Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku"

Transkrypt

1 Unia Europejska Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Politechnika Wroc³awska Centrum Kszta³cenia Ustawicznego Wroc³aw 2006 Partnerzy projektu Zwi¹zek Pracodawców Dolnego Œl¹ska

2 Publikacja wpólfinansowana ze œrodków Europejskiego Funduszu Spo³ecznego Unii Europejskiej w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego i bud etu Pañstwa, na potrzeby realizacji projektu Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku nr Z/2.02/II/2.1/5/04 Nadzór naukowy nad badaniami Adam GRZECH Recenzenci Adam GRZECH, Jerzy ŒWI TEK Korekta Alina KACZAK Kopiowanie i powielanie w jakiejkolwiek formie wymaga pisemnej zgody Wydawcy Copyright by Politechnika Wroc³awska Centrum Kszta³cenia Ustawicznego, Wroc³aw 2006 ISBN Druk: Drukarnia Oficyny Wydawniczej Politechniki Wroc³awskiej.

3 Spis treœci Wprowadzenie I. Rynek pracy Dolnego Œl¹ska Bogdan Suchecki, Prognoza ca³kowitego popytu na pracê w województwie dolnoœl¹skim na lata Ewa Kuside³, Prognoza liczby pracuj¹cych wed³ug sektorów gospodarki i sekcji PKD dla Dolnego Œl¹ska Artur Gajdos, Prognoza liczby pracuj¹cych wed³ug wielkich i du ych grup zawodowych w województwie dolnoœl¹skim na lata Jaros³aw Janecki, Polityka pañstwa a rynek pracy S³awomir Najnigier, Wp³yw inwestycji na Dolnym Œl¹sku na rynek pracy Maciej Paw³owski, Ocena wp³ywu strategii rozwoju Jeleniej Góry, Wa³brzycha i Legnicy na rynek pracy Miros³aw Miller, Perspektywy rozwoju sektora zaawansowanych technologii na Dolnym Œl¹sku oraz jego wp³yw na rynek pracy w regionie Adam Wasilewski, e-kwalifikacje na wspó³czesnym rynku pracy Adam Wasilewski, Zapotrzebowanie dolnoœl¹skich firm informatycznych na kwalifikacje pracowników Kazimierz Fr¹czkowski, Zapotrzebowanie na kwalifikacje w e-zdrowiu Rafa³ Goca³ek, Jolanta Nadzieja, Rynek pracy dla osób niepe³nosprawnych Barbara Sujak-Cyrul, Systemy jakoœci a rynek pracy II. Miejsca pracy, potrzeby kwalifikacyjne i szkoleniowe na Dolnym Œl¹sku wyniki badañ (Teresa Kupczyk) Metodyka i cele badañ w³asnych Cele i problemy badawcze Metody badawcze, badana populacja i opis przebiegu badañ Zastosowane podejœcie do analizy danych Charakterystyka wstêpna badanych przedsiêbiorstw Opis badanych przedsiêbiorstw Informacje o respondentach Zmiany na rynku pracy w opinii badanych Przyczyny zmian na rynku pracy Zapotrzebowanie na kwalifikacje, zawody, bran e trendy Polska, Europa, œwiat Plany inwestycyjne firm krajowych i zagranicznych dotycz¹ce Dolnego Œl¹ska Zapotrzebowanie na kwalifikacje, zawody, bran e na Dolnym Œl¹sku

4 4 Spis treœci 4. Plany rozwojowe i inwestycyjne badanych przedsiêbiorstw Kierunki zmian w badanych przedsiêbiorstwach Efekty planowanych zmian w badanych przedsiêbiorstwach Zmiany zatrudnienia w badanych przedsiêbiorstwach Deklarowane nowe miejsca pracy Planowana redukcja miejsc pracy Potrzeby badanych przedsiêbiorstw Aktualne zapotrzebowanie na kwalifikacje Potrzeby edukacyjne i szkoleniowe Uwarunkowania rozwoju i poprawy wyników badanych przedsiêbiorstw Braki kwalifikacyjne absolwentów szkó³ œrednich i wy szych zatrudnianych przez badane przedsiêbiorstwa Audyt ofert szkoleniowych na Dolnym Œl¹sku w zakresie zapotrzebowania zg³oszonego przez badane przedsiêbiorstwa (Adam Wasilewski) Podsumowanie Literatura Spis rysunków Za³¹cznik 1. Narzêdzia badawcze i formularz danych osobowych respondenta Ankieta Rynek Pracy (dla ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw) Ankieta Rynek Pracy (dla du ych przedsiêbiorstw) Ankiety Audyt ofert szkoleniowo-edukacyjnych Za³¹cznik 2. Zestawienie deklarowanych przez przedsiêbiorstwa nowych miejsc pracy Opis projektu Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku (Z/2.02/II/2.1/5/04)

5 5 Wprowadzenie Niniejsze opracowanie stanowi podsumowanie wyników badañ realizowanych w ramach dofinansowanego z funduszy Unii Europejskiej projektu pt. Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku, którego realizacja dobieg³a koñca. Celem projektu by³o pozyskanie informacji na temat rynku pracy Dolnego Œl¹ska, perspektyw jego rozwoju oraz dostêpnych i oczekiwanych na tym rynku ofert edukacyjnych i szkoleniowych. Projekt miêdzy innymi mia³ odpowiedzieæ na nastêpuj¹ce pytania: Gdzie w najbli szych trzech latach pojawi¹ siê miejsca pracy? Jakie s¹ plany inwestycyjne i rozwojowe przedsiêbiorstw? Na jakie kwalifikacje i szkolenia jest zapotrzebowanie pracodawców? Projekt zosta³ zrealizowany w ramach partnerstwa, z udzia³em Zwi¹zku Pracodawców Dolnego Œl¹ska, Politechniki Wroc³awskiej i Dolnoœl¹skiego Centrum Informacji Zawodowej i Doskonalenia Nauczycieli. Przedk³adane opracowanie sk³ada siê z dwóch komplementarnych czêœci. Pierwsza to zbiór autorskich opracowañ, w ró nym stopniu dotycz¹cych aktualnego rynku pracy na Dolnym Œl¹sku, przewidywanych zmian i prognoz rozwojowych. Przedstawia ona miêdzy innymi prognozê ca³kowitego popytu na pracê, w tym liczebnoœci pracuj¹cych wed³ug sektorów gospodarki i sekcji PKD, jak równie du ych grup zawodowych w Województwie Dolnoœl¹skim na lata Prezentuje wp³yw na rynek pracy takich czynników, jak polityka pañstwa, nowe inwestycje w regionie, rozwój sektora zaawansowanych technologii czy absorpcja technologii informacyjno-komunikacyjnych, objawiaj¹cych siê w e-kwalifikacjach. Charakteryzuje te rynek pracy dla niepe³nosprawnych. Zakres tych opracowañ, mimo i s¹ bardzo wartoœciowe i ciekawe, nie wyczerpuje z³o onoœci tematu i m.in. dowodzi tego, e sprostanie wyzwaniom spo³eczeñstwa informacyjnego przez gospodarkê Dolnego Œl¹ska podlega rozmaitym ograniczeniom i uwarunkowaniom, których natura i przyczyny s¹ jeszcze stosunkowo s³abo rozpoznane. Lektura tych opracowañ pozwala tak e na sformu³owanie wniosku o koniecznoœci poddania zmian zachodz¹cych na runku pracy dalszym wyczerpuj¹cym i systematycznym badaniom. Czêœæ druga publikacji zawiera opracowane wyniki badañ przeprowadzonych w przedsiêbiorstwach z Dolnego Œl¹ska. Zawieraj¹ one charakterystykê badanych przedsiêbiorstw, ich plany rozwojowe i inwestycyjne oraz ich wp³yw na rynek pracy Dolnego Œl¹ska. Wskazano, gdzie powstan¹ miejsca pracy i jakich kwalifikacji bêd¹ dotyczyæ oraz ustalono planowan¹ przez przedsiêbiorstwa redukcjê zatrudnienia. W tej czêœci opracowania przedstawiono tak e zapotrzebowanie pracodawców na szkolenia i dokonano pod ich k¹tem audytu ofert szkoleniowych na Dolnym Œl¹sku. Omówiono te uwarunkowania, w opinii badanych przedsiêbiorstw, procesu ich rozwoju i poprawy wyników dzia³ania. Przedstawiono sygnalizowane przez przedsiêbiorstwa braki kwalifikacyjne absolwentów szkó³ œrednich i wy szych oraz przedstawiono ich uwagi do systemu kszta³cenia. Niezale nie od zaplanowanego i zrealizowanego zakresu projektu jego wyniki powinny byæ odniesione do powszechnie dyskutowanych zagadnieñ zwi¹zanych z pojêciami, takimi jak: nowa gospodarka, gospodarka oparta na wiedzy, czy spo³eczeñstwo informacyjne. Analiza aktualnego rynku pracy na Dolnym Œl¹sku, zachodz¹cych

6 6 Wprowadzenie zmian i perspektyw rozwoju nie mo e byæ izolowana od zmian obserwowanych w bli szym i dalszym otoczeniu. Poziom nowoczesnoœci i konkurencyjnoœci gospodarki wyznacza udzia³ w niej nowych dziedzin techniki, takich jak automatyka i informatyka, telekomunikacja, biotechnologia i farmaceutyka, in ynieria materia³owa, energetyka itd. Maj¹ one najwy - szy wskaÿnik nasycenia nauk¹, zapotrzebowania na prace badawcze i rozwojowe, tempo odnowy produktów i us³ug, udzia³ pracowników o najwy szych kwalifikacjach itd. Wymienione dziedziny techniki maj¹ istotny udzia³ w tworzeniu tzw. nowej gospodarki (opartej na wiedzy) i wp³ywaj¹ na mo liwoœci rozwojowe nie tylko gospodarki jako ca³oœci, ale, regionów i pojedynczych przedsiêbiorstw i ich pracowników. Warunkiem koniecznym budowy gospodarki opartej na wiedzy i spo³eczeñstwa informacyjnego s¹ umiejêtnoœci szybkiego i efektywnego tworzenia wiedzy, absorpcji nowoœci technicznych oraz wdra ania innowacji opartych na œcis³ym wspó³dzia³aniu sfery nauki, organizacji gospodarczych i administracji publicznej. Konkurencyjnoœæ gospodarki, przedsiêbiorstw oraz zasobów ludzkich na rynku wp³ywa na poziom ycia obywateli i w coraz wiêkszym stopniu zale y od poziomu rozwoju i powszechnoœci wykorzystania nowych technik i technologii, zw³aszcza informacyjno-komunikacyjnych. Spo³eczeñstwo bêdziemy mogli nazwaæ informacyjnym dopiero wtedy, kiedy bêdzie ono ci¹gle ucz¹ce siê, rozumiej¹ce informacjê, wymieniaj¹ce siê wiedz¹ i tworz¹ce wiedzê. By sprostaæ tym wymaganiom trzeba stale monitorowaæ rynek pracy, jego zmiany i trendy. Warto badaæ zapotrzebowanie na kwalifikacje pracodawców, w tym przedsiêbiorstw, to oni bowiem najszybciej musz¹ reagowaæ na rynek, jego zmiany i potrzeby. Niezbêdna jest te sta³a analiza potrzeb szkoleniowych ludzkich zasobów pracy, tak by we w³aœciwym czasie oœrodki edukacyjne i szkoleniowe mog³y sprostaæ zapotrzebowaniu Tylko systematyczne badania struktury zapotrzebowania na kwalifikacje i szkolenia pozwol¹ okreœliæ i oceniæ miarê nowoczesnoœci, konkurencyjnoœci i innowacyjnoœci gospodarki Dolnego Œl¹ska, a przez to sprawdziæ œwiadomoœæ i stopieñ przygotowania spo³eczeñstwa do sprostania wyzwaniom stawianym przez globaln¹, wysoce konkurencyjn¹ i ju cyfrow¹ gospodarkê. Zak³ada siê, e projekt przyczyni siê do dopasowania programów nauczania w szko- ³ach zawodowych i uczelniach do rzeczywistych potrzeb rynku pracy, co spowoduje zmniejszenie liczby bezrobotnych absolwentów, a podkreœlenia wymaga fakt, e bezrobocie w tej grupie, jest w naszym kraju najwiêksze w ca³ej Unii Europejskiej. Realizatorzy badañ licz¹ tak e, e rezultaty projektu pozwol¹ instytucjom zajmuj¹cym siê monitorowaniem rynku pracy i eliminowaniem bezrobocia lepiej dobieraæ programy szkoleñ dla bezrobotnych, a przez to zapewniæ im uzyskanie dok³adnie takich kwalifikacji, na które jest aktualnie zapotrzebowanie pracodawców. Doceniaj¹c wspó³pracê w realizacji przedsiêwziêcia badawczego i wielki wk³ad wniesiony w przygotowanie mniejszego opracowania, pragnê z³o yæ serdecznie podziêkowania Partnerom realizuj¹cym projekt, autorom, jak i wszystkim innym osobom, instytucjom i przedsiêbiorstwom, które uczestniczy³y w badaniach. Pozostajê w nadziei, i ich trud nie pójdzie na marne, a wprost przeciwnie przyczyni siê do sukcesów Dolnego Œl¹ska Teresa Kupczyk Redaktor naukowy

7 Prognoza ca³kowitego popytu na pracê w województwie dolnoœl¹skim na lata Bogdan SUCHECKI* Streszczenie Opracowanie zawiera prezentacjê i analizê podstawowych danych statystycznych dotycz¹cych dolnoœl¹skiego rynku pracy w latach oraz prognozy do roku Analizowany materia³ statystyczny pochodzi z publikacji G³ównego Urzêdu Statystycznego oraz z niepublikowanych wyników Badania Aktywnoœci Ekonomicznej Ludnoœci. W wyniku przeprowadzonej analizy statystycznej zosta³y wyspecyfikowane, zbudowane, oszacowane i zweryfikowane modele kszta³towania siê zmiennych (liczba pracuj¹cych, liczba zatrudnionych, liczba bezrobotnych, liczba ofert pracy i inne), przy wykorzystaniu modeli analizy szeregów czasowych i wielorównaniowych modeli przyczynowo-skutkowych. Przeprowadzone analizy pozwoli³y na wygenerowanie, w wariantach optymistycznym, poœrednim i pesymistycznym, prognoz dla zmiennych dotycz¹cych rynku pracy województwa dolnoœl¹skiego na lata Wprowadzenie Wojewódzkie rynki pracy odzwierciedlaj¹ specyfikê ekonomiczno-spo³eczn¹ regionów. Dlatego te istotne jest badanie, poza ogólnopolskim rynkiem pracy, tak e lokalnych (wojewódzkich) rynków pracy. Celem opracowania jest prezentacja i analiza danych dotycz¹cych rynku pracy województwa dolnoœl¹skiego w latach oraz, z wykorzystaniem metod analizy szeregów czasowych i modelowania przyczynowo-skutkowego, wygenerowanie wariantowych prognoz dla zmiennych wojewódzkiego rynku pracy. W pierwszej czêœci zawarto opis Ÿróde³ i charakterystykê danych statystycznych z opisem zarysowanych tendencji w liczbie pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim w latach Druga czêœæ opracowania zawiera prognozy liczby pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim wykonane na podstawie modeli trendu oraz metod wyrówny- * Katedra Ekonometrii Przestrzennej, Uniwersytet ódzki.

8 8 Bogdan SUCHECKI wania wyk³adniczego. Zastosowane metody analizy szeregów czasowych pozwoli³y na wygenerowanie wariantowych prognoz. W trzeciej czêœci zawarto uzasadnienie zastosowania modelowania wielorównaniowego w analizach rynku pracy. Nastêpnie przeprowadzono dyskusjê wyników specyfikacji i estymacji wielorównaniowego modelu opisuj¹cego najwa niejsze zmienne dolnoœl¹skiego rynku pracy. W wyniku symulacji zaproponowanego modelu wygenerowano wariantowe prognozy zmiennych opisuj¹cych dolnoœl¹ski rynek pracy w trzech wariantach: optymistycznym, poœrednim i pesymistycznym. Wyniki analiz scenariuszowych zosta³y zaprezentowane w formie tabelarycznej i w postaci wykresów. W koñcowej czêœci pracy zawarto wnioski wynikaj¹ce ze scenariuszowej analizy przysz³ej sytuacji na dolnoœl¹skim rynku pracy. ród³a i charakterystyka danych statystycznych W analizach i prognozowaniu zagregowanych elementów rynku pracy województwa dolnoœl¹skiego wykorzystano informacje statystyczne w postaci szeregów czasowych o czêstotliwoœci rocznej i kwartalnej z okresu oraz prognozy do roku Zmiennymi endogenicznymi charakteryzuj¹cymi kszta³towanie siê sytuacji na rynku pracy oraz objêtych prognozowaniem na okres by³y: LP_dol liczba pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim ogó³em w tys. osób, LZ_dol liczba zatrudnionych w województwie dolnoœl¹skim (pracowników najemnych) w tys. osób, LB_dol liczba bezrobotnych w województwie dolnoœl¹skim w tys. osób, LOP_dol liczba ofert pracy w województwie dolnoœl¹skim, w tys. wolnych miejsc pracy, LAZ_dol=LP_dol+LB_dol liczba aktywnych zawodowo w województwie dolnoœl¹skim. W konstruowanych modelach przyczynowo-skutkowych uwzglêdniono zarówno zmienne lokalne dla województwa, jak i zmienne makroekonomiczne dla Polski. Bazê danych pomocniczych, g³ównie jako zmienne objaœniaj¹ce (predyktory), stanowi³y wiêc zebrane w odpowiednich bankach SPPP 1 : makroekonomiczne dane GUS dotycz¹ce kszta³towania siê w Polsce PKB, p³acy przeciêtnej brutto, liczby ludnoœci, wskaÿników cen, p³acy minimalnej, nak³adów inwestycyjnych i inne 2, zdefiniowane szczegó³owo jako: PKB produkt krajowy brutto w cenach sta³ych 1995 r., WBP przeciêtna miesiêczna p³aca brutto w przeliczeniu na 1 zatrudnionego (w z³, ceny bie ¹ce), 1 System Prognozowania Popytu na Pracê w Polsce: Por. SPPP czêœæ II, RCSS, Warszawa Informacje i opracowania statystyczne, GUS, Warszawa; Poland Quarterly Statistics, Biuletyn Statystyczny, wyd. GUS, Warszawa (z ró nych okresów ).

9 Analiza i prognozy rynku pracy Dolnego Œl¹ska (przemys³, rolnictwo, us³ugi) 9 PC wskaÿnik cen towarów i us³ug konsumpcyjnych, indeks jednopodstawowy (I kw r. = 1), WMINP miesiêczna p³aca minimalna brutto w z³, ceny bie ¹ce, publikowane w specjalnych wydawnictwach szacunkowe dane GUS o kszta³towaniu siê wed³ug województw produktu regionalnego brutto (PKB wed³ug województw) i wartoœci dodanej w poszczególnych województwach w cenach bie ¹cych i sta³ych oraz dane o stopie bezrobocia rejestrowanego i wskaÿnikach cen wed³ug województw. W przypadku modelowania i formu³owania prognozy popytu na pracê w województwie dolnoœl¹skim zdefiniowano nastêpuj¹co zmienne objaœniaj¹ce: PKB_dol produkt regionalny brutto wytworzony w województwie (w cenach sta³ych 1995 r., mln z³), WBP_dol przeciêtna miesiêczna p³aca brutto w województwie dolnoœl¹skim w przeliczeniu na 1 zatrudnionego (w z³, ceny bie ¹ce), LL_dol liczba mieszkañców województwa dolnoœl¹skiego w tys. osób, PC_dol wskaÿnik cen towarów i us³ug konsumpcyjnych w województwie dolnoœl¹skim, indeks jednopodstawowy I kw r. = 1 Przy formu³owaniu prognozy, jako informacje historyczne o kszta³towaniu siê zmiennych prognozowanych, wykorzystano dane z Badañ Aktywnoœci Ekonomicznej Ludnoœci Polski za okres od I kwarta³u 1995 r. do IV kwarta³u 2005 r. Korzystaj¹c ze specjalnego oprogramowania Systemu Analiz i Prognoz SAP/SPPP 3 zmienne te zosta³y obliczone na podstawie indywidualnych ankiet BAEL dla poszczególnych kwarta³ów lat , tzn. dla tych okresów, które zawiera³y informacje o lokalizacji miejsca zamieszkania badanych gospodarstw domowych wed³ug nowego podzia³u administracyjnego na 16 województw. W badaniach korzystano tak e z danych rocznych. W tym przypadku informacje statystyczne pochodz¹ z publikacji GUS, a zw³aszcza z Rocznik statystyczny województw i Produkt Krajowy Brutto wed³ug województw (ró ne wydania z lat ). Liczba pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim oraz jej wyg³adzone wartoœci przedstawiono na wykresie 1. W pierwszym etapie formu³owania prognozy dokonano identyfikacji tendencji, sezonowoœci oraz obserwacji i okresów nietypowych. W tym celu przeprowadzono estymacjê ró nych postaci funkcji trendu z uwzglêdnieniem odpowiednio dobieranych zmiennych zero-jedynkowych. Na podstawie rezultatów badañ empirycznych prezentowanych na wykresie, mo na stwierdziæ, i ogóln¹ tendencjê kszta³towania siê liczby pracuj¹cych mo na aproksymowaæ tylko wielomianem stopnia trzeciego (^YFIT). Poniewa funkcja trendu stopnia trzeciego nie nadaje siê do prognozowania na okresy œrednie i d³ugie, jako alternatywny model tendencji rozwojowej mo na wiêc zaproponowaæ funkcjê segmentow¹. W celu zbudowania takiej funkcji zidentyfikowano trzy podokresy: 3 Zob. informacje na stronie internetowej

10 10 Bogdan SUCHECKI LP_DOL LP_DOLP ^YFIT Wykres 1. Liczba pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim w okresie 1995 kw. I 2005 kw. IV, w tysi¹cach osób. ród³o: Na podstawie danych kwartalnych z Badañ Aktywnoœci Ekonomicznej Ludnoœci ( ) kw kw. 4, kw kw. 1, kw kw. 4. Wybieraj¹c podwójnie logarytmiczn¹ (potêgow¹) postaæ funkcji, najlepsze dopasowanie (85% objaœnienia zmiennoœci) otrzymano przy za³o eniu zmiennoœci zarówno wyrazów wolnych, jak i wspó³czynników kierunkowych w poszczególnych segmentach próby. Prezentowane w tabeli 1 rezultaty estymacji wskazuj¹, i w okresie pierwszym (1995 kw kw. 4) przeciêtne tempo wzrostu liczby pracuj¹cych w województwie wynosi³o ok. 0,04% kwartalnie. Z kolei w okresie drugim obserwujemy spadek tej zmiennej ok. 0,29% kwartalnie. W okresie trzecim, tzn. od 2 kwarta³u 2004 obserwujemy przeciêtne tempo wzrostu liczby pracuj¹cych wynosz¹ce ok. 0,69% kwartalnie. Zmiany liczby pracuj¹cych ogó³em charakteryzuj¹ równie sezonowe spadki w I kwarta³ach poszczególnych lat w ca³ym okresie analizy. Prognozy liczby pracuj¹cych województwa dolnoœl¹skiego na podstawie modeli trendu oraz metod wyrównywania wyk³adniczego Segmentowy model tendencji rozwojowej nie jest odpowiednim narzêdziem do formu³owania prognoz. W celu opracowania mo liwych tendencji przysz³ego kszta³towania siê liczby pracuj¹cych w województwie proponowany jest model autoregresyjno-nieliniowy, metody wyrównywania wyk³adniczego oraz metoda

11 Analiza i prognozy rynku pracy Dolnego Œl¹ska (przemys³, rolnictwo, us³ugi) 11 Tabela 1. Wyniki estymacji segmentowego modelu tendencji rozwojowej liczby pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim: lp_dol = const + b 1 S 1 + a 1^const_okres1 + a 2^const_okres2 +a 3 lnt_okres1+ a 4 lnt_okres2 + a 5 lnt_okres3 + ε Variable Coefficient Std Err T-stat Signf ^CONST S R 2 Adj = DW = 1.27 DW4 = 1.51 ród³o: Obliczenia w³asne. Boxa-Jenkinsa (modele ARMA/ARIMA). W tabeli 2 pokazano wyniki estymacji tego równania. Dokonuj¹c nastêpnie ekstrapolacji oszacowanego modelu autoregresyjno-nieliniowego (tabela 2) na kolejne kwarta³y lat , stwierdzono bardzo du y wp³yw dwóch ostatnich obserwacji w próbie na wartoœci prognozowane, tzn. z kw. 3 i r. Sformu³owano wiêc dwie serie prognoz eliminuj¹c alternatywnie wp³yw obserwacji z 4 kw (lpdol4) oraz z 3 i 4 kw r. (lpdol34). W tabeli 3 przedstawiono szeregi czasowe prognoz formu³owanych zarówno na podstawie modelu trendu, jak i z zastosowaniem metody Boxa-Jenkinsa wy- Tabela 2. Wyniki estymacji autoregresyjno-nieliniowego modelu tendencji rozwojowej liczby pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim: lp_dol = const + a 1 *lp_dol( 1) + a 3 T + a 4 lnt + a 5 OT + b 1 S1 + b 3 *S3 + d 1 *u994 + ε Variable Coefficient Std Err T-stat Signf ^CONST LP_DOL{-1} T LNT OT S S U Equation Summary No. of Obs. = 40 R2= (adj)= Durbins H= Log(likelihood) = Durbin-Watson = ród³o: Obliczenia w³asne.

12 12 Bogdan SUCHECKI Wykres 2. Dopasowanie do danych modelu trendu autoregresyjno-nieliniowego. ród³o: Opracowanie w³asne Wykres 3. Rezultaty prognozowania liczby pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim na podstawie modeli trendu autoregresyjno-nieliniowego i modeli: ARMA(p = 1, q = 1, s = 4); ARMA(p = 2, q = 2, s = 4) ród³o: Opracowanie w³asne. równywania wyk³adniczego: Holta, Wintera i metody ADRES (ADaptive RESponses). Rezultaty z metody Holta i Wintera s¹ rozbie ne, wskazuj¹ na wzrost do 1252 tys. osób lub mo liwoœæ zmniejszenia siê liczby pracuj¹cych do 993 tys. osób. Z metody ADRES otrzymano natomiast rezultat kompromisowy, czyli stagnacjê liczby pracuj¹cych na poziomie roku 2006.

13 Analiza i prognozy rynku pracy Dolnego Œl¹ska (przemys³, rolnictwo, us³ugi) 13 Tabela 3. Prognozy liczby pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim na podstawie modelu trendu autoregresyjno-nieliniowego i modeli: ARMA(p = 1, q = 1, s = 4); ARMA(p = 2, q = 2, s = 4), w tys. osób Okres LP_dol4 LP_dol34 LP_dol114 LP_dol kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw kw ród³o: Obliczenia w³asne. Prognozy rynku pracy województwa dolnoœl¹skiego na podstawie modeli przyczynowo-skutkowych W przypadku modeli przyczynowo-skutkowych dla opisu i prognozowania popytu na pracê w województwie testowano modele, uwzglêdniaj¹ce zmiany regionalnego PKB lub wydajnoœci pracy (PKB na 1 pracuj¹cego lub PKB w przeliczeniu na 1 mieszkañca) oraz nominalnej lub realnej p³acy przeciêtnej (w cenach produkcji lub konsumpcji). Dodatkowymi zmiennymi uzupe³niaj¹cymi specyfikacjê funkcji zapotrzebowania na pracê najemn¹ mog¹ byæ: stopa (lub liczba) bezrobotnych, jako miara presji poda y na rynek pracy, oraz zmienna czasowa dla uwzglêdnienia autonomicznych zmian techniczno-organizacyjnych w procesach produkcji. Takie relacje wynikaj¹ z ogólnych hipotez teoretycznych oraz potwierdzone s¹ wieloma badaniami empirycznymi.

14 14 Bogdan SUCHECKI Z badañ tych wynika równie, i zmienne ogólnokrajowe makroekonomiczne czêsto w sposób istotny wp³ywaj¹ na kszta³towanie siê zmiennych regionalnych. Z tego wzglêdu przy specyfikacji równañ dla zmiennych lokalnego rynku pracy równie uwzglêdniane s¹ makroekonomiczne zmienne objaœniaj¹ce. W celu konstrukcji wielorównaniowego modelu rynku pracy dla województwa dolnoœl¹skiego testowano wiele mo liwych specyfikacji zmiennych objaœnianych w poszczególnych równaniach. Najlepsze rezultaty otrzymano przy nastêpuj¹cej specyfikacji poszczególnych równañ. 1. LZ_dol kszta³towanie siê liczby zatrudnionych (pracowników najemnych) w przypadku województwa dolnoœl¹skiego najlepiej opisuj¹ zmienne regionalne: PKB_dol i WBP_dol oraz zale noœæ autoregresyjna z opóÿnieniem o 1 kwarta³. 2. LP_dol liczba pracuj¹cych ogó³em jest skorelowana z liczb¹ pracowników najemnych oraz zale y od poziomu p³ac realnych w województwie. 3. LB_dol liczba bezrobotnych zale y od zmian poziomu regionalnego produktu brutto, poziomu realnej p³acy przeciêtnej w województwie oraz podlega inercji. 4. LOP_dol liczba wolnych miejsc pracy w województwie dolnoœl¹skim zale y od regionalnego produktu brutto oraz od liczby bezrobotnych w województwie z przed dwóch kwarta³ów. Wahania kwartalne mo na eliminowaæ poprzez zastosowanie autoregresji czwartego rzêdu. 5. PKB_dol produkt regionalny brutto zale y od poziomu produktu krajowego brutto oraz od zmian przeciêtnej p³acy w województwie. 6. WBP_dol przeciêtna p³aca miesiêczna 1 zatrudnionego w województwie dolnoœl¹skim zale y od zmian wydajnoœci pracy (Xdol = PKB_dol/LP_dol) i p³ac realnych w województwie w okresie poprzednim oraz od zmian wskaÿnika cen w poprzednim kwartale. 7. PC_dol ceny w województwie dolnoœl¹skim opisywane s¹ w zale noœci od kszta³towania siê ogólnego poziomu cen w kraju oraz autoregresyjnie od w³asnych opóÿnieñ o 1 i 4 kwarta³y. Dok³adne zale noœci funkcyjne pomiêdzy powy szymi równaniami zamieszczone zosta³y w za³¹czniku, w którym znalaz³y siê równie niezbêdne równania to - samoœciowe. Dla umo liwienia prognozowania wielowariantowego zbudowany zosta³ pomocniczy, wielorównaniowy model rynku pracy dla Polski. W modelu tym zastosowano równania o postaci podwójnie logarytmicznej estymowane na próbie od 1 kw do 4 kw (40 obserwacji). W celu jednoczesnego wykorzystania zmiennych krajowych i regionalnych w prognozowaniu rynku pracy województwa dolnoœl¹skiego równania modelu rynku krajowego po³¹czono z modelem regionalnym. W rezultacie otrzymano uk³ad równañ 19 równañ, któy przedstawiono w za³¹czniku. Po oszacowaniu równañ stochastycznych wykonano dwustopniow¹ MNK trzy szacunki symulacyjne dla opisanych za³o eniach co do kszta³towania siê PKB i PC w okresie prognozy , tzn.:

15 Analiza i prognozy rynku pracy Dolnego Œl¹ska (przemys³, rolnictwo, us³ugi) 15 w wariancie optymistycznym: 0% wzrostu cen i 5% wzrostu PKB (rocznie); w wariancie pesymistycznym: 5% wzrostu cen i 2% wzrostu PKB rocznie, w wariancie poœrednim: 2% wzrostu cen i 3% wzrostu PKB rocznie. Rezultaty prognozowania wariantowego prezentowane s¹ na wykresie 4. Dok³¹dne wartoœci prognoz rynku pracy województwa dolnoœl¹skiego sformu- ³owane na podstawie wyników symulacji modelu wielorównaniowego przedstawione s¹ w tabelach w za³¹czniku. Wnioski W prezentowanym opracowaniu dokonano prognoz dolnoœl¹skiego rynku pracy za pomoc¹ dwóch podejœæ badawczych. Pierwsze wykorzystuj¹ce w³aœciwoœci szeregów czasowych formu³uje prognozy poprzez wykrycie i analizê tendencji rozwojowych w samym szeregu danych. Zalet¹ tego podejœcia jest brak koniecznoœci formu³owania jakichkolwiek za³o eñ prognostycznych (odnoœnie wartoœci zmiennych objaœniaj¹cych w prognozowanym okresie lub wyboru wariantu prognozy). Wyniki tego etapu s¹ generalnie optymistyczne: z 5 ró nych wersji modelu ARMA tylko jeden wskazuje na spadek liczby pracuj¹cych, pozosta³e daj¹ nadziejê pozytywnego rozwoju dolnoœl¹skiego rynku pracy. Obok prognoz z modelu ARMA wygenerowano prognozy z wielorównaniowego modelu przyczynowo-skutkowego, z którego mo emy odczytaæ znacznie wiêcej zmiennych prognozuj¹cych dolnoœl¹ski rynek pracy przy ró nych scenariuszach rozwojowych. Analizy scenariuszowe pozwalaj¹ na badanie rozwoju rynku pracy przy ró - nych za³o eniach wartoœci zmiennych makroekonomicznych (inflacja i PKB). W prezentowanym materiale zawarto trzy mo liwe œcie ki rozwoju dolnoœl¹skiego rynku pracy. W scenariuszu optymistycznym przewidywany jest wzrost liczby pracuj¹cych do 1480 tys. osób, któremu towarzyszy spadek liczby bezrobotnych do oko³o 200 tys. osób w 2011 roku. Scenariusz poœredni wskazuje na wzrost liczby pracuj¹cych do 1260 tys. osób, przy spadku liczby bezrobotnych do ponad 230 tys. osób. W scenariuszu pesymistycznym prognozowana jest stabilizacja liczby pracuj¹cych na poziomie oko³o 1100 tys. osób, przy spadku liczby bezrobotnych do blisko 240 tys. osób. Obserwowana w ostatnich latach tendencja wzrostu liczby pracuj¹cych w województwie dolnoœl¹skim odzwierciedlona jest w optymistycznym i poœrednim scenariuszu rozwojowym. Jedynie scenariusz pesymistyczny przewiduje pewn¹ stagnacjê na rynku pracy, przejawiaj¹c¹ siê ni szym ni wczeœniejsze tendencje wzrostu zatrudnienia (choæ jest to ci¹gle tendencja rosn¹ca).

16 16 Bogdan SUCHECKI Liczba zatrudnionych Liczba pracuj¹cych Liczba bezrobotnych Liczba wolnych miejsc pracy Produkt regionalny brutto Nominalna miesiêczna p³aca przeciêtna Liczba aktywnych zawodowo Stopa bezrobocia Wykres 4. Rezultaty prognozowania wariantowego

17 Analiza i prognozy rynku pracy Dolnego Œl¹ska (przemys³, rolnictwo, us³ugi) 17 Literatura [1] Suchecki B., Dynamics of Employment and Unemployment in Poland Econometric Analysis With Application of Error Correction Models [w:] Labour market flexibility in the wake of EU accession, Wyd. IPiSS, Warszawa [2] Suchecki B., Prognoza popytu na pracê wed³ug województw na lata , [w:] Przekrojowe prognozy popytu na pracê w Polsce na lata , T. XV, RCSS, Warszawa [3] Suchecki B., Gajdos A., Simulation analysis of the sectoral labour market model, Dynamic Econometric Models, Wydawnictwo UMK, Toruñ [4] Suchecki B., Gajdos A., Modelowanie i prognozowanie rynku pracy, [w:] Prognozy rynku pracy i zapotrzebowania na kwalifikacje, Kupczyk T. (red.), Politechnika Wroc³awska Centrum Kszta³cenia Ustawicznego, Wroc³aw [5] System Prognozowania Popytu na Pracê w Polsce, Czêœæ IV, SPPP podrêcznik u ytkownika, Suchecki B. (red.), Rz¹dowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa 2005.

18 18 Bogdan SUCHECKI Za³¹cznik W wersji symulacyjnej modelu zastosowano natomiast nastêpuj¹ce zale noœci: pkb_dol=exp(a01+a11*log(pkb)+a21*log(wb_dol)) wbp_dol=b01+b11*pkb_dol(-1)/lp_dol(-1)+b31*wb_dol(-1)+b41*pc_dol(-1) lz_dol=c11*pkb_dol+c21*wbp_dol+c31*lz_dol(-1) lp_dol=d01+d11*lz_dol+d21*wb_dol lb_dol=e01+e11*pkb_dol+e21*lb_dol(-1)+e31*wb_dol lop_dol=f01+f11*lop_dol(-4)+f21*pkb_dol+f31*lb_dol( 2)+f41*s1 pc_dol=g01+g11*pc_dol(-4)+g21*pc+g31*pc_dol(-1) Oprócz równañ stochastycznych w modelu zastosowano cztery to samoœci umo liwiaj¹ce prognozowanie: 1. LAZ_dol = LP_dol + LB_dol liczby aktywnych zawodowo w województwie dolnoœl¹skim, 2. LPP_dol = LP_dol + LOP_dol ca³kowitego popytu na pracê w województwie, 3. WB_dol = WBP_dol/PC_dol poziom realnej p³acy przeciêtnej, 4. SB_dol = LB_dol/LAZ_dol stopê bezrobocia regionalnego.

19 Analiza i prognozy rynku pracy Dolnego Œl¹ska (przemys³, rolnictwo, us³ugi) 19 Model RYNEKDOL Linkage Statistics 19 Equations 47 Endogenous Linkages Density of Linkage Matrix is 2.47 Equations will be solved in the following order: Equation Associated Variable 1 EWBP WBP 2 ELZ LZ 3 ELP LP 4 ELB LBB 5 ELO LO 6 ILAZ LAZ 7 ILPP LPP 8 IWB WB 9 EPKBDO PKB_DOL 10 EWBPDO WBP_DOL 11 ELZDO LZ_DOL 12 ELPDO LP_DOL 13 ELBDO LB_DOL 14 ELOPDO LOP_DOL 15 ILAZDO LAZ_DOL 16 ILPPDO LPP_DOL 17 IWBDO WB_DOL 18 ISBDO SB_DOL 19 EPCDO PC_DOL Recursive block 1 is empty. Nonlinear simultaneous block 1 contains 5 equations. Recursive block 2 contains 14 equations.

20 20 Bogdan SUCHECKI Wariantowe prognozy dolnoœl¹skiego rynku pracy I. Wariant optymistyczny LP_DOL^05 LZ_DOL^05 LB_DOL^05 LOP_DOL^05 WBP_DOL^05 PKB_DOL^05 w tys. osób w tys. osób w tys. osób w tys. miejsc w z³. c.b. w tys.z³.c.s Q1 1113, , ,163 3, , Q2 1124, , ,023 3, , Q3 1138, , ,727 4, , Q4 1187, , ,627 2, , Q1 1186, , ,303 4, , Q2 1200, , ,752 3, , Q3 1217, , ,441 4, , Q4 1271, , ,211 3, , Q1 1272, , ,737 4, , Q2 1289, , ,683 4, , Q3 1309, , ,768 4, , Q4 1367, , ,147 4, , Q1 1371, , ,554 5, , Q2 1390, , ,179 4, , Q3 1411, , ,916 5, , Q4 1473, , ,144 4, , Q1 1477, , ,724 5, ,500

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA LICZBY BEZROBOTNYCH W POLSCE W PIERWSZYM ROKU CZ ONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

PROGNOZA LICZBY BEZROBOTNYCH W POLSCE W PIERWSZYM ROKU CZ ONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ Micha³ Bednarz Maciej Tracz * PROGNOZA LICZBY BEZROBOTNYCH W POLSCE W PIERWSZYM ROKU CZ ONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ 1. Bezrobocie w Polsce i w Unii Europejskiej Bezrobocie jest obecnie jednym z najwa

Bardziej szczegółowo

2.8. Ma³e i œrednie przedsiêbiorstwa w uk³adzie regionalnym (wojewódzkim)

2.8. Ma³e i œrednie przedsiêbiorstwa w uk³adzie regionalnym (wojewódzkim) Dodatkowo w Warszawie, powsta³o wiele firm zajmuj¹cych siê importem towarów konsumpcyjnych. Towary te rozsy³ane s¹ nastêpnie do innych województw, gdzie nastêpuje ich rzeczywista konsumpcja. W Warszawie

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Prognozy rozwoju na lata 2007-2010 Data publikacji: wrzesieñ 2007 Wersje jêzykowe: polska, angielska Od autora Na polskim rynku telekomunikacyjnym widocznych jest

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Spis treœci 1. Istotne dla realizowanej w praktyce polityki gospodarczej osi¹gniêcia szkó³ ekonomicznych

Spis treœci 1. Istotne dla realizowanej w praktyce polityki gospodarczej osi¹gniêcia szkó³ ekonomicznych Spis treœci Wstêp... 9 1. Istotne dla realizowanej w praktyce polityki gospodarczej osi¹gniêcia szkó³ ekonomicznych... 11 1.1. Merkantylizm... 11 1.2. Fizjokratyzm... 12 1.3. Klasyczna myœl ekonomiczna...

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

URZ D MIEJSKI W BRUSACH

URZ D MIEJSKI W BRUSACH URZ D MIEJSKI W BRUSACH Brusy 2004 Mieszkañcy Miasta i Gminy Brusy, oddajê w Pañstwa rêce broszurê informacyjn¹ poœwiêcon¹ dochodom i wydatkom naszej gminy w 2004 roku. Broszura ma za zadanie informowaæ

Bardziej szczegółowo

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1 prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE R A D I O, K T Ó R E S I Ê Z N A W SKRÓCIE: PRZYZWYCZAILIŒMY WAS JU

Bardziej szczegółowo

BAROMETR REGIONALNY. 1. Wprowadzenie. 2. Metodologia kreowania wskaÿników wyprzedzaj¹cych zatrudnienie

BAROMETR REGIONALNY. 1. Wprowadzenie. 2. Metodologia kreowania wskaÿników wyprzedzaj¹cych zatrudnienie BAROMETR REGIONALNY 45 METODOLOGIA OBLICZENIA WIELOKRYTERIALNYCH HIERARCHICZNYCH WSKAZNIKÓW WYPRZEDZAJ CYCH ZATRUDNIENIE I WYNIKI BADAÑ NA PRZYK ADZIE WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Pawe³ Sewastjanow 1, Ludmila

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Łączny kapitał pożyczkowy funduszy pożyczkowych (w mln zł) oraz dynamika zmian (w %) w latach 2011 2013 Wyszczególnienie 2011 2012 2013 Kapitał pożyczkowy 1674,60 1983,10 2166,71 Dynamika zmian

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

8. Podstawa wymiaru œwiadczeñ dla ubezpieczonych niebêd¹cych pracownikami

8. Podstawa wymiaru œwiadczeñ dla ubezpieczonych niebêd¹cych pracownikami 8. PODSTAWA WYMIARU ŒWIADCZEÑ DLA UBEZPIECZONYCH NIEBÊD CYCH PRACOWNIKAMI 563 ŒWIADCZENIA Z UBEZPIECZENIA CHOROBOWEGO W RAZIE CHOROBY I MACIERZYÑSTWA wyr. SN z 14 lipca 2005 r., II UK 314/04 ( Niewyp³acenie

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII Systemy transakcyjne cz.1 Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji

Bardziej szczegółowo

SEJMIK WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO REGIONALNA STRATEGIA INNOWACJI WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO NA LATA 2004-2013 Opole, czerwiec 2004 1 2 Regionalna Strategia Innowacji Województwa Opolskiego na lata 2004 2013 powsta³a

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl TÜV Rheinland Polska Nowy Znak Odpowiadamy na Pañstwa pytania Odpowiadamy na Pañstwa pytania wszystko czego chc¹ siê Pañstwo dowiedzieæ na temat nowego znaku TÜV Rheinland. Zgodnie z has³em Jeden dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE Przedmiotowy System Oceniania sporz dzony zosta w oparciu o: 1. Rozporz dzenie MEN z dnia 21.03.2001 r. 2. Statut Szko y 3.

Bardziej szczegółowo

S I M P L E. E R P ZARZ DZANIE MA J TKIEM. www.simple.com.pl

S I M P L E. E R P ZARZ DZANIE MA J TKIEM. www.simple.com.pl S I M P L E. E R P ZARZ DZANIE MA J TKIEM www.simple.com.pl SIMPLE.ERP ZARZ DZANIE MA J TKIEM Obszar funkcjonalny systemu ZARZ DZANIE MA J TKIEM umo liwia prowadzenie w systemie pe³nej obs³ugi maj¹tku

Bardziej szczegółowo

Prognozy rynku pracy i zapotrzebowania na kwalifikacje

Prognozy rynku pracy i zapotrzebowania na kwalifikacje Audyt ofert pracy, zapotrzebowanie na kwalifikacje i szkolenia na Dolnym Œl¹sku projekt nr Z/2.02/II/2.1/5/04 finansowany ze œrodków Europejskiego Funduszu Spo³ecznego Unii Europejskiej w ramach Zintegrowanego

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna Uwaga: ubiegaj cy si o dofinansowanie projektu nie wype nia pól ciemnych. Data z o enia wniosku o dofinansowanie realizacji

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

Z-EKO-418 Fundusze UE European Union funds. Ekonomia I stopieñ. ogólnoakademicki. stacjonarne

Z-EKO-418 Fundusze UE European Union funds. Ekonomia I stopieñ. ogólnoakademicki. stacjonarne KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-EKO-418 Fundusze UE European Union funds A. USYTUOWANIE MODU U W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady"

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady" 1 Postanowienia ogólne ORGANIZATORZY Organizatorem konkursu jest Miejski Zak³ad Oczyszczania Wysypisko z siedzib¹ w Pile, ul. Kusociñskiego

Bardziej szczegółowo

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. UWAGI ANALITYCZNE Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. spisano 76,4 tys. gospodarstw domowych z u ytkownikiem

Bardziej szczegółowo

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW BAROMETR REGIONALNY 33 PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW mgr in. Adam Piekara, Doradca w programie EQUAL Podstaw¹ niniejszego artyku³u jest przyjêcie za- ³o enia, e ka

Bardziej szczegółowo

ZASADY WSPIERANIA PROGRAMOWO-METODYCZNEGO DRU YNOWYCH W ZHP PROGRAM W ZHP

ZASADY WSPIERANIA PROGRAMOWO-METODYCZNEGO DRU YNOWYCH W ZHP PROGRAM W ZHP Za³¹cznik do Uchwa³y G³ównej Kwatery ZHP nr 54 /2011 z dnia 7.04.2011 r. w sprawie przyjêcia dokumentu Zasady wspierania programowo-metodycznego dru ynowych w ZHP ZASADY WSPIERANIA PROGRAMOWO-METODYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania Zespó Instrumentów Inwestycyjnych Zespó Instrumentów Doradczych Dzia ania 2.3 i 2.1 Warszawa, dnia 7 wrze nia 2005r. Statystyka na dzie 31.08.2005r. Ilo onych

Bardziej szczegółowo

Danuta Kubasik Dyrektor Budma 2008 MTP SA Janusz Szczêœniak Wiceprezes Zarz¹du PROCAD SA www.archispace.pl

Danuta Kubasik Dyrektor Budma 2008 MTP SA Janusz Szczêœniak Wiceprezes Zarz¹du PROCAD SA www.archispace.pl Decyzja o stworzeniu wspólnej przestrzeni dla projektantów i producentów na targach BUDMA wynika³a z potrzeb zarówno architektów, jak i producentów materia³ów budowlanych. Pomys³ pod nazw¹ ARCHISPACE doczeka³

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASI KU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASI KU RODZINNEGO

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASI KU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASI KU RODZINNEGO Nazwa podmiotu realizuj¹cego œwiadczenia rodzinne: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASI KU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASI KU RODZINNEGO Czêœæ I 1. Dane osoby ubiegaj¹cej siê Imiê i nazwisko PESEL*

Bardziej szczegółowo

Andrzej Zieliñski* Zarz¹dzanie wskaÿnikami efektywnoœci zwi¹zanymi z zasobami ludzkimi (HR KPI) w Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o.

Andrzej Zieliñski* Zarz¹dzanie wskaÿnikami efektywnoœci zwi¹zanymi z zasobami ludzkimi (HR KPI) w Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o. Andrzej Zieliñski* Zarz¹dzanie wskaÿnikami efektywnoœci zwi¹zanymi z zasobami ludzkimi (HR KPI) w Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o. irma Polska Telefonia Cyfrowa (PTC) Sp. z o.o. operator sieci Era

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania Za cznik nr 13 Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania w obszarze: Efekty Oferta : Rodzice s partnerami szko y w projekcie: Bezpo rednie wsparcie rozwoju szkó poprzez wdro enie zmodernizowanego

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. 3. Termin realizacji zamówienia: 10 miesi cy, od 1 wrze nia 2013 r. do 30 czerwca 2014 r.

ZAPYTANIE OFERTOWE. 3. Termin realizacji zamówienia: 10 miesi cy, od 1 wrze nia 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Krynice, 14.07.2013 r. Dyrektor Zespo u Szkó w Krynicach zaprasza do z enia oferty na nauczyciela zyka angielskiego w ramach projektu: Klub Przedszkolaka w Krynicach o szacunkowej warto

Bardziej szczegółowo

1.1 Ogólny spis treœci

1.1 Ogólny spis treœci Ogólny spis treœci.. Ogólny spis treœci. Spis treœci i wykazy. Ogólny spis treœci.2 Informacje o autorach.3 Wykaz autorów.4 Recenzje ksi¹ ek 2. Wprowadzenie i aktualnoœci 2. Spis treœci 2.2 Istota controllingu.

Bardziej szczegółowo

Analiza danych wtórnych dla powiatów woj. zachodniopomorskiego za rok 2005 i I półrocze 2006

Analiza danych wtórnych dla powiatów woj. zachodniopomorskiego za rok 2005 i I półrocze 2006 Analiza danych wtórnych dla powiatów woj. zachodniopomorskiego za rok 2005 i I półrocze 2006 Spis treści SPIS WYKRESÓW... 6 SPIS TABEL... 12 WSTĘP... 25 WNIOSKI... 26 WPROWADZENIE DANE OGÓLNE... 26 RYNEK

Bardziej szczegółowo

F Ă MD LH Q D ] G È ] U

F Ă MD LH Q D ] G È ] U Metoda 5S Fachowa VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. Świat profesjonalnej wiedzy al. Krakowska 271, 02 133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66 faks: 22 829 27 00, 829 27 27 Ksi¹

Bardziej szczegółowo

Plan kont wykaz kont oraz zasady ewidencji

Plan kont wykaz kont oraz zasady ewidencji ZA CZNK NR 2 Plan wykaz oraz zasady ewidencji Ewa Waliñska, Agnieszka Czajor SPS TREŒC 1. Przyk³adowy plan wykaz syntetycznych i analitycznych... 2301 A. Konta zespo³u 0 Aktywa trwa³e... 2302 a. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœæ opcji kupna o uwarunkowanej premii Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœci opcji kupna o uwarunkowanej premii

Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœæ opcji kupna o uwarunkowanej premii Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœci opcji kupna o uwarunkowanej premii Ewa Dziawgo * Ewa Dziawgo Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœæ opcji kupna o uwarunkowanej premii Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœci opcji kupna o uwarunkowanej premii Wstêp Rosn¹ca zmiennoœæ warunków

Bardziej szczegółowo

III Posiedzenie Grupy ds. MSP przy KK NSRO 2007-2013

III Posiedzenie Grupy ds. MSP przy KK NSRO 2007-2013 III Posiedzenie Grupy ds. MSP przy KK NSRO 2007-2013 SYSTEMY ZALICZKOWE DLA PRZEDSI BIORSTW W PO IG i RPO Na podstawie zestawienia informacji o systemach zaliczkowych w PO IG i RPO w schematach wsparcia

Bardziej szczegółowo

Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów

Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I - III szko y podstawowej, realizowanie w Szko ach Podstawowych w Gminie

Bardziej szczegółowo

Z-EKON-461 Rachunkowoœã korporacyjna Corporate Accounting. Ekonomia I stopieñ. Ogólnoakademicki. Niestacjonarne

Z-EKON-461 Rachunkowoœã korporacyjna Corporate Accounting. Ekonomia I stopieñ. Ogólnoakademicki. Niestacjonarne KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/13 Z-EKON-461 Rachunkowoœã korporacyjna Corporate Accounting A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

Polska woj. opolskie powiat nyski

Polska woj. opolskie powiat nyski Nysa'2014 150000 148000 146000 144000 142000 140000 138000 136000 147441 146853 146330 145512 145017 144284 143852 142799 142119 141586 140628 XII 2003 XII 2004 XII 2005 XII 2006 XII 2007 XII 2008 XII

Bardziej szczegółowo

GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw

GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw Numer identyfikacyjny REGON za 2009 r. Portal

Bardziej szczegółowo

Mieczys aw Nasi owski. Podstawy mikro- i makroekonomii wydanie zmienione i uzupe nione

Mieczys aw Nasi owski. Podstawy mikro- i makroekonomii wydanie zmienione i uzupe nione Mieczys aw Nasi owski System rynkowy Podstawy mikro- i makroekonomii wydanie zmienione i uzupe nione System rynkowy Podstawy mikro- i makroekonomii Mieczys aw Nasi owski System rynkowy Podstawy mikro-

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

ABONENCKA CENTRALA TELEFONICZNA SIGMA. Instalacja sterownika USB

ABONENCKA CENTRALA TELEFONICZNA SIGMA. Instalacja sterownika USB ABONENCKA CENTRALA TELEFONICZNA SIGMA Instalacja sterownika USB 1 SIGMA PLATAN Sp. z o.o. 81-855 SOPOT, ul. Platanowa 2 tel. (0-58) 555-88-00, fax (0-58) 555-88-01 www.platan.pl e-mail: platan@platan.pl

Bardziej szczegółowo

Marketing us³ug w teorii i praktyce. Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski. Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy

Marketing us³ug w teorii i praktyce. Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski. Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy Marketing us³ug w teorii i praktyce Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski seria wydawnicza Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy Jolanta

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW WEWNÊTRZNYCH Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê

Bardziej szczegółowo

STAGNACJA Z SZANSAMI NA POPRAWÊ

STAGNACJA Z SZANSAMI NA POPRAWÊ STAGNACJA Z SZANSAMI NA POPRAWÊ PaŸdziernikowy pomiar koniunktury w placówkach zak³adów ubezpieczeñ wskazuje na niewielk¹ poprawê, w porównaniu z poprzednim kwarta³em, klimatu gospodarczego w sektorze

Bardziej szczegółowo

Formularz wniosku do zg oszenia propozycji Operacji do realizacji w Planie operacyjnym Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich 2014-2015

Formularz wniosku do zg oszenia propozycji Operacji do realizacji w Planie operacyjnym Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich 2014-2015 Piecz wp ywu (data i godzina) Formularz wniosku do zg oszenia propozycji Operacji do realizacji w Planie operacyjnym Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich 2014-2015 Wnioskodawca (nazwa / imi i nazwisko) TAK

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Metoda oszacowania kosztów wypadków przy pracy i zdarzeñ wypadkowych opracowana w GIG Funkcje ekonomiczne programu

Metoda oszacowania kosztów wypadków przy pracy i zdarzeñ wypadkowych opracowana w GIG Funkcje ekonomiczne programu mgr IRENA KUBIK G³ówny Instytut Górnictwa prof. dr hab. in. ADAM LIPOWCZAN G³ówny Instytut Górnictwa Centralny Instytut Ochrony Pracy Metoda oszacowania kosztów wypadków przy pracy i zdarzeñ wypadkowych

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z MATEMATYKI

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z MATEMATYKI PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z MATEMATYKI POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy 80 minut Instrukcja dla zdaj¹cego. SprawdŸ, czy arkusz egzaminacyjny zawiera stron (zadania 0). Ewentualny brak zg³oœ przewodnicz¹cemu

Bardziej szczegółowo

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej OPIS WYDARZENIA Kim jesteœmy? powsta³a w 2012 roku w Krakowie. W ramach dzia³alnoœci statutowej, Fundacja realizuje programy edukacyjne i aktywizuj¹ce, koncentruj¹ce siê na tematyce ekologicznej. Pomys³

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Spo³eczny

Europejski Fundusz Spo³eczny Gabriela Popowicz Departament Programów Rozwoju Zasobów Ludzkich Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Europejski Fundusz Spo³eczny w pigu³ce czêœæ II Stworzenie efektywnego systemu wykorzystania

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa. MPiPS-03

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa. MPiPS-03 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Miejski O rodek Pomocy Spo ecznej Karola Miarki 11/, 43-300 Bielsko-Bia a Tel. 33

Bardziej szczegółowo

Zarz¹dzanie sieci¹ wielkopowierzchniowych sklepów samoobs³ugowych

Zarz¹dzanie sieci¹ wielkopowierzchniowych sklepów samoobs³ugowych AUTOMATYKA 2005 Tom 9 Zeszyt 3 Bogus³aw Filipowicz *, Joanna Kwiecieñ * Zarz¹dzanie sieci¹ wielkopowierzchniowych sklepów samoobs³ugowych. Wprowadzenie W ci¹gu ostatnich kilku lat nast¹pi³ znacz¹cy rozwój

Bardziej szczegółowo

Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem

Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem THE A MEMBER OF R DEXION GROUP Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem SPEEDLOCK P90 Trwa³oœæ i ywotnoœæ produktu. Koncepcja systemu Speedlock P90 zak³ada maksymalizacjê powierzchni do sk³adowania

Bardziej szczegółowo

Sytuacja młodych na rynku pracy

Sytuacja młodych na rynku pracy Sytuacja młodych na rynku pracy Plan prezentacji Zamiany w modelu: w obrębie każdego z obszarów oraz zastosowanych wskaźników cząstkowych w metodologii obliczeń wskaźników syntetycznych w obrębie syntetycznego

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

W zwi¹zku z du ¹ liczb¹ zarejestrowanych uczestników konferencji, zachêcamy Pañstwa do wczeœniejszego 45

W zwi¹zku z du ¹ liczb¹ zarejestrowanych uczestników konferencji, zachêcamy Pañstwa do wczeœniejszego 45 Agenda: Prowadz¹ca konferencjê: Katarzyna Nakielska-Pawluk, NPK Nauka-Praca-Kariera W zwi¹zku z du ¹ liczb¹ zarejestrowanych uczestników konferencji, zachêcamy Pañstwa do wczeœniejszego 45 przybycia. (rejestracja

Bardziej szczegółowo

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy JUKAWA Co dalej? Metoda analizy Na czym polega warto JUKAWY dla miasta? Jakie s cele miasta? Podstawowy: utrzyma budynek z powodu jego unikalnej i cennej historycznie architektury Uzupe niaj ce (o ile

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe. Zarz¹dzanie produkcj¹ Lean Sigma Academy. Zarz¹dzanie jakoœci¹ Quality Excellence. Auditor Wiod¹cy ISO 9001

Studia podyplomowe. Zarz¹dzanie produkcj¹ Lean Sigma Academy. Zarz¹dzanie jakoœci¹ Quality Excellence. Auditor Wiod¹cy ISO 9001 Studia podyplomowe Zarz¹dzanie produkcj¹ Lean Sigma Academy Zarz¹dzanie jakoœci¹ Quality Excellence. Auditor Wiod¹cy ISO 9001 Pomagamy osi¹gn¹æ sukces www.luqam.com/podyplomowe Dlaczego studia LUQAM? W

Bardziej szczegółowo

System p atno ci rodków europejskich

System p atno ci rodków europejskich System p atno ci rodków europejskich w ustawie o finansach publicznych rodki europejskie art. 5 rodki europejskie - rozumie si przez to rodki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1, 2 i 4; 1) rodki pochodz

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

UCHWA A NR I 20 14 RADY MIEJSKIEJ WROC AWIA z dnia 2014 r.

UCHWA A NR I 20 14 RADY MIEJSKIEJ WROC AWIA z dnia 2014 r. projekt UCHWA A NR I 20 14 RADY MIEJSKIEJ WROC AWIA z dnia 2014 r. w sprawie przyjêcia programu opieki nad zwierzêtami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomnoœci zwierz¹t na terenie Gminy Wroc³aw w 2014

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DZIA ALNO CI RADY PEDAGOGICZNEJ SAMORZ DOWEJ SZKO Y PODSTAWOWEJ NR 1 WE WRZE NI

REGULAMIN DZIA ALNO CI RADY PEDAGOGICZNEJ SAMORZ DOWEJ SZKO Y PODSTAWOWEJ NR 1 WE WRZE NI REGULAMIN DZIA ALNO CI RADY PEDAGOGICZNEJ SAMORZ DOWEJ SZKO Y PODSTAWOWEJ NR 1 WE WRZE NI I PODSTAWY PRAWNE FUNKCJONOWANIA RADY PEDAGOGICZNEJ Podstaw prawn funkcjonowania Rady Pedagogicznej s zapisy Ustawy

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. i prowadzonych na terenie Gminy Krobia przez inne podmioty ni jednostki samorz¹du terytorialnego i ministrów

Dziennik Urzêdowy. i prowadzonych na terenie Gminy Krobia przez inne podmioty ni jednostki samorz¹du terytorialnego i ministrów 19405 Poz. 3189, 3190 Za³¹cznik Nr 3 WSKAZANIE OBSZARÓW I MIEJSC UDOSTÊPNIANYCH DLA CELÓW NAUKOWYCH, EDUKACYJNYCH I TURYSTYCZNYCH ORAZ OKREŒLENIE SPOSOBÓW ICH UDOSTÊPNIANIA / & Ã 2 Ã Ã Ã 6 Ã % Ã Ã & Ã

Bardziej szczegółowo

Regulacja stanów prawnych nieruchomości

Regulacja stanów prawnych nieruchomości Paweł Puch Regulacja stanów prawnych nieruchomości Praktyczny poradnik Budownictwo INFORMACJE Copyright 2008 ISBN 978-83-88285-12-7 Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. AL. Krakowska 271, 02-133 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wprowadzenie nowego pracownika wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8 Autor: Justyna Tyborowska Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wydawnictwo C.H. Beck Ul. Gen. Zajączka 9, 01-518 Warszawa Tel. (022) 311 22 22 Faks

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU

WNIOSEK ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU Za cznik do regulaminu naboru uczestników projektu,,internet w Twoim zasi gu WNIOSEK ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU,,Internet w Twoim zasi gu przeciwdzia anie wykluczeniu cyfrowemu w Powiecie Tomaszowskim Dane

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Adam Stabryła - Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi. Rozdza³ 1. Spis treœci

Księgarnia PWN: Adam Stabryła - Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi. Rozdza³ 1. Spis treœci Księgarnia PWN: Adam Stabryła - Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi Rozdza³ 1 Spis treœci Wstêp.................................................... 11 Czêœæ pierwsza. Podstawy koncepcji

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

DR INŻ. MARIOLA KWASEK WZORCE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI W POLSCE STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102

DR INŻ. MARIOLA KWASEK WZORCE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI W POLSCE STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102 DR INŻ. MARIOLA KWASEK WZORCE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI W POLSCE STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102 153 WARSZAWA 2012 Autorka publikacji jest pracownikiem naukowym Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE INTERPRETACJI INDYWIDUALNEJ

WNIOSEK O WYDANIE INTERPRETACJI INDYWIDUALNEJ 1. Identyfikator podatkowy NIP / numer PESEL (niepotrzebne skre li ) wnioskodawcy ORD-IN Podstawa prawna: 2. Nr dokumentu 3. Status WNIOSEK O WYDANIE INTERPRETACJI INDYWIDUALNEJ Art. 14b 7 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

17-20 LISTOPADA 2009 Patronat Honorowy Prezydent Miasta Tarnobrzeg Starosta Powiatu Mieleckiego Starosta Powiatu Jaros³awskiego Prezydent Miasta Przemyœla Patronat Medialny: Serwis edukacyjny kierunkistudiow.pl

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stronicowanie na ¹danie

Stronicowanie na ¹danie Pamiêæ wirtualna Umo liwia wykonywanie procesów, pomimo e nie s¹ one w ca³oœci przechowywane w pamiêci operacyjnej Logiczna przestrzeñ adresowa mo e byæ du o wiêksza od fizycznej przestrzeni adresowej

Bardziej szczegółowo

zdanie finansowe jednostk

zdanie finansowe jednostk Sprawo wozdan zdanie finansowe jednostk tki i pn. Fundacja na rzecz wspier z siedzib¹ w Gdañsku za rok 2004. Zgodnie z art. 45 ust.2 ustawy o rachunkowoœci z dnia 29 wrzeœnia 1994 roku (Dz.U. z 1994 roku,

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Oferta pozycjonowania

Oferta pozycjonowania www.kamelot.pl 2012 Oferta pozycjonowania Iloœæ stron w Google Iloœæ stron Iloœæ linków w Google Iloœæ linków podstron w Pañstwa strony w wyszukiwarce google: podstron w Pañstwa strony wed³ug Majesticseo:

Bardziej szczegółowo

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 13.1.8 1 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodz z deklaracji osób, które

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE WYNIKÓW OGÓLNOPOLSKIch OLIMPIAD OLIMPUSEK

OPRACOWANIE WYNIKÓW OGÓLNOPOLSKIch OLIMPIAD OLIMPUSEK OPRACOWANIE WYNIKÓW OGÓLNOPOLSKIch OLIMPIAD OLIMPUSEK 10107 Szanowni Nauczyciele, Serdecznie dziêkujemy wszystkim nauczycielom za pomoc w organizacji kolejnej edycji olimpiad dla najm³odszych, które zosta³y

Bardziej szczegółowo

ROZDZIA II OSOBY ODPOWIEDZIALNE ZA INFORMACJE

ROZDZIA II OSOBY ODPOWIEDZIALNE ZA INFORMACJE Rozdział II Osoby odpowiedzialne za informacje zawarte w prospekcie Rozdzia II Osoby odpowiedzialne za informacje zawarte w prospekcie ROZDZIA II OSOBY ODPOWIEDZIALNE ZA INFORMACJE ZAWARTE W PROSPEKCIE

Bardziej szczegółowo

Raport o stanie sektora ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw w Polsce w latach 2000 2001

Raport o stanie sektora ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw w Polsce w latach 2000 2001 Raport o stanie a ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw w Polsce w latach 2000 2001 Polska Agencja Rozwoju Przedsiêbiorczoœci Warszawa 2002 1 Publikacja przygotowana i wydana w ramach realizacji Kierunków

Bardziej szczegółowo

Witold Bednarek CIEKAWA MATEMATYKA. dla uczniów gimnazjum

Witold Bednarek CIEKAWA MATEMATYKA. dla uczniów gimnazjum Witold Bednarek CIEKAWA MATEMATYKA dla uczniów gimnazjum OPOLE Wydawnictwo NOWIK Sp.j. 2014 SK AD KOMPUTEROWY I RYSUNKI Barbara Kwaœnicka PROJEKT OK ADKI Tomasz Fronckiewicz ISBN: 978-83-62687-49-7 Wydanie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA U YTKOWNIKA DO KASY SHARP ER-A457P wersja oprogramowania: 27801RAR1C 4.11.6. PROGRAMOWANIE FORMATU RAPORTÓW, KROK (PGM2)

INSTRUKCJA U YTKOWNIKA DO KASY SHARP ER-A457P wersja oprogramowania: 27801RAR1C 4.11.6. PROGRAMOWANIE FORMATU RAPORTÓW, KROK (PGM2) ERRATA INSTRUKCJA U YTKOWNIKA DO KASY SHARP ER-A457P wersja oprogramowania: 27801RAR1C 4.11.6. PROGRAMOWANIE FORMATU RAPORTÓW, KROK (PGM2) Dla X = 2 (dodatkowe wiersze tabel). Zmienna Opis Kasowanie bufora

Bardziej szczegółowo