Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych perspektywa instytucji kredytuj¹cych Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych perspektywa instytucji kredytuj¹cych Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych..."

Transkrypt

1 Micha³ Buszko * Micha³ Buszko Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych perspektywa instytucji kredytuj¹cych Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych... Wstêp Dyskusja i analizy dotycz¹ce wprowadzenia odwróconych kredytów hipotecznych (reverse mortgage) jako formy konwersji kapita³u nieruchomoœci rozpoczê³y siê w polskim œrodowisku bankowym ju w 2008 r., ale na skutek kryzysu finansowego banki w³aœciwie wstrzyma³y prace nad tym rozwi¹zaniem. Ze wzglêdu na relatywnie du e zainteresowanie osób starszych konwersj¹ kapita³u nieruchomoœci oraz pojawienie siê na polskim rynku niebankowych i nienadzorowanych przez Komisjê Nadzoru Finansowego (KNF) podmiotów oferuj¹cych kupno mieszkañ w zamian za do ywotnie renty hipoteczne i prawo zamieszkania (funduszy hipotecznych), Ministerstwo Finansów podjê³o w 2010 r. dzia³ania zwi¹zane z przygotowaniem ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym. Ustawa ta mia³a umo liwiæ uporz¹dkowanie procesu konwersji oraz pozwoliæ na sprzeda i rozwój odwróconych kredytów hipotecznych przez banki. Do marca 2013 r. nadal by³a jednak w fazie za³o eñ projektu. O ile odwrócone kredyty hipoteczne mo na uznaæ za rozwi¹zanie, które wobec zmian demograficznych w Polsce oraz niskiej efektywnoœci systemu emerytalnego jest potrzebne, o tyle nale y podkreœliæ jego z³o onoœæ prawn¹ oraz podwy szone ryzyko zarówno wzglêdem œwiadczeniobiorców, jak i samych banków. Wspó³czeœnie odwrócone kredyty ocenia siê przede wszystkim w zakresie mo liwoœci b¹dÿ ograniczeñ zastosowania wœród osób starszych, natomiast nie analizuje siê ich wp³ywu na bezpieczeñstwo i rentownoœæ instytucji kredytuj¹cych. Ze wzglêdu na istotnie odmienny charakter odwróconych kredytów hipotecznych na tle tradycyjnych kredytów mieszkaniowych wprowadzenie ich do sprzeda y przez banki bêdzie wi¹za³o siê z koniecznoœci¹ przeprowadzenia wielu dostosowañ organizacyjnych, technicznych i nadzorczych oraz spowoduje ekspozycjê na nowe, nietypowe dla banków, rodzaje ryzyka. Z³o ony charakter prawno-finansowy odwróconych kredytów, brak do- * Dr, Katedra Zarz¹dzania Finansami, Wydzia³ Nauk Ekonomicznych i Zarz¹dzania, Uniwersytet Miko³aja Kopernika, ul. Gagarina 13A, Toruñ

2 62 Micha³ Buszko œwiadczenia w obszarze finansowania emerytalnego, koniecznoœæ zbudowania bankowego rynku konwersji od podstaw, przed³u aj¹ce siê prace legislacyjne, a tak e bezpoœrednie powi¹zanie rentownoœci odwróconych kredytów z kondycj¹ rynku nieruchomoœci mog¹ stawiaæ pod znakiem zapytania szybkie wprowadzenie rozwa anych instrumentów na polskim rynku. W niniejszej pracy przedstawiono nowe rodzaje ryzyka, jakie wyst¹pi¹ w instytucjach sprzedaj¹cych odwrócone kredyty hipoteczne oraz propozycje metod zarz¹dzania nimi. Poniewa na polskim rynku finansowym wymienione rozwi¹zanie jest dopiero w fazie koncepcyjnej, niniejsza praca ma charakter teoretyczno-pogl¹dowy, a jej celem jest zaakcentowanie najwa niejszych problemów zwi¹zanych ze zidentyfikowanymi i opisanymi przez autora rodzajami ryzyka. Praca zosta³a przygotowana na podstawie dostêpnego piœmiennictwa i oceny za³o eñ do projektu ustawy o odwróconych kredytach hipotecznych. Powstanie pracy by³o dofinansowane ze œrodków grantu UMK nr 502-E. 1. Odwrócony kredyt hipoteczny jako jedna z form konwersji kapita³u nieruchomoœci Odwrócone kredyty hipoteczne stanowi¹ z³o one rozwi¹zanie finansowe umo liwiaj¹ce konwersjê kapita³u zamro onego w nieruchomoœciach 1. Z za³o enia s¹ one adresowane do osób starszych, tzn. przynajmniej w wieku lat, które maja potrzebê zwiêkszenia dochodów emerytalnych, posiadaj¹c jednoczeœnie relatywnie atrakcyjn¹ nieruchomoœæ 2. Ze wzglêdu na charakter i sposób realizacji odwrócone kredyty hipoteczne mo na traktowaæ jako bankow¹ formê pozafilarowego finansowania emerytalnego, gdzie zwrot po yczonych œrodków nastêpuje co do zasady po œmierci kredytobiorcy z zabezpieczenia hipotecznego. Z pewnoœci¹ na polskim rynku mo na uznaæ takie rozwi¹zanie za nowatorskie. Odwrócone kredyty hipoteczne stanowi¹ jedn¹ z najczêœciej stosowanych i najbardziej rozwiniêtych metod konwersji kapita³u nieruchomoœci. Oprócz nich czêsto spotyka siê tak e pozabankow¹ sprzeda nieruchomoœci w zamian za do ywotnie renty przy zachowaniu prawa 1 Poniewa kredytobiorca mo e swobodnie dysponowaæ œrodkami pozyskanymi z tytu³u odwróconego kredytu hipotecznego i przeznaczyæ je na dowolny cel, pomimo stosowania nazwy kredyt produkt ten posiada charakter po yczki [Buszko, 2008]. 2 Wed³ug za³o eñ do projektu ustawy o odwróconych kredytach hipotecznych w Polsce nie przewiduje siê dolnej granicy wieku œwiadczeniobiorców.

3 Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych zamieszkania (home reversion) 3. W praktyce dostêpne s¹ tak e i inne odmiany konwersji (np. sprzeda i wynajem, sprzeda i zakup mniejszej nieruchomoœci, po yczka zabezpieczona drug¹ hipotek¹) [Raifner i inni, 2009]. Pomimo i konwersja kapita³u wed³ug modelu kredytowego i sprzeda owego spotykana jest wspó³czeœnie w wielu krajach, np. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, we W³oszech, w Australii czy Indiach, a w Europie Œrodkowo-Wschodniej na Wêgrzech [Bhuyan, 2011], ma ona wiêksze znaczenie medialne ni finansowe. Przyk³adowo w Stanach Zjednoczonych, gdzie rozwinê³a siê w najwiêkszym stopniu, jej wykorzystanie szacuje siê na poziomie ok. 2% potencjalnego rynku [Bhuyan, 2011, s. 12]. Niemniej nale y mieæ na uwadze, i w ostatniej dekadzie rozwój konwersji, przynajmniej w Ameryce, by³ bardzo szybki i zosta³ zahamowany dopiero w 2009 r. na skutek kryzysu finansowego 4. W sytuacji poprawy koniunktury na œwiatowym rynku finansowym mo na oczekiwaæ dalszego wzrostu jej znaczenia. Chocia konwersja kapita³u nieruchomoœci nie rozwinê³a siê w takiej skali jak tradycyjne kredyty mieszkaniowe, jest jednak rozwi¹zaniem szczególnie wra liwym ze spo³ecznego punktu widzenia. Zarówno odwrócone kredyty hipoteczne, jak i do ywotnie renty hipoteczne adresowane s¹ do starszych osób (a co za tym idzie z za³o enia posiadaj¹cych ograniczon¹ wiedzê na temat nowoczesnych rozwi¹zañ finansowych), oznaczaj¹ ponadto koniecznoœæ pozbycia siê lub zad³u enia nieruchomoœci, która finansowana by³a œrodkami gromadzonymi przez wiêksz¹ czêœæ ycia zawodowego. Istotne jest zatem, aby konwersja by³a prowadzona z uwzglêdnieniem wysokiego poziomu etyki, bezpieczeñstwa i pozbawiona by³a nadu yæ. Choæ w Polsce prace analityczne i legislacyjne zmierzaj¹ce do wprowadzenia odwróconych kredytów hipotecznych trwaj¹ od kilku lat, w³aœciwie adna z instytucji finansowych, poza jednym bankiem, nie zadeklarowa³a chêci wprowadzenia do swojej oferty tego produktu. Sceptycyzm w zakresie uruchomienia odwróconych kredytów hipotecznych wykaza³y banki tradycyjnie obs³uguj¹ce osoby starsze (np. PKO BP S.A., 3 Szerzej na temat charakterystyki poszczególnych metod konwersji kapita³u nieruchomoœci [Buszko, 2011, s ; Skuza, 2012, s ]. 4 Przyk³adowo wolumen zawartych umów w ramach najwiêkszego w Stanach Zjednoczonych programu Home Equity Conversion Mortgage (HECM) (ok. 90% rynku reverse mortgage) wyniós³ szt. w latach , w latach osi¹gn¹³ poziom szt. O ile najwy sze roczna liczba umów zawartych w pierwszym z okresów wynios³a (w 1999 r.), to w drugim ju (w 2009 r.). Zob. [HUD..., 2012].

4 64 Micha³ Buszko BG S.A., czy Bank Pocztowy S.A.). Obowi¹zuj¹ce ograniczenia wynikaj¹ce z prawa bankowego oraz kontrowersje zwi¹zane z niektórymi zapisami projektu ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym spowodowa³y, i kredytodawcy w³aœciwie nie byli w stanie przygotowaæ siê do sprzeda y odwróconych kredytów hipotecznych. Brak szczegó³owych rozwi¹zañ dotycz¹cych konwersji kapita³u nieruchomoœci, przed³u aj¹ce siê prace legislacyjne nad ustaw¹ reguluj¹c¹ tê sferê [Za³o enia do projektu..., 2012], a tak e zg³aszane zapotrzebowanie ze strony osób starszych na dodatkowe finansowanie wykorzysta³y fundusze hipoteczne, które zaczê³y oferowaæ odwrócon¹ hipotekê w Polsce wg modelu sprzeda owego, stosuj¹c trzy rozwi¹zania prawa cywilnego [Ustawa..., 1964]: umowê rent z zastrze eniem do ywotniej s³u ebnoœci mieszkania, umowê do ywocia, a ostatnio tak e umowê po yczki 5. Dzia³alnoœæ funduszy hipotecznych w zakresie konwersji równie nie jest Polsce uregulowana, co pozwala im na œwiadczenie us³ug w³aœciwie bez adnych wymogów informacyjnych i kapita³owych, a tak e bez posiadania odpowiednich kadr zarz¹dzaj¹cych. Dzia³alnoœæ na podstawie prawa cywilnego umo liwia im równie bardzo swobodne kszta³towanie treœci umów zawieranych z klientami. Od momentu powstania w 2008 r. dzia³alnoœæ funduszy hipotecznych w³aœciwie nie mo e byæ szerzej oceniona ze wzglêdu na zbyt krótk¹ historiê oraz bardzo skromne dane sprawozdawcze. Generalnie aden z funduszy nie osi¹gn¹³ do tej pory rentownoœci operacyjnej ani zysku netto. Brak w³aœciwie jakichkolwiek wymagañ w stosunku do funduszy hipotecznych po³¹czony z brakiem barier wejœcia na rynek konwersji sprawia, e ich dzia³alnoœæ powinna byæ postrzegana jako bardzo ryzykowna. Wœród nich mog¹ pojawiaæ siê osoby b¹dÿ podmioty d¹ ¹ce do wykorzystania ³atwowiernoœci lub braku wiedzy osób starszych. W³aœciwie tylko w dwóch przypadkach (FH Dom S.A. i FH Familia S.A.) mo na mówiæ o poœrednim oddzia³ywaniu nadzoru finansowego poprzez wspó³w³aœcicieli (Total FIZ oraz Noble Fund 2DB FIZ) 6. 5 Przepisy prawa cywilnego w szczególnoœci umowa do ywocia pozwalaj¹ na konwersjê kapita³u nieruchomoœci przede wszystkim w relacjach rodzinnych, a nie w komercyjnej dzia³alnoœci gospodarczej. 6 W dniu 29 listopada 2012 r. FH Dom S.A. zadebiutowa³ na rynku NewConnect poprzez ofertê publiczn¹. Jest to niew¹tpliwie krok w kierunku budowy pozytywnego wizerunku funduszu, zwiêkszenia jego transparentnoœci oraz zaufania klientów. Nale y dodaæ, e w nastêpstwie debiutu 5% akcji ww. spó³ki naby³ PKO BP Bankowy OFE, co mo e wskazywaæ na chêæ zdobycia doœwiadczenia na rynku konwersji, przed samodzielnym oferowaniem odwróconych kredytów hipotecznych przez bank PKO BP S.A. [Raport kwartalny..., 2013].

5 Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych Ze wzglêdu na fakt, i konwersja kapita³u nieruchomoœci dotyczy osób starszych, a wiêc przynajmniej w polskich warunkach posiadaj¹cych bardzo ograniczon¹ wiedzê finansow¹, stosunkowo ufnych oraz ³atwo podatnych na manipulacje przekazem reklamowym st¹d wa ne jest, aby by³a ona œwiadczona przede wszystkim przez instytucje zaufania publicznego, które posiadaj¹ odpowiednie zasoby ludzkie i kapita³owe oraz podlegaj¹ nadzorowi KNF 7. Wydaje siê, e sam fakt wprowadzenia do ofert banków odwróconego kredytu hipotecznego bêdzie ju korzystny dla polskiego rynku finansowego, poniewa stworzy alternatywê wobec funduszy hipotecznych. Oferowanie odwróconych kredytów hipotecznych bêdzie wi¹za³o siê jednak z wystawieniem banków na kilka nowych rodzajów ryzyka. 2. Ryzyko prawne Jednym z kluczowych rodzajów ryzyka, jakie obci¹ y banki oferuj¹ce odwrócone kredyty hipoteczne, bêdzie ryzyko prawne. Poniewa konwersja kapita³u pochodz¹cego z nieruchomoœci jest procesem szczególnie z³o onym z prawnego punktu widzenia, st¹d te jego precyzyjne uregulowanie wydaje siê kluczowym czynnikiem umo liwiaj¹cym uruchomienie kredytów odwróconych i ich rozwój w Polsce. Ze wzglêdu na skalê problemów wymagaj¹cych rozstrzygniêcia na gruncie polskiego prawa Ministerstwo Finansów przyjê³o wariant opracowania jednego aktu prawnego, reguluj¹cego ró ne obszary funkcjonowania odwróconych kredytów, a tak e zmieniaj¹cego przy okazji inne akty prawne w rozwa anym obszarze. Rozwi¹zanie takie ma zapewniæ spójnoœæ, zgodnoœæ i logicznoœæ poszczególnych przepisów oraz ograniczyæ wystêpowanie kolizji, np. prawa bankowego, prawa spadkowego, ustawy o ksiêgach wieczystych i hipotece, Kodeksu cywilnego czy Kodeksu postêpowania cywilnego 8. Chocia przyjêcie modelu jednego aktu prawnego wydaje siê rozwi¹zaniem zmniejszaj¹cym ryzyko instytucji kredytuj¹cych, to opóÿnienie wprowadzenia nowej ustawy od kilku lat dzia³a na niekorzyœæ zarówno banków, jak i ca³ej idei konwersji. Z jednej strony 7 W projekcie ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym przyjmuje siê, e jedynymi podmiotami uprawnionymi do jego sprzeda y bêd¹ banki, oddzia³y instytucji kredytowych, oddzia³y banków zagranicznych lub instytucje kredytowe wykonuj¹ce dzia³alnoœæ transgranicznie. 8 Proces przygotowania ustawy trwa od kilku lat i mia³ byæ zakoñczony w 2012 r. Jego przed³u anie siê by³o spowodowane m.in. potrzeb¹ przeprowadzenia konsultacji z ró - nymi grupami interesu bezpoœrednio lub poœrednio zaanga owanymi w kredytowanie. Zob. [Nowak, 2011].

6 66 Micha³ Buszko uniemo liwia bowiem bankom przygotowanie kompletnej oferty zgodnej z prawem, z drugiej pozwala na pojawianie siê na rynku nowych funduszy hipotecznych, dzia³aj¹cych bez szczególnych regulacji i nadzoru ze strony KNF. Ryzyko prawne zwi¹zane z odwróconymi kredytami hipotecznymi w³aœciwie powstaje ju na etapie projektu ustawy, w którym jak do tej pory kontrowersje wzbudzi³ np. brak wymogu minimalnego wieku kredytobiorców 9, a doprecyzowania wymagaj¹ przepisy dotycz¹ce: obowi¹zkowych konsultacji klienta z doradc¹, zakresu informacji przekazywanych klientowi przez bank, zaci¹gania kredytu przez pary o du ej dysproporcji wieku, sposobu i trybu oceny wiarygodnoœci kredytowej klientów, mo liwoœci indeksacji wyp³aty kapita³u, wykonywania pe³nomocnictwa w zakresie utrzymania nieruchomoœci, rozliczenia sprzeda y nieruchomoœci, trybu egzekucji œrodków z nieruchomoœci, postêpowania w przypadku upad³oœci banku czy upad³oœci konsumenckiej [Stanowisko Fundacji..., 2011]. Poniewa odzyskanie kapita³u z nieruchomoœci w praktyce bêdzie realizowane dopiero po œmierci d³u nika, oznacza to mo liwoœæ pe³nej oceny ryzyka prawnego dopiero po kilku latach od momentu rozpoczêcia procesu kredytowania. 3. Ryzyko d³ugowiecznoœci Kolejnym rodzajem ryzyka, jakie obci¹ y banki po wprowadzeniu odwróconych kredytów hipotecznych, bêdzie tzw. ryzyko d³ugowiecznoœci. Wymienione ryzyko jest typowe dla funduszy emerytalnych lub ubezpieczeñ na ycie i w³aœciwie nie wystêpuje w bankowoœci. Jego istot¹ jest osi¹gniêcie przez kredytobiorcê wieku przekraczaj¹cego statystyczn¹ d³ugoœæ ycia okreœlon¹ przez bank. Podstawowym efektem oddzia³ywania tego ryzyka w banku bêdzie mo liwoœæ przewy szenia przez skapitalizowany d³ug kredytobiorcy wartoœci nieruchomoœci stanowi¹cej zabezpieczenie sp³aty kredytu. Im m³odszy bêdzie kredytobiorca b¹dÿ im d³u szy wybierze okres kredytowania (przy za³o eniu wyp³at okresowych), tym ni sz¹ kwotê kredytu bêdzie móg³ otrzymaæ dla danej wartoœci nieruchomoœci 10. Pomimo i odwrócone kredyty nie bêd¹ z za³o enia wyp³acane do ywotnio, to mo liwoœæ dochodzenia zwrotu œrodków dopiero po œmierci d³u nika, a tak e brak mo liwoœci zaspokojenia roszczeñ 9 Odwrócone kredyty hipoteczne nie powinny byæ zaci¹gane przez osoby m³ode, poniewa nie bêd¹ spe³nia³y swojego podstawowego zadania w postaci dostarczania dodatkowych dochodów emerytalnych. 10 W przypadku ma³ onków ubiegaj¹cych siê o kredyt o wysokoœci œwiadczenia bêdzie decydowa³ wiek m³odszego z nich.

7 Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych w kwocie wy szej ni wartoœæ nieruchomoœci, w tym z innych sk³adników maj¹tku d³u nika lub spadkobierców, bêd¹ powodowa³y, i wyd³u enie okresu ycia kredytobiorcy bêdzie dzia³a³o na niekorzyœæ banku [Richards, Jones, 2004]. Ze wzglêdu na brak dostêpnoœci instrumentów pochodnych transferuj¹cych ryzyko d³ugowiecznoœci banki zabezpiecz¹ siê przede wszystkim poprzez obni kê wartoœci kredytu wyp³acanego klientom 11. Wed³ug proponowanych w Polsce rozwi¹zañ prawnych, banki, które znacz¹co rozwin¹ skalê udzielanych odwróconych kredytów hipotecznych, w celu szacowania ryzyka d³ugowiecznoœci, bêd¹ musia³y zatrudniæ aktuariusza, o którym mowa jest w ustawie o dzia³alnoœci ubezpieczeniowej [Ustawa..., 2003]. Komisja Nadzoru Finansowego bêdzie przy tym ka dorazowo wskazywa³a na koniecznoœæ powo³ania aktuariusza do oszacowania ryzyka na podstawie analizy skali dzia³alnoœci banku w zakresie odwróconych kredytów. 4. Ryzyko rynkowe zmiany cen nieruchomoœci Ryzykiem istotnie obci¹ aj¹cym banki oferuj¹ce odwrócone kredyty hipoteczne bêdzie tak e rynkowe ryzyko zmiany cen nieruchomoœci, które w odró nieniu od segmentu tradycyjnych kredytów hipotecznych bêdzie bezpoœrednio oddzia³ywa³o na banki, determinuj¹c rentownoœæ konwersji kapita³u. Ryzyko rynkowe zmiany cen nieruchomoœci bêdzie oznacza³o mo liwoœæ spadku wartoœci nieruchomoœci poni ej kwoty zobowi¹zania kredytobiorcy w momencie wymagalnoœci kredytu. W sk³ad ryzyka zmiany cen nieruchomoœci bêdzie wchodzi³ komponent systematyczny, zwi¹zany z ogóln¹ sytuacj¹ na rynku nieruchomoœci oraz komponent specyficzny wynikaj¹cy ze zmiany preferencji, potrzeb czy zasobów mieszkaniowych danego typu, oznaczaj¹cy np. zmianê zainteresowania okreœlonymi nieruchomoœciami, o okreœlonej wielkoœci lub po³o- onych w okreœlonych lokalizacjach. W polskich warunkach zarz¹dzanie ryzykiem zmiany cen nieruchomoœci bêdzie odbywa³o siê przede wszystkim poprzez dywersyfikacjê portfela (zarz¹dzanie komponentem specy- 11 Oceniaj¹c ryzyko d³ugowiecznoœci zwi¹zane z odwróconymi kredytami, nale y mieæ na uwadze dodatkowe ograniczenia jego zabezpieczania. Za³o enie przekazywania spadkobiercom d³u nika kwoty pochodz¹cej z nadwy ki wyceny nieruchomoœci ponad wartoœæ zobowi¹zania sprawi, i kredytuj¹cy nie bêd¹ mogli zastosowaæ zabezpieczenia w postaci hedgingu naturalnego, tzn. kompensowaæ strat z tytu³u zad³u enia osób yj¹cych d³u ej od prognozy, zyskami ze sprzeda y nieruchomoœci osób yj¹cych krócej. Z tego te powodu nie przewiduje siê w Polsce oferty odwróconych kredytów wyp³acanych do ywotnio.

8 68 Micha³ Buszko ficznym). Hedging ryzyka systematycznego bêdzie móg³ byæ realizowany za pomoc¹ instrumentów pochodnych rynku nieruchomoœci (kontraktów futures, forward, opcji, swap ów), przy czym wymienione instrumenty mog¹ byæ dostêpne w Polsce dopiero w dalszej przysz³oœci Ryzyko utrzymania nieruchomoœci Ze wzglêdu na odzyskiwanie œrodków pieniê nych z odwróconych kredytów poprzez sprzeda nieruchomoœci stanowi¹cych ich zabezpieczenie banki bêd¹ zmuszone na bie ¹co kontrolowaæ stan techniczny oraz utrzymanie nieruchomoœci w trakcie procesu kredytowania 13. Poniewa wymienione obowi¹zki bêd¹ zupe³nie nowym obszarem dzia³ania banków, st¹d te bêd¹ poci¹ga³y za sob¹ tworzenie nowych komórek organizacyjnych lub pionów, a tak e systemów kontroli wartoœci nieruchomoœci. W szczególnoœci banki prowadz¹ce sprzeda odwróconych kredytów hipotecznych bêd¹ musia³y okreœliæ stan wyjœciowy nieruchomoœci, a nastêpnie ustaliæ czêstotliwoœæ, tryb oraz sposób wykonywania kontroli (inspekcji), a tak e okreœliæ sposób i zakres dzia³añ podejmowanych w przypadku wyst¹pienia nieprawid³owoœci (np. w sytuacji, gdy starsza osoba nie jest w stanie fizycznie dokonaæ napraw czy remontów). Jednym z kluczowych rozstrzygniêæ bêdzie organizacja wykonywania pe³nomocnictwa w zakresie utrzymania nieruchomoœci, a tak e okreœlenie sposobu pobrania za nie op³at. W przypadku odwróconych kredytów konieczne bêdzie wypracowanie procedur postêpowania w sytuacji, gdy kredytobiorca nie utrzyma nieruchomoœci w nale ytym stanie, nie zgodzi siê na ustanowienie pe³nomocnictwa lub bêdzie rozporz¹dza³ nieruchomoœci¹ w sposób niezgodny z umow¹ kredytu. W odniesieniu do odwróconych kredytów, które nie zostan¹ sp³acane przez spadkobierców d³u ników, pojawi siê niew¹tpliwie ryzyko zwi¹zane z procesem sprzeda y nieruchomoœci przez bank. Podstawowym problemem bêdzie tu rozstrzygniêcie stanu, w jakim nieruchomoœci te bêd¹ 12 Rynek nieruchomoœci w Polsce nadal jest relatywnie nowy i p³ytki, by mo na by³o kwotowaæ na podstawie jego wyceny instrumenty pochodne na ceny nieruchomoœci. Utworzenie takich instrumentów wymaga przede wszystkim istnienia przez d³u szy czas wiarygodnych, efektywnych i akceptowanych indeksów cen nieruchomoœci. 13 Za³o enia projektu do ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym przewiduj¹ okreœlenie w umowie m.in.: obowi¹zków œwiadczeniobiorcy zwi¹zanych z kredytowan¹ nieruchomoœci¹, sposobu i czêstotliwoœci monitorowania wartoœci nieruchomoœci, sposobu postêpowania w przypadku niezrealizowania przez kredytobiorcê obowi¹zków dotycz¹cych nieruchomoœci, a tak e warunków udzielenia instytucji kredytuj¹cej pe³nomocnictwa w zakresie wype³niania tych obowi¹zków.

9 Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych odsprzedawane (w postaci pozostawionej przez kredytobiorcê czy te po generalnym remoncie). W pierwszym przypadku mo e pojawiæ siê zagro enie nieodzyskania d³ugu, w drugim bank bêdzie zmuszony ponosiæ koszty us³ug remontowych. Po przeniesieniu w³asnoœci nieruchomoœci na bank mo e pojawiæ siê równie ryzyko zmiany ceny pomiêdzy sporz¹dzeniem operatu szacunkowego (i rozliczeniem nadwy ki ze spadkobiercami) a momentem rzeczywistej sprzeda y nieruchomoœci na rynku. W przypadku braku mo liwoœci szybkiej i korzystnej sprzeda y nieruchomoœci bank bêdzie musia³ pokrywaæ koszty jej utrzymania. Zw³aszcza w okresie spowolnienia gospodarczego mo e dojœæ do powstania konkurencji w zakresie poda y nieruchomoœci pomiêdzy bankami a deweloperami oferuj¹cymi nowe nieruchomoœci. Pozbycie siê mieszkañ przejêtych w ramach odwróconych kredytów hipotecznych mo e równie wymagaæ zapewnienia przez te same banki tradycyjnych kredytów hipotecznych, oferowanych na promocyjnych warunkach. W tym przypadku chêæ up³ynnienia nieruchomoœci i redukcja ryzyka rynkowego mo e wi¹zaæ siê z koniecznoœci¹ prowadzenia nazbyt ³agodnej polityki w zakresie udzielania tradycyjnych kredytów hipotecznych. Ryzyko w procesie sprzeda y nieruchomoœci przejêtej przez bank mo e wynikaæ równie z nieuprawnionego zajêcia nieruchomoœci przez osoby trzecie, np. cz³onków rodziny d³u nika. Problemem mo e byæ zatem koniecznoœæ przeprowadzenia ich eksmisji. 6. Ryzyko stóp procentowych Odwrócone kredyty hipoteczne, podobnie jak kredyty tradycyjne, bêd¹ obci¹ a³y banki ryzykiem zmiany stop procentowych. Ryzyko to, przejawiaj¹ce siê zarówno kierunkiem, jak i zakresem zmian, bêdzie wp³ywa³o tak na wycenê odwróconych kredytów, jak na ich dochodowoœæ. Przyjmuj¹c, e podstawowym Ÿród³em finansowania odwróconych kredytów bêd¹ krótkoterminowe œrodki na rachunkach bie ¹cych lub oszczêdnoœciowo-rozliczeniowych (ROR), zjawisko wzrostu stóp procentowych bêdzie zasadniczo dzia³a³o na korzyœæ kredytuj¹cych. Dziêki coraz wy szemu oprocentowaniu skapitalizowane odsetki bêd¹ zwiêksza³y kwotê przysz³ych wp³ywów banków. Niemniej w odró nieniu od tradycyjnych kredytów wzrost stóp bêdzie korzystny jedynie w przypadku proporcjonalnego lub szybszego wzrostu cen nieruchomoœci w stosunku do wartoœci skapitalizowanego d³ugu. W sytuacji przeciwnej wzrost ceny pieni¹dza bêdzie zwiêksza³ ryzyko nieodzyskania kredytu.

10 70 Micha³ Buszko W przypadku, gdy wartoœæ d³ugu powiêkszonego o odsetki przekroczy wartoœæ nieruchomoœci, konwersja przyniesie stratê 14. Niezale nie od sposobu wyp³aty odwróconego kredytu (jednorazowo lub ratalnie) im wy szy bêdzie poziom stóp procentowych, tym ni sz¹ kwotê kredytu otrzyma klient. Stopa procentowa wraz z przewidywan¹ d³ugoœci¹ ycia kredytobiorcy bêdzie determinowaæ wartoœæ wskaÿnika LtV (loan to value). Zakoñczenie Odwrócone kredyty hipoteczne mog¹ staæ siê instrumentami finansowym istotnie uzupe³niaj¹cymi dochody emerytalne osób starszych w Polsce. Niew¹tpliwie ze wzglêdu na swoj¹ specyfikê bêd¹ wymaga³y licznych dostosowañ w jednostkach, które zdecyduj¹ siê wprowadziæ je do sprzeda y. Podmioty oferuj¹ce odwrócone kredyty stan¹ przed koniecznoœci¹ zarz¹dzania nowymi rodzajami ryzyka, takimi jak: ryzyko d³ugowiecznoœci, ryzyko zmiany cen nieruchomoœci, ryzyko utrzymania nieruchomoœci. Ponadto bêd¹ musia³y zarz¹dzaæ równie ryzykiem prawnym oraz ryzykiem stop procentowych, oddzia³uj¹cym w odmienny sposób ni w tradycyjnych kredytach hipotecznych. Nie wszystkimi z wymienionych rodzajów ryzyka w obecnych warunkach rynkowych banki bêd¹ mog³y skutecznie zarz¹dzaæ. Problemem bêdzie zw³aszcza transfer ryzyka d³ugowiecznoœci oraz ryzyka rynkowego. Wprowadzenie na rynek finansowy w Polsce odwróconych kredytów bêdzie wi¹za³o siê niew¹tpliwie równie z koniecznoœci¹ ich wypromowania oraz osi¹gniêcia wiêkszej wiarygodnoœci, a tak e konkurencyjnoœci w stosunku do ofert funduszy hipotecznych. Szczególna uwaga bêdzie musia³a byæ poœwiêcona zapewnieniu jak najwiêkszej ich transparentnoœci oraz uczciwoœci w procesie wyceny nieruchomoœci. Literatura 1. Bessis J. (2010), Risk Management in Banking, Wiley & Sons, Chichester. 2. Bhuyan V.B. (2011), Reverse mortgages and linked securities, Wiley & Sons, Chichester. 3. Buszko M. (2008), Odwrócona po yczka hipoteczna nowoczesny instrument konwersji kapita³u na rynku nieruchomoœci, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wroc³awiu, nr Banki bêd¹ musia³y zatem zabezpieczaæ portfele odwróconych kredytów zarówno przed wzrostem, jak i spadkiem stóp procentowych.

11 Ryzyko odwróconych kredytów hipotecznych Buszko M. (2011), Uwarunkowania funkcjonowania i rozwoju odwróconego kredytu hipotecznego (reverse mortgage) w Polsce, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wroc³awiu, nr HUD FHA HECM Characteristics Report (2012), Hud.gov, U.S. Department of Housing and Urban Development, gov/hudportal/hud?src=/cprogram_offices/housing/rmra/oe/rpts/hecm/ hecmmenu, dostêp dnia Nowak J. (2011), Uderzenie ustawodawcze: czas na zmiany, Bank, nr Raifner U., Clerc-Renaud S., Perez-Carrillo E.F., Tiffe A., Knobloch M. (2009), Study on equity release schemes in EU, Part I: General Report, Institut für Finanzdienstleistungen e.v. 8. Raport kwartalny za IV kwarta³ 2012 r., FH DOM S.A., dostêp dnia Richards S., Jones G. (2004), Financial aspects of longevity risk, The Staple Inn Actuarial Society. 10. Skuza S. (2012), Us³ugi finansowe typu equity release w Polsce na tle rozwi¹zañ miêdzynarodowych. Stan obecny i propozycje zmian, Problemy Zarz¹dzania, t. 10, nr 4(39). 11. Stanowisko Fundacji na rzecz Kredytu Hipotecznego do Za³o eñ do projektu ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym z 26 kwietnia 2011 r., dostêp dnia Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o dzia³alnoœci ubezpieczeniowej, Dz. U. 2003, Nr 124, poz Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. 1964, Nr 16, poz. 93 z póÿn. zm. 14. Za³o enia do projektu ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym. Projekt z dnia 5 stycznia 2012 r., Ministerstwo Finansów, rcl.gov.pl/docs//1/14617/19448/19449/dokument21111.pdf?lastupdateday= &lastupdatehour=11%3a33&userlogged=false&date=pi%c4%85tek%2c+1+marzec+2013, dostêp dnia Streszczenie Odwrócone kredyty hipoteczne s¹ produktami finansowymi umo liwiaj¹cymi konwersjê kapita³u zamro onego w nieruchomoœciach na p³ynne œrodki pieniê ne. Z powodu przewidywanych niekorzystnych zmian demograficznych oraz niskiej efektywnoœci systemu emerytalnego w Polsce od kilku lat trwaj¹ prace nad uruchomieniem rozwa anych kredytów na polskim rynku finansowym.

12 72 Micha³ Buszko W szczególnoœci w latach podejmowano próby dostosowania polskiego prawa, tak by wymienione kredyty mog³y funkcjonowaæ wed³ug œciœle okreœlonych, precyzyjnych regulacji, a podmioty je sprzedaj¹ce podlega³y œcis³emu nadzorowi finansowemu. Poza zmianami legislacyjnymi wprowadzenie odwróconych kredytów hipotecznych wymaga wielu dostosowañ ze strony instytucji kredytuj¹cych, które bêd¹ musia³y zarz¹dzaæ nowymi rodzajami ryzyka, w tym ryzykiem d³ugowiecznoœci, ryzykiem zmiany cen nieruchomoœci, ryzykiem utrzymania nieruchomoœci, a tak e ryzkiem ich sprzeda y. W przypadku odwróconych kredytów hipotecznych istotny bêdzie równie proces zarz¹dzania ryzykiem zmian stóp procentowych, prowadzony inaczej ni w przypadku tradycyjnych kredytów mieszkaniowych. S³owa kluczowe odwrócone kredyty hipoteczne, ryzyko, konwersja kapita³u nieruchomoœci Risk of reverse mortgages a perspective of crediting institutions (Summary) Reverse mortgages are financial products which enable conversion of capital allocated in real property into liquid financial resources. Because predicted unfavorable demographic changes and low effectiveness of pension system in Poland, for last several years there have been conducted works on implementing such loans on Polish financial market. In particular, in period the preparations were focused on adjusting Polish law to have loans provided according to precise legal regulations and only by institutions under strict financial supervision. Apart from legal changes, the introducing of reverse mortgage in Poland require many adjustments in crediting institutions, which will have to manage new risk types such as: longevity risk, real property price, maintenance and selling risk. Also, in case of reverse mortgages, the interest rate risk management will be different comparing to interest risk management of traditional mortgage loans. Keywords reverse mortgage, risk, home equity conversion

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego 1.Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego KREDYTODAWCA: POLI INVEST Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r.

Regulamin programu Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. 1 Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Zakres Przedmiotowy Niniejszy Regulamin określa zasady ustalania warunków cenowych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE W z ó r u m o w y UMOWA GENERALNA NR zawarta w Nowym S¹czu w dniu... 2011 r. pomiêdzy: Powiatowym Zarz¹dem Dróg w Nowym S¹czu z siedzib¹ przy ul. Wiœniowieckiego 136, 33-300 Nowy S¹cz, zwanym dalej Zamawiaj¹cym,

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy. Umowa zintegrowana o rachunek

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Fundusze hipoteczne oraz odwrócone hipoteki modelu sprzeda owego... w Polsce

Fundusze hipoteczne oraz odwrócone hipoteki modelu sprzeda owego... w Polsce ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SK ODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. XLVI, 4 SECTIO H 2012 Uniwersytet Miko aja Kopernika w Toruniu, Katedra Zarz dzania Finansami MICHA BUSZKO Fundusze hipoteczne oraz odwrócone

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1 Duma Przedsiębiorcy 1/6 TABELA OPROCENTOWANIA AKTUALNIE OFEROWANYCH LOKAT BANKOWYCH W PLN DLA OSÓB FICZYCZNYCH PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ (Zaktualizowana w dniu 24 kwietnia 2015 r.) 1. Oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Tekst jednolity -Załącznik do Zarządzenia Członka Zarządu nr 53/2002 z dnia 04.03.2002 B a n k Z a c h o d n i W B K S A REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Poznań, 22

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław FUNDACJA Kocie Życie Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2012 do 31.12.2012 1 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS I. RACHUNEK WYNIKÓW II. INFORMACJA DODATKOWA

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015 1 )

Tabela oprocentowania kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015 1 ) Załącznik do uchwały zarządu nr 204 /2015 z dnia 30.12.2015 r. wchodzi w życie z dniem 01.01.2016. r. Tabela kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015

Bardziej szczegółowo

Umowa kredytu. zawarta w dniu. zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika Powiatu.

Umowa kredytu. zawarta w dniu. zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika Powiatu. Umowa kredytu Załącznik nr 5 do siwz PROJEKT zawarta w dniu. między: reprezentowanym przez: 1. 2. a Powiatem Skarżyskim reprezentowanym przez: zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika

Bardziej szczegółowo

Regulamin oferty Taniej z Energą

Regulamin oferty Taniej z Energą Regulamin oferty Taniej z Energą ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Niniejszy Regulamin określa zasady i warunki skorzystania z oferty Taniej z Energą (zwanej dalej Ofertą) dla Odbiorców, którzy w okresie

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM RZEMIOSŁA W RADOMIU Tekst jednolity - obowiązuje od 11.04.2016 r.

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM RZEMIOSŁA W RADOMIU Tekst jednolity - obowiązuje od 11.04.2016 r. Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 44/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu z dnia 27.04.2015 r. Aneks nr 1 Uchwała Nr 71/2015 z dn. 29.05.2015 r. Aneks nr 2 Uchwała Nr 115/2015 z dn. 308.2015

Bardziej szczegółowo

Konsultacje miały charakter powszechny i otwarty, umożliwiający wszystkim zainteresowanym podmiotom wyrażenie opinii na temat projektu.

Konsultacje miały charakter powszechny i otwarty, umożliwiający wszystkim zainteresowanym podmiotom wyrażenie opinii na temat projektu. Raport z konsultacji publicznych oraz opiniowania projektu rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Propozycja rozwiązania kwestii kredytów w CHF dla rodzin najsłabszych ekonomicznie. 31 maja 2016

Propozycja rozwiązania kwestii kredytów w CHF dla rodzin najsłabszych ekonomicznie. 31 maja 2016 Propozycja rozwiązania kwestii kredytów w CHF dla rodzin najsłabszych ekonomicznie 31 maja 2016 Dotychczasowe działania banków w sferze ograniczenia konsekwencji skokowego wzrostu kursu CHF Sześciopak

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji.

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Na rynku odmienia się słowo kryzys przez wszystkie przypadki. Zapewne z tego względu banki, przynajmniej

Bardziej szczegółowo

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych Załącznik nr 3 do SIWZ Istotne postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści Umowy Prowadzenia obsługi bankowej budżetu miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych miasta zawartej z Wykonawcą 1. Umowa

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY POŻYCZKI RATALNEJ

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY POŻYCZKI RATALNEJ FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY POŻYCZKI RATALNEJ 1. Dane identyfikacyjne i kontaktowe dotyczące Pożyczkodawcy. Pożyczkodawca: Adres: SuperGrosz Sp. z o.o. ul. Inflancka 11/27, 00-189 Warszawa Numer telefonu:

Bardziej szczegółowo

ZMNIEJSZANIE BARIER NA DRODZE DO WZROSTU I DOBROBYTU EMILIA SKROK EKONOMISTA

ZMNIEJSZANIE BARIER NA DRODZE DO WZROSTU I DOBROBYTU EMILIA SKROK EKONOMISTA ZMNIEJSZANIE BARIER NA DRODZE DO WZROSTU I DOBROBYTU EMILIA SKROK EKONOMISTA KONTEKST EKONOMICZNY W POLSCE IMPONUJĄCE WYNIKI W ZAKRESIE WZROSTU Wzrost PKB per capita w Polsce w ciągu ostatnich 15 lat wyniósł

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2013 Warszawa, kwiecień 2013 r. Podsumowanie wyników ankiety Kredyty dla przedsiębiorstw Polityka kredytowa:

Bardziej szczegółowo

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Co ma najwyższy potencjał zysku w średnim terminie? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy Subfundusz UniStrategie Dynamiczny UniKorona Pieniężny

Bardziej szczegółowo

WZÓR PORÓWNANIA OFERT DLA PRZYKŁADOWYCH BANKÓW

WZÓR PORÓWNANIA OFERT DLA PRZYKŁADOWYCH BANKÓW Warszawa, 10.02.2016 Piotr Truchan M: 609 244 093 piotr.truchan@trufinanse.pl WZÓR PORÓWNANIA OFERT DLA PRZYKŁADOWYCH BANKÓW Przyjęta wartość zabezpieczenia Kwota kredytu hipotecznego 540.000zł netto 540.000zł

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa. O Autorach. Wstęp. Część I. Finanse i system finansowy

Spis treści. Przedmowa. O Autorach. Wstęp. Część I. Finanse i system finansowy Spis treści Przedmowa O Autorach Wstęp Część I. Finanse i system finansowy Rozdział 1. Co to są finanse? 1.1. Definicja pojęcia finanse 1.2. Dlaczego należy studiować finanse? 1.3. Decyzje finansowe gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku. Różnice kursowe pomiędzy zapłatą zaliczki przez kontrahenta zagranicznego a fakturą dokumentującą tę Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE KREDYTU mplan NR..

WNIOSEK O UDZIELENIE KREDYTU mplan NR.. WNIOSEK O UDZIELENIE KREDYTU mplan NR.. I. PRZEZNACZENIE KREDYTU Zakup Budowa Po yczka Dom Jednorodz Dom jednorodz Refinansowanie Lokal mieszkalny Lokal mieszkalny Inne Dzia³ka budowlana Rynek pierwotny

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA PRZEZ BANK ZACHODNI WBK S.A. KREDYTÓW MŚP-ONLINE

REGULAMIN UDZIELANIA PRZEZ BANK ZACHODNI WBK S.A. KREDYTÓW MŚP-ONLINE 1 REGULAMIN UDZIELANIA PRZEZ BANK ZACHODNI WBK S.A. KREDYTÓW MŚP-ONLINE 1. PRZEPISY OGÓLNE 1. Bank Zachodni WBK SA, zwany dalej Bankiem, udziela kredyty MŚP-online, tj. z wykorzystaniem strony internetowej,

Bardziej szczegółowo

Jak przedsiębiorca może podatkowo rozliczyć kredyt lub pożyczkę

Jak przedsiębiorca może podatkowo rozliczyć kredyt lub pożyczkę Jak przedsiębiorca może podatkowo rozliczyć kredyt lub pożyczkę Autor: Łukasz Zalewski Pożyczający pieniądze musi zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych chyba że w grę wchodzi zwolnienie z PCC.

Bardziej szczegółowo

WYJAŚNIENIE I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJAŚNIENIE I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Numer sprawy DAT-2151-1/08 Jelenia Góra dnia 21.02.2008 r. wg rozdzielnika WYJAŚNIENIE I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Kolegium Karkonoskie w Jeleniej Górze przy ul. Lwóweckiej

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE

OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE wójta, zastępcy wójta, sekretarza gminy, skarbnika gminy, kierownika jednostki organizacyjnej gminy, osoby zarządzającej i członka organu :gminną osobą prawną oraz osoby wydającej

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Bilans w tys. zł wg MSR

Bilans w tys. zł wg MSR Skrócone sprawozdanie finansowe Relpol S.A. za I kw. 2005 r Bilans w tys. zł wg MSR Wyszczególnienie 31.03.2005r 31.03.2004r 31.12.2004r 31.12.2003r AKTYWA I AKTYWA TRWAŁE 41 455 43 069 41 647 43 903 1

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R.

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. Spis Treści I. List Prezesa Zarządu GO Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna II.

Bardziej szczegółowo

Tytuł testowy. Wyniki finansowe Grupy Kapitałowej. Getin Holding H1 2012. Warszawa, 30 sierpnia 2012 r.

Tytuł testowy. Wyniki finansowe Grupy Kapitałowej. Getin Holding H1 2012. Warszawa, 30 sierpnia 2012 r. Tytuł testowy Wyniki finansowe Grupy Kapitałowej Getin Holding H1 2012 Warszawa, 30 sierpnia 2012 r. Grupa Getin Holding Podsumowanie najważniejszych wydarzeń Q2 2012 0,5 mld PLN zysku netto i finalizacja

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Zmiany te polegają na:

Zmiany te polegają na: Z dniem 1 stycznia 2013 r. wejdzie w życie ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 6 czerwca 2012

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 czerwca 2016 r. Poz. 789 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała

Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała WZÓR UMOWA O DOFINANSOWANIE PROJEKTU W RAMACH PROGRAMU DOTACYJNEGO DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zasad przyznawania, wysokości i otrzymywania diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących Radnym Rady Miasta Kielce Na

Bardziej szczegółowo

System p atno ci rodków europejskich

System p atno ci rodków europejskich System p atno ci rodków europejskich w ustawie o finansach publicznych rodki europejskie art. 5 rodki europejskie - rozumie si przez to rodki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1, 2 i 4; 1) rodki pochodz

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR...

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR... WZÓR - UMOWA NR... Załącznik nr 4 zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Wrocławskim Zespołem Żłobków z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Fabrycznej 15, 53-609 Wrocław, NIP 894 30 25 414, REGON 021545051,

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Załącznik Nr 3 do Uchwały nr 106/XIII/15 Rady Gminy Nowa Ruda z dnia 29 grudnia 2015 roku Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Przewodniczący Andrzej Jakubiak L. dz. DOKJWPR,07311/ :J/l/12/BK (przy udzielaniu odpowiedzi prosimy powołać się na w/w sygn.) Warszawa. dnia ~ kwietnia 2012 L Szanowny Pan

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-Q IV / 98

Formularz SAB-Q IV / 98 Formularz SAB-Q IV / 98 (dla bank w) Zgodnie z 46 ust. 1 pkt 2 Rozporz dzenia Rady Ministr w z dnia 22 grudnia 1998 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1160) Zarz d Sp ki: Bank Handlowy w Warszawie SA podaje do wiadomoci

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

K-31 Licencja na wykonywanie krajowego transportu drogowego osób

K-31 Licencja na wykonywanie krajowego transportu drogowego osób K-31 Licencja na wykonywanie krajowego transportu drogowego osób Wydział/Jednostka prowadząca Wydział Komunikacji Starostwa Powiatowego w Trzebnicy Wymagane dokumenty: 1. Wniosek o wydanie licencji na

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY KOŁCZYGŁOWY z dnia 4 maja 2009 r.

ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY KOŁCZYGŁOWY z dnia 4 maja 2009 r. ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY KOŁCZYGŁOWY z dnia 4 maja 2009 r. w sprawie ustalenia Regulaminu Wynagradzania Pracowników w Urzędzie Gminy w Kołczygłowach Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy. Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. Analiza wskaźnikowa Każda

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2012 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) Dziennik Ustaw rok 2011 nr 221 poz. 1317 wersja obowiązująca od 2015-03-12 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 7 października 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki

Bardziej szczegółowo

Opole, dnia 9 grudnia 2015 r. Poz. 2904 UCHWAŁA NR XIV/198/15 RADY MIEJSKIEJ W NYSIE. z dnia 26 listopada 2015 r.

Opole, dnia 9 grudnia 2015 r. Poz. 2904 UCHWAŁA NR XIV/198/15 RADY MIEJSKIEJ W NYSIE. z dnia 26 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Opole, dnia 9 grudnia 2015 r. Poz. 2904 UCHWAŁA NR XIV/198/15 RADY MIEJSKIEJ W NYSIE z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie wprowadzenia Programu restrukturyzacji

Bardziej szczegółowo

UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Załącznik nr 10 WZÓR UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach Działania 6.2 Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych Załącznik do Uchwały Nr 44/A/Z/2015 Zarządu Bieszczadzkiego Banku Spółdzielczego w Ustrzykach Dolnych z dnia 27 marca 2015 r. Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych Taryfa opłat i prowizji

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia... 2010 r. projekt z dnia 19.05.2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia... 2010 r. w sprawie przekazywania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe funkcjonariuszy Służby Więziennej zwolnionych

Bardziej szczegółowo

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Nr 9/XL/14 Zarządu Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 23.12.2014r Uchwała Nr 13/IX/14 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 30.12.2014r Polityka zmiennych składników

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO 1. Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego Kredytodawca Adres (siedziba) Numer telefonu Adres poczty elektronicznej

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR... NA ŚWIADCZENIE USŁUG SZKOLENIOWO - DORADCZYCH

UMOWA NR... NA ŚWIADCZENIE USŁUG SZKOLENIOWO - DORADCZYCH UMOWA NR... NA ŚWIADCZENIE USŁUG SZKOLENIOWO - DORADCZYCH w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 3 do Porozumienia o współpracy w ramach projektu systemowego pt. Planowanie działań w MŚP a finansowanie zwrotne Zarys oferty FM Bank PBP S.A. z siedzibą w Warszawie, ul. Domaniewska 39A FM

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 8 kwietnia 2016 r. Poz. 472 OBWIESZCZENIE MINISTRA RODZINY, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego

Bardziej szczegółowo

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych?

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne i optymalizacyjne Strategie fundamentalne Portfel losowy 2 Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne

Bardziej szczegółowo

1/6 ZAŁ 1 (WNIOSEK DLA OSÓB FIZYCZNYCH PROWADZĄCYCH INDYWIDUALNĄ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ) WNIOSEK O RESTRUKTURYZACJĘ. Nazwisko panieńskie matki

1/6 ZAŁ 1 (WNIOSEK DLA OSÓB FIZYCZNYCH PROWADZĄCYCH INDYWIDUALNĄ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ) WNIOSEK O RESTRUKTURYZACJĘ. Nazwisko panieńskie matki 1/6 ZAŁ 1 (WNIOSEK DLA OSÓB FIZYCZNYCH PROWADZĄCYCH INDYWIDUALNĄ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ) WNIOSEK O RESTRUKTURYZACJĘ DANE OSOBOWE Os. fiz. prowadząca działalność gosp. Wypełniający Poręczyciel Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo