OCHRONA ŚRODOWISKA NA UNIWERSYTECKICH STUDIACH PRZYRODNICZYCH (monografia)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OCHRONA ŚRODOWISKA NA UNIWERSYTECKICH STUDIACH PRZYRODNICZYCH (monografia)"

Transkrypt

1 Katedra Ochrony Powierzchni Ziemi Wydział Przyrodniczo-Techniczny Uniwersytet Opolski OCHRONA ŚRODOWISKA NA UNIWERSYTECKICH STUDIACH PRZYRODNICZYCH (monografia) Praca zbiorowa pod redakcją Czesławy Rosik-Dulewskiej i Mariusza Głowackiego Opole 2007

2 Publikacja dofinansowana ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu Recenzenci: prof. dr hab. Wojciech Budzyński, prof. dr hab. Krystyna Dubel, dr Mariusz Głowacki, prof. dr hab. Ewelina Kantowicz, dr hab. inż. Joanna Kyzioł-Komosińska - prof. UO, prof. dr hab. Elżbieta Lonc, prof. dr hab. Andrzej Mizgalski, dr hab. Józef Mosiej - prof. SGGW, dr Izabella Pisarek, prof. dr hab. inż. Czesława Rosik-Dulewska, prof. dr hab. Jerzy Siepak, prof. dr hab. inż. Jan Żelazo. Redakcja prof. dr hab. inż. Czesława Rosik Dulewska dr Mariusz Głowacki Redakcja techniczna Agnieszka Brożonowicz, Mariusz Głowacki, Elwira Wiśniewska, Krystyna Borecka, Grażyna Kłakowicz Projekt okładki: Mariusz Głowacki Zdjęcia na okładce: Tomasz Ciesielczuk, Leonard Boszke, Mariusz Głowacki Katedra Ochrony Powierzchni Ziemi Wydziału Przyrodniczo-Technicznego Uniwersytetu Opolskiego Druk Zakład Poligraficzny SINDRUK Opole, ul Obrońców Stalingradu 66 tel Nakład: 300 egz.

3 Pracownicy Katedry Ochrony Powierzchni Ziemi Wydziału Przyrodniczo-Technicznego Uniwersytetu Opolskiego podjęli się zorganizowania w dniach września 2007 r. XV KONFERENCJI METODYCZNEJ OCHRONA środowiska NA UNIWERSYTECKICH STUDIACH PRZYRODNICZYCH. Do udziału w tej konferencji zaproszono przedstawicieli uniwersytetów, na których funkcjonuje kierunek studiów Ochrona środowiska. Stroną organizacyjną Konferencji zarządzał Komitet Organizacyjne w składzie: Krystyna BORECKA Przewodnicząca, Mariusz Głowacki Z-ca Przewodniczącego, Urszula Karwaczyńska - Z-ca Przewodniczącego, Agnieszka Brożonowicz Sekretarz, Grzegorz Kusza, Elwira Wiśniewska, Izabella Pisarek. Poziomowi merytorycznemu Konferencji patronował Komitet Naukowy w składzie: prof. dr hab. inż. Czesława Rosik-Dulewska Przewodnicząca, prof. dr hab. Jerzy Bolałek, prof. dr hab. Wojciech Budzyński, prof. dr hab. Krystyna Dubel, prof. dr hab. Adam Juszkiewicz, prof. dr hab. Ewelina Kartowicz, prof. dr hab. Leszek Kucharski, prof. dr hab. Elżbieta Lonc, prof. dr hab. Andrzej Mizgalski, dr hab. inż. Józef Mosiej, prof. dr hab. Jerzy Siepak, prof. dr hab. Stanisław Wika, prof. dr hab. inż. Jan Żelazo Materiały przedstawione na tej konferencji (oraz przygotowane jako opracowania pomocnicze) prezentujące aktualny stan wiedzy i działań w zakresie edukacji na poziomie wyższym z zakresu ochrony środowiska stały się podstawą przygotowania niniejszego opracowania.

4

5 SPIS TREŚCI 1. Danuta Babska, Leszek Kucharski ROZDZIAŁ I Problemy metodyczne Zajęcia terenowe w programie studiów Ochrona Środowiska w Uniwersytecie Łódzkim Krystyna Borecka Geneza i rozwój koncepcji kształcenia na pierwszym w kraju uniwersyteckim kierunku ochrona środowiska (przykład opolski) Krystyna Borecka Rola edukacji środowiskowej w upowszechnianiu procedur ekologicznej partycypacji publicznej Krystyna Borecka, Józef Borecki, Elżbieta Gołąbek Edukacyjne aspekty szacowania skutków obciążeń środowiska antropopresją Bogusław Chmiel, Adam Lesiuk, Marcin Kuśmierz, Jerzy Niećko Problematyka gospodarowania odpadami w pracach licencjackich i magisterskich studentów Ochrony Środowiska UMCS Tomasz Ciesielczuk Studencki ruch naukowy Włodzimierz Czamara, Mirosław Wiatkowski Kształcenie studentów kierunku Ochrona Środowiska Uniwersytetu Opolskiego w zakresie hydrologii Krystyna Dubel O potrzebie uczestnictwa absolwentów studiów Ochrona Środowiska w procesie planowania przestrzennego Natalia Demeshkant Zróżnicowane poziomy świadomości ekologicznej studentów wrocławskich uczelni Marcin Frankowski, Anetta Zioła, Marcin Siepak, Jerzy Siepak Przedmiot Analiza zanieczyszczeń wód i gruntów na studiach drugiego stopnia kierunku Ochrona Środowiska Mariusz Głowacki, Izabella Pisarek O możliwości kształcenia na poziomie wyższym w zakresie ochrony środowiska w systemie nauczania na odległość (on-line) Elżbieta Gołąbek Najstarsi przedstawiciele dendroflory i ich rola w edukacji środowiskowej...97

6 13. Hanna Gulińska Specjalność nauczycielska Chemia i Przyroda w świetle nowych standardów kształcenia nauczycieli Anna Kalinowska, Witold Lenart Ochrona środowiska czas na emancypację naukową - kierunek, dziedzina czy dyscyplina? Refleksje po konferencji na Uniwersytecie Warszawskim (25 czerwca 2007 r.) Urszula Karwaczyńska, Czesława Rosik-Dulewska, Izabella Pisarek Dostosowanie programów nauczania na kierunku Ochrona Środowiska w Opolu do minimalnych wymogów projektu standardu kształcenia Agnieszka Kosterka, Elżbieta Lonc Bioetyczne kształcenie postaw studentów Ochrony Środowiska na uniwersyteckich studiach przyrodniczych Maria Kościńska-Pająk Kształcenie w zakresie ochrony przyrody w Uniwersytecie Jagiellońskim Aleksandra Pełechata, Jerzy Siepak, Andrzej Pukacz Program studiów licencjackich Ochrony Środowiska w Collegium Polonicum UAM w Słubicach Małgorzata Stępniewska, Iwona Zwierzchowska Zagrożenia środowiska abiotycznego w nauczaniu na kierunku Ochrona Środowiska Anna Turek, Joanna Kobyłecka, Jacek Krystek, Wojciech M. Wolf Udział studentów kierunku Ochrona Środowiska w badaniach zanieczyszczenia gleb regionu łódzkiego LigiaTuszyńska Przygotowanie studentów Ochrony Środowiska do prowadzenia edukacji środowiskowej społeczności lokalnych Stanisław Wika, Edyta Sierka, Wojciech Sierka Audyty środowiskowe w wybranych kompleksach leśnych Wyżyny Śląskiej w oparciu o zasady Przejściowych Standardów SmartWood dla Polski Jan Żelazo, Józef Mosiej Wybrane aspekty kształcenia na kierunku Ochrona Środowiska ROZDZIAŁ II Ocena przydatności studiów w pracy zawodowej 1. Duda Agnieszka Przydatność studiów ochrona środowiska w mojej pracy zawodowej...195

7 2. Juszczyszyn-Pieczonka Małgorzata Ocena przydatności przedmiotów realizowanych w ramach kierunku ochrona środowiska w pracy zawodowej Niewęgłowski Jakub Kilka refleksji absolwenta kierunku ochrona środowiska na Uniwersytecie Opolskim pracującego w dziedzinie wod-kan Justyna Kantorczyk Utylitarność kierunku studiów ochrona środowiska na Uniwersytecie Opolskim - opinia absolwentki ROZDZIAŁ III Współczesne kierunki badawcze możliwe do uwzględnienia w zajęciach dydaktycznych 1. Krzysztof Badora, Stanisław Koziarski Struktura ekologicznego systemu przestrzennego doliny odry na obszarze ostoi ptasiej natura 2000 Grądy Odrzańskie Tomasz Ciesielczuk, Czesława Rosik-Dulewska, Tomasz Nabzdyjak Występowanie węglowodorów alifatycznych oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (PAH) w wodach podziemnych skażonych produktami ropopochodnymi Izabela Czerniawska-Kusza Wykorzystanie zmian w strukturze zespołu makrobezkręgowców bentosowych i występowania deformacji u larw Chironomus sp. w badaniach stanu ekologicznego małych rzek nizinnych Kusza Grzegorz Zmiany wybranych właściwości fizyko-chemicznych zwałowisk poeksploatacyjnych Kopalni Wapieni Strzelce Opolskie i Kamień Śląski pod wpływem roślinności wysokiej Joanna Kyzioł-Komosińska, Twardowska Irena Usuwanie jonów Fe i Mn ze ścieków przemysłowych metodą sorpcji na torfach Krzysztof Miszewski Geoturystyczne skarby Opolszczyzny: złoto, fałdy, wulkany. Czym jest geoturystyka? Antoni Murkowski Radiacyjna metoda oczyszczania spalin Czesława Rosik-Dulewska, Urszula Karwaczyńska Metody dynamicznego ługowania zanieczyszczeń z odpadów mineralnych jako próba określenia rzeczywistego ich oddziaływania na środowisko Mirosław Wiatkowski Wykorzystanie zbiorników wstępnych do ochrony jakości wód retencjonowanych w zbiornikach zaporowych...289

8

9 ROZDZIAŁ 1 PROBLEMY METODYCZNE

10

11 Ochrona środowiska na uniwersyteckich studiach przyrodniczych Danuta Babska, Leszek Kucharski Uniwersytet Łódzki, Katedra Ochrony Przyrody ZAJĘCIA TERENOWE W PROGRAMIE STUDIÓW OCHRONA ŚRODOWISKA W UNIWERSYTECIE ŁÓDZKIM Zarys treści: W trakcie pierwszych trzech lat studiów studenci ochrony środowiska w Uniwersytecie Łódzkim mają obowiązek odbycia 150 godzin zajęć terenowych (łącznie 25 dni). Uzupełniają one nie tylko wiedzę studentów zdobytą w trakcie wykładów i zajęć laboratoryjnych, ale także pozwalają poznać różne regiony naszego kraju i ich problemy. W trakcie zajęć, prowadzonych przez specjalistów różnych dziedzin, realizowana jest problematyka z zakresu: geomorfologii, gleboznawstwa, hydrologii, botaniki, zoologii, ochrony przyrody i środowiska itd. Prowadzone są one w różnych regionach kraju m.in.: w górach (Tatry, Pieniny, Sudety), na: Górnym Śląsku, Roztoczu, Warmii i Mazurach oraz w różnych częściach Polski Środkowej. Studenci poznają specyficzne problemy związane z ochroną środowiska na obszarach: przemysłowych (Śląsk) oraz terenach rolniczych (Mazury). W trakcie wyjazdów mają możliwość spotkania się z miejscowymi specjalistami z związanymi z problematyką ochrony przyrody lub środowiska na danym obszarze lub w zwiedzanym obiekcie. Środowisko przyrodnicze złożone jest z wielu obiektów i zjawisk różniących się swoistymi cechami i relacjami. Stanowi ono źródło bodźców oddziałujących na zmysły człowieka, głównie wzrok, słuch i węch. Dlatego poznanie otaczającego nas środowiska jest najpewniejsze poprzez bezpośredni z nim kontakt (Frątczak 1990). Możliwość obcowania z przyrodą, przeżywania jej piękna utrwala zdobywaną o niej wiedzę. Nauka poprzez osobiste przeżywanie treści jest najwartościowsza (Zaczyński 1990). W ostatnich latach, a zwłaszcza po wejściu do UE, szczególnie silnie akcentuje się znaczenie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego dla kształtowania osobowości człowieka i poczucia jego tożsamości narodowej. Wydaje się, że autorzy programu studiów ochrony środowiska ze znacznym wyprzedzeniem przewidzieli rosnące potrzeby w tym zakresie. Interdyscyplinarność, a przede wszystkim głęboki humanizm leżący u podstaw założeń programowych tego kierunku stwarza możliwość wpływania na kształtowanie i wychowanie młodych ludzi, na powstanie nowej kadry pracowników - wysokiej klasy specjalistów rozumiejących zarówno procesy fizykochemiczne i ekologiczne kształtujące środowisko przyrodnicze, ale jednocześnie humanistów rozumiejących mechanizmy prawne, ekonomiczne i społeczne kształtujące postawy, działania ludzi i ich oczekiwania wobec środowiska. 11

12 D. Babska, L. Kucharczyk Kierunek ochrona środowiska został utworzony na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi (obecnie Biologii i Ochrony Środowiska) w 1991 roku. W pierwszych latach istnienia obejmował tylko studia stacjonarne, a od roku 1999 również studia niestacjonarne I 0 i II 0. W ciągu 16 lat istnienia kierunku jego program był wielokrotnie modyfikowany. Od początku jednym z priorytetów w programie nauczania kierunku są zajęcia terenowe. Ich obecność ma podkreślać interdyscyplinarność kierunku, weryfikować wiedzę i teorię zdobytą w salach wykładowych z praktyką, a przede wszystkim uczyć szerokiego pojmowania i interpretowania zjawisk przyrodniczych według zasady od poznania do poszanowania. W pierwszym programie studiów na kierunku ochrona środowiska w Uniwersytecie Łódzkim zajęcia terenowe obejmowały 90 godzin i 2 tygodnie stacjonarnego praktikum geograficznego po drugim semestrze oraz 2 tygodnie praktikum ekologicznego po czwartym semestrze. Łącznie było to około 260 godzin zajęć. Do tej liczby należy dodać również czas, jaki spędzali studenci w terenie w ramach innych przedmiotów. Zajęcia te stanowiły wówczas około 10 % ogółu ćwiczeń prowadzonych na tym kierunku i około 6% wszystkich zajęć. Liczne modyfikacje i zmiany w programie studiów wprowadzane w kolejnych latach sprawiły, że w aktualnie obowiązującej siatce godzin zajęcia terenowe to: 150 godzin obligatoryjnych ćwiczeń terenowych i 2. tygodniowe praktikum ekologiczne po czwartym semestrze. Ich liczbę, jak w poprzednich latach, uzupełniają krótkie, kilkugodzinne wypady w ramach innych przedmiotów. Łącznie zajęcia terenowe stanowią około 10% wszystkich ćwiczeń i 7% wszystkich zajęć (Załącznik 1). Załącznik 1. Wykaz ćwiczeń terenowych realizowanych na kierunku ochrona środowiska w UŁ w roku akademickim 2006/2007 Rok studiów Czas trwania Miejsce odbywania ćwiczeń Temat zajęć I rok STUDIA STACJONARNE 1 dzień Wzniesienia Łódzkie Charakterystyka strefy krawędziowej Wyżyny Łódzkiej, - Rogów Arboretum w Rogowie. 1 dzień Zapniów, Bielowice, Inowłódz Budowa geologiczna regionu łódzkiego i wpływ 1 dzień Kłodawa górnictwa na środowisko. 1 dzień Bełchatów 1 dzień Tomaszów Maz. - Bronisławów-Kalinko System zaopatrzenia Łodzi w wodę. Zróżnicowanie krajobrazu Polski rzeźba obszarów 4 dni Warmia i Mazury młodoglacjalnych, szata roślinna i fauna północnowschodniej części kraju, waloru turystyczne Warmii i Mazur, turystyka a ochrona przyrody. 12

13 Zajęcia terenowe w programie studiów ochrona środowiska w Uniwersytecie Łódzkim II rok III rok 1 dzień Mroga, Bzura, Ner, Jasień 2 dni G. Świętokrzyskie 1 dzień Kampinoski PN 2 dni 6 dni IV rok 4 dni Sudety II rok Jura Krakowsko- Częstochowska Górny Śląsk-Tatry- Pieniny- Babia Góra 1 dzień Kłodawa 2 dni Jura Krak.- Częstochowska Ekologia rzeki czystej i zanieczyszczonej. Flora i fauna oraz budowa geologiczna Gór Świętokrzyskich, system ochrony przyrody województwa świętokrzyskiego, Staropolski Okręg Przemysłowy. Zarządzanie parkiem narodowym, stacja monitoringu przyrodniczego, szata roślinna doliny Wisły. Szata roślinna i fauna lądowa Wyżyny Małopolskiej, system ochrony przyrody Jury Krakowsko- Częstochowskiej, wpływ turystyki na ochronę przyrody terenów wyżynnych. Zróżnicowanie krajobrazu Polski obszary zagrożenia ekologicznego, wpływ górnictwa i przemysłu na środowisko, zróżnicowanie szaty roślinnej polskich gór, problemy ochrony przyrody w Tatrzańskim PN. Bogactwo przyrody ożywionej i nieożywionej Sudetów, dziedzictwo kulturowe Dolnego Śląska, obszary zagrożenia ekologicznego, wpływ turystyki na ochronę przyrody. STUDIA NIESTACJONARNE I 0 Budowa geologiczna regionu łódzkiego i wpływ górnictwa na środowisko Szata roślinna i fauna lądowa Wyżyny Małopolskiej, system ochrony przyrody Jury Krakowsko- Częstochowskiej, wpływ turystyki na ochronę przyrody terenów wyżynnych. 1 dzień Mroga, Bzura, Ner, Jasień Ekologia rzeki czystej i zanieczyszczonej Flora i fauna wodna oraz budowa geologiczna Gór 2 dni G. Świętokrzyskie Świętokrzyskich, obszary chronione województwa świętokrzyskiego, zabytki Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. III rok Zróżnicowanie krajobrazu Polski szata roślinna, fauna 3 dni Bory Tucholskie i rzeźba obszarów młodoglacjalnych, ochrona przyrody w Borach Tucholskich, wpływ turystyki na stan przyrody 1 dzień Tresta k/spały Stacja Monitoringu Przyrodniczego Zajęcia terenowe na kierunku ochrona środowiska w Uniwersytecie Łódzkim można podzielić na 3 podstawowe grupy: 1. Bliskie i krótkotrwałe zwykle w granicach miasta. Trwają one zwykle kilka godzin i są organizowane w ramach poszczególnych przedmiotów. W trakcie tych zajęć studenci: zapoznają się z funkcjonowaniem m.in.: Instytutu Techniki Cieplnej urządzenia i problematyka badawcza w zakresie ochrony przed hałasem i wibracjami; Elektrociepłowni EC IV SA urządzenia oczyszczające spaliny oraz funkcjonowanie monitoringu atmosfery; 13

14 D. Babska, L. Kucharczyk 14 - Grupowej Oczyszczalni Ścieków urządzenia służące do oczyszczania ścieków i przeróbki osadów; - Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej technologie ochrony środowiska; - Okręgowej Dyrekcji Lasów Państwowych, Biura Planowania Przestrzennego Woj. Łódzkiego, Ośrodka Badawczo Rozwojowego Ekologii Miast, gdzie poznają specyfikę funkcjonowania instytucji związanych z ochroną środowiska; wykonują zadania pod opieką prowadzącego zajęcia: są to zwykle prace społecznie użyteczne np. inwentaryzacje wysokiej zieleni w mieście (dendroflora cmentarzy, parków lub zadrzewienia przyuliczne); przeprowadzają ankiety dotyczące badania postaw społecznych na temat Świadomości ekologicznej mieszkańców wsi czy estetycznych potrzeb mieszkańców naszego miasta w ankiecie Łódź-zielone miasto?; uzyskane wyniki są analizowane na interdyscyplinarnych konwersatoriach III roku. 2. Wyjazdy 1-2 dniowe, organizowane na terenie województwa łódzkiego lub na obszarach sąsiednich województw (np. świętokrzyskiego i śląskiego). Zajęcia te można podzielić ze względu na poruszaną w nich tematykę na: zajęcia specjalistyczne poświęcone np.: problemom zaopatrzenia Łodzi w wodę i czystości wód łódzkich rzek Mroga, Bzura, Ner, Jasień;

15 Zajęcia terenowe w programie studiów ochrona środowiska w Uniwersytecie Łódzkim ekologii rzeki na przykładzie Drzewiczki; budowie geologicznej i wpływowi górnictwa na środowisko, na przykładzie kopalni soli w Kłodawie, węgla brunatnego w Koninie i Bełchatowie, piaskowca w Zapniowie; poznaniu problemów funkcjonowania i zarządzania parkami narodowymi i parkami krajobrazowymi: PK Wzniesień Łódzkich, Przedborskiego PK, Sulejowskiego PK, Jurajskich PK oraz Kampinoski PN i Świętokrzyski PN; zapoznaniu się z problemami ochrony w rezerwatach przyrody: Kruszewiec, Niebieskie Źródła, Dębowiec, Murawy Dobromierskie i inne; funkcjonowaniu i roli Stacji Monitoringu Przyrodniczego na przykładzie stacji w Treście k/sulejowa i Międzynarodowego Centrum Ekologii PAN w Łodzi 3. Długie wyjazdy terenowe trwające od 3 do 6 dni o charakterze interdyscyplinarnym, w których uczestniczą specjaliści z różnych dziedzin: geografowie, botanicy i zoologowie. Celem ich jest poznanie specyfiki poszczególnych regionów naszego kraju zarówno pod kątem ich różnorodności przyrodniczej jak i bogactwa kulturowego. Zajęcia te przeprowadzane są: na Warmii i Mazurach, w Borach Tucholskich, na Górnym Śląsku, w Tatrach, Pieninach i Sudetach. (Załącznik 2, 3) Specyfika tych zajęć wynika również z faktu współuczestnictwa studentów w ich realizacji. Polega to na wcześniejszym przygotowaniu i zreferowaniu w terenie opracowanych tematów. Często ujawniają się w ten sposób prywatne zainteresowania studentów np. budownictwem regionalnym, fotografią przyrodniczą, historią odwiedzanych regionów czy geologią. (Załącznik 4). Szczególną formą rozwijania wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych studentów jest 2. tygodniowe interdyscyplinarne praktikum ekologiczne, które przez wiele lat realizowane było na terenie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego, a obecnie Spalskiego PK. Głównym jego celem jest wyrabianie samodzielności naukowej umiejętności doboru, selekcji, analizy i prezentacji zebranych materiałów i uzyskanych wyników oraz umiejętności współpracy w grupie. 15

16 D. Babska, L. Kucharczyk Oddzielną grupę stanowią zajęcia terenowe realizowane na IV i V roku studiów w ramach tzw. bloków specjalizacyjnych. Dla przykładu studenci bloku Konserwatorska ochrona przyrody oprócz zajęć związanych bezpśrednio z terenem objętym pracą magisterską uczestniczą w wyjazdach: na Roztocze, do Białowieskiego Parku Narodowego, Parku Narodowego Ujścia Warty i Ogrodu Botanicznego w Berlinie. W ostatnich latach, w ramach prac badawczych Katedry Ochrony Przyrody, studenci ostatnich lat studiów, przeprowadzają inwentaryzacje przyrodnicze parków łódzkich. Wyniki tych prac są wykorzystywane w wydawnictwach dotyczących historii i wartości przyrodniczych parków Łodzi. Studenci IV. i V. roku bloku Biologiczne podstawy ochrony wód od kilku lat uczestniczą w Kursie biologii morza, który odbywa się na Lazurowym Wybrzeżu (Francja). Dużą uwagę, szczególnie na pierwszym roku studiów, przywiązuje się do rozbudzenia ciekawości i samodzielności poznawczej studentów na przykładzie najbliższych okolic regionu łódzkiego. W ramach nich uczestnicy tych zajęć poznają: budowę geologiczną wychodni w Zapniowie, Bielowicach i Inowłodzu, kopalnictwo soli, morfologię i rzeźbę strefy krawędziowej Wyżyny Łódzkiej na przykładzie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich, funkcjonowanie Arboretum SGGW w Rogowie oraz środowisko przyrodnicze, historię i kulturę Łodzi na całodziennym spacerze doliną rzeki Jasień. Na drugim roku studiów zajęcia terenowe nastawione są m.in. na poznanie systemu ochrony przyrody w Polsce Środkowej. Dlatego w programie znajdują się wizyty w: Kampinoskim Parku Narodowym, Przedborskim Parku Krajobrazowym, Jurajskich PK, i innych chronionych obiektach. W każdym z wymienionych wyżej obiektów przedstawiane są zagadnienia związane z funkcjonowaniem zwiedzanego obiektu i jego specyficzne cechy. Na trzecim i czwartym roku studiów ćwiczenia terenowe prowadzone są na odległych od uczelni obszarach. Studenci poznają przyrodę i funkcjonowanie górskich i wyżynnych parków narodowych (Tatrzańskiego PN, Pienińskiego PN, Babiogórskiego PN, Karkonoskiego PN, Roztoczańskiego PN). Zapoznają się z problemami ochrony środowiska na poddanych silnej antropopresji terenach Górnego Śląska oraz w Górach Izerskich. Poznają środowisko przyrodnicze i kulturowe, dla wielu z nich jeszcze ciągle nieznane. Zajęcia terenowe są istotnym składnikiem procesu dydaktycznego na kierunku ochrona środowiska w Uniwersytecie Łódzkim. Uświadamiają one złożoność problematyki związanej z ochroną środowiska regionu i kraju, przygotowują do samodzielnej pracy terenowej po ukończeniu studiów, pozwalają poznać nie tylko najbliższe otoczenie zamieszkania, ale także odleglejsze regiony kraju. Ważnym zadaniem zajęć terenowych, szczególnie na pierwszym roku studiów, jest także integracja grupy studentów oraz wypracowanie umiejętności pracy w grupie. Literatura 1. Frątczak J Edukacja przez przyrodę w teorii i praktyce. Zesz. nauk. WSP w Bydgoszczy, Stud. Przyrod. 8: Zaczyński W. P Uczenie się przez przeżywanie. Rzecz o teorii wszechstronnego kształcenia. Wyd. Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa. 16

17 Zajęcia terenowe w programie studiów ochrona środowiska w Uniwersytecie Łódzkim Załącznik 2. Ćwiczenia terenowe Warmia i Mazury I rok studiów stacjonarnych Ćwiczenia: 24 h. semestr 2. Cele ćwiczeń Poznanie charakterystycznych cech krajobrazu ukształtowanego podczas ostatniego zlodowacenia, zapoznanie się z roślinnością jeziorną oraz zamieszkującą te siedliska ornitofauną, rozpoznawanie typu jeziora po zasiedlającej je roślinności, zapoznanie się z charakterystycznymi cechami roślinności występującej w północno-wschodniej części kraju, poznanie bogactwa kulturowego Warmii i wschodniej części Mazur. Tematyka ćwiczeń 1. Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy położony w krajobrazie ukształtowanym w okresie ostatniego zlodowacenia. - Rezerwat florystyczny Czarny Bryńsk (roślinność jeziora eutroficznego, pasy roślinności w jeziorze, kłoć wiechowata element atlantycki w naszej florze). - Rezerwat geomorfologiczno-leśny Jar Brynicy (dąb Rzeczypospolitej pomnik przyrody, przełom rzeki Brynicy, łęg jesionowo-olszowy). - Rezerwat krajobrazowo-torfowiskowy Torfowisko Piaseczeńskie (dystroficzne Jezioro Piaseczeńskie z charakterystyczną roślinnością, roślinność torfowiska przejściowego). 2. Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego (PKPI) obejmujący Jeziorak i sąsiadujące z nim jeziora i obszary leśne. - Rezerwat ornitologiczny Jezioro Karaś (jezioro i otaczające je bagna i lasy jako miejsca lęgowe ptactwa wodnego i błotnego). Poza PKPI. - Rezerwat krajobrazowo-leśny Jasne (oligotroficzne Jezioro Jasne i dystroficzne Jezioro Luba, roślinność torfowiska wysokiego, fauna i flora jeziora oligotroficznego i dystroficznego). W PKPI. - Rezerwat torfowiskowy Zielony Mechacz (bór bagienny, torfowisko wysokie i relikt glacjalny malina moroszka). Poza PKPI. 3. Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich (PKGD) obejmujący zespoły wzgórz morenowych porośniętych naturalnymi lasami liściastymi w tym także bukowymi. - Góra Dylewska najwyższe wzniesienie na terenie PKGD, ścieżka przyrodnicza. - Rezerwat krajobrazowy Źródła Łyny (misy źródliskowe, lasy łęgowe porastające dno doliny Łyny i grądy porastające skarpy jej doliny). Poza PKGD. 4. Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej (PKWE) obejmuje bardzo malowniczy, urozmaicony morfologicznie obszar moreny dennej z zespołami drumlinów i jarów. - Pomnikowy dąb w Kadynach. - Rezerwat leśny Kadyński Las (flora lasu bukowego). - Rezerwat ornitologiczny Jezioro Drużno (miejsce lęgowe ptactwa wodnego i błotnego, stanowiska interesujących gatunków wodnych m.in. grzybieńczyka wodnego). Poza PKWE. 5. Obiekty zabytkowe (zamek krzyżacki w Malborku, Frombork, Muzeum Budownictwa Wiejskiego w Olsztynku). 17

18 D. Babska, L. Kucharczyk Załącznik 3. Ćwiczenia terenowe Górnośląski Okręg Przemysłowy -Tatry Pieniny- Babia Góra III rok studiów stacjonarnych Ćwiczenia: 60 h, semestr 6. Cele ćwiczeń Zapoznanie studentów z problemami ochrony środowiska Górnego Śląska, możliwość obserwacji w terenie zmian wywołanych działalnością przemysłową i dewastacją środowiska, a także przykładów korzystnych działań ochronnych. Celem drugiej części zajęć terenowych jest zapoznanie studentów z walorami przyrodniczymi i turystycznymi górskich parków narodowych. Przekazanie studentom podstaw wiedzy dotyczącej organizacji ochrony przyrody w Polsce na przykładzie parków narodowych Tatrzańskiego, Pienińskiego i Babiogórskiego. Zapoznanie z przyrodą - szczególnie z geologią, geomorfologią, florą i roślinnością polskich Karpat i Sudetów, a także nabycie umiejętności obserwowania i rozpoznawania gatunków roślin i zwierząt w terenie oraz nabycie umiejętności poruszania się w terenie, prowadzenia obserwacji zjawisk przyrodniczych i ich dokumentowania. Tematyka ćwiczeń 1. Śląska konurbacja przemysłowa; problemy kształtowania i ochrony środowiska GOP; odziaływanie przemysłu GOP na atmo-, hydro- i pedosferę; rekultywacja, obszary cenne przyrodniczo. 2. Walory naukowe, przyrodnicze i estetyczne Tatr i Podhala ze szczególnym uwzględnieniem Tatrzańskiego Parku Narodowego: budowa geologiczna Tatr; szata roślinna - flora tatrzańska: gatunki endemiczne, reliktowe i chronione, roślinność - piętra roślinne; ochrona przyrody Tatr - funkcjonowanie TPN; Kotlina Nowotarska - torfowisko Baligówka - rodzaje torfowisk, flora torfowisk; Rezerwat Przełom Białki; funkcjonowanie górskiego, transgranicznego parku narodowego; turystyka a ochrona przyrody ; spotkanie z dyrektorem TPN; Trasy: Dolina Kościeliska, Sarnia Skała, Dolna Białego, Dolina Lejowa, Dolina Roztoki, Dolina Pięciu Stawów, Dolina Rybiego Potoku. 3. Walory naukowe, przyrodnicze i estetyczne Pienińskiego Parku Narodowego: szata roślinna i jej ochrona, flora gatunki endemiczne, reliktowe i chronione; Zbiornik Czorsztyński; walory kulturowe i historyczne Parku - zamek w Niedzicy; trasy: Krościenko n. Dunajcem, Sokolica, Przełęcz Szopka, Wąwóz Sobczański, Sromowce Niżne. 5. Walory naukowe, przyrodnicze i estetyczne Babiogórskiego Parku Narodowego: flora i roślinność Beskidu Wysokiego: turystyka w BPN; trasa: Przełęcz Krowiarki, Sokolica, Babia Góra, Markowe Szczawiny, Zawoja Markowa. 18

19 Ochrona środowiska na uniwersyteckich studiach przyrodniczych Krystyna Borecka Uniwersytet Opolski GENEZA I ROZWÓJ KONCEPCJI KSZTAŁCENIA NA PIERWSZYM W KRAJU UNIWERSYTECKIM KIERUNKU OCHRONA ŚRODOWISKA (PRZYKŁAD OPOLSKI) Zarys treści: W pracy zaprezentowano i dokładnie scharakteryzowano podstawowe elementy, które zarówno in statu nascendi, czyli w chwili tworzenia kierunku, jak i obecnie wywierają największy wpływ na kształt uniwersyteckiej edukacji środowiskowej. Szczególną uwagę zwrócono na założenia koncepcyjne i ogólne zasady konstruowania systemu kształcenia na kierunku OŚ oraz pokazano znaczenie, ważnych dla jego sprawnego funkcjonowania, a zmieniających się w czasie tzw. czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Przedstawione zmiany w organizacji i przebiegu procesu dydaktycznego na kierunku OŚ w Uniwersytecie Opolskim obejmują lata Uwarunkowania zewnętrzne powołania kierunku Ochrony Środowiska Idea stworzenia podstaw profesjonalnego kształcenia w zakresie ochrony środowiska, w ramach samodzielnego kierunku o profilu uniwersyteckim (obok kierunków na uczelniach technicznych, takich jak: Systemy Ochrony Środowiska, Inżynieria Środowiska czy Inżynieria Sanitarna) zrodziła się pod koniec lat 80-tych ubiegłego stulecia w zespole pracowników Zakładu Ochrony i Kształtowania Środowiska kierowanego przez doc. Krystynę Dubel, i funkcjonującego na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Na forum międzynarodowym rozwój edukacji środowiskowej (symbolicznie oznaczanej EE Environmental Education) już wówczas uznawano za jedno z pilniejszych zadań współczesności i traktowano jako jeden z najskuteczniejszych sposobów osiągnięcia powodzenia i społecznej akceptacji zmian ukierunkowanych na wdrażanie do praktyki zasad ekorozwoju. W naszym kraju transformacja ustrojowo-polityczna zapoczątkowana w 1989 roku i towarzyszące jej przemiany świadomościowe społeczeństwa wywołały po okresie niemal całkowitej ignorancji wobec narastających problemów środowiskowych prawdziwy urodzaj koncepcji dotyczących realizacji najważniejszych celów powstającej polityki ekologicznej państwa i wypełnienia ogromnej luki w społecznej 19

20 K. Borecka wiedzy nt. faktycznego stanu środowiska przyrodniczego w kraju i jego poszczególnych regionach. Powoli oczywisty stawał się fakt, że degradacji środowiska nie powstrzyma się za pomocą samych tylko mechanizmów prawnych bądź ekonomicznych czy nawet określonych rozwiązań technicznych, jeśli nie będzie im towarzyszyć zrozumienie i profesjonalne wsparcie społeczne. Była to konkluzja o istotnym znaczeniu, bowiem w tym czasie poza wymienionymi możliwościami specjalistycznej edukacji środowiskowej w ramach samodzielnego kierunku studiów, istniało w naszym kraju naprawdę niewiele ośrodków akademickich (nie mówiąc o szkolnictwie niższych szczebli) kierujących swoją ofertę dydaktyczną do szerokiego kręgu odbiorców zainteresowanych nie tyle rozwiązaniami inżynierskimi w ochronie środowiska, co rzetelną wiedzą nt. ochroniarskiej profilaktyki i kreowania nowej hierarchii wartości w relacjach człowiek przyroda. Na dobrą sprawę tego typu edukacja była realizowana w owym czasie głównie na studiach podyplomowych, takich jak np. działające od 1969 r. przy AR w Krakowie Studium Podyplomowe Ochrony Przyrody im. S. Myczkowskiego (prof. J. Greszta) i od 1978 r. w SGGW w Warszawie Studium Ochrony i Kształtowania Środowiska (prof. H. Zimny) oraz studia o tej samej nazwie funkcjonujące od 1984 r. w WSP Kielce (prof. S. Więckowska) i od 1987 r. w UMK Toruń (prof. J. Wilkoń-Michalska), czy wreszcie studium uruchomione także w 1987 r. na AGH w Krakowie pod nazwą Kompleksowe Kształcenie z Zakresu Ochrony Środowiska (prof. J. Dobrowolski), a w rok później na Politechnice Lubelskiej Międzyuczelniane Studium Podyplomowe Ochrony Środowiska (prof. L. Pawłowski). Więcej informacji o tych i innych formach profesjonalnej EE (na polskich wyższych uczelniach) przed transformacją ustrojową oraz w latach można znaleźć w obszernym opracowaniu autorstwa Dubel, Borecka (1993). Wszystkie wymienione czynniki zewnętrzne w połączeniu z niezwykłą determinacją i zaangażowaniem zespołu doc. Dubel (także władz WSP w Opolu) zaowocowały uruchomieniem w roku akademickim 1990/1991 pierwszych w kraju stacjonarnych 5-letnich studiów magisterskich (o profilu uniwersyteckim), początkowo o nazwie Systemy Ochrony Środowiska, zmienionej na Ochrona Środowiska po podjęciu przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego (w dniu r.) uchwały o jej zamieszczeniu na obowiązującej wówczas liście kierunków studiów. Na I rok nowego kierunku przyjęto 50 studentów, z których co warto podkreślić sześciu po ukończeniu studiów podjęło (już w Uniwersytecie Opolskim) pracę w charakterze asystenta, a dzisiaj przygotowuje swoje rozprawy habilitacyjne z zakresu szeroko rozumianej ochrony środowiska. O znaczeniu tego pionierskiego dokonania dla rozwoju uniwersyteckiej edukacji środowiskowej świadczy fakt, że już w latach samodzielny kierunek Ochrona Środowiska został uruchomiony w takich polskich uniwersytetach jak: UAM, UG, UŁ, UMCS (studia dwustopniowe), UWr i KUL. W pozostałych uniwersytetach specjalistycz- 20

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ŚRODOWISKA II STOPIEŃ

OCHRONA ŚRODOWISKA II STOPIEŃ Załącznik nr 5 do Uchwały nr 2 Rady WFCh z dnia 11.06.2015 1 OCHRONA ŚRODOWISKA II STOPIEŃ Dokumentacja związana z programem studiów na kierunku OCHRONA ŚRODOWISKA prowadzonym na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej

Bardziej szczegółowo

Specjalności do wyboru na kierunku geografia

Specjalności do wyboru na kierunku geografia Instytut Geografii Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie Specjalności do wyboru na kierunku geografia I rok geografii stacjonarnej, studia I stopnia (licencjackie) 2009/2010 Specjalności realizowane

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Dydaktyka przyrody 1, 2 Nazwa w j. ang. Didactic of natural science Kod Punktacja ECTS* 6 Koordynator Dr

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Edukacja dla zrównoważonego rozwoju 2

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Edukacja dla zrównoważonego rozwoju 2 KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią (nazwa specjalności) Nazwa Edukacja dla zrównoważonego rozwoju 2 Nazwa w j. ang. Education for sustainable development 2 Kod Punktacja

Bardziej szczegółowo

IV. wzór opisu modułu kształcenia/przedmiotu (sylabus). Opis modułu kształcenia / przedmiotu (sylabus)

IV. wzór opisu modułu kształcenia/przedmiotu (sylabus). Opis modułu kształcenia / przedmiotu (sylabus) IV. wzór opisu modułu kształcenia/przedmiotu (sylabus). Opis modułu kształcenia / przedmiotu (sylabus) Rok akademicki: Grupa przedmiotów: Numer katalogowy: Nazwa przedmiotu 1) : Tłumaczenie nazwy na jęz.

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Wydział Prawa, Administracji i Stosunków Miedzynarodowych

Bardziej szczegółowo

OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO"

OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO dr Beata Kijak Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Wydział Chemii, Zakład Chemii Środowiska OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO" jako kurs integrujący zróżnicowane tematycznie wątki ochrony środowiska XXIV

Bardziej szczegółowo

Turystyka na terenach antropogenicznych

Turystyka na terenach antropogenicznych Turystyka na terenach antropogenicznych - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Turystyka na terenach antropogenicznych Kod przedmiotu 06.4-WI-ArchKD-turyst.- 16 Wydział Kierunek Wydział Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Wydział Przyrodniczy. Kierunek BIOLOGIA. www.ib.uph.edu.pl

Wydział Przyrodniczy. Kierunek BIOLOGIA. www.ib.uph.edu.pl Wydział Przyrodniczy Kierunek BIOLOGIA www.ib.uph.edu.pl BIOLOGIA Kierunek z ponad 40-letnią tradycją, który posiada pozytywną ocenę Państwowej Komisji Akredytacyjnej oraz Polskiej Komisji Akredytacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Kierunek studiów: Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Edukacja ekologiczna. Ecological Education. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Edukacja ekologiczna. Ecological Education. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Edukacja ekologiczna Ecological Education Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr hab. Katarzyna Potyrała Prof. UP Zespół dydaktyczny Dr hab. Katarzyna Potyrała Prof. UP

Bardziej szczegółowo

8. Informatyka 9. Flora i fauna Polski 10. Geodezja i kartografia 11. Planowanie przestrzenne 12. Meteorologia i klimatologia

8. Informatyka 9. Flora i fauna Polski 10. Geodezja i kartografia 11. Planowanie przestrzenne 12. Meteorologia i klimatologia PLAN 3,5-LETNICH STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (INŻYNIERSKICH) STACJONARNYCH (DZIENNYCH) I NIESTACJONARNYCH (ZAOCZNYCH) NA KIERUNKU OCHRONA ŚRODOWISKA PRZEDMIOTY KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO, PODSTAWOWE I KIERUNKOWE

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

Przedmiot wybieralny 14. Kod przedmiotu. Informacje ogólne. Nazwa przedmiotu Przedmiot wybieralny WB-OSP-PW-14-Ć-S15_pNadGenC5HW1.

Przedmiot wybieralny 14. Kod przedmiotu. Informacje ogólne. Nazwa przedmiotu Przedmiot wybieralny WB-OSP-PW-14-Ć-S15_pNadGenC5HW1. Przedmiot wybieralny 14... opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot wybieralny 14... Kod przedmiotu 13.9-WB-OSP-PW-14-Ć-S15_pNadGenC5HW1 Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/014 WydziałPrawa, Administracji i Stosunków Miedzynarodowych Kierunek

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 168/2014 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r.

Uchwała nr 168/2014 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r. Uchwała nr 168/2014 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r. w sprawie: utworzenia na Wydziale Leśnym kierunku studiów ochrona przyrody na poziomie studiów drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

GGiOŚ - Ochrona Środowiska - opis kierunku 1 / 5

GGiOŚ - Ochrona Środowiska - opis kierunku 1 / 5 GGiOŚ Ochrona Środowiska opis kierunku 1 / 5 Warunki rekrutacji na studia Wymagania wstępne i dodatkowe: Kandydat powinien posiadać wiedzę na poziomie liceum z zakresu nauk ścisłych i przyrodniczych, w

Bardziej szczegółowo

30 2 Zal. z oc. Język obcy nowożytny 60/4 30 30 4 Zal z oc. 8 Psychologia 15/1 15 1 Zal z oc. 9 Pedagogika 30/2 30 2 Zal z oc.

30 2 Zal. z oc. Język obcy nowożytny 60/4 30 30 4 Zal z oc. 8 Psychologia 15/1 15 1 Zal z oc. 9 Pedagogika 30/2 30 2 Zal z oc. Lp. Przedmiot Załącznik Nr 1 do Uchwały nr XX Rady Wydziału Nauk Technicznych z dnia 29 maja 2013 roku Program i plan kształcenia dla studiów doktoranckich - stacjonarnych w dyscyplinie inżynieria rolnicza.

Bardziej szczegółowo

Oferta studiów 2015/2016

Oferta studiów 2015/2016 Oferta studiów 2015/2016 Zapraszamy na cieszące się dużym zainteresowaniem kandydatów i renomą, atrakcyjne studia 1.stopnia (licencjackie), 2. stopnia (magisterskie) i 3. stopnia (doktoranckie) na kierunkach:

Bardziej szczegółowo

kierunek: Ochrona Środowiska studia niestacjonarne I stopnia realizacja od roku akad. 2013/2014 (I i II rok) ECTS w semestrze Przedmioty ogólne

kierunek: Ochrona Środowiska studia niestacjonarne I stopnia realizacja od roku akad. 2013/2014 (I i II rok) ECTS w semestrze Przedmioty ogólne kierunek: Ochrona Środowiska studia niestacjonarne I stopnia realizacja od roku akad. 2013/2014 (I i ) Przedmioty ogólne NAZWA PRZEDMIOTU I 1. 2. 3. 4. 5. 6. w. w. w. w. w. w. aud. lab. ogólne 112 1 2

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT GEOGRAFII UNIWERSYTETU PEDAGOGICZNEGO im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w KRAKOWIE SEMINARIA DYPLOMOWE GEOGRAFIA 1.

INSTYTUT GEOGRAFII UNIWERSYTETU PEDAGOGICZNEGO im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w KRAKOWIE SEMINARIA DYPLOMOWE GEOGRAFIA 1. INSTYTUT GEOGRAFII UNIWERSYTETU PEDAGOGICZNEGO im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w KRAKOWIE SEMINARIA DYPLOMOWE GEOGRAFIA 1. STOPNIA 2016/2017 Dr hab., prof. UP Tomasz Bryndal Organizacja seminarium Kurs

Bardziej szczegółowo

kierunek: Ochrona Środowiska studia stacjonarne I stopnia realizacja od roku akad. 2013/2014 (I i II rok) ECTS w semestrze Przedmioty ogólne

kierunek: Ochrona Środowiska studia stacjonarne I stopnia realizacja od roku akad. 2013/2014 (I i II rok) ECTS w semestrze Przedmioty ogólne kierunek: Ochrona Środowiska studia stacjonarne I stopnia realizacja od roku akad. 2013/2014 (I i ) Przedmioty ogólne NAZWA PRZEDMIOTU I 1. 2. 3. 4. 5. 6. w. w. w. w. w. w. aud. lab. ogólne 270 1 2 3 4

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Zespół dydaktyczny

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Zespół dydaktyczny KARTA KURSU Ochrona środowiska, studia I stopnia studia stacjonarne Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona przyrody Protection of nature Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator IB: dr Małgorzata Kłyś IG: dr Piotr Lewik

Bardziej szczegółowo

Kierunek Rolnictwo - cele praktyk, formy realizacji, system kontroli, zaliczanie

Kierunek Rolnictwo - cele praktyk, formy realizacji, system kontroli, zaliczanie Kierunek Rolnictwo - cele praktyk, formy realizacji, system kontroli, zaliczanie Praktyka obowiązuje wszystkich studentów III roku studiów stacjonarnych i niestacjonarnych kierunku Rolnictwo, a jej zaliczenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY stacjonarne i niestacjonarne studia licencjackie (I stopień), praktyczny profil kształcenia. Celem studiów na kierunku Bezpieczeństwo i Higiena

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody w procesach inwestycyjnych

Ochrona przyrody w procesach inwestycyjnych Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe Ochrona przyrody w procesach inwestycyjnych Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe Ochrona przyrody w procesach

Bardziej szczegółowo

Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze

Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Przyrody Protection of Nature Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Środowiska I Protection of Environment Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele

Bardziej szczegółowo

Plany urządzania lasów (wybieralny)

Plany urządzania lasów (wybieralny) Plany urządzania lasów (wybieralny) - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Plany urządzania lasów (wybieralny) Kod przedmiotu 06.4-WI-ArchKP-plany.urządz.las.- 16 Wydział Kierunek Wydział

Bardziej szczegółowo

Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II - opis przedmiotu

Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II - opis przedmiotu Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II Kod przedmiotu 06.4-WI-ArchKP-proj.obiektów II-

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW GOSPODARKA PRZESTRZENNA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL KSZTAŁCENIA OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW GOSPODARKA PRZESTRZENNA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL KSZTAŁCENIA OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW GOSPODARKA PRZESTRZENNA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL KSZTAŁCENIA OGÓLNOAKADEMICKI Opis efektów kształcenia dla kierunku Kierunek gospodarka przestrzenna to studia

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne do tworzenia programów kształcenia, w tym programów i planów studiów, o profilu praktycznym w Politechnice Wrocławskiej

Wytyczne do tworzenia programów kształcenia, w tym programów i planów studiów, o profilu praktycznym w Politechnice Wrocławskiej Wytyczne do tworzenia programów kształcenia, w tym programów i planów studiów, o profilu praktycznym w Politechnice Wrocławskiej 1. Postanowienia ogólne 1. Poniższe postanowienia dotyczą programów kształcenia,

Bardziej szczegółowo

Profil kształcenia. 1. Jednostka prowadząca studia doktoranckie: Wydział Leśny Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Profil kształcenia. 1. Jednostka prowadząca studia doktoranckie: Wydział Leśny Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Program kształcenia na stacjonarnych studiach trzeciego stopnia (studiach doktoranckich) na kierunku Leśnictwo na Wydziale Leśnym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego 1. Jednostka prowadząca studia doktoranckie:

Bardziej szczegółowo

Kierunek: ochrona środowiska

Kierunek: ochrona środowiska rok studiów: I studia stacjonarne pierwszego stopnia rok akademicki 2014/2015 w ćw kon lab EC zal egz w ćw kon lab EC zal egz 1 Bezpieczeństwo pracy i ergonomia 2 Ochrona własności intelektualnej 3 Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU NOWY KIERUNEK NA WYDZIALE INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA UZ

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU NOWY KIERUNEK NA WYDZIALE INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA UZ ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU NOWY KIERUNEK NA WYDZIALE INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA UZ Nazwa kierunku: architektura krajobrazu Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Tytuł zawodowy uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie i ochrona krajobrazu

Kształtowanie i ochrona krajobrazu Kształtowanie i ochrona krajobrazu Proseminarium licencjackie Zakład Geoekologii Instytutu Geografii Fizycznej dr Ewa Malinowska GEOEKOLOGIA naukowa synteza informacji o środowisku BADANIA CZYSTE służą

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Edukacja ekologiczna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-111-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

Ekologia roślin i fitosocjologia SYLABUS A. Informacje ogólne

Ekologia roślin i fitosocjologia SYLABUS A. Informacje ogólne Ekologia roślin i fitosocjologia SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU 1.1.1 Metody ilościowe w zarządzaniu I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: RiAF_PS5 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

OBSZARY PRZYRODNICZO CENNE W PROCESACH RACJONALNEGO PLANOWANIA PRZESTRZENI

OBSZARY PRZYRODNICZO CENNE W PROCESACH RACJONALNEGO PLANOWANIA PRZESTRZENI UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI w OLSZTYNIE WYDZIAŁ GEODEZJI I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ KATEDRA PLANOWANIA I INŻYNIERII PRZESTRZENNEJ OBSZARY PRZYRODNICZO CENNE W PROCESACH RACJONALNEGO PLANOWANIA PRZESTRZENI

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA ORGANIZACYJNE

ZACHOWANIA ORGANIZACYJNE 1.1.1 Zachowania organizacyjne I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE ZACHOWANIA ORGANIZACYJNE Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P9 Wydział Zamiejscowy w Ostrowie

Bardziej szczegółowo

Wydziałowe Standardy Zapewnienia Jakości Kształcenia na Wydziale Elektrotechniki Automatyki i Informatyki Załącznik do Uchwały Rady Wydziału Nr 79/14

Wydziałowe Standardy Zapewnienia Jakości Kształcenia na Wydziale Elektrotechniki Automatyki i Informatyki Załącznik do Uchwały Rady Wydziału Nr 79/14 Wydziałowe Standardy Zapewnienia na Wydziale Elektrotechniki Automatyki i Informatyki Załącznik do Uchwały Rady Wydziału Nr 79/14 Część l - Założenia ogólne Systemu 1 1. Zasadniczymi celami Wydziałowych

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIS408 Ochrona środowiska w transporcie Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty:

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty: Uchwała o zmianach w programie studiów doktoranckich na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji z siedzibą w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych oraz Międzywydziałowych Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Podstawy gospodarowania gruntami WF-ST1-GI--12/13Z-PWYG. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Zajęcia projektowe: 30

Podstawy gospodarowania gruntami WF-ST1-GI--12/13Z-PWYG. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Zajęcia projektowe: 30 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Podstawy gospodarowania gruntami Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Polityka i strategia bezpieczeństwa RP 2. KIERUNEK: Politologia 3. POZIOM STUDIÓW: I stopień 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar Profil Poziom Forma Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Dziedziny nauki i dyscypliny

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody cz.1 Rok akademicki: 2015/2016 Kod: HKL-2-109-OD-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Humanistyczny Kierunek: Kulturoznawstwo Specjalność: Ochrona dóbr natury i dóbr kultury Poziom

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE KONCEPCJE MARKETINGU

NOWOCZESNE KONCEPCJE MARKETINGU 1.1.1 Nowoczesne koncepcje marketingu I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE NOWOCZESNE KONCEPCJE MARKETINGU Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: HiM_PS2 Wydział

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r.

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych dotyczących tworzenia programów kształcenia na studiach

Bardziej szczegółowo

MARKETING MIAST I REGIONÓW

MARKETING MIAST I REGIONÓW 1.1.1 Marketing miast i regionów I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE MARKETING MIAST I REGIONÓW Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: HiM_PS1 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

P l a n s t u d i ó w. poziom 6

P l a n s t u d i ó w. poziom 6 Wydział prowadzący kierunek studiów: P l a n s t u d i ó w Biologii i Ochrony Środowiska Kierunek studiów: (nazwa kierunku musi być adekwatna do zawartości programu kształcenia a zwłaszcza do zakładanych

Bardziej szczegółowo

Akademia Dziedzictwa. Strona 1

Akademia Dziedzictwa. Strona 1 Akademia Dziedzictwa Akademia Dziedzictwa IX edycja, MCK, MSAP UEK, Kraków 2015-2016 Założenia programowo-organizacyjne studiów podyplomowych dotyczących zarządzania dziedzictwem kulturowym: Akademia Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Załącznik nr 1 do procedury nr W_PR_1 Nazwa przedmiotu: Technologia Wastewater technology Kierunek: inżynieria środowiska Kod przedmiotu: 5.3.1 Rodzaj przedmiotu: obieralny, moduł 5.3 Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Przewodnik do planowania programu kształcenia na II roku studiów niestacjonarnych I stopnia. Kierunek: Ochrona środowiska

Przewodnik do planowania programu kształcenia na II roku studiów niestacjonarnych I stopnia. Kierunek: Ochrona środowiska Przewodnik do planowania programu kształcenia na II roku studiów niestacjonarnych I stopnia Kierunek: Ochrona środowiska Przeznaczony dla studentów, którzy w roku 2016/17 studiują na I roku studiów niestacjonarnych

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU BIOLOGIA OPIS OGÓLNY STUDIÓW

Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU BIOLOGIA OPIS OGÓLNY STUDIÓW Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU BIOLOGIA OPIS OGÓLNY STUDIÓW Wydział/Jednostka prowadząca studia podyplomowe Nazwa studiów Typ studiów

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Przyroda UwB. I rok studiów

Przyroda UwB. I rok studiów Przyroda UwB I rok studiów 1. Matematyka (PP) 15 15 30 2 Z 2. Ergonomia i BHP (PO) 10 10 1 Z 3. Język obcy (PO) 30 30 2 Z 4. Chemia ogólna (PP) 30 30 60 4 E 5. Biologia komórki (PP) 15 15 30 2 E 6. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Program Edukacji Środowiskowej Pienińskiego Parku Narodowego

Program Edukacji Środowiskowej Pienińskiego Parku Narodowego Program Edukacji Środowiskowej Pienińskiego Parku Narodowego Wprowadzając w życie Program Edukacji Środowiskowej wyznaczono dwa główne cele dla których jest on realizowany: - podniesienie kultury zwiedzania

Bardziej szczegółowo

Praktyka ciągła asystencka w placówkach integracyjnych (oddziałach) - przedszkole/szkoła

Praktyka ciągła asystencka w placówkach integracyjnych (oddziałach) - przedszkole/szkoła Kod przedmiotu: 10-2P-TPE1 Praktyka ciągła asystencka w placówkach integracyjnych (oddziałach) - przedszkole/szkoła Praktyki organizowane są na podstawie Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Bardziej szczegółowo

Polityka transportowa i regionalna Unii Europejskiej

Polityka transportowa i regionalna Unii Europejskiej Jednostka organizacyjna: Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 i 2013/2014 Wydział Turystyki i Rekreacji II stopień,

Bardziej szczegółowo

1. Postanowienia ogólne

1. Postanowienia ogólne Zał. do ZW 1/2017 Wytyczne do tworzenia programów kształcenia, w tym programów i planów studiów o profilu ogólnoakademickim w Politechnice Wrocławskiej uchwalanych po dniu 1 października 2016 r. 1. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki Forma

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny Karta przedmiotu obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska. Program kształcenia. STUDIA PODYPLOMOWE Specjalność Biologia

Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska. Program kształcenia. STUDIA PODYPLOMOWE Specjalność Biologia Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE Specjalność Biologia Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia podyplomowe Specjalność Biologia 2. Zwięzły opis kierunku

Bardziej szczegółowo

Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim

Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim 1. Przyporządkowanie kierunku studiów do obszarów kształcenia opisanych w Krajowych Ramach Kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. realizacji. Dane podstawowe. Efekty i cele.

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. realizacji. Dane podstawowe. Efekty i cele. Sylabus przedmiotu: Specjalność: Ekologia i zarządzanie środowiskiem Wszystkie specjalności Data wydruku: 21.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1.1. Nazwa kierunku studiów GOSPODARKA PRZESTRZENNA 1.2. Poziom kształcenia Studia II stopnia 1.3. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 1.4. Forma studiów

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA

Bardziej szczegółowo

K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) W Y D R U K Z S Y S T E M U

K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) W Y D R U K Z S Y S T E M U K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) W Y D R U K Z S Y S T E M U Kod Nazwa SOCJOLOGIA KULTURY SOCIOLOGY OF CULTURE Wersja pierwsza Rok akadem icki 2013/2014 Wydział wszystkie Kierunek wszystkie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK EKONOMIA studia stacjonarne i niestacjonarne uzupełniające magisterskie (II stopnia)

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK EKONOMIA studia stacjonarne i niestacjonarne uzupełniające magisterskie (II stopnia) Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK EKONOMIA studia stacjonarne i niestacjonarne uzupełniające magisterskie (II stopnia) Specjalności: ekonomia menedżerska finanse i rynki finansowe NOWOŚĆ!

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W TARNOWIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W TARNOWIE PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W TARNOWIE Instytut Matematyczno-Przyrodniczy Zakład Ochrony Środowiska Kierunek: Ochrona środowiska Studia stacjonarne PLAN STUDIÓW (obowiązujący od roku 2014/2015) Specjalności:

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 48 (2016/2017) Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2017 roku

Uchwała nr 48 (2016/2017) Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2017 roku Uchwała nr 48 (2016/2017) Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2017 roku w sprawie programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz sposobu ich przygotowania

Bardziej szczegółowo

Nasi absolwenci znaleźli zatrudnienie między innymi w:

Nasi absolwenci znaleźli zatrudnienie między innymi w: Nasi absolwenci znaleźli zatrudnienie między innymi w: Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Instytucie Technologiczno-Przyrodniczym, Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska, Ministerstwie Ochrony Środowiska,

Bardziej szczegółowo

www.harcerskanatura.eu PROJEKT

www.harcerskanatura.eu PROJEKT PROJEKT kampania edukacyjna dla dzieci i młodzieży 4 żywioły przyjaciele człowieka cykl konkursów w szkołach główna nagroda w konkursach wymiana dzieci i młodzieży między Partnerami projektu program edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu www.sn-pl.eu Cele główne Ochrona i poprawa stanu środowiska, w tym: Poprawa ochrony przeciwpowodziowej Stworzenie ukierunkowanej

Bardziej szczegółowo

Po odbyciu cyklu zajęć z dydaktyki przyrody w Uczelni przeprowadzana jest czterotygodniowa praktyka śródroczna polegająca na hospitacji lekcji

Po odbyciu cyklu zajęć z dydaktyki przyrody w Uczelni przeprowadzana jest czterotygodniowa praktyka śródroczna polegająca na hospitacji lekcji PROGRAM PRAKTYK PEDAGOGICZNYCH NA WYDZIALE CHEMII UAM ORAZ NAUK GEOGRAFICZNYCH I GEOLOGICZNYCH UAM FINANSOWANE Z PROJEKTU UDA.POKL. 03.03.02-00-006/11-00 Nowoczesne strategie wielostronnego przygotowania

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

WF-ST1-GI--12/13Z-MONI

WF-ST1-GI--12/13Z-MONI Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Monitoring środowiska Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu Kod/Specjalność

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

W a k a c j e z e k o l o g ią w K o n s t a n t y n o w i e Ł ó d z k i m

W a k a c j e z e k o l o g ią w K o n s t a n t y n o w i e Ł ó d z k i m W a k a c j e z e k o l o g ią w K o n s t a n t y n o w i e Ł ó d z k i m Dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi 9 czerwca 2011 r. Zarząd Wojewódzkiego

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 48/2013 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2013 r.

Uchwała nr 48/2013 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2013 r. Uchwała nr 48/2013 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie: określenia efektów kształcenia dla kierunku ochrona środowiska o profilu ogólnoakademickim prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2030/2031 Kod: ZZP s Punkty ECTS: 4. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2030/2031 Kod: ZZP s Punkty ECTS: 4. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Ekologia i zarządzanie środowiskowe Rok akademicki: 2030/2031 Kod: ZZP-1-401-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia Forma

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU PRZEDMIOTU

KARTA MODUŁU PRZEDMIOTU UNIWERSYTET ROLNICZY IM. HUGONA KOŁŁĄTAJA W KRAKOWIE KARTA MODUŁU PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Kierunek studiów: Specjalność: Inżynieria Środowiska Inżynieria Środowiska Profil kształcenia: ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy.

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy. Program ochrony środowiska Gmina Izbicko str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka

Bardziej szczegółowo

Konflikty zbrojne współczesnego świata Kod przedmiotu

Konflikty zbrojne współczesnego świata Kod przedmiotu Konflikty zbrojne współczesnego świata - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Konflikty zbrojne współczesnego świata Kod przedmiotu 14.1-WZ-BezD-KZWŚ-S16 Wydział Kierunek Wydział Ekonomii

Bardziej szczegółowo

Opis kierunku studiów.

Opis kierunku studiów. Zakład Centrum Turystyki i Rekreacji http://turystyka.amu.edu.pl. Nabór na Turystykę i Rekreację III letnie dzienne i zaoczne studia licencjackie II letnie dzienne i zaoczne studia magisterskie (w tym

Bardziej szczegółowo

Historyczno-turystyczne walory pogranicza zachodniego (wybieralny) - opis przedmiotu

Historyczno-turystyczne walory pogranicza zachodniego (wybieralny) - opis przedmiotu Historyczno-turystyczne walory pogranicza zachodniego (wybieralny) - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Historyczno-turystyczne walory pogranicza zachodniego (wybieralny) Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo