Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych (ANCA) na czynnoœæ granulocytów in vitro

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych (ANCA) na czynnoœæ granulocytów in vitro"

Transkrypt

1 Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(4), Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych (ANCA) na czynnoœæ granulocytów in vitro MARIUSZ PUSZCZEWICZ, IRENA ZIMMERMANN-GÓRSKA, GRA YNA BIA KOWSKA-PUSZCZEWICZ Klinika Reumatologiczno-Rehabilitacyjna Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, ul. Przybyszewskiego 49, Poznañ Patogeneza zmian zapalnych w naczyniach w przebiegu chorób zwi¹zanych z autoimmunizacj¹ nie jest w pe³ni poznana. Istotn¹ rolê w powstaniu tych zmian odgrywaj¹ granulocyty obojêtnoch³onne. Równoczeœnie u czêœci chorych mo na wykazaæ obecnoœæ przeciwcia³ przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych (ANCA). Celem pracy by³a próba oceny udzia³u ANCA w patogenezie zmian zapalnych w naczyniach poprzez ich wp³yw na czynnoœæ granulocytów. Materia³ stanowi³o 3 surowic zawieraj¹cych ANCA od chorych na guzkowe zapalenie têtnic, ziarniniak Wegenera, podostre k³êbuszkowe zapalenie nerek, reumatoidalne zapalenie stawów z towarzysz¹cymi zmianami o charakterze zapalenia naczyñ. Granulocyty obojêtnoch³onne izolowano od zdrowych dawców krwi na Gradisolu G. Typ ANCA oceniano metod¹ immunoenzymatyczn¹ ELISA i metod¹ poœredniej immunofluorescencji wg A.Wiik a. Badania czynnoœci granulocytów wykonywano po ich inkubacji z surowicami zawieraj¹cymi ANCA lub z surowicami autologicznymi. Obejmowa³y one: 1. swobodn¹ migracjê i chemotaksjê w komorach Boyden a, 2. fagocytozê i zabijanie wewn¹trzkomórkowe metod¹ fluorochromow¹ wg Pantazisa i Knikera. Przeprowadzone badania wykaza³y wy sze wartoœci zdolnoœci fagocytarnej granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA (9.14±.64) w porównaniu z grup¹ kontroln¹ (4.76±.82). Wartoœci zabijania wewn¹trzkomórkowego, swobodnej migracji oraz chemotaksji nie ró ni³y siê w porównaniu z grup¹ kontroln¹. Wyniki te wskazuj¹ na wzrost zdolnoœci fagocytarnej pod wp³ywem surowic zawieraj¹cych ANCA. Pobudzone granulocyty mog¹ uszkadzaæ œródb³onek naczyñ poprzez wolne rodniki oraz enzymy ziarnistoœci wewn¹trzkomórkowych, uwalniane podczas aktywacji. W konsekwencji mo e dochodziæ do zapocz¹tkowania lub nasilenia tocz¹cego siê procesu zapalnego w obrêbie naczynia krwionoœnego. S³owa kluczowe: ANCA; granulocyty; guzkowe zapalenie têtnic; ziarniniak Wegenera; podostre k³êbuszkowe zapalenie nerek; reumatoidalne zapalenie stawów Spoœród komórek bior¹cych udzia³ w procesie zapalnym, granulocyty obojêtnoch³onne jako pierwsze migruj¹ do miejsca urazu. Wykazuj¹ one zdolnoœæ do migracji, chemotaksji, adhezji, fagocytozy i zabijania wewn¹trzkomórkowego (tworzenie wolnych rodników tlenowych i uwalnianie enzymów z ziarnistoœci pierwotnych i wtórnych). Granulocyty obojêtnoch³onne posiadaj¹ trzy typy ziarnistoœci, tj. azurofilne (pierwotne), specyficzne (wtórne) i trzeciorzêdowe. Ziarnistoœci azurofilne zawieraj¹ kwaœne hydrolazy, mieloperksydazê, proteinazy serynowe (elastaza, katepsyna G) oraz defensyny. Lizozym jest obecny zarówno w ziarnistoœciach azurofilnych jak i w ziarnistoœciach specyficznych. Innymi enzymami ziarnistoœci wtórnych s¹: laktoferryna, kolagenaza oraz bia³ka wi¹ ¹ce witaminê B 12. Ziarnistoœci trzeciorzêdowe zawieraj¹ jedynie elatynazê. Sk³adowe b³ony komórkowej, cytoplazmy i j¹dra komórkowego, a tak e enzymy zawarte w ziarnistoœciach granulocytów obojêtnoch³onnych mog¹ staæ siê autoantygenami dla przeciwcia³ wytwarzanych w ró nych jednostkach chorobowych. W roku 1985 Van der Woude i wsp. [1] wykazali w surowicy chorych z ziarniniakiem Wegenera obecnoœæ przeciwcia³ reaguj¹cych z cytoplazm¹ granulocytów obojêtnoch³onnych zdrowych dawców krwi i nazwali je Anti-Neutrophil Cytoplasmic Antibodies (ANCA). Wdalszych badaniach okaza³o siê, e ANCA pojawiaj¹ siê tak e w innych zespo³ach zwi¹zanych z zapaleniem naczyñ. Obecnie rozró nia siê dwa typy ANCA okreœlone na podstawie badañ immunofluorescencji poœredniej z zastosowaniem granulocytów obojêtnoch³onnych utrwalonych w alkoholu etylowym: C-ANCA (cytoplasmic typ cytoplazmatyczny) oraz P-ANCA (perinuclear typ oko³oj¹drowy). C-ANCA wi¹ ¹ siê g³ównie z proteinaz¹ 3 (29KD proteinaz¹ serynow¹) znajduj¹c¹ siê w ziarnistoœciach azurofilnych (PR-3 ANCA), natomiast P-ANCA reaguj¹ g³ównie z natywn¹ mieloperoksydaz¹ zawart¹ równie w ziarnistoœciach azurofilnych granulocytów [2]. Przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych towarzysz¹ niektórym chorobom tkanki ³¹cznej ze wspó³istniej¹cymi zmianami w naczyniach. Dla

2 26 Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(4), ziarniniaka Wegenera charakterystyczne s¹ C-ANCA [1]. Pojawienie siê ANCA w surowicy poprzedza objawy kliniczne ziarniniaka Wegenera [1,3]. W przebiegu guzkowego zapalenia têtnic (postaæ z zajêciem ma³ych naczyñ) obserwuje siê obecnoœæ P-ANCA skierowane przeciw mieloperoksydazie u oko³o 8% chorych [4,5]. Tê sam¹ swoistoœæ ANCA wykazuj¹ w przebiegu gwa³townie postêpuj¹cego k³êbuszkowego zapalenia nerek oraz zespo³u Churg-Strauss. Obecnoœæ przeciwcia³ P-ANCA wykazano równie w surowicy 11% chorych na wrzodziej¹ce zapalenie jelita grubego. Reagowa³y one swoiœcie z katepsyn¹ G i laktoferryn¹ [6]. U chorych na toczeñ uk³adowy wystêpuj¹ w 2% przypadków P-ANCA. Ich swoistoœæ jest zwi¹zana z elastaz¹ i laktoferryn¹, a tak e lizozymem i mieloperoksydaz¹ [7]. W przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów, szczególnie wówczas, gdy obecne s¹ objawy zapalenia naczyñ (vasculitis rheumatoidea), mo na w oko³o 2% przypadków wykryæ w surowicy P-ANCA skierowane przeciwko katepsynie G i lizozymowi. Mulder i wsp. [8] u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów wykazali obecnoœæ P-ANCA o swoistoœci zwi¹zanej z laktoferryn¹. Zale noœæ powstania zmian zapalnych w naczyniach i obecnoœci przeciwcia³ przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych nie zosta³a dotychczas poznana. Badania prowadzone in vitro przemawiaj¹ za mo liwoœci¹ udzia³u tych przeciwcia³ w procesie zapalnym wywo³anym przez wp³yw na granulocyty obojêtnoch³onne. Mechanizm omawianego zjawiska i jego powi¹zanie z mediatorami reakcji zapalnej i innymi czynnikami w ustroju pozostaje do wyjaœnienia. Celem pracy by³o wykazanie, czy surowice zawieraj¹ce ANCA wywieraj¹ wp³yw na czynnoœæ granulocytów obojêtnoch³onnych. Aktywacja granulocytów przez te surowice mog³aby wskazywaæ na udzia³ ANCA w indukcji procesu zapalnego w naczyniach w przebiegu chorób naczyñ. MATERIA I METODY Materia³ Granulocyty obojêtnoch³onne: Do badañ wykorzystano granulocyty obojêtnoch³onne, 3 zdrowych dawców krwi obwodowej, izolowane na Gradisolu G wg Zemana i wsp. [27]. Surowice: Do badañ wykorzystano 3 surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych. Surowice pochodzi³y od 15 chorych z ziarniniakiem Wegenera (ZW), 6 chorych na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), ze wspó³istniej¹cymi zmianami o charakterze zapalenia naczyñ, 6 chorych na guzkowe zapalenie têtnic (PAN) i 3 chorych na podostre k³êbkowe zapalenie nerek (PKZN). Jako kontrolê wykorzystano surowicê pochodz¹c¹ od 3 zdrowych dawców krwi. Ocena typu przeciwcia³ przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych Oceny typu ANCA dokonywano za pomoc¹ metody immunofluorescencji poœredniej oraz immunoenzymatycznej metody ELISA. Metoda immunofluorescencji poœredniej Granulocyty obojêtnoch³onne od zdrowych dawców krwi izolowano wed³ug metody Hoier-Madsen M. i wsp. [9]. Nastêpnie wykonywano z nich rozmazy i utrwalano 96% alkoholem etylowym w temperaturze 4 o C przez 5 minut oraz aldehydem mrówkowym. Na preparaty granulocytów obojêtnoch³onnych nak³adano badane surowice rozcieñczone w stosunku geometrycznym. Po 3 minutach preparaty przep³ukiwano i inkubowano z królicz¹ immunoglobulin¹ znakowan¹ izotiocyjanianem fluoresceiny skierowan¹ przeciw ludzkiej IgG, IgM. Ponownie przep³ukiwano je po 3 minutach inkubacji. Tak przygotowane preparaty oceniano w mikroskopie fluorescencyjnym (JenaMed, Niemcy) w obiektywie immersyjnym 1. Metoda immunoenzymatyczna ELISA wg A.Wiika [1] Antygen u yty w metodzie ELISA izolowano wg N.Borregaard a [11]. Mikrop³ytkê op³aszczano 1 µl antygenu na studzienkê rozpuszczonego w buforze op³aszczaj¹cym. Zawartoœæ bia³ka w przypadku proteinazy-3 wynosi³a 56 µg/ml, a mieloperoksydazy 1 mg/ml. Optymalne rozcieñczenie dla mieloperoksydazy wynosi³o 1:5, a dla proteinazy 3 1:15. P³ytkê inkubowano przez noc w temperaturze pokojowej. Nastêpnie przep³ukiwano buforem p³ucz¹cym i pozostawiano do wyschniêcia. Surowice kontrolne, standardowe oraz surowice badane rozcieñczano w buforze do inkubacji i nak³adano na mikrop³ytkê. Ca³oœæ pozostawiano na 6 min., ponownie przep³ukiwano i nak³adano królicz¹ immunoglobulinê znakowan¹ fosfataz¹ zasadow¹ skierowan¹ przeciw ludzkiej IgG, IgM. Po 6 minutach inkubacji preparatem, trzykrotnie przep³ukiwano i nak³adano mieszankê substratow¹ zawieraj¹c¹ PNP (fosforan p.-nitrofenolowy). Ponownie inkubowano przez 6 min. i odczytywano absorbancjê przy d³ugoœci fali 45 nm przy u yciu czytnika ELISA (Titrek Uniscan). Za wynik dodatni uznawano trzykrotnie wy sze wartoœci absorbancji w porównaniu z wykazan¹ dla kontroli ujemnej. Wartoœæ absorbancji ujemnej by³a ni sza od.2 zaœ dla dodatniej wartoœci te by³y wy sze od.4. Ocena czynnoœci granulocytów obojêtnoch³onnych Granulocyty obojêtnoch³onne izolowano z krwi obwodowej zdrowych dawców. Nastêpnie oznaczano liczbê komórek w komorze Bürkera oraz ich ywotnoœæ

3 Puszczewicz M. i wsp. Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie... przy u yciu b³êkitu trypanu. Wydajnoœæ izolacji wynosi³a 97%, a odsetek martwych komórek nie przekracza³ 8%. Zawiesinê granulocytów obojêtnoch³onnych w iloœci 1x1 6 komórek/ml inkubowano przez 2 minut z surowicami zawieraj¹cymi ANCA, w stosunku objêtoœciowym 1:2. Wykorzystywano wy³¹cznie surowice, w których miano ANCA wynosi³o 1:16. Jako kontroli u ywano zawiesiny granulocytów w iloœci komórek/ml inkubowanych z surowicami autologicznymi tak e w stosunku 1:2. Badania czynnoœci granulocytów wykonywano przed up³ywem 2 godzin od momentu ukoñczenia izolacji. Ka de badanie przeprowadzano trzykrotnie, a uzyskane wyniki stanowi³y œredni¹ z trzech pomiarów. Badania zdolnoœci fagocytarnej i bakteriobójczej granulocytów Wykorzystano mikrometodê fluorochromow¹ wg Pantazisa i Knikera [12] we w³asnej modyfikacji. Zawiesinê granulocytów ( kom.) nak³adano na szkie³ko nakrywkowe i inkubowano przez 3 min. w komorze wilgotnej. Po inkubacji nieprzywieraj¹ce komórki sp³ukiwano p³ynem Hanksa. Na tak przygotowane preparaty nak³adano zawiesinê bakterii (Staphylococcus aureus szczep ATTC 25923) i ponownie inkubowano. Po 9 min. sp³ukiwano niesfagocytowane bakterie i barwiono.1% roztworem oran u akrydyny. Nastêpnie szkie³ko nakrywkowe umieszczano na szkie³ku podstawowym. Preparat oceniano w mikroskopie fluorescencyjnym pod obiektywem 1. W œwietle mikroskopu fluorescencyjnego, granulocyty wykazywa³y obecnoœæ sfagocytowanych bakterii zabarwionych na kolor zielony ( ywe) lub czerwony (martwe). WskaŸnik fagocytozy okreœlano zliczaj¹c sumê czerwonych i zielonych bakterii na 1 granulocytów obojêtnoch³onnych. Zdolnoœæ bakteriobójcz¹ zaœ jako stosunek liczby martwych bakterii do liczby martwych i ywych bakterii. 261 mikrometrycznej. By³y to komórki, które przesz³y przez filtr. Oceniano 1 kolejnych pól, a wynik podawano jako œredni¹ liczbê granulocytów przypadaj¹c¹ na 1 mm 2. Obliczenia statystyczne Uzyskane w czêœci doœwiadczalnej wyniki poddano analizie statystycznej. Analizê rozk³adu uzyskanych danych przeprowadzono za pomoc¹ testu Ko³mogorowa-Smiernowa. Poniewa w przypadku chemiluminescencji oraz zdolnoœci bakteriobójczej granulocytów stwierdzono brak normalnoœci rozk³adu, nie zastosowano testu t-studenta dla zmiennych niepowi¹zanych. Ocenê ró nic miêdzy wynikami w poszczególnych grupach przeprowadzono za pomoc¹ testu nieparametrycznego Manna-Whitney a. WYNIKI Typ przeciwcia³ przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych Metod¹ immunofluorescencji poœredniej w surowicach 15 chorych z ziarniniakiem Wegenera wykazano obecnoœæ C-ANCA. U pozosta³ych 15 chorych, tj. u 6 z guzkowym zapaleniem têtnic, 6 na reumatoidalne zapalenie stawów i 3 na podostre k³êbuszkowe zapalenie nerek, wykazano przeciwcia³a P-ANCA (tab. 1). Metod¹ immunoenzymatyczn¹ ELISA stwierdzono, e wszystkie badane surowice reagowa³y z antygenem uzyskanym w wyniku izolacji α-ziarnistoœci. Dalsza ocena wykaza³a, e u 15 chorych z ziarniniakiem Wegenera, ANCA reagowa³y z proteinaz¹-3, zaœ 9 chorych z PAN i PKZN z mieloperoksydaz¹. Pozosta³e przeciwcia³a (chorych z RZS) reagowa³y z innymi antygenami (tab. 1). Wartoœci absorbancji badanych Tabela I. Ocena obecnoœci ANCA metod¹ immunofluorescencji poœredniej i ELISA Swobodna migracja i chemotaksja granulocytów oceniana w komorach Boyden a Przedzia³y komór podzielono filtrem nitrocellulozowym o œrednicy porów 5 µm (Sartorius GmbH, Niemcy). Dolny przedzia³ nape³niano buforowanym roztworem soli fizjologicznej dla oceny swobodnej migracji i 1% zawiesin¹ op³aszczonego zymosanu dla oceny chemotaksji. W górnym przedziale umieszczano zawiesinê granulocytów (1 1 6 komórek) preinkubowanych z odpowiednimi surowicami. Po 6 min. inkubacji usuwano filtry dok³adnie przep³ukiwano i barwiono.1% roztworem oran u akrydyny. Nastêpnie filtry umieszczano na szkie³ku podstawowym i oceniano przy u yciu mikroskopu fluorescencyjnego pod obiektywem 5. Liczbê komórek okreœlano na powierzchni 1 mm 2 przy u yciu skali ANCA Z.W. PAN RZS PKZN n=15 n=6 n=6 n=3 Typ ANCA C-ANCA P-ANCA Antygen alfa-ziarnist MPO PR Inne ZW - ziarniniak Wegenera PAN - guzkowe zapalenie têtnic RZS - reumatoidalne zapalenie stawów PKZN - podostre k³êbkowe zapalenie nerek MPO - mieloperoksydaza PR-3 - proteinaza-3

4 262 Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(4), surowic analizowane przy d³ugoœci fali 45 nm by³y wy sze ni.4, uzyskany zakres wartoœci dla badanych surowic wynosi³ od.648 do Rycina 1 przedstawia rozk³ad wartoœci absorbancji dla poszczególnych antygenów, z którymi reagowa³y ANCA. 1 8 p<.1 absorbancja 45 nm MPO PR-3 inne zdrowi dawcy Ryc. 1. Rozk³ad wartoœci absorbancji dla poszczególnych antygenów reaguj¹cych z ANCA Zdolnoœæ fagocytarna i bakteriobójcza granulocytów obojêtnoch³onnych Œrednia wartoœæ wskaÿnika fagocytozy gronkowca z³ocistego przez granulocyty inkubowane z surowicami zawieraj¹cymi ANCA wynosi³a 9.14±.64, a inkubowane z surowicami autologicznymi 4.8±.77 (ryc. 2). WskaŸnik fagocytozy dla granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA by³ statystycznie znamiennie wy szy w porównaniu z grup¹ kontroln¹ (p<.1). Œrednia wartoœæ wskaÿnika fagocytozy dla granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi MPO-ANCA wynosi³a 9.5±.81, z PR-3 ANCA wynosi³a 9.19±.63, a z surowicami chorych na RZS 9.13±.42. Nie wykazano ró nic statystycznie znamiennych pomiêdzy wartoœciami wskaÿnika fagocytozy dla granulocytów inkubowanych z poszczególnymi typami ANCA. Zdolnoœæ bakteriobójcza granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA wynosi³a œrednio 96.7±1.95 a z surowicami autologicznymi 95.66±2.51 (ryc. 3). Uzyskane wyniki nie wykazywa³y ró nic statystycznie znamiennych. Zdolnoœæ bakteriobójcza granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi MPO-ANCA wynosi³a 97.22±1.39, z PR-3 ANCA 96.26±2.31 a inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA reaguj¹cymi z innymi antygenami wynosi³a 97.±1.67. Nie wykazano tak e ró nic statystycznie znamiennych pomiêdzy wartoœciami zabijania wewn¹trzkomórkowego przez granulocyty inkubowane z poszczególnymi typami ANCA. wskaÿnik fagocytozy kontrola grupa badana (bez ANCA) (z ANCA) (4.76 ±.82) (9.14 ±.64) Ryc. 2. Œrednie wartoœci wskaÿnika fagocytozy granulocytów obojêtnoch³onnych inkubowanych z surowicami autologicznymi i surowicami zawieraj¹cymi ANCA zdolnoœæ bakteriobójcza (%) kontrola grupa badana (bez ANCA) (z ANCA) (95.66 ± 2.51) (96.7 ± 1.95) Ryc. 3. Œrednie wartoœci zdolnoœci bakteriobójczej granulocytów obojêtnoch³onnych inkubowanych z surowicami autologicznymi i surowicami zawieraj¹cymi ANCA Swobodna migracja i chemotaksja Œrednia wartoœæ swobodnej migracji granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA wynosi³a 2.32±.52 kom/mm 2, a inkubowanych z surowicami autologicznymi 2.13±.43 kom/mm 2 (ryc. 4). Uzyskane wyniki nie wykazywa³y ró nic statystycznie znamiennych. Swobodna migracja granulocytów inkubo-wanych z surowicami zawieraj¹cymi MPO-ANCA wynosi³a œrednio 2.67±.4 kom/mm 2, z zawieraj¹cymi PR-3 ANCA

5 swobodna migracja (kom./mm 2 ) Puszczewicz M. i wsp. Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie... kontrola grupa badana (bez ANCA) (z ANCA) (2.13 ±.43) (2.32 ±.52) Ryc. 4. Œrednie wartoœci swobodnej migracji granulocytów obojêtnoch³onnych inkubowanych z surowicami autologicznymi i surowicami zawieraj¹cymi ANCA 2.17±.52 kom/mm 2, a inkubowanych z surowicami od chorych na RZS 2.15±.5 kom/mm 2. Tak e w tym przypadku wyniki nie wykazywa³y ró nic statystycznie znamiennych. Œrednia wartoœæ chemotaksji granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA wynosi³a 12.29±1.8 kom/mm 2, a z surowicami autologicznymi 12.4±1.54 kom/mm 2 (ryc. 5). Wartoœci chemotaksji nie ró ni³y siê w sposób statystycznie chemotaksja (kom//mm 2 ) kontrola grupa badana (bez ANCA) (z ANCA) (12.4 ± 1.54) (12.29 ± 1.8) Ryc. 5. Œrednie wartoœci chemotaksji granulocytów obojêtnoch³onnych inkubowanych z surowicami autologicznymi i surowicami zawieraj¹cymi ANCA 263 znamienny. Natomiast œrednia wartoœæ chemotaksji granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi MPO-ANCA wynosi³a 13.3±1.31 kom/mm 2, z surowicami zawieraj¹cymi PR-3 ANCA 12.9±.71 kom/mm 2, zaœ inkubowanych z surowicami chorych na RZS wynosi³a 9.23±1.35 kom/mm 2. Wartoœci chemotaksji granulocytów inkubowanych z surowicami chorych na RZS, by³a statystycznie znamiennie ni sza (p<.1) w porównaniu do wartoœci uzyskanych dla MPO-ANCA i PR-3ANCA. DYSKUSJA Próbê odpowiedzi na pytanie czy wp³yw ANCA na granulocyty ma znaczenie w indukcji zapalenia naczyñ i jakie inne czynniki mog³yby braæ udzia³ w tym procesie podejmowa³o ostatnio wielu badaczy. Stwierdzono, e miano ANCA w surowicy chorych wykazuje korelacjê z aktywnoœci¹ procesu chorobowego w przebiegu ziarniniaka Wegenera, guzkowego zapalenia têtnic, podostrego k³êbkowego zapalenia nerek. Falk i wsp. [13] w badaniach in vitro wykazali, e frakcja IgG-ANCA i fragmenty Fab ANCA po uprzedniej aktywacji przez TNF-α wywo³uj¹ wzrost metabolizmu tlenowego granulocytów zdrowych dawców. Keogen i wsp. [14] przedstawili wyniki wskazuj¹ce na wzrost odpowiedzi chemiluminescencyjnej, niepobudzonych granulocytów pod wp³ywem fragmentów Fab ANCA. Pos³uguj¹c siê metod¹ chemiluminescencji zale nej od luminolu, we wczeœniejszych badaniach wykazaliœmy wy sze wartoœci natê enia chemiluminescencji granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA w porównaniu do inkubowanych z surowicami autologicznymi. Podobne wyniki uzyskaliœmy oceniaj¹c metabolizm tlenowy testem redukcji b³êkitu nitrotetrazoliowego [15]. Charles i wsp. [16] wykazali, e przeciwcia³a skierowane przeciw sk³adowym ziarnistoœci wewn¹trzkomórkowych powoduj¹ tak e aktywacjê monocytów. Potwierdza to wczeœniejsze przypuszczenia, dotycz¹ce udzia³u monocytów w patogenezie zapaleñ naczyñ. Tak wiêc zarówno aktywowane granulocyty obojêtnoch³onne, jak i monocyty, mog¹ uszkadzaæ œcianê naczynia krwionoœnego, poprzez dzia³anie wolnych rodników oraz enzymów proteolitycznych uwalnianych podczas fagocytozy. Z aktywacj¹ granulocytów obojêtnoch³onnych wi¹ e siê tak e ich degranulacja i zdolnoœæ do fagocytozy. Enzymy zawarte w ziarnistoœciach pierwotnych i wtórnych wykazuj¹ dzia³anie bakteriobójcze. Falk i wsp. [13] przedstawili wyniki badañ wskazuj¹cych, e w supernatancie zawiesiny granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA zwiêkszona jest aktywnoœæ β-glukuronidazy i N-acetylo-β-glukozamidazy. Stymulacja granulocytów do degranulacji przez MPO-ANCA by³a zale na od preaktywacji TNF-α.

6 264 Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(4), Keogen i wsp. [14] potwierdzili te obserwacje. Z przytoczonych danych wynika, e pobudzone przez ANCA granulocyty obojêtnoch³onne uwalniaj¹ enzymy ziarnistoœci wewn¹trzkomórkowych, przyczyniaj¹c siê do uszkodzenia komórek œródb³onka naczyñ krwionoœnych. W procesie tym bior¹ równie udzia³ cytokiny; TNF-α nasila uwalnianie zawartoœci ziarnistoœci swoistych, a tak e degranulacjê jako odpowiedÿ na LTB4 i PAF. Natomiast Interleukina 8 (IL-8) produkowana przez monocyty oraz œródb³onek naczyñ wp³ywa na pobudzenie selektywnej degranulacji ziarnistoœci swoistych, szczególnie laktoferryny, przez co hamuje tworzenie rodnika hydroksylowego. Fagocytoza obcych dla ustroju cz¹steczek jest mo liwa dziêki istnieniu swoistych receptorów dla fragmentu Fc immunoglobulin i dla sk³adowych dope³niacza. Zdolnoœæ fagocytarna jest jedn¹ z najwa niejszych czynnoœci tych komórek. Zastosowana metoda fluorochromowa wg Pantazisa i Knikera dla oceny zdolnoœci fagocytarnej i bakteriobójczej granulocytów obojêtnoch³onnych zosta³a powszechnie zaakceptowana. W obecnych badaniach wykazano, e granulocyty inkubowane z surowicami zawieraj¹cymi ANCA mia³y wiêksz¹ zdolnoœæ do fagocytozy w porównaniu z inkubowanymi z surowicami autologicznymi. Przedstawione wczeœniej pobudzenie natê enia chemiluminescencji zale nej od luminolu, stymulowanej zymosanem jest poœrednim dowodem aktywacji fagocytozy. Keogen i wsp. [14] nie wykazali jednak wp³ywu fragmentów Fab ANCA na zdolnoœæ fagocytarn¹ granulocytów zdrowych dawców krwi. Natomiast we wczeœniejszych w³asnych badaniach [17] wykazano zwiêkszenie zdolnoœci granulocytów, pochodz¹cych od chorych na ziarniniaka Wegenera, do fagocytozy. Nale y przypuszczaæ, e aktywacja fagocytozy uzale niona jest tak e od innych czynników, do których nale ¹ przede wszystkim CRP [18], IL-1 [19], TNF-α [2]. Nastêpnym etapem w przebiegu fagocytozy jest po³¹czenie fagosomu z ziarnistoœciami wewn¹trzkomórkowymi w efekcie powstaje fagolizosom, w którym odbywa siê trawienie poch³oniêtego materia³u. Od tego procesu zale ne jest dzia³anie bakteriobójcze. Wobecnej pracy nie wykazano ró nic w zabijaniu wewn¹trzkomórkowym gronkowca z³ocistego przez granulocyty inkubowane z surowicami zawieraj¹cymi ANCA i surowicami autologicznymi. Wyniki te s¹ trudne do wyjaœnienia, gdy pobudzenie metabolizmu tlenowego powinno wi¹zaæ siê z aktywacj¹ zabijania wewn¹trzkomórkowego. Uczestniczy w nim g³ównie system zale ny od tlenu; powstaj¹ce produkty redukcji cz¹steczki tlenu, tj. rodnik hydroksylowy i kwas podchlorowy, wykazuj¹ silne w³aœciwoœci bakteriobójcze. Nale y przypuszczaæ, e istnieje czynnik hamuj¹cy zabijanie wewn¹trzkomórkowe przez granulocyty obojêtnoch³onne na drodze tlenowej i/lub beztlenowej. Mo liwe jest tak e, e ANCA poprzez wi¹zanie siê z enzymami ziarnistoœci wewn¹trzkomórkowych (MPO, PR-3, katepsyna G) hamuj¹ ich udzia³ w procesie likwidacji obcego czynnika. Ponadto ANCA lub inne czynniki zawarte w surowicy mog³yby wywieraæ wp³yw na lizozym, azurocydynê lub defensyny. W piœmiennictwie jednak brak jest danych na ten temat. Fagocytoza i zabijanie wewn¹trzkomórkowe przez granulocyty jest poprzedzone chemotaksj¹. Obejmuje ona szereg zjawisk, wœród których najbardziej istotne to wi¹zanie czynnika chemotaktycznego z receptorami na b³onie komórkowej, przekazywanie sygna³u i ukierunkowany ruch. Badania wp³ywu surowic zawieraj¹cych ANCA na chemotaksjê granulocytów, nie wykaza³y ró nic w porównaniu z grup¹ kontroln¹, gdy jako czynnika chemotaktycznego u yto opsonizowanego zymosanu. Keogan i wsp. [14] stwierdzili wy sze wartoœci chemotaksji komórek inkubowanych z Fab ANCA przy zastosowaniu nfmlp (n-formylo-metionylo-leucylofenyloalanina) jako chemoatraktanta. Natomiast nie stwierdzono ró nic, gdy u ywano opsonizowanego zymosanu. Niinaka i wsp. [21] badaj¹c granulocyty krwi obwodowej chorych na ziarniniaka Wegenera wykazali zaburzenia chemotaksji. Granulocyty tych chorych wykazywa³y mniejsz¹ zdolnoœæ do chemotaksji w porównaniu z komórkami izolowanymi od zdrowych dawców. Obecne badania wykaza³y jedynie zmniejszenie chemotaksji granulocytów inkubowanych z surowicami od chorych na reumatoidalne zapalenie stawów. Alastair i wsp. [22] badaj¹c chemotaksjê granulocytów zdrowych dawców inkubowanych z surowicami chorych na RZS wykazali równie os³abienie ukierunkowanego ruchu. Autorzy s¹dz¹, e przyczyn¹ tego zjawiska jest obecnoœæ czynnika reumatoidalnego oraz kompleksów immunologicznych, które s¹ fagocytowane w trakcie inkubacji, a wykorzystana podczas fagocytozy energia nie mo e byæ zu yta na chemotaksjê. W obecnych badaniach nie zaobserwowano tak e ró nic w swobodnej migracji zale nej od inkubacji z surowicami zawieraj¹cymi ANCA i surowicami autologicznymi. Wartoœci migracji granulocytów inkubowanych z surowicami zawieraj¹cymi ANCA nie ró ni³y siê od kontroli. Wyniki te zgodne s¹ z uzyskanymi przez Keogena i wsp. [14] w badaniach wp³ywu fragmentów Fab ANCA na migracjê komórek. Wykazanie, e surowice zawieraj¹ce ANCA pobudzaj¹ metabolizm tlenowy i fagocytozê granulocytów obojêtnoch³onnych jest dostatecznym wyt³umaczeniem udzia³u tych komórek w patogenezie zapaleñ naczyñ krwionoœnych. Istotnym tak e jest mechanizm oddzia³ywania surowic zawieraj¹cych ANCA na granulocyty obojêtnoch³onne. Falk i wsp. [13] uwa aj¹, e w trakcie aktywacji granulocytów dochodzi do ekspresji antygenów z ziarnistoœci azurofilnych, szczególnie mieloperoksydazy i proteinazy-3 na b³onê komórkow¹. Obecne w surowicy przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów

7 Puszczewicz M. i wsp. Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie obojêtnoch³onnych mia³yby ³¹czyæ siê z tymi antygenami co prowadzi³oby do aktywacji granulocytów, a nastêpnie do uszkodzenia komórek œródb³onka naczyñ krwionoœnych. Natomiast Ewert i wsp. [23] wykazali, e mieloperoksydaza i proteinaza-3 s¹ obecne na powierzchni komórek œródb³onka. W wyniku tego œródb³onek naczyñ mo e bezpoœrednio staæ siê obiektem cytotoksycznego efektu przeciwcia³ przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych [24] oraz przeciwcia³ przeciw komórkom œródb³onka naczyñ. Nie mo na pomin¹æ tak e znaczenia limfocytów obecnych w ognisku zapalnym. Van der Woude i wsp. [25] wykazali, e pod wp³ywem ziarnistoœci azurofilnych granulocytów dochodzi do proliferacji limfocytów. Te zaœ s¹ zdolne do dalszego uwalniania cytokin o dzia³aniu prozapalnym oraz produkcji przeciwcia³. Natomiast Tomer Y. i wsp. [26] stwierdzili, e ANCA bezpoœrednio pobudzaj¹ limfocyty do przylegania do komórek œródb³onka naczyñ i w ten sposób do ich uszkodzenia. Dok³adne poznanie mechanizmu zapalenia naczyñ zale nego od dzia³ania ANCA wymaga dalszych wnikliwych badañ. Wyniki uzyskane w obecnej pracy wykazujê mo liwoœæ dzia³ania tych przeciwcia³ przy wspó³udziale innych czynników na czynnoœæ granulocytów uczestnicz¹cych w procesie zapalnym. Podsumowuj¹c nasz¹ pracê wykazaliœmy, e surowice zawieraj¹ce ANCA pobudzaj¹ zdolnoœæ fagocytarn¹ granulocytów obojêtnoch³onnych zdrowych dawców. Surowice zawieraj¹ce ANCA nie wykazuj¹ wp³ywu na zdolnoœæ bakteriobójcz¹ oraz migracjê i chemotaksjê granulocytów zdrowych dawców. Granulocyty aktywowane przez surowice zawieraj¹ce ANCA mog¹ uczestniczyæ w uszkodzeniu komórek œródb³onka naczyñ i zapocz¹tkowaniu lub nasileniu procesu zapalnego w ich obrêbie. Piœmiennictwo 1. Van der Woude F.J., Lobatto S., Van der Giessen M., Rasmussen N., Wiik A., Van Es L.A., Van der Hem G.K.: Autoantibodies against neutrophils and monocytes: Tool for diagnosis and marker of disease activity in Wegener s granulomatosis. Lancet 1985; 1: Jennette J.C., Falk R.J.: Antineutrophil cytoplasmic autoantibodies and associated diseases: a review. Am. J. Kidney Dis. 199; 6: Wiik A.: Antineutrophil cytoplasmic antibodies in Wegener s granulomatosis. Clin. Exp. Rheum. 1993; 11: Gross W.L., Hauschild S., Mistry N.: The clinical relevance of ANCA in vasculitis. Clin. Exp. Immunol. 1993; 93: Lockwood C.M., Jones S.J., Jayne D.R., Lai K.N.: ANCA and systemic vasculitis. Neth J. Med. 199; 36: Rump J.A., Scholmeirich J., Gross W., Roth M., Helfesrieder R., Rautmann A., Ludemann J., Grosss W.L., Peter H.H.: A new type perinuclear antineutrophil cytoplasmic antibody (p-anca) in active ulcerative colitis but not in Crohn s disease. Immunobiol. 199; 181: Nassberger L., Sjoholm A.G., Jonsson H., Sturfelt G., Akesson A.: Autoantibodies against neutrophil cytoplasm components in systemic lupus erythematosus and in hydralazine induced lupus. Clin. Exp. Immunol. 199; 81: Mulder A.H., Horst G., van Leeuwen M.A., Limburg P.C., Kallenberg C.G.: Antineutrophil cytoplasmic antibodies in rheumatoid arthritis. Characterisation and clinical correlation. Arthritis Rheum. 1993; 36: Hoier-Madsen M., Rasmussen N., Wiik A.: Routine determination of anti-neutrophil cytoplasm antibodies (ANCA) by indirect immunofluorescence. APMIS 1989; 97 suppl.: Wiik A., Rasmussen N., Wislander J.: Methods to detect autoantibodies to neutrophilic granulocytes. W: Manual of biological markers of disease. A9: Kluwer Academic Publishers. 11. Borregaard N., Heiple J.M., Simons E.R., Clark R.A.: Subcellular localization of the b-cytochrome component of the human neutrophil microbicidal oxidase: Translocation during activation. J. Cell. Biol. 1983; 97: Pantazis C.G., Kniker W.T.: Assessement of blood leukocyte microbial killing by using a new fluorochrome microassay. J. Reticuloendothel Soc. 1979; 26: Falk R.J., Terrell R.S., Charles L.A., Jennette J.C.: Anti-neutrophil cytoplasmic autoantibodies induce neutrophils degranulate and produce oxygen radicals in vitro. Proc. Natl. Acad. Sc. USA 199; 87: Keogen M.T., Esnault V.L.M., Green A.J., Lockwood C.M., Brown D.L.: Anti- neutrophil cytoplasm antibody (ANCA) stimulates unprimed neutrophils. Am. J. Kidney Dis. 1991; 7: Puszczewicz M., Zimmermann-Górska I.: Wp³yw surowic zawieraj¹cych przeciwcia³a przeciw cytoplazmie granulocytów obojêtnoch³onnych (ANCA) na metabolizm tlenowy granulocytów in vitro. Reumatologia 1999; 37: Charles L.A, Falk R.J., Terrell R., Jenette J.C.: Antibodies against granule proteins activate neutrophils and monocyte in vitro. Am. J. Kidney Dis. 1991; 18: Puszczewicz M., Zimmermann-Górska I., Bia³kowska G.: An influence of ANCA sera on PMN s function of healthy donors in comparison with PMN s from patients with Wegener s granulomatosis (WG). Clin. Exp. Immunol. 1993; 25: Buchta R., Friakin M., Pontet M., Contessi E., Scagiante B., Romeo D.: Modulation of human neutrophil function by C-reactive protein. Eur. J. Biochem. 1987; 163: Smith R.J., Bowman B., Speziale S.C.: Interleukin-1 stimulates granule exocytosis from human neutrophils. Int. J. Immunopharmacol. 1986; 8: Ogele J.D., Noel J.G., Sramkowski R.M.: Effects of combination of tumor necrosis factor-alfa and chemotactic peptide F-met-leuphe on phagocytosis of opsonized microspheres by human neutrophils. Inflammation 1992; 16: 57.

8 266 Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(4), Niinaka T., Okochi T., Watanabe Y., Takahashi Y., Yamamura Y.: Chemotactic defect in Wegener s granulomatosis. J. Med. 1997; 8: Alastair G., Baum M., Baum J.: Chemotaxis of polymorphonuclear leukocytes from patients with rheumatoid arthritis. J. Clin. Invest. 1971; 5: Ewert B., Falk R.J., Jennette J.C.: Anti-neutrophil cytoplasmic antibodies stimulate neutrophils to injury endothelial monolayers in vitro. Am. J. Kidney Dis. 1991; 18: Ewert B.H., Jennette J.C., Falk R.J.: Anti-mieloperoxidase antibodies stimulate neutrophils to damage human endothelial cells. Kidney Int. 1992; 41: Van der Woude F.J., van Es L.A., Daha M.R.: The role od C-ANCA antigen in pathogenesis of Wegener s granulomatosis. A hypothesis based on both humoral and cellular mechanisms. Neth. J. Med. 199; 36: Tomer Y., Lider O., Gilburd B., Hershkoviz R., Meroni P.L., Wiik A., Shoenfield V.: Anti-neutrophil cytoplasmic antibody enriched IgG induces adhesion of human T lymphocytes to extracellular matrix protein. Clin-immunol. Immunopathol. 1997; 83: Zeman K., Tchórzewski H., Majewska E., Pokoca L., Piñkowska R.: Prosta i szybka metoda równoczesnej izolacji z krwi obwodowej wysoce oczyszczonych limfocytów i granulocytów obojêtnoch³onnych. Immunol. Pol. 1988; 13: The influence of ANCA sera on neutrophils (PMNs) function of healthy donors in vitro MARIUSZ PUSZCZEWICZ, IRENA ZIMMERMANN-GÓRSKA, GRA YNA BIA KOWSKA-PUSZCZEWICZ Summary Anti-neutrophil cytoplasmic antibodies have been shown to be a marker of Wegener s granulomatosis and vasculitis. The pathogenic role of ANCA sera is suggested. The function of neutrophils incubated with ANCA sera in comparison with autologous sera was investigated. ANCA sera were obtained from 15 patients with Wegener s granulomatosis, 6 with rheumatoid arthritis, 6 cases of polyarteritis nodosa and 3 with crescentic glomerulonephritis. ANCA serology was determinated by using a standard ELISA and indirect immunofluorescence microscopy. Phagocytosis and bactericidal capacity of neutrophils were evaluated by using fluorochrome microassay acc. to Pantazis and Kniker. The migration and chemotactic response was measured acc. to Boyden s method. The PMNs from donors incubated with ANCA sera showed higher values of phagocytosis index than the control. No significant differences were yielded between percentage of killed staphylococci by PMNs incubated with ANCA sera, migration and chemotactic response in comparison with control ones. These data demonstrated that ANCA sera stimulates phagocytosis of healthy donor s neutrophils. These actions may contribute to tissue damage in systemic vasculitis. Key words: ANCA; neutrophils; rheumatoid arthritis; Wegener s granulomatosis; polyarteritis nodosa; crescentic glomerulonephritis

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista SCANOMUNE lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego AKTYWNOŚĆ LIDERA Doustnie, tylko 1-2 kapsułki Scanomune dziennie i... po 72 godzinach stosowania u psa (a także człowieka) dochodzi do 3000-5000%

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Załącznik nr 1 do Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2008-2015 Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Przepisy ogólne 1 1. Walne Zebranie Członków

Bardziej szczegółowo

Sugerowany profil testów

Sugerowany profil testów ZWIERZĘTA FUTERKOWE Alergologia Molekularna Rozwiąż niejasne przypadki alergii na zwierzęta futerkowe Użyj komponentów alergenowych w celu wyjaśnienia problemu wielopozytywności wyników testów na ekstrakty

Bardziej szczegółowo

Rola autoprzeciwcia³ w diagnostyce i ró nicowaniu nieswoistych zapaleñ jelit

Rola autoprzeciwcia³ w diagnostyce i ró nicowaniu nieswoistych zapaleñ jelit Zawadzka Alergia Astma P, Szczepañski Immunologia M, 2006, ykowska-szuber 11(3): 155-161L i wsp. Rola autoprzeciwcia³ w diagnostyce i ró nicowaniu 155 Rola autoprzeciwcia³ w diagnostyce i ró nicowaniu

Bardziej szczegółowo

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe 2015

Roczne zeznanie podatkowe 2015 skatteetaten.no Informacje dla pracowników zagranicznych Roczne zeznanie podatkowe 2015 W niniejszej broszurze znajdziesz skrócony opis tych pozycji w zeznaniu podatkowym, które dotyczą pracowników zagranicznych

Bardziej szczegółowo

Dobór niespokrewnionych dawców szpiku w 2011 roku

Dobór niespokrewnionych dawców szpiku w 2011 roku Dobór niespokrewnionych dawców szpiku w 2011 roku W grudniu 2010 r. Poltransplant przeprowadzi³ konkurs ofert, a nastêpnie w styczniu 2011 r. podpisa³ umowy o ³acznej wartoœci 5 mln z³ na realizacjê doboru

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1 Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? 1 FILTR ROZWI ZUJE PROBLEMÓW Z WOD 1 TWARDOŒÆ 2 ELAZO 3 MANGAN 4 AMONIAK 5 ORGANIKA Zanieczyszczenia takie jak: twardoœæ, mangan, elazo, naturalne substancje

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

PRZY PODNOSZENIU BEZPIECZEŃSTWO JEST PRIORYTETEM

PRZY PODNOSZENIU BEZPIECZEŃSTWO JEST PRIORYTETEM ZAWIESIA TEKSTYLNE SPANSET POLSKA PRZY PODNOSZENIU BEZPIECZEŃSTWO JEST PRIORYTETEM Transport i przenoszenie elementów o dużej masie i objętości oznacza dla firmy wydatki na atestowane produkty z zakresu

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA (%) Nekrotyzujące/kłębuszkowe zapalenie nerek z 3. Ziarniniak Wegenera 10 3

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA (%) Nekrotyzujące/kłębuszkowe zapalenie nerek z 3. Ziarniniak Wegenera 10 3 QUANTA Lite Do diagnostyki in vitro Złożoność CLIA: Wysoka MPO SC ELISA 704655 Przeznaczenie Test ten jest przeznaczony do pomiaru in vitro ilości swoistych autoprzeciwciał IgG przeciwko mieloperoksydazie

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Ocena ilościowa reakcji antygen - przeciwciało. Mariusz Kaczmarek

Ocena ilościowa reakcji antygen - przeciwciało. Mariusz Kaczmarek Ocena ilościowa reakcji antygen - przeciwciało Mariusz Kaczmarek Metody ilościowe oparte na tworzeniu immunoprecypitatów immunodyfuzja radialna wg Mancini immunoelektroforeza rakietowa wg Laurella turbidymetria

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

Do diagnostyki In Vitro Kod produktu: 708300 Złożoność CLIA: Wysoka

Do diagnostyki In Vitro Kod produktu: 708300 Złożoność CLIA: Wysoka NOVA Lite ANCA (Formalin) Kit with DAPI Do diagnostyki In Vitro Kod produktu: 708300 Złożoność CLIA: Wysoka Przeznaczenie Ten produkt jest przeznaczony do użycia w badaniach przesiewowych i miareczkowaniu

Bardziej szczegółowo

ZMYWARKI FRANKE DO ZABUDOWY

ZMYWARKI FRANKE DO ZABUDOWY 100 ZMYWARKI FRANKE DO ZABUDOWY 60 CM FDW 612 HL 3A 104 FDW 614 DTS 3B A++ 104 40 CM FDW 410 DH 3A 105 ZMYWARKI DO ZABUDOWY 101 ZMYWARKI FRANKE TWÓJ WYBÓR NAJLEPSZE PARAMETRY KLASA EFEKTYWNOŚCI Zmywanie

Bardziej szczegółowo

Skrócone sprawozdanie finansowe za okres od 01.04.2015 r. do 30.06.2015 r. wraz z danymi porównywalnymi... 3

Skrócone sprawozdanie finansowe za okres od 01.04.2015 r. do 30.06.2015 r. wraz z danymi porównywalnymi... 3 RAPORT ZA II KWARTAŁ 2015 ROKU READ-GENE Spółka Akcyjna z siedzibą w Szczecinie za okres od 01.04.2015 r. do 30.06.2015 r. wraz z danymi porównywalnymi Szczecin, 14 sierpnia 2015 r. SPIS TREŚCI: Skrócone

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

Rejestr przeszczepieñ komórek krwiotwórczych szpiku i krwi obwodowej oraz krwi pêpowinowej

Rejestr przeszczepieñ komórek krwiotwórczych szpiku i krwi obwodowej oraz krwi pêpowinowej Rejestr przeszczepieñ komórek krwiotwórczych szpiku i krwi obwodowej oraz krwi pêpowinowej W roku 2013 na podstawie raportów nap³ywaj¹cych z 18 oœrodków transplantacyjnych (CIC), posiadaj¹cych pozwolenie

Bardziej szczegółowo

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1 prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE R A D I O, K T Ó R E S I Ê Z N A W SKRÓCIE: PRZYZWYCZAILIŒMY WAS JU

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Zegar biologiczny Ekspresja genów i białek zegara Rytmy komórkowe Rytmy fizjologiczne Rytmy behawioralne Lokalizacja neuroprzekźników w układzie

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego:

Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego: Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego: ODDZIAŁYWANIE POLA MAGNETYCZNEGO GENEROWANEGO PRZEZ STYMULATOR ADR NA CZYNNOŚĆ LUDZKICH KOMÓREK IMMUNOKOMPETENTNYCH in vitro Celem przeprowadzonych badań była

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 19 Strona 2 z 19 Strona 3 z 19 Strona 4 z 19 Strona 5 z 19 Strona 6 z 19 Strona 7 z 19 W pracy egzaminacyjnej oceniane były elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej II. Założenia do projektu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Stanowisko testowe Opracował Tomasz Piaścik Wprowadzenie Malejące zasoby naturalne, wpływ na środowisko naturalne i ciągle rosnące potrzeby

Bardziej szczegółowo

Wielofunkcyjny płyn dezynfekcyjny OPTI-FREE* PureMoist* Ulotka wewnątrz opakowania (dotyczy butelek o wszystkich pojemnościach)

Wielofunkcyjny płyn dezynfekcyjny OPTI-FREE* PureMoist* Ulotka wewnątrz opakowania (dotyczy butelek o wszystkich pojemnościach) Wielofunkcyjny płyn dezynfekcyjny OPTI-FREE* PureMoist* Ulotka wewnątrz opakowania (dotyczy butelek o wszystkich pojemnościach) {Kod językowy ISO} Prosimy o uważne zapoznanie się z treścią niniejszej ulotki.

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Komórki i bogata macierz Substancja międzykomórkowa przenosi siły mechaniczne Tkanka łączna Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Tkanka łączna

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości.

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości. B.III. Inwestycje krótkoterminowe 1 303,53 zł. 1. Krótkoterminowe aktywa finansowe 1 303,53 zł. - w jednostkach powiązanych 0,00 zł. - w pozostałych jednostek 0,00 zł. - środki pieniężne i inne aktywa

Bardziej szczegółowo

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 359196 (51) Int.Cl. B62D 63/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych)

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) Kraków, dn. 15 września 2015 r. Zapytanie ofertowe (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) W związku z realizacją przez Wyższą Szkołę Europejską im. ks. Józefa

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Konkursu ofert

REGULAMIN Konkursu ofert REGULAMIN Konkursu ofert poprzedzającego zawarcie umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych w zakresie: badań laboratoryjnych ( antygenu HBs, test potwierdzenia antygenu HBs, przeciwciała anty Western Blot)

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Fundacja Ścięgoszów, zwana dalej Fundacją ustanowiona przez Łukasza Perkowskiego Olgę Sobkowicz zwanych dalej fundatorami, aktem

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale"

Ćwiczenie: Ruch harmoniczny i fale Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ

Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ 1. Organizatorem promocji są: A) EVIO Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, 61-714, al. Niepodległości 27, wpisana w rejestrze przedsiębiorców KRS pod numerem

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE. nr tel. (48) 261 815-030 nr fax (48) 261 815-093 adres internetowy: www.2rblog.wp.mil.pl ZAPRASZA ZADANIE NR 1

OGŁOSZENIE. nr tel. (48) 261 815-030 nr fax (48) 261 815-093 adres internetowy: www.2rblog.wp.mil.pl ZAPRASZA ZADANIE NR 1 2 REGIONALNA BAZA LOGISTYCZNA 04-470 Warszawa, ul. Marsa 110 WP-9 Warszawa, 25.03.2016 r. OGŁOSZENIE ZAMAWIAJĄCY: 2 REGIONALNA BAZA LOGISTYCZNA ul. Marsa 110, 04-470 WARSZAWA nr tel. (48) 261 815-030 nr

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia weterynaryjna

Epidemiologia weterynaryjna Jarosław Kaba Epidemiologia weterynaryjna Testy diagnostyczne I i II i III Zadania 04, 05, 06 Warszawa 2009 Testy diagnostyczne Wzory Parametry testów diagnostycznych Rzeczywisty stan zdrowia chore zdrowe

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rcez.lubartow.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rcez.lubartow.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rcez.lubartow.pl Lubartów: Pełnienie funkcji Koordynatora projektu Nauka - Praktyka - Sukces

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzdw.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzdw.pl 1 z 5 2016-03-16 13:16 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzdw.pl Poznań: Remont drogi wojewódzkiej nr 187 na odcinku od m. Białężyn

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Tyski Zakład Usług Komunalnych, ul. Burschego 2, 43-100 Tychy, woj. śląskie, tel. 32 325 05 96, faks 32 227 75 14.

I. 1) NAZWA I ADRES: Tyski Zakład Usług Komunalnych, ul. Burschego 2, 43-100 Tychy, woj. śląskie, tel. 32 325 05 96, faks 32 227 75 14. 1 z 5 2014-01-28 12:18 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.tzuk.tychy.pl Tychy: Świadczenie usług związanych ze sprzątaniem Cmentarza

Bardziej szczegółowo

KONKURS DLA SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH EUROPEJSKA PLANSZÓWKA

KONKURS DLA SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH EUROPEJSKA PLANSZÓWKA EUROPEJSKA PLANSZÓWKA maja, w dniu upamiętniającym podpisanie deklaracji Schumana, zapraszamy na WYJĄTKOWY PIKNIK w Parku Staromiejskim! W programie m.in: stoiska Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego,

Bardziej szczegółowo

Uszkodzenie i zapalenie naczyń w toczniu rumieniowatym układowym

Uszkodzenie i zapalenie naczyń w toczniu rumieniowatym układowym Uszkodzenie i zapalenie naczyń w toczniu rumieniowatym układowym Paweł Cieślik 1, Antoni Hrycek 1, Piotr Kłuciński 2 1 Klinika Chorób Wewnętrznych, Autoimmunologicznych i Metabolicznych, Śląski Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych?

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne i optymalizacyjne Strategie fundamentalne Portfel losowy 2 Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne

Bardziej szczegółowo

2016-05-30. Czego się obawiać? Przed czym się bronić? Czy wszyscy jesteśmy tak samo zagrożeni patogenami?

2016-05-30. Czego się obawiać? Przed czym się bronić? Czy wszyscy jesteśmy tak samo zagrożeni patogenami? Układ immunologiczny ( ) nadaje kręgowcom zdolność do odróżniania swego od obcego i do odpowiedzi immunologicznej, dzięki której zwalcza infekcje wirusów, bakterii i pierwotniaków, odrzuca obce przeszczepy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Umowa najmu lokalu użytkowego

Umowa najmu lokalu użytkowego Umowa najmu lokalu użytkowego Informacje ogólne Umowa najmu Przez umowę najmu lokalu użytkowego wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy lokal o takim przeznaczeniu do używania przez czas oznaczony lub

Bardziej szczegółowo

Choroby alergiczne układu pokarmowego

Choroby alergiczne układu pokarmowego Choroby alergiczne układu pokarmowego Zbigniew Bartuzi Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK 4 Reakcje alergiczne na pokarmy Typy

Bardziej szczegółowo

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Temat: Funkcje. Własności ogólne A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Kody kolorów: pojęcie zwraca uwagę * materiał nieobowiązkowy A n n a R a

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Gryfice, dn.14.04.2016 r.

ZAPYTANIE OFERTOWE. Gryfice, dn.14.04.2016 r. Gryfice, dn.14.04.2016 r. ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z realizacją przez Powiat Gryficki projektu pn. Wiem, dlatego działam program profilaktyki chorób układu krążenia dla powiatu gryfickiego, finansowanego

Bardziej szczegółowo

1. Rozwiązać układ równań { x 2 = 2y 1

1. Rozwiązać układ równań { x 2 = 2y 1 Dzień Dziecka z Matematyką Tomasz Szymczyk Piotrków Trybunalski, 4 czerwca 013 r. Układy równań szkice rozwiązań 1. Rozwiązać układ równań { x = y 1 y = x 1. Wyznaczając z pierwszego równania zmienną y,

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ Z BADANIA 29.05.2006 T018 (EN ISO/IEC 17025)

PROTOKÓŁ Z BADANIA 29.05.2006 T018 (EN ISO/IEC 17025) PROTOKÓŁ Z BADANIA 29.05.2006 T018 (EN ISO/IEC 17025) Badanie zapalności produktu, półsztywnej pianki poliuretanowej Sealection 500 zgodnie z SFS-EN ISO 11925-2:2002 Wnioskodawca: DEMILEC USA LLC. Wniosko

Bardziej szczegółowo

Ełk: Świadczenie usług w zakresie wynajmu samochodu ciężarowego skrzyniowego do remontów cząstkowych

Ełk: Świadczenie usług w zakresie wynajmu samochodu ciężarowego skrzyniowego do remontów cząstkowych Ełk: Świadczenie usług w zakresie wynajmu samochodu ciężarowego skrzyniowego do remontów cząstkowych Numer ogłoszenia: 45553-2010; data zamieszczenia: 02.03.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi Zamieszczanie

Bardziej szczegółowo

U M OWA DOTACJ I

U M OWA DOTACJ I <nr umowy> U M OWA DOTACJ I na dofinansowanie zadania pn.: zwanego dalej * zadaniem * zawarta w Olsztynie w dniu pomiędzy Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo

Pytania zadane przez uczestników spotkania informacyjnego dotyczącego Poddziałania 9.1.1 w dniu 13 stycznia 2010 r.

Pytania zadane przez uczestników spotkania informacyjnego dotyczącego Poddziałania 9.1.1 w dniu 13 stycznia 2010 r. Pytania zadane przez uczestników spotkania informacyjnego dotyczącego Poddziałania 9.1.1 w dniu 13 stycznia 2010 r. 1) Czy Wnioskodawca planujący utworzenie oddziału integracyjnego powinien przeprowadzić

Bardziej szczegółowo