Diagnoza stwardnienie rozsiane i co dalej?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Diagnoza stwardnienie rozsiane i co dalej?"

Transkrypt

1 2 Diagnoza stwardnienie rozsiane i co dalej? Seria referencyjna stwardnienie rozsiane

2 Diagnoza stwardnienia rozsianego jest kompleksowa i wymaga gruntownego badania neurologicznego. Mogą w niej pomóc liczne testy takie jak badanie rezonansem magnetycznym (MRI) czy też badanie płynu rdzeniowo- mózgowego. Broszura ta wyjaśnia drogę od pierwszego objawu do diagnozy SM. Po pierwszym szoku związanym z diagnozą niektóre osoby dotknięte chorobą czują się niepewnie. W szczególności trudna jest dla nich niepewność, co do dalszego rozwoju choroby oraz jej wpływu na codzienne życie. Jest to całkiem normalna reakcja. Poniżej zawarte są informacje o tym, jak najlepiej się z tym obchodzić. Niniejsza broszura należy do Serii referencyjnej stwardnienie rozsiane, która w kilku częściach omawia podstawy, diagnozę oraz leczenie SM. Wydawca: BETAPLUS Serviceteam Groner Landstraße 3 D Göttingen tel.: (bezpłatny) Diese Broschüre gibt es in den Sprachen Deutsch, Englisch, Polnisch, Russisch und Türkisch

3 Spis treści Jak diagnozowane jest SM? 4 Badanie neurologiczne 6 Badanie rezonansem magnetycznym 8 Tak przeprowadzane jest badanie rezonansem magnetycznym 9 Wywołane potencjały 11 Tak wykonuje się badanie VEP 12 Nakłucie lędźwiowe 13 Wczesna diagnoza 15 Co się dzieje po postawieniu diagnozy? 16 Glosariusz 22 3

4 Jak diagnozowane jest SM? Diagnoza SM opiera się w pierwszej linii na występowaniu określonych objawów klinicznych, na zdjęciach rezonansu magnetycznego, na badaniach płynu rdzeniowo-mózgowego oraz na kilku uzupełniających testach. Do dzisiaj nie ma żadnego bezpośredniego testu, który potwierdzałby lub wykluczał SM. Jeden z dostępnych dziś testów diagnostycznych nie jest wystarczający do zdiagnozowania SM ze stuprocentową pewnością. objawy kliniczne Rys. 1. Diagnozowanie SM jest bardzo kompleksowym procesem. 4

5 Neurolog przed postawieniem ostatecznej diagnozy wykluczy inne schorzenia. Postawi Ci pytania o Twoją historię choroby i będzie chciał ustalić, czy miałeś jakieś zaburzenia neurologiczne. Mogą one wydawać Ci się na tyle niegroźne, że być może nie potraktowałeś ich poważnie. Przeprowadzi gruntowne badanie neurologiczne by w ten sposób poszukać oznak i objawów zmian neurologicznych. Zbierając dodatkowe informacje poszuka wskazówek potwierdzających swoje przypuszczenie. Informacje, na których bazuje pochodzą z różnych źródeł, takich jak np. zdjęcie rezonansu magnetycznego, testy mierzące elektryczną aktywność mózgu (potencjały wywołane) i wreszcie badanie płynu rdzeniowego (nakłucie lędźwiowe). Na następnych stronach te testy i badania zostaną obszerniej omówione. 5

6 Badanie neurologiczne Ponieważ SM jest bardzo kompleksowym schorzeniem neurologicznym to diagnoza powinna być postawiona przez lekarza neurologa, a najlepiej, by był to neurolog ze specjalizacją w zakresie SM. Najpierw neurolog zbada prostymi metodami liczne obszary funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego OUN (np. latarką czy pałeczkami higienicznymi) oraz poobserwuje Twoją postawę ciała, przebieg ruchów oraz chód. Rys. 2. Odruchy mogą być badane, np. na stopach czy na łokciach Podczas badania testowane jest m.in. czucie, siła mięśni, ruch, koordynacja, równowaga, widzenie i słyszenie. W skład badania wchodzi sprawdzenie odruchów przy użyciu młotka neurologicznego (rys. 2). Dzięki tym prostym środkom można często sformułować pierwsze podejrzenie oraz ograniczyć miejsce ewentualnych uszkodzeń. 6

7 Nerw wzrokowy (Nervus opticus), prowadzący od oka do mózgu, jest często uszkadzany przy SM. Lekarz bada widzenie przy użyciu tablic, a posługując się oftalmoskopem ocenia miejsce wejścia nerwu wzrokowego do oka. Przekaz impulsów w nerwie wzrokowym można ocenić dzięki sprawdzeniu potencjałów wywołanych (VEP). Również nerwy odpowiedzialne za ruchy oka, mogą być dotknięte zmianami. Dzięki użyciu specjalnych okularów (okulary frenzla) lekarz może poszukać charakterystycznych ruchów oczu. Wszystkie te testy są proste do przeprowadzenia i bezbolesne (rys. 3). Dodatkowo do badań neurologicznych przeprowadzane są dalsze testy, np. badania rezonansem magnetycznym. Mimo że w badaniu rezonansem można zobaczyć uszkodzenia spowodowane SM to sam jego pozytywny wynik nie jest wystarczającą wskazówką świadczącą o występowaniu SM. Kilka innych chorób, które są widoczne w badaniu MRT, może wywoływać podobne zmiany. Rys. 3. Ostrość widzenia jest sprawdzana przy użyciu tablic z rzędami liter 7

8 Badanie rezonansem magnetycznym MRT Obrazowanie OUN metodą rezonansu magnetycznego wraz ze wskazówkami pochodzącymi z historii choroby i badaniem neurologicznym jest istotnym elementem składowym diagnostyki SM. Rezonans wyraźnie ukazuje wielkość, ilość oraz rozmieszczenie uszkodzeń w mózgu i w rdzeniu kręgowym (rys. 4). Po wstrzyknięciu kontrastu widoczne stają się w szczególności uszkodzenia we wczesnym stadium zapalnym. Badanie rezonansem magnetycznym ze względu na możliwość zobrazowania tą metodą zmian aktywności choroby w czasie jest także przydatnym instrumentem do kontrolowania przebiegu choroby. Rys. 4. Badanie rezonansem magnetycznym _3BY08_N3001_PatModul2_AU_130425_RZ_OS_pl.indd :07

9 Tak przebiega badanie rezonansem magnetycznym MRT Rezonans magnetyczny to czuła technika umożliwiająca obrazowanie uszkodzeń w mózgu (rys. 5a, b). Badanie jest niegroźne, chociaż trochę męczące. W jego trakcie pacjent musi spokojnie leżeć na stole do badań, który powoli wsuwa się do rury. W rurze rezonansu jest ciasno i czasami głośno. Normalne badanie trwa ok. 10 do 20 minut. By stłumić głośne odgłosy jakie wydaje z siebie pracujące urządzenie można otrzymać zatyczki do uszu lub słuchawki. Często możesz przynieść ze sobą swoją ulubioną muzykę. Ponadto otrzymasz przycisk sygnalizacyjny umożliwiający Ci komunikowanie się z personelem medycznym w czasie, gdy jesteś w rurze. Podczas badania MRT nie jesteś narażany na promieniowanie rentgenowskie, dzięki czemu test może być powtarzany tak często, jak jest to konieczne. Osoby z rozrusznikami serca czy metalowymi implantatami (np. sztuczny staw) muszą koniecznie powiadomić o tym swojego lekarza, gdyż elementy te mogą zostać uszkodzone w trakcie badania. 9

10 Rys. 5a. Zdjęcie MRT mózgu zdrowego człowieka Rys. 5b. Zdjęcie MRT mózgu człowieka z SM. Zaznaczone miejsca ukazują typowe uszkodzenia SM 10

11 Wywołane potencjały Przy SM przewodzenie impulsów zostaje spowolnione w tych nerwach, w których uszkodzona została osłonka mielinowa, otulająca, izolująca i chroniąca włókna nerwowe. W tych odkrytych obszarach przekazywanie impulsów jest znacznie opóźnione (proszę na ten temat przeczytać część 1 niniejszej serii, by poznać szczegóły). W przypadku pomiaru wywołanych potencjałów (EP) dokładnie mierzony jest czas, który potrzebny jest na dotarcie bodźca do mózgu. Bodźcem może być tutaj zmieniający się wzór szachownicy (VEP), a także odgłos (AEP) lub nieznaczny bodziec bólowy (SEP). Podczas badania rejestrowana jest zmiana aktywności elektrycznej mózgu (potencjału) spowodowana takim bodźcem oraz potrzebnym do tego czasem. Opóźnienia zostają stwierdzone w ten sposób, że wyniki testów porównuje się ze średnim czasem, jaki potrzebuje impuls u zdrowej osoby. W ten sposób neurolodzy mogą wykryć uszkodzone nerwy oraz znaleźć uszkodzenia, które (jeszcze) nie dają objawów klinicznych. 11

12 Tak wykonuje się badanie VEP Wzrokowe potencjały wywołane (VEP) zazwyczaj mierzy się w ramach diagnostyki SM. Podczas badania oznaczany jest czas potrzebny na przekazanie bodźca przez nerw wzrokowy do regionu mózgu, odpowiedzialnego za przetwarzanie widzenia. Rys. 6. zasada wzrokowych potencjałów wywołanych Podczas tego nieinwazyjnego testu na głowie zostają umieszczone elektrody rejestrujące aktywność elektryczną Twojego mózgu (czynności elektryczne mózgu). Zostaniesz poproszony o skoncentrowanie się na obrazie przedstawiającym pole szachownicy, na którym po środku ukazuje malutki kwadracik (rys. 6). Dzięki temu można prześledzić impulsy poruszające się wzdłuż nerwu wzrokowego od oka do mózgu oraz ustalić ich prędkość. Uszkodzenie nerwu wzrokowego może dać odbiegający od normy wynik VEP. Z tego powodu u osoby z normalnym widzeniem w obrazie klinicznym test ten może być potwierdzeniem diagnozy SM. Zmienione VEP występuje o ponad 75% wszystkich pacjentów z SM. 12

13 Nakłucie lędźwiowe Testy laboratoryjne mogą dostarczyć dodatkowych dowodów potwierdzających diagnozę SM. Najważniejszym z tych testów jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (Liquor cerebrospinalis). Płyn ten otacza i chroni mózg oraz rdzeń kręgowy. Przy pomocy cienkiej igły można pobrać go z kanału rdzenia kręgowego. Pobranie takie nazywa się nakłuciem lędźwiowym (rys. 7). W jego trakcie nie dochodzi do uszkodzenia rdzenia kręgowego, gdyż kończy się on znacznie powyżej miejsca nakłucia. Rys. 7. Nakłucie lędźwiowe w obrębie kręgosłupa lędźwiowego L2 L3 L4 L5 13

14 Przy zapaleniach OUN bardzo często pojawiają się zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym. Zmiany te zachodzą zarówno w zawartych w nim komórkach obronnych jak i w określonych białkach (m.in. immunoglobulinach). W płynie mózgowo-rdzeniowym osób chorych na SM znajduje się typowo podwyższone stężenie immunoglobulin, które są tworzone w OUN w ramach reakcji autoimmunologicznej. Te immunoglobuliny mogą tworzyć tak zwane prążki oligoklonalne. Zjawisko to można wykorzystać w diagnostyce SM, mimo że prążki oligoklonalne mogą występować również przy innych chorobach. Ok. 90% osób ze stwardnieniem rozsianym wykazuje podczas analizy płynu mózgowo-rdzeniowego prążki oligoklonalne. Reasumując można stwierdzić, że ani wyniki MRT, ani pomiaru wywołanych potencjałów czy badania płynu mózgowo-rdzeniowego nie wystarczają do zdiagnozowania SM. Oznacza to, że diagnoza nie może nigdy opierać się na tylko jednym z tych testów. 14

15 Wczesna diagnoza W przeszłości opracowano różne metody potwierdzające diagnozę SM. Podczas gdy wcześniej trzeba się było opierać przede wszystkim na badaniach neurologicznych, dziś w szczególności nowe metody obrazowania (MRT) umożliwiają postawienie diagnozy już w początkowym stadium choroby. By potwierdzić diagnozę SM muszą zostać spełnione szczególne kryteria diagnostyczne. W roku 2001 wprowadzono tzw. kryteria McDonalda, ostatnio zmodyfikowane w roku Wymagają one obok wyników badań klinicznych także wielu zdjęć MRT wykonanych w okresie od trzech do sześciu miesięcy i pozwalają na znacznie wcześniejsza diagnozę SM niż dotychczas. Dzięki tym ulepszonym technikom diagnostycznym lekarze prowadzący mają dziś znacznie lepszą szansę na rozpoczęcie skutecznego leczenia pacjentów z SM we wcześniejszym stadium choroby. Odpowiednio wczesny początek leczenia zmniejsza lub opóźnia ryzyko przyszłych nieodwracalnych uszkodzeń nerwów i możliwie jak najlepiej wykorzystuje potencjał regeneracyjny organizmu. 15

16 Co się dzieje po postawieniu diagnozy? SM jest chorobą przewlekłą, której nie można wyleczyć. Z tego powodu zrozumiałe jest, że prawie wszystkie osoby, której dotyka, są na początku zszokowane. Wydaje się, że ich całe życie staje na głowie. Nic nie jest już takie jak przed diagnozą. Tysiące pytań kłębi się w głowie: Czy mogę w ogóle realizować moje plany na przyszłość? Czy mój partner/ partnerka zostanie ze mną? Czy mogę zachować moje stanowisko pracy? Czy mimo SM możliwa jest kariera zawodowa? Odpowiedzi na te pytania każdy musi znaleźć sam dla siebie. Pomoc i wsparcie otrzymasz w poradniach SM, u pielęgniarek zajmujących się chorymi na SM, w organizacjach samopomocowych oraz u lekarza. Zdobądź możliwie jak najwięcej informacji na temat SM i możliwych skutków choroby. Niniejsza seria na temat stwardnienia rozsianego pomoże Ci w tym. Im więcej wiesz i im bardziej realistyczne są Twoje oczekiwania wobec choroby, tym szybciej będziesz w stanie poprawnie ocenić sytuację i podjąć właściwą życiową decyzję. Wiedza pomaga także uporać się z niepotrzebnymi obawami. 16

17 uporanie siê akceptacja depresja smutek obawa lêk z³ośæ diagnoza szok wypieranie Rys. 8. Kroki od diagnozy do uporania się z sytuacją Celem każdego chorego na SM jest znalezienie drogi umożliwiającej mu możliwie jak najlepsze życie z chorobą. Wsparcie rodziny, przyjaciół, pielęgniarek i lekarzy oraz różnych instytucji może Ci pomóc w wejściu po schodach (rys. 8). To, ile osoba potrzebuje na pokonanie jednego schodka jest indywidualne i bardzo różne: niektóre osoby pokonują od razu kilka schodków! 17

18 szok: Dla większości osób, które właśnie dostały diagnozę, wiadomość, że mają SM jest paraliżującym szokiem. Właśnie teraz ważne jest rozmawianie z innymi i nie poddawanie się. wypieranie: Po początkowym szoku wiele osób nie przyjmuje do wiadomości, że ma SM, zgodnie z zasadą Nie może mieć miejsca to, czego do siebie nie dopuszczę. złość: Wyparcie zazwyczaj przeradza się w złość. Dlaczego właśnie ja? To zazwyczaj najczęściej stawiane pytanie osób dotkniętych chorobą. Osoby te często wybuchają i odrzucają członków rodziny czy przyjaciół. lęk: Całkowicie opanowujący lęk pojawia się wówczas, gdy osoba nie wie dokładnie, czego się boi. Strach może silniej ograniczyć jakość życia niż właściwe objawy SM. W przebiegu choroby mogą nawracać stany lękowe, z którymi za każdym razem trzeba uporać się od nowa. Ugruntowane informacje na temat choroby i życia z SM są w szczególności w tej fazie ważne, ponieważ zapobiegają pojawieniu się lęku. obawa: Z ogólnymi obawami najlepiej można dać sobie radę korzystając z profesjonalnego 18

19 doradztwa. Grupy samopomocy mogą towarzyszyć osobom z SM w pokonywaniu obaw i rozpaczy i istotnie przyczynić się do uporania się z nimi. smutek: Smutek jest uczuciem, które często towarzyszy osobom przy oswajaniu się z nową sytuacją. Podobnie jak, np. w przypadku śmierci bliskiego członka rodziny, ze stratą należy się uporać przepracowując żałobę. Może to być bardzo wyczerpujące, lecz jest to istotny element pogodzenia się ze stratą. Rys. 9. Diagnoza SM może wywołać depresję depresja: Depresje u osób z SM pojawiają się względnie często. Depresja może wskazywać na to, że w uporaniu się z diagnozą osiągnąłeś stadium, w którym potrzebujesz pomocy z zewnątrz. Może masz bliskiego przyjaciela/ przyjaciółkę, z którym lub z którą możesz porozmawiać o swoich obawach i uczuciach. 19

20 Niektórzy pacjenci próbują sami uporać się ze swoją depresją, lecz depresja kliniczna to choroba, którą należy potraktować poważnie. Nawet osoby żyjące z SM przypuszczają, że czynniki mentalne (psychologiczne) odgrywają rolę przy pojawieniu się i przebiegu choroby. Wiele osób z SM donosi o ciężkich kryzysach, zwiększonym stresie, utracie lub rozstaniu z kochaną osobą tuż przed rzutem SM lub pogorszeniem się stanu zdrowia. Tak czy inaczej istotna jest konsekwentna praca nad tym, by zapobiegać depresji. Obok opieki psychologicznej (np. terapia rozmową) lekarz może przepisać Ci leki wspierające (antydepresyjne). Rys. 10. Gdy człowiek zacznie przyjmować chorobę, jego sytuacja polepszy się 20

21 akceptacja: Większość osób z SM wcześniej czy później potrafi uporać się z natłokiem złych wiadomości, które następują po diagnozie choroby. Wniosek, który każdy indywidualnie wyciąga dla siebie, to zaakceptowanie SM oraz przeświadczenie, że wszyscy musimy nieść swój krzyż. Istotne jest uzmysłowienie sobie tego, że zaakceptowanie nie oznacza poddania się czy przyznania się do porażki. Programy opieki nad pacjentem (np. BETAPLUS firmy Bayer) mogą przyczynić sie do lepszego dawania sobie rady z diagnozą i z chorobą. W internecie możesz uzyskać poradę i pomoc na różnych stronach i wymieniać informacje na forach dyskusyjnych z innymi pacjentami z SM. Fora społecznościowe na stwarzają możliwość skontaktowania się z osobami znajdującymi się w podobnej sytuacji. 21

22 Glosariusz ataksja: zaburzona koordynacja ruchowa jednej lub kilku części ciała. Występuje często razem z niewyraźną mową (dyzartrią) oraz drganiem gałek ocznych (oczopląsem). CSF: patrz płyn mózgowo-rdzeniowo. demielinizacja: zniszczenie warstwy mieliny. dysfunkcja: niewłaściwe funkcjonowanie. kryteria McDonalda: kryteria dotyczące diagnozowania SM wypracowane w roku 2001 przez grupę ekspertów ds. SM zgromadzonych wokół W.I. McDonalda. Pozwalają na bardzo wczesne postawienie diagnozy. mielina: składający się z tłuszczu materiał izolujący nerwy; tworzona przez oligodendrocyty. nakłucie lędźwiowe: punkcja kanału rdzenia kręgowego wykonywana cienką igłą oraz pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego. odruch: mimowolna, automatycznie przebiegająca reakcja ciała na bodziec. Przy uderzeniu młotkiem neurologicznym w ścięgno dochodzi do naprężenia się mięśnia (własny odruch mięśniowy). oftalmoskop: instrument służący do badania dna oka (siatkówki). Istnieje oftalmoskop bezpośredni 22

23 i pośredni. Bezpośredni oftalmoskop jest urządzeniem trzymanym w ręce, posiadającym zasilane z baterii źródło światła. Szereg soczewek w przyrządzie może zostać tak ustawiony, że wzrok lekarza może padać dokładnie na siatkówkę. Pośredni oftalmoskop stosowany jest do badania całej siatkówki. Po lokalnym znieczuleniu w oku pacjenta zostaje umieszczona specjalna soczewka, dzięki której lekarz może przez szkła powiększającego wyraźnie zobaczyć całą siatkówkę. osłonka mielinowa: składająca się z mieliny warstwa izolacyjna wokół aksonów, bez której sygnały nerwowe nie mogą być poprawnie lub wystarczająco szybko przesyłane. OUN (ośrodkowy układ nerwowy): centrala dowodzenia organizmu, składająca się z mózgu i rdzenia kręgowego. płyn mózgowo-rdzeniowy: płyn otaczający i chroniący mózg i rdzeń kręgowy. prążki oligoklonalne: zbiór określonych białek, występujących wyłącznie w płynie mózgowo-rdzeniowym, które wskazują na stan zapalny w ośrodkowym układzie nerwowym. 23

24 rezonans magnetyczny (MRI): metoda obrazowania organizmu przy użyciu silnego pola magnetycznego. Tkanka na ekranie jest pozornie dzielona na plastry (sekwencje), dzięki czemu można dokładnie rozpoznać wielkość, położenie i kształt zmiany. skaner: synonim urządzenia MRT. testy nieinwazyjne: metody diagnostyczne nieingerujące w organizm, które w żaden sposób na niego nie wpływają (przeciwieństwo: inwazyjne). uszkodzenie: obszar w mózgu, w którym występuje stan zapalny lub demielinizacja. vertigo (łac.): zawroty głowy. wzrokowe potencjały wywołane (VEP): określenie czasu potrzebnego na przekazanie bodźca od nerwu wzrokowego do mózgu. wywołane potencjały (EP): wyjaśniają to, jak długo mózg potrzebuje do tego, by przyjąć określone bodźce wzrokowe (VEP), słuchowe (AEP) czy czuciowe (SEP). Potencjały można zmierzyć przy użyciu prostych nieinwazyjnych testów. 24

25 Notatki 25

26 26

27 27

28 Mój BETAPLUS Osobisty program opieki dla pacjentów z SM Kompetentna opieka Siostry BETAPLUS Indywidualna oferta kompetentnie indywidualnie osobiście nieodpłatnie Opieka telefoniczna Działu Obsługi Klienta BETAPLUS Pisemna opieka długoterminowa Data ostatniej aktualizacji: 08/2014 BETAPLUS Serviceteam tel.: (bezpłatny)

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera

Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera Informacje dla pacjentów, którym przepisano leczenie lekiem Tecfidera. (fumaran dimetylu) Spis treści Informacje na temat stwardnienia rozsianego (MS) Co to jest

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie stwardnienia rozsianego Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia Załącznik nr 9 do Zarządzenia Nr 16/2009 Prezesa NFZ z dnia 10 marca 2009 roku I. Cel

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów

rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów MR 1 najważniejsze jest zdrowie Dla wygody naszych pacjentów stworzyliśmy portal Wyniki Online, gdzie, bez wychodzenia z domu, można odebrać wyniki badania

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Klasyfikuj prace dotyczące układu nerwowego i chorób/zaburzeń układu nerwowego u dzieci w WS 340.

Układ nerwowy. Klasyfikuj prace dotyczące układu nerwowego i chorób/zaburzeń układu nerwowego u dzieci w WS 340. WL Układ nerwowy Klasyfikuj prace dotyczące układu nerwowego i chorób/zaburzeń układu nerwowego u dzieci w WS 340. Klasyfikuj: pielęgniarstwo neurologiczne w WY 160.5. WL 1-102 Wydawnictwa informacyjne

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Zdiagnozowano u Pani/Pana Zespół Miasteniczny Lamberta- Eatona (LEMS). Ulotka ta zawiera informacje o chorobie, a dedykowana jest dla pacjentów i ich rodzin.

Bardziej szczegółowo

JEŚLI OTRZYMUJESZ LEK TYSABRI (NATALIZUMAB) TYSABRI W LECZENIU NAWRACAJĄCO-ZWALNIAJĄCEJ POSTACI SM

JEŚLI OTRZYMUJESZ LEK TYSABRI (NATALIZUMAB) TYSABRI W LECZENIU NAWRACAJĄCO-ZWALNIAJĄCEJ POSTACI SM JEŚLI OTRZYMUJESZ LEK TYSABRI (NATALIZUMAB) TYSABRI W LECZENIU NAWRACAJĄCO-ZWALNIAJĄCEJ POSTACI SM 2 Niniejsza broszura stanowi uzupełnienie informacji na temat leku TYSABRI przekazanych pacjentowi przez

Bardziej szczegółowo

Wstępne informacje o chorobie Parkinsona

Wstępne informacje o chorobie Parkinsona Wstępne informacje o chorobie Parkinsona A quick introduction to Parkinson s Polish Jeśli chorują Państwo na chorobę Parkinsona lub znają kogoś kto na nią cierpi, najprawdopodobniej mają Państwo wiele

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ PROBLEMÓW Warszawa, 26 kwietnia 2016 r. Projekt badawczy STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ Projekt jest kontynuacją prac badawczych

Bardziej szczegółowo

Choroba Parkinsona. najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia. Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak. egzemplarz bezpłatny

Choroba Parkinsona. najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia. Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak. egzemplarz bezpłatny Choroba Parkinsona najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia egzemplarz bezpłatny Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak Wydawnictwo w całości powstało dzięki wsparciu firmy Lundbeck Poland Sp.

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Jak żyć z SM? Magdalena Fac-Skhirtladze Sekretarz generalna PTSR. Warszawa 2016

Jak żyć z SM? Magdalena Fac-Skhirtladze Sekretarz generalna PTSR. Warszawa 2016 Jak żyć z SM? Magdalena Fac-Skhirtladze Sekretarz generalna PTSR Warszawa 2016 SM wczoraj i dziś Zmiany w możliwościach leczenia choroby, innowacje Zmiany w rozumieniu SM i przebiegu choroby Zmiany w postrzeganiu

Bardziej szczegółowo

Glaucoma-profi laxis 2015

Glaucoma-profi laxis 2015 bezpłatny zestaw pomiarów: pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą bezkontaktową pachymetria (mierzenie grubości rogówki) autorefraktometria (komputerowy pomiar wad widzenia) Glaucoma-profi laxis 2015

Bardziej szczegółowo

Informacja. Bo liczy się każda minuta. Twój przedstawiciel Boehringer Ingelheim udzieli informacji gdzie wysłać niniejszy formularz

Informacja. Bo liczy się każda minuta. Twój przedstawiciel Boehringer Ingelheim udzieli informacji gdzie wysłać niniejszy formularz PROCEDURA ALARMOWA "RYZYKO UDARU MÓZGU FORMULARZ GROMADZENIA DANYCH Dla WSZYSTKICH rozpoczętych postępowań dotyczących podejrzenia udaru mózgu Informacja Nazwa szpitala Nazwisko, imię i stanowisko członka

Bardziej szczegółowo

A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne

A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne Nazwisko i imię:... Adres:...-...... ul.... Telefon (ew. inny kontakt):... rok urodzenia... CZĘŚĆ I WYPEŁNIA OSOBA UBIEGAJĄCA SIĘ O PRZYJĘCIE DO

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH

LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH Zabieg selektywnego przecięcia korzeni czuciowych jest bezpieczną i efektywną metodą zmniejszania spastyczności trwale i bez większych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie i. informacje o. chorobie Parkinsona. Parkinson s information and support Polish

Wsparcie i. informacje o. chorobie Parkinsona. Parkinson s information and support Polish Wsparcie i informacje o chorobie Parkinsona Parkinson s information and support Polish Diagnoza choroby Parkinsona może wywróci życie do góry nogami - dlatego warto zwrócić się do nas Jeśli chorują Państwo

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Większy sukces w diagnozowaniu i zysk w gabinecie dzięki DIAGNOcam.

Większy sukces w diagnozowaniu i zysk w gabinecie dzięki DIAGNOcam. Zalecenia dla gabinetu Doświadczenia z zastosowań Część 1: Trzy skuteczne możliwości zastosowania DIAGNOcam w twoim gabinecie. Większy sukces w diagnozowaniu i zysk w gabinecie dzięki DIAGNOcam. Trzy skuteczne

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Definicja - 1 Dyskopatia szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Czym jest dyskopatia? Jest to szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości

Bardziej szczegółowo

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna Jaskra nie boli kradnie wzrok społeczna kampania edukacyjna O kampanii Jaskra nie boli kradnie wzrok Kampania zainaugurowana w marcu 2015 r. podczas Światowego Tygodnia Jaskry Odpowiedź na niską wykrywalność

Bardziej szczegółowo

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ FIZJOTERAPII NEURO OGICZ K M i l l J l EDWAI TSGHiitCO TERAPEUTYCZNE W FIZJOTERAPII NEUROLOGICZNEJ SUZANNE TBNIC MARTIN MARY KESSLER Redakcja wydania I polskiego Edward Sauiicz E L S E V IE R URBAN&PARTNER

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy Załącznik nr 13 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE DYSTONII OGNISKOWYCH I POŁOWICZEGO KURCZU TWARZY ICD-10 G24.3 - kręcz karku G24.5 - kurcz

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

1 Stwardnienie rozsiane. Zrozumieć chorobę Agnieszka Libront

1 Stwardnienie rozsiane. Zrozumieć chorobę Agnieszka Libront 1 2 Spis treści Rozdział I 7 1. Wstęp...7 2. Definicja jakości życia...8 3. Stwardnienie rozsiane...8 3.1 Definicja stwardnienia rozsianego...8 3.2 Rys historyczny...9 3.3 Epidemiologia... 10 3. 4 Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa. Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa Ćwiczenie nr 3 Temat: Badanie indywidualnego pola widzenia w różnych typach masek Warszawa

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie stwardnienia rozsianego Załącznik nr 15 do zarządzenia nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ Załącznik nr 6 do zarządzenia nr 10/2012/DGL Prezesa NFZ z dnia 15 lutego 2012 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Prawda Fałsz 1. Osoby z chorobą Alzheimera są szczególnie podatne na depresję.

Prawda Fałsz 1. Osoby z chorobą Alzheimera są szczególnie podatne na depresję. Test wiedzy o chorobie Alzheimera Poniżej znajdują się stwierdzenia dotyczące choroby Przeczytaj proszę każde stwierdzenie i otocz kółkiem Prawda, jeśli uważasz, że zdanie jest prawdziwe, lub Fałsz, jeśli

Bardziej szczegółowo

Biopsja kosmówki i Amniopunkcja

Biopsja kosmówki i Amniopunkcja Universitäts-Frauenklinik Essen Biopsja kosmówki i Amniopunkcja Chorionzottenbiospie (Biopsja kosmówki) oraz amniopunkcja (pobranie płynu owodniowego) Odpowiedzi na pytania Biopsja kosmówki Co to jest

Bardziej szczegółowo

Co to jest demencja (demens)?

Co to jest demencja (demens)? Hva er demens? Co to jest demencja (demens)? Zapominasz tyle rzeczy, że trudno jest ci funkcjonować na co dzień? Masz problem z zapamiętaniem zwykłych słów albo z zapamiętaniem drogi do sklepu? To może

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym Anna Słupik Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym 16.05.2007 Struktura układu czucia głębokiego Receptory w strukturach układu ruchu: mięśnie + ścięgna więzadła torebka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników Poradnik zaktualizowany Page 2 Niniejsza ulotka zawiera objaśnienie wyników badania przesiewowego szyjki macicy, które ma na celu wykrywanie zmian

Bardziej szczegółowo

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia poradnik skrócony Nowe prawo ulepszające usługi W październiku 2012r. weszły w życie nowe przepisy prawne, których celem jest usprawnienie działania

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Neurologia Kod modułu LK.3.E.016 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO W WARSZAWIE

AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO W WARSZAWIE AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO W WARSZAWIE WYDZIAŁ REHABILITACJI KIERUNEK FIZJOTERAPIA studia I stopnia DZIENNIK PRAKTYK STUDENCKICH Imię i nazwisko studenta Nr albumu CELE Student

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA Dziennik Ustaw Nr 26-1700 - Poz. 217 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA SYMBOL CYFROWY 322[05] I ZAŁOŻENIA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE A. OPIS KWALIFIKACJI ABSOLWENTA

Bardziej szczegółowo

EMA potwierdza zalecenia mające na celu jak największe ograniczenie ryzyka wystąpienia zakażenia mózgu PML w trakcie stosowania leku Tysabri

EMA potwierdza zalecenia mające na celu jak największe ograniczenie ryzyka wystąpienia zakażenia mózgu PML w trakcie stosowania leku Tysabri 25/04/2016 EMA/266665/2016 EMA potwierdza zalecenia mające na celu jak największe ograniczenie ryzyka wystąpienia zakażenia mózgu PML w trakcie stosowania leku Tysabri U pacjentów z grupy zwiększonego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

voice to see with your ears

voice to see with your ears voice to see with your ears Łukasz Trzciałkowski gr00by@mat.umk.pl 2007-10-30 Zmysł słuchu to zmysł umożliwiający odbieranie (percepcję) fal dźwiękowych. Jest on wykorzystywany przez organizmy żywe do

Bardziej szczegółowo

Miłość jest serią reakcji chemicznych. Lepiej niŝ romantyczne sonety Szekspira opisze ją język laboranta. Chemia miłości

Miłość jest serią reakcji chemicznych. Lepiej niŝ romantyczne sonety Szekspira opisze ją język laboranta. Chemia miłości Miłość jest serią reakcji chemicznych. Lepiej niŝ romantyczne sonety Szekspira opisze ją język laboranta. Chemia miłości Justyna Kupis Mózg osoby zakochanej Oczy zbierają informację o wzroście, figurze,

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Gamma Knife bezinwazyjna alternatywa dla leczenia operacyjnego guzów wewnątrzczaszkowych oraz innych patologii mózgu

Gamma Knife bezinwazyjna alternatywa dla leczenia operacyjnego guzów wewnątrzczaszkowych oraz innych patologii mózgu Gamma Knife bezinwazyjna alternatywa dla leczenia operacyjnego guzów wewnątrzczaszkowych oraz innych patologii mózgu Leszek Lombarski Klinika Neurochirurgii i Urazów Układu Nerwowego CMKP, Warszawa Stereotaksja

Bardziej szczegółowo

Pomiar świadczeń zdrowotnych w Psychiatrycznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym.

Pomiar świadczeń zdrowotnych w Psychiatrycznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym. mgr ElŜbieta Trutkowska mgr Marek Moszczak Pomiar świadczeń zdrowotnych w Psychiatrycznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym. Metoda pomiaru, wyniki badań. Konferencja Jakość 2010 Warszawa, dnia 7.10.2010r.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3.

Bardziej szczegółowo

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl Coraz większa liczba pacjentów zgłasza się do fizjoterapeutów z problemami bólowymi w obrębie kręgosłupa. Często postawiona diagnoza dyskopatia, wywołuje niepokój o własne zdrowie i wątpliwości w jaki

Bardziej szczegółowo

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie 4 Choroby wysokogórskie PORADA 4 ROBERT SZYMCZAK Choroby wysokogórskie 4 4 Choroby wysokogórskie W rozdziale omówimy choroby związane ze zmniejszającą się dostępnością tlenu na wysokości: Ostrą Chorobę

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe warunki konkursu ofert na świadczenia zdrowotne z zakresu: I. Stomatologia zachowawcza dla dzieci i młodzieży z gminy Polkowice

Szczegółowe warunki konkursu ofert na świadczenia zdrowotne z zakresu: I. Stomatologia zachowawcza dla dzieci i młodzieży z gminy Polkowice Szczegółowe warunki konkursu ofert na świadczenia zdrowotne z zakresu: I. Stomatologia zachowawcza dla dzieci i młodzieży z gminy Polkowice 1. CEL PROGRAMU: Walka z próchnicą u dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo