomocą funkcji nieliniowych. 3. Modele ryzyka rynkowego. Grupa ta jest częściowo powiązana z poprzednią, poprzez modele zmienności, które są interpretowane jako modele ryzyka, ale też jako modele dynamiki cen. Bardzo ważną częścią tej grupy są modele rozkładów statystycznych, w ramach których wyznaczane są miary ryzyka (na przykład miary rozproszenia rozkładu). 4. Modele ryzyka kredytowego. Są to modele, których celem jest ocena możliwej straty wynikającej z niedotrzymania warunków przez jedną ze stron kontraktu finansowego. Ich rola była widoczna w okresie ostatniego kryzysu sektorów bankowych, w dużym stopniu wywołanych błędami w zarządzaniu ryzykiem kredytowym. Również teraz, w trakcie kryzysu strefy euro, mogą one odegrać ważną rolę. Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje modeli ryzyka kredytowego. Pierwsza grupa to modele 9

10 klasyfikacji kredytobiorców, na dobrych i złych. Zastosowanie tu mają różne metody klasyfikacji, na przykład klasyczna analiza dyskryminacyjna. Druga grupa to modele strukturalne, z których najsłynniejszy to model Mertona, wywodzący się z teorii wyceny opcji. Trzecia grupa to modele intensywności, w których podstawą jest proces stochastyczny, odzwierciedlający dynamikę procesu niedotrzymania warunków. We wszystkich czterech wymienionych grupach modeli aparat matematyczny odgrywa kluczową rolę. Moim zdaniem, są dwie główne konstrukcje teoretyczne, które w tych modelach występują. Pierwsza to proces stochastyczny, którego zadaniem jest identyfikacja dynamiki. Najbardziej zaawansowany, z formalnego punktu widzenia, jest taki proces, którego dynamika wynika ze stochastycznego równania różniczkowego. Druga konstrukcja to rozkład wielowymiarowy, którego zadaniem jest identyfikacja struktury. Znajdujemy tu narzędzia rozwiązujące zagadnienie klasyfikacji (ryzyko kredytowe) lub regresji (ryzyko rynkowe). Oprócz tradycyjnego ujęcia statystycznego rozkładu wielowymiarowego, na przykład rodziny rozkładów eliptycznie symetrycznych, znajdujemy tu co najmniej dwa w pewnym sensie konkurencyjne podejścia. Pierwsze podejście to zastosowanie funkcji kopuli, które pozwalają na odrębne modelowanie zmienności i powiązań. Drugie podejście to teoria wartości ekstremalnych, która pozwala na modelowanie zdarzeń rzadkich, czyli takich, które mają niewielkie prawdopodobieństwo zajścia, ale powodują duże straty. Zjawiska ekstremalne wywoływane są zarówno działaniami podmiotów funkcjonujących na rynku finansowych, jak i oddziaływaniem sił przyrody. Teoria finansów wypracowała też modele podmiotów funkcjonujących na rynku finansowym. Historycznie największą rolę odegrały i dalej odgrywają modele racjonalnego inwestora, który podejmuje decyzje inwestycyjne maksymalizujące oczekiwaną użyteczność, co często sprowadza się do optymalizacji w sensie Pareto ze względu na oczekiwaną stopę zwrotu i ryzyko. Jednym z najważniejszych wydarzeń w rozwoju teorii finansów jest teoria portfela stworzona w 1952 roku przez Harry ego Markowitza, stanowiąca piękny przykład zastosowania wielowymiarowego rozkładu statystycznego w analizie inwestycji finansowych. Teoria ta została kilka lat później rozszerzona przez Jamesa Tobina, poprzez uwzględnienie w inwestycjach instrumentów wolnych od ryzyka. 10

11 Teoria finansów wypracowała też modele, których zadaniem jest wyjaśnienie zachowań całego rynku. Dominują tu modele mające u podstaw teorię równowagi, wśród których najbardziej popularny, ale jednocześnie najbardziej krytykowany, jest model CAPM (Capital Asset Pricing Model), wraz z różnymi modyfikacjami. Trzeba jednak powiedzieć, że do tej pory nie pojawiła się żadna powszechnie akceptowana propozycja modelu rynku finansowego. Przedstawione powyżej modele są pewnym uproszczeniem rzeczywistości. Należy zauważyć, że zachowanie rynków finansowych zmienia się w czasie, przy tym rośnie częstotliwość oraz skala tych zmian w czasie. Podejmowanie decyzji na podstawie wskazań modelu może prowadzić do niekorzystnych efektów, np. do strat, wynikających z nieprawidłowego oszacowania ryzyka przez model. Oznacza to, że stosowanie modelu na rynku finansowym wiąże się z ryzykiem. Termin stosowany do tego zjawiska to ryzyko modelu. W uproszczony sposób można je określić jako ryzyko wynikające z zastosowania błędnego modelu w świecie rzeczywistym. Są co najmniej trzy źródła ryzyka modelu. Po pierwsze, ryzyko modelu wynika z niepewności co do struktury modelu, na przykład nie uwzględnienia ważnych czynników w modelu, przyjęcia złego rozkładu czy też na przykład przyjęcia liniowej zależności tam, gdzie zależność ma charakter nieliniowy. Po drugie, ryzyko modelu wynika z niepewności związanej z oszacowaniem parametrów modelu, ponieważ możliwe są różne sposoby estymacji czy też zastosowanie w estymacji różnych zbiorów danych. Po trzecie, ryzyko modelu wynika z niepewności związanej z zastosowaniem niewłaściwego modelu w konkretnej sytuacji. Sytuacja ta może występować na przykład wtedy, gdy model wyceny instrumentu finansowego, konstruowany dla efektywnego i płynnego rynku, jest stosowany w sytuacji kryzysu finansowego. Bardzo trafnie rozwój teorii finansów, a przede wszystkim teorii rynku finansowego scharakteryzował Robert Merton, stwierdzając (por. Merton (1994), tłumaczenie KJ): Istotą teorii finansów jest analiza zachowania się podmiotów przy alokacji i wykorzystaniu swoich zasobów, zarówno w przestrzeni, jak i w czasie, w niepewnym otoczeniu. Czas i niepewność są głównymi elementami, które wpływają na zachowanie się podmiotów w zakresie finansów. Złożoność występujących interakcji wnosi dodatkowe emocje do nauki finansów, gdyż do 11

12 uchwycenia efektów tych interakcji często wymagane jest stosowanie wyrafinowanych narzędzi matematycznych. W istocie modele matematyczne występujące w nowoczesnych finansach zawierają niektóre najpiękniejsze zastosowania rachunku prawdopodobieństwa i teorii optymalizacji. Ale oczywiście, wszystko to, co jest piękne w nauce, nie musi być użyteczne w praktyce; podobnie, nie wszystko, co jest użyteczne w praktyce, jest piękne. Tutaj mamy do czynienia z obiema cechami. Znaczenie ryzyka modelu jako zjawiska, które może doprowadzić do poważnych problemów finansowych, zostało wyraźnie zidentyfikowane po raz pierwszy przy okazji upadku funduszu hedgingowego Long Term Capital Management (LTCM). Pokazało to, że w warunkach dynamicznie zmieniających się rynków finansowych, precyzyjnie skrojone modele przestają działać skutecznie. Inny przykład ryzyka modelu to ryzyko sprawozdania finansowego sporządzanego przez podmiot gospodarczy. Informacje zawarte w jego elementach składowych służą jako podstawa podejmowania części decyzji na rynkach finansowych. Jednak sprawozdanie finansowe jest uproszczonym modelem podmiotu gospodarczego. W ostatnich latach to uproszczenie widać coraz bardziej. Sprawozdawczość finansowa nie może sobie poradzić z takimi istotnymi zjawiskami współczesnego biznesu, jak: stosowanie instrumentów pochodnych, występowanie powiązań biznesowych czy też pomiar kapitału intelektualnego. Przykład sprawozdania finansowego holdingu Enron, który upadł w 2001 roku, to tylko jeden z wielu przypadków. Przenoszenie danego modelu w czasie (zmiana funkcjonowania rynku) lub w przestrzeni (inny rynek) może prowadzić do jego niewłaściwego zastosowania. Jednym z podstawowych błędów twórców i użytkowników modeli jest dążenie do tego, aby model był precyzyjny i dobrze dopasowany do danych historycznych. Moim zdaniem modele stosowane na rynkach finansowych powinny spełniać dwa warunki brzegowe. Modele te powinny być, po pierwsze: odporne na zmiany warunków rynkowych, po drugie: przejrzyste dla użytkownika. Spełnienie pierwszego warunku może zmniejszyć ryzyko w zakresie obszaru zastosowań modelu. Z kolei spełnienie drugiego warunku oznacza zmniejszenie zagrożenia związanego z zastosowaniem dobrego modelu w niewłaściwy sposób z powodu niezrozumienia modelu przez użytkownika. 12

13 Dobrą praktyką powinno się stać uzupełnianie każdego modelu o informację na temat ryzyka tego modelu. Dotyczy to wszystkich modeli stosowanych w finansach, od modelu wyceny opcji po rachunek zysków i strat spółki. Literatura: 1. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów (2013), Zakres dyscyplin ekonomia, finanse i nauki o zarządzaniu w ramach dziedziny nauki ekonomiczne, strona: 2. Jajuga K. (2012), Modele matematyczne na rynkach finansowych kamień milowy czy narzędzie destrukcji? Wykład z okazji nadania tytułu doktora honoris causa, UE Kraków. 3. Merton R.C. (1994), Influence of Mathematical Models in Finance on Practice: Past, Present and Future, Philosophical Transactions, 1684, pp , Royal Society of London. 13

14 Streszczenie Przemiany w ostatnim ćwierćwieczu w światowej gospodarce, a przede wszystkim na rynku finansowym, spowodowały zakwestionowanie podstawowych teorii nauki o finansach. W referacie przedstawione są najważniejsze zmiany i ich wpływ na istniejące teorie. Pierwsza teza referatu głosi, że rozwój nauki o finansach powinien w najbliższych latach wynikać ze zmian w rzeczywistości, które to zmiany nie są dostatecznie odzwierciedlone w badaniach naukowych. Druga teza głosi, iż nie jest możliwe ukształtowanie się uniwersalnego paradygmatu nauki o finansach, czy też konstrukcja uniwersalnego modelu poznawczego bądź decyzyjnego. W referacie poruszane są również dwie istotne kwestie metodyczne. Pierwsza z nich dotyczy roli narzędzi matematycznych w teoriach finansowych. Kluczowe znaczenie ma tu ryzyko modelu, tzn. ryzyko wynikające ze stosowania nieadekwatnego modelu w świecie rzeczywistym. Druga istotna kwestia metodyczna dotyczy związków między dyscypliną finansów, a niektórymi koncepcjami wywodzącymi się z kilku innych dyscyplin, takich jak: biologia, psychologia i socjologia. 14

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko Jajuga Krzysztof, Jajuga Teresa SPIS TREŚCI Przedmowa Wprowadzenie - badania w zakresie inwestycji i finansów Literatura Rozdział 1. Rynki i instrumenty finansowe

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Szkoła Główna Handlowa Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN W ramach konferencji Katedr Finansowych Nauka finansów dla rozwoju gospodarczego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Finanse i Rachunkowość pytania podstawowe 1. Miernik dobrobytu alternatywne

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF JAJUGA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu INNOWACJE FINANSOWE SZANSA CZY ZAGROŻENIE?

KRZYSZTOF JAJUGA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu INNOWACJE FINANSOWE SZANSA CZY ZAGROŻENIE? KRZYSZTOF JAJUGA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu INNOWACJE FINANSOWE SZANSA CZY ZAGROŻENIE? INNOWACJA OKREŚLENIE Innowacja intencjonalne stworzenie, wprowadzenie i zastosowanie nowych produktów, procesów

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

Jak zarabiać na surowcach? SPIS TREŚCI

Jak zarabiać na surowcach? SPIS TREŚCI Jak zarabiać na surowcach? Adam Zaremba SPIS TREŚCI Wprowadzenie Rozdział 1. Strategiczna alokacja aktywów na rynkach surowców 1.1. Klasy aktywów inwestycyjnych 1.2. Strategiczna alokacja aktywów 1.3.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY Płynność instrumentów pochodnych w kontekście uwarunkowań regulacyjnych

SYSTEM FINANSOWY Płynność instrumentów pochodnych w kontekście uwarunkowań regulacyjnych SYSTEM FINANSOWY Płynność instrumentów pochodnych w kontekście uwarunkowań regulacyjnych dr Anna Chmielewska Plan Wieloaspektowa analiza rynków instrumentów pochodnych Ryzyko systemowe Kluczowe reformy

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Rynkowy system finansowy Marian Górski

Rynkowy system finansowy Marian Górski Rynkowy system finansowy Marian Górski Podręcznik obejmuje całościową analizę rynkowego systemu finansowego, który wraz z sektorem finansów publicznych tworzy system finansowy gospodarki. Autor podzielił

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński Zarządzanie ryzykiem Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zaprezentowanie studentom podstawowych pojęć z zakresu ryzyka w działalności

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek Finanse Opracowała: dr Bożena Ciupek Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: 1. Zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami z zakresu finansów, umiejscowienie zjawisk finansowych w całokształcie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Rynek kapitałowy i pieniężny Rok akademicki: 2013/2014 Kod: ZIE-1-417-n Punkty ECTS: 2 Wydział: Zarządzania Kierunek: Informatyka i Ekonometria Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Drodzy Przyjaciele, Koleżanki i Koledzy!

Drodzy Przyjaciele, Koleżanki i Koledzy! PRZEGLĄD STATYSTYCZNY R. LIX ZESZYT 3 2012 KRZYSZTOF JAJUGA WYKŁAD DOKTORANTA 1 Magnificencjo Rektorze! Wysoki Senacie! Dostojni Goście! Drodzy Przyjaciele, Koleżanki i Koledzy! Dzień dzisiejszy jest dla

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Systemy Informatyczne analiza, projektowanie, wdrażanie

Zintegrowane Systemy Informatyczne analiza, projektowanie, wdrażanie dr hab. Grzegorz Bartoszewicz, prof. nadzw. UEP Katedra Informatyki Ekonomicznej Zintegrowane Systemy Informatyczne analiza, projektowanie, wdrażanie Tematyka seminarium związana jest z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Algorytmy i bazy danych (wykład obowiązkowy dla wszystkich)

Algorytmy i bazy danych (wykład obowiązkowy dla wszystkich) MATEMATYKA I EKONOMIA PROGRAM STUDIÓW DLA II STOPNIA Data: 2010-11-07 Opracowali: Krzysztof Rykaczewski Paweł Umiński Streszczenie: Poniższe opracowanie przedstawia projekt planu studiów II stopnia na

Bardziej szczegółowo

WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI

WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Cybernetyki F I N A N S E Rodzaj studiów: NIESTACJONARNE STUDIA LICENCJACKIE Kierunek: ZARZĄDZANIE Specjalność: WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI 1. ROZLICZENIE GODZINOWE Semestr

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM BANKU KOMERCYJNEGO W Tytuł: POLSCE W ŚWIETLE STANDARDÓW ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ Autor: Tomasz Cicirko Wstęp

EFEKTYWNE ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM BANKU KOMERCYJNEGO W Tytuł: POLSCE W ŚWIETLE STANDARDÓW ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ Autor: Tomasz Cicirko Wstęp EFEKTYWNE ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM BANKU KOMERCYJNEGO W Tytuł: POLSCE W ŚWIETLE STANDARDÓW ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ Autor: Tomasz Cicirko Wstęp Praca składa się z pięciu rozdziałów. Całość zaprezentowana

Bardziej szczegółowo

KREDYTOWE INSTRUMENTY POCHODNE A STABILNOŚĆ FINANSOWA Autor: Paweł Niedziółka,

KREDYTOWE INSTRUMENTY POCHODNE A STABILNOŚĆ FINANSOWA Autor: Paweł Niedziółka, KREDYTOWE INSTRUMENTY POCHODNE A STABILNOŚĆ FINANSOWA Autor: Paweł Niedziółka, Wstęp Intencją autora jest, aby analiza teoretyczna związków między pochodnymi instrumentami kredytowymi a stabilnością finansową

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Kierunek Ekonomia Rok I Lp. Przedmioty Blok Wymiar

Kierunek Ekonomia Rok I Lp. Przedmioty Blok Wymiar Kierunek Ekonomia Rok I Semestr 1 Semestr 2 Matematyka wstęp 60 1 30 30 1 Matematyka A 60 6 30 30 E 2 Podstawy statystyki A 60 6 30 30 E 3 Podstawy mikroekonomii A 60 6 30 30 E 4 Podstawy makroekonomii

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

Kurs maklerski Maklers.pl

Kurs maklerski Maklers.pl Kurs maklerski Maklers.pl Serdecznie zapraszamy na profesjonalny kurs maklerski Maklers.pl. Kurs ma na celu przygotowanie do egzaminu państwowego na Maklera Papierów Wartościowych, organizowanego przez

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013. Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013. Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013 Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość KIERUNEK: Finanse i rachunkowość SPECJALNOŚCI: Finanse, podatki

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. Księgarnia PWN: Marian Podstawka (red.) - Finanse. Wstêp... 13. 1. Pojêcie i funkcje finansów... 17. 2. Pieni¹dz...

Spis treœci. Księgarnia PWN: Marian Podstawka (red.) - Finanse. Wstêp... 13. 1. Pojêcie i funkcje finansów... 17. 2. Pieni¹dz... Księgarnia PWN: Marian Podstawka (red.) - Finanse Spis treœci Wstêp..................................................... 13 1. Pojêcie i funkcje finansów....................................... 17 1.1.

Bardziej szczegółowo

Audit&Consulting services Katarzyna Kędziora. Wielowymiarowość zasad rachunkowości finansowej zakładów ubezpieczeń

Audit&Consulting services Katarzyna Kędziora. Wielowymiarowość zasad rachunkowości finansowej zakładów ubezpieczeń Wielowymiarowość zasad rachunkowości finansowej zakładów www.acservices.pl Warszawa, 24.10.2013r. Agenda 1. Źródła przepisów prawa (PSR, MSSF, UE, podatki, Solvency II) 2. Przykłady różnic w ewidencji

Bardziej szczegółowo

Poziom przedmiotu: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Poziom przedmiotu: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z podstawowymi metodami i technikami analizy finansowej na podstawie nowoczesnych instrumentów finansowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13 Spis treści Wstęp......................................... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE..... 13 Rozdział 1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego.............................

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 13 STRATEGIE... 15

Spis treści WSTĘP... 13 STRATEGIE... 15 WSTĘP... 13 STRATEGIE... 15 ROZDZIAŁ 1 PROJEKTOWANIE INNOWACYJNYCH MODELI BIZNESU A WARTOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA... 17 Marek Jabłoński Wstęp... 17 1. Projektowanie organizacji zarys teoretyczny... 18 2. Motywy

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Dorota Witkowska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wprowadzenie Sztuczne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami

CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami Spis treści Wstęp O Autorach CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami ROZDZIAŁ 1. Pierwsze spojrzenie na zarządzanie finansami Znaleźć właściwą równowagę 1.1. Czym są finanse? 1.2. Praca w finansach

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 Lp. Ibuk ID Tytuł ISBN 1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 3 2307 Analiza finansowa w procesie decyzyjnym współczesnego przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Zastosowanie metod ilościowych w finansach i ubezpieczeniach. Autorzy: Stefan Forlicz (red.)

Tytuł: Zastosowanie metod ilościowych w finansach i ubezpieczeniach. Autorzy: Stefan Forlicz (red.) Tytuł: Zastosowanie metod ilościowych w finansach i ubezpieczeniach. Autorzy: Stefan Forlicz (red.) Opis: Finanse i ubezpieczenia to te gałęzie nauk ekonomicznych, w których modele formalne stanowią w

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zarządzanie ryzykiem dr Grzegorz Głód Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 14.10.2013 r. Kto chce mieć absolutną pewność przed podjęciem decyzji nigdy decyzji nie podejmie 1

Bardziej szczegółowo

Wybór promotorów prac magisterskich

Wybór promotorów prac magisterskich Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i Rachunkowość studia niestacjonarne Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA I-go STOPNIA

EKONOMIA I-go STOPNIA Lp. EKONOMIA I-go STOPNIA Przedmioty podstawowe 1 Matematyka 2 Mikroekonomia 3 Podstawy zarządzania 4 Makroekonomia 5 Elementy Prawa 6 Podstawy rachunkowości 7 Statystyka 8 Ekonometria 9 Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju 23-24 maja 2013 r., Wrocław Wydział Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, ul. Uniwersytecka 7-9 (budynek D ) Dyrektywa OOŚ wyzwania i perspektywy w świetle dotychczasowych doświadczeń oraz opublikowanej ostatnio

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Rynek pieniężny i kapitałowy Rok akademicki: 2014/2015 Kod: ZIE-2-313-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Zarządzania Kierunek: Informatyka i Ekonometria Specjalność: - Poziom studiów: Studia II stopnia

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Piontek MODELOWANIE I PROGNOZOWANIE ZMIENNOŚCI INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH

Krzysztof Piontek MODELOWANIE I PROGNOZOWANIE ZMIENNOŚCI INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Wydział Zarządzania i Informatyki Krzysztof Piontek MODELOWANIE I PROGNOZOWANIE ZMIENNOŚCI INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH rozprawa doktorska Promotor: prof.

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013)

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 roku Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) 1. w artykule 3 ust. 7 otrzymuje następujące brzmienie:

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015 Tryb studiów Stacjonarne Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 01/015 Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-503 Nazwa modułu Rynki finansowe Nazwa modułu w języku angielskim Financial markets Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT G-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY OBROTU GOSPODARCZEGO. Podstawy ekonomii. Podstawy finansów i bankowości. Pojęcie gospodarki i obrotu gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

Wycena według wartości godziwej przyczyna kryzysu finansowego czy też jego miernik?

Wycena według wartości godziwej przyczyna kryzysu finansowego czy też jego miernik? Wraz z pogłębiającym się kryzysem finansowym i bessą giełdową pojawiły się krytyczne głosy w kontekście zastosowania wartości godziwej jako wyceny bilansowej. Wraz z pogłębiającym się kryzysem finansowym

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej 2 Porozmawiajmy o wystąpieniach Wystąpienia na temat: Afera Art B Upadek Banku Staropolskiego SA w Poznaniu Upadek banku Barings Upadek Banku Allfirst Upadek

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie, ogłasza

Bardziej szczegółowo