RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE RODZINA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE RODZINA"

Transkrypt

1

2 RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE RODZINA pod redakcją naukową Cecylii Sadowskiej Snarskiej W YDAWNICTWO W Y Ż SZEJ S ZKOŁ Y E KONOMICZNEJ W B IAŁ YMSTOKU Białystok 2008

3 RECENZJA PROF. DR HAB. ANDRZEJ F. BOCIAN Copyright by Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku, Białystok 2008 ISBN Publikacja została przygotowana w ramach realizacji projektu badawczo wdrożeniowego Elastyczny Pracownik Partnerska Rodzina finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. Niniejsza publikacja może nie odzwierciedlać poglądów Unii Europejskiej lub rządu polskiego. WYDAWNICTWO Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku Białystok, ul. Choroszczańska DRUK Galkom PPHU Białystok, ul. Stefana Batorego 4a, tel

4 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 WPROWADZENIE CZĘŚĆ I ISTOTA I INSTRUMENTY PROGRAMÓW RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE RODZINA BOŻENA BALCERZAK PARADOWSKA OCENA KIERUNKÓW ZAMIAN W POLITYCE RODZINNEJ W POLSCE W ASPEKCIE GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM BOGUSŁAWA BUDROWSKA ROZWIĄZANIA UŁATWIAJĄCE GODZENIE PRACY Z RODZINĄ JAKO INSTRUMENT WYRÓWNYWANIA SZANS DOŚWIADCZENIA PROJEKTU GENDER INDEX DOROTA GŁOGOSZ REZULTATY PROGRAMÓW PRACA ŻYCIE W KRAJACH UE KORZYŚCI DLA PRACOWNIKÓW I ICH RODZIN KAMIL ZAWADZKI PRZEJŚCIOWE RYNKI PRACY TYPU PRACA ŻYCIE PRZYKŁADY EUROPEJSKIE BARBARA KALINOWSKA RÓWNOWAGA MIĘDZY ŻYCIEM ZAWODOWYM A RODZINNYM W PERSPEKTYWIE MAKROEKONOMICZNEJ IWONA WIECZOREK KONFLIKT PRACA RODZINA. SZWEDZKIE PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ CZĘŚĆ II ROZWIĄZANIA SPRZYJAJĄCE RÓWNOWADZE PRACA ŻYCIE STOSOWANE W FIRMACH ELWIRA GROSS GOŁACKA RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE JAKO ELEMENT STRATEGII ZARZĄDZANIA ZASOBAMI LUDZKIMI

5 4 Spis treści CECYLIA SADOWSKA SNARSKA WYKORZYSTANIE ROZWIĄZAŃ SPRZYJAJĄCYCH RÓWNOWADZE PRACA ŻYCIE W PRAKTYCE FIŃSKICH, POLSKICH I HISZPAŃSKICH FIRM ANNA ROGOZIŃSKA PAWEŁCZYK, IZABELA KOŁODZIEJCZYK OLCZAK GODZENIE ŻYCIA OSOBISTEGO Z PRACĄ ZAWODOWĄ W FIRMACH Z SEKTORA MŚP BEATA BUCHELT, EWELINA JUPOWICZ ZMIENIAJĄCY SIĘ PARADYGMAT RYNKU PRACY A PRAKTYKA ORGANIZACJI W ZAKRESIE WSPIERANIA RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE ZATRUDNIONYCH IZABELA KOŁODZIEJCZYK OLCZAK, ANNA ROGOZIŃSKA PAWEŁCZYK MIEJSCE OCENY I WYNAGRADZANIA EFEKTÓW PRACY JAKO OBSZAR PROGRAMÓW PRACA ŻYCIE CZĘŚĆ III AKTYWIZACJA ZAWODOWA KOBIET A RODZINA BEATA JAMKA KIEROWANIE KARIERAMI KOBIET PROBLEMY I PERSPEKTYWY JOLANTA KORCZYŃSKA PRACA ZAWODOWA A ŻYCIE RODZINNE KOBIET KATARZYNA GROMADZKA PRACA ZAWODOWA KOBIET A ICH ROLA W ŻYCIU RODZINY KRZYSZTOF HAJDER POZYCJA KOBIET W WYBRANYCH OBSZARACH SPOŁECZNO KULTUROWYCH A SYTUACJA NA RYNKU PRACY IWETTA ANDRUSZKIEWICZ RÓWNOUPRAWNIENIE KOBIET I MĘŻCZYZN NA RYNKU PRACY WACŁAW JARMOŁOWICZ, BARBARA KALINOWSKA RODZINA A PRACA KOBIET NA PRZEŁOMIE WIEKÓW URSZULA FELINIAK, WITOLD RATAJCZYK PROBLEMY GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO I POZAZAWODOWEGO KOBIET REGIONU ŁÓDZKIEGO

6 Spis treści 5 PATRYCJA ZWIECH OBCIĄŻENIE OBOWIĄZKAMI ZAWODOWYMI I DOMOWYMI MENEDŻEREK I MENEDŻERÓW W POLSCE WYNIKI BADAŃ ANKIETOWYCH PIOTR MICHOŃ PRACA A ZADOWOLENIE Z ŻYCIA MATEK W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ ANETA CHYBICKA, NATASZA KOSAKOWSKA TRUDNOŚCI W GODZENIU ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM JAKO PRZYCZYNY OPÓŹNIANIA DECYZJI O POSIADANIU DZIECKA PRZEZ MŁODE KOBIETY KAROLINA GOŚ WÓJCICKA DOŚWIADCZENIA KAMPANII ZROBIONE, DOCENIONE, WIELE WARTE..." W ZAKRESIE INFORMOWANIA SPOŁECZEŃSTWA O PROBLEMATYCE PRACY DOMOWEJ CZĘŚĆ IV ISTOTA I ZNACZENIE RELACJI PARTNERSKICH W RODZINIE Z PUNKTU WIDZENIA GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM KRZYSZTOF ARCIMOWICZ RELACJE PARTNERSKIE W RODZINIE: KORZYŚCI Z NICH PŁYNĄCE I KONIECZNE DZIAŁANIA W POLSCE NA RZECZ ICH POPRAWY ANNA KWIATKOWSKA, AGNIESZKA NOWAKOWSKA POSTAWY MĘŻCZYZN WOBEC PARTNERSTWA W RODZINIE. BADANIE W RAMACH PROJEKTU ELASTYCZNY PRACOWNIK PARTNERSKA RODZINA MARIA KAŹMIERCZAK, ANETA CHYBICKA KONFLIKT PRACA RODZINA A ZADOWOLENIE Z RELACJI PARTNERSKIEJ ANALIZA WYBRANYCH CZYNNIKÓW DEMOGRAFICZNYCH AGNIESZKA SZNAJDER PARTNERSTWO W ZWIĄZKU JEGO WPŁYW NA SYTUACJĘ NA RYNKU PRACY CZĘŚĆ V INSTYTUCJONALNE WSPARCIE W OPIECE NAD OSOBAMI ZALEŻNYMI ANNA KIENIG SYTUACJA W ZAKRESIE INSTYTUCJONALNEJ OPIEKI NAD DZIECKIEM W POLSCE

7 6 Spis treści MACIEJ MUCZYŃSKI, MAŁGORZATA ŻYNEL POTRZEBY RODZICÓW W ZAKRESIE ORGANIZACJI OPIEKI NAD DZIECKIEM NA TERENIE MIASTA BIAŁYSTOK W ŚWIETLE BADAŃ AGNIESZKA SOŁBUT ROLA ŚRODOWISKA LOKALNEGO WE WSPOMAGANIU I PROMOWANIU KONSTRUKTYWNEGO WYCHOWANIA DZIECI W RODZINACH PRACUJĄCYCH I BEZROBOTNYCH OPIEKUNÓW CZĘŚĆ VI ELASTYCZNE FORMY ZATRUDNIENIA JAKO INSTRUMENT UŁATWIAJĄCY GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM I SPOSÓB NA POPRAWĘ KONKURENCYJNOŚCI FIRM LUCYNA MACHOL ZAJDA ELASTYCZNE FORMY PRACY FAKTY I MITY MICHAŁ SKARZYŃSKI EFEKTY STOSOWANIA ELASTYCZNYCH FORM PRACY W PRAKTYCE MICHAŁ MOSZYŃSKI ELASTYCZNE FORMY ZATRUDNIENIA A KONKURENCYJNOŚĆ POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW ŁUKASZ ARENDT TELEPRACA I INNOWACYJNOŚĆ W SEKTORZE MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW CZĘŚĆ VII PERSPEKTYWY FINANSOWANIA BADAŃ Z ZAKRESU RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE RODZINA HUBERT OSTAPOWICZ PARTNERSTWO I INNOWACYJNOŚĆ W EUROPEJSKIM FUNDUSZU SPOŁECZNYM W KONTEKŚCIE MOŻLIWOŚCI REALIZACJI PROJEKTÓW BADAWCZYCH W LATACH INFORMACJA O AUTORACH

8 SŁOWO WSTĘPNE Niniejsza publikacja powstała jako element podejmowanych działań w projekcie Elastyczny Pracownik Partnerska Rodzina realizowanym w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL (Działanie 2.) przez Wyższą Szkołę Ekonomiczną w partnerstwie z: Białostocką Fundacją Kształcenia Kadr, Izbą Przemysłowo-Handlową w Białymstoku oraz Zakładem Doskonalenia Zawodowego w Białymstoku. Projekt Elastyczny Pracownik Partnerska Rodzina wpisuje się w Temat G IW EQUAL Godzenie życia rodzinnego i zawodowego oraz ponowna integracja kobiet i mężczyzn, którzy opuścili rynek pracy, poprzez wdrażanie bardziej elastycznych i efektywnych form organizacji pracy oraz działań towarzyszących. Temat G jest realizowany w ramach priorytetu 1. zwalczanie dyskryminacji i nierówności na rynku pracy. Projekt kierowany jest do pracujących rodziców posiadających dzieci w wieku do 7 lat oraz kobiet ciężarnych i zmierza do poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy poprzez stworzenie warunków umożliwiających godzenie życia rodzinnego z zawodowym. Ze względu na potrzebę uwzględnienia kompleksowego podejścia obejmuje także udział: pracodawców, placówek opieki nad dziećmi (żłobki, przedszkola), instytucji szkoleniowych, naukowych, mediów, związków zawodowych oraz samorządu terytorialnego, jako instytucji, których odpowiednio stymulowane działania w największym stopniu mogą sprzyjać godzeniu życia zawodowego z rodzinnym. Tradycyjne postrzeganie ról kobiety i mężczyzny w rodzinie powoduje, że ciężar obowiązków domowych spoczywa przede wszystkim na kobietach, co w efekcie kształtuje ich niekorzystną pozycję na rynku pracy w stosunku do mężczyzn, o czym świadczą niskie wskaźniki zatrudnienia kobiet, wyższe wskaźniki bezrobocia oraz bierności zawodowej. Obowiązki rodzinne stają się balastem w życiu zawodowym kobiet, zaś intensywny rozwój kariery zawodowej wyraźnie koliduje z życiem prywatnym i obowiązkami wynikającymi z posiadania rodziny. Kobieta jest mniej cenionym pracownikiem, bowiem pracodawca nie może liczyć na ciągłość jej pracy i wysokie zaangażowanie w firmie, co powoduje, że kobiety otrzymują niższe wynagrodzenia, zajmują niższe stanowiska. W obecnej sytuacji zbyt mała waga przywiązywana jest do pomagania kobietom w godzeniu życia zawodowego z rodzinnym, co wynika przede wszystkim z uznania takich działań za nierokujące powodzenia. Tradycyjne postrzeganie ról społecznych i rodzinnych mężczyzn i kobiet skutkuje występowaniem trzech subiektywnych (niewynikających z norm prawnych ani ograniczeń organizacyjnych) czynników utrudniających godzenie życia zawodowego i rodzinnego: niskiej aktywności mężczyzn w pełnieniu obowiązków rodzinnych, niskiego poziomu wykorzystania elastycznych form zatrudnienia i organizacji czasu pracy, niedostosowanego do potrzeb pracujących rodziców systemu opieki nad dziećmi i osobami zależnymi. Działanie tych czynników prowadzi do dwojakiego rodzaju sytuacji społecznej kobiet: prób godzenia pracy z życiem rodzinnym bądź długotrwałego wyłączenia z życia zawodowego i poświęcenia się obowiązkom rodzinnym.

9 8 Cecylia Sadowska Snarska W obu przypadkach sytuacje te w aktualnych uwarunkowaniach rodzą czynniki utrudniające godzenie życia zawodowego i rodzinnego o charakterze obiektywnym, w tym sensie, że wywodzą się z rzeczywistych kosztów/strat ponoszonych przez kobiety, pracodawców, rodziny. Próby godzenia przez kobietę obowiązków zawodowych i rodzinnych wiążą się z kosztami dla rodziny i samej kobiety oraz niską efektywnością w pracy. Natomiast długotrwałe wyłączenie powoduje dezaktualizację kwalifikacji oraz trudności firmy związane z zapewnieniem zastępstwa za pracownika nieobecnego w pracy. Oddziaływanie tych obiektywnych skutków utrwala stereotypy społeczno-kulturowe, będące podłożem kształtowania się wspomnianych wyżej subiektywnych czynników utrudniających godzenie życia zawodowego i rodzinnego. Tworzy się zatem pewien układ samowzmacniający, co powoduje wręcz nasilanie się zjawiska dyskryminacji kobiet na rynku pracy. Aby rozerwać ten zamknięty układ przyczynowo-skutkowy, nie można pozostać przy oddziaływaniu na jeden element, gdyż pozostałe czynniki będą doprowadzały do powielania się negatywnych praktyk. Niezbędne jest stworzenie kompleksowego modelu działań, który będzie jednocześnie oddziaływał na wszystkie kluczowe czynniki sprawcze, czyli na przyczyny, a nie na skutki. Oznacza to potrzebę stworzenia kompleksowego podejścia, którego celem nadrzędnym będzie przełamywanie tradycyjnego podejścia do społecznych i rodzinnych ról kobiety i mężczyzny poprzez oddziaływanie na subiektywne czynniki utrudniające godzenie życia zawodowego i rodzinnego oraz pomoc w przełamywaniu bariery obiektywnej (bariery kwalifikacji) dla kobiet, które już podlegają wyłączeniu z pracy. W związku z tym projekt Elastyczny Pracownik Partnerska Rodzina zmierza do stworzenia całościowego podejścia, w ramach którego uwzględnione będą jednoczesne oddziaływania na wszystkie kluczowe czynniki sprawcze utrudniające godzenie życia zawodowego i rodzinnego, czyli na przyczyny, a nie na skutki. Dlatego też strategicznym celem projektu Elastyczny Pracownik Partnerska Rodzina jest wypracowanie oraz przetestowanie kompleksowego modelu sprzyjającego godzeniu życia zawodowego i rodzinnego. W ramach tego modelu przewidziane działania są realizowane w czterech wzajemnie powiązanych obszarach (schemat 1): 1. Promowanie elastycznych formy zatrudnienia oraz organizacji czasu pracy. 2. Zwiększenie dostępu do placówek opieki nad dzieckiem (żłobków, przedszkoli). 3. Promocja większego zaangażowania mężczyzn w funkcje rodzinne. 4. Zapobieganie dezaktualizacji kwalifikacji zawodowych rodziców (matki, ojca) podczas przerwy wynikającej z pełnienia obowiązków rodzinnych.

10 Słowo wstępne 9 A Promowanie elastycznych form pracy zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn D Zapobieganie dezaktualizacji kwalifikacji zawodowych kobiet i mężczyzn podczas przerwy wynikającej z pełnienia obowiązków rodzinnych GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO PRZEZ KOBIETY I MĘŻCZYZN B Zwiększenie dostępu do placówek opieki nad dzieckiem C Promocja większego zaangażowania mężczyzn w funkcje rodzinne SCHEMAT 1. GŁÓWNE OBSZARY DZIAŁAŃ NA RZECZ GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO W ramach realizacji celu pierwszego, jakim jest zwiększenie zakresu stosowania elastycznych form zatrudnienia i organizacji czasu pracy jako instrumentu ułatwiającego godzenie obowiązków rodzinnych z zawodowymi poprzez ich promowanie, są podejmowane następujące działania: przeprowadzenie badania ankietowego dotyczącego znajomości i możliwości zastosowania elastycznych form pracy wśród pracobiorców, a zwłaszcza rodziców dzieci w wieku do lat 7 oraz oczekiwań i potrzeb pracodawców w tym zakresie; organizacja szkoleń, seminariów nt. elastycznych form pracy zarówno skierowanych do pracodawców, jak i pracobiorców, przedstawicieli związków zawodowych i inspektorów pracy oraz przedstawicieli instytucji rynku pracy; przygotowanie i upowszechnienie publikacji m.in. z badań wcześniej przeprowadzonych, poradników, broszur, ulotek promujących elastyczne formy pracy; utworzenie punktu konsultacyjno-informacyjnego ds. elastycznych form pracy, z usług którego mogą korzystać zarówno pracodawcy, jak i pracobiorcy (pośrednictwo pracy, doradztwo zawodowe i prawne); przeprowadzenie audytów systemów pracy, mających na celu identyfikację stanowisk do uelastycznienia w firmach; wybór grupy kobiet i mężczyzn będących w trakcie urlopów macierzyńskich i wychowawczych bądź posiadających dzieci w wieku do lat 7 oraz pracodawców i przetestowanie na tej grupie telepracy jako jednej z elastycznych form zatrudnienia; testowanie pozostałych elastycznych form zatrudnienia oraz organizacji czasu pracy w przedsiębiorstwach; organizacja konkursu na firmę najbardziej przyjazną rodzinie.

11 10 Cecylia Sadowska Snarska Cel drugi, jakim jest zwiększenie dostępu do placówek opieki nad dzieckiem (żłobki, przedszkola), realizowany jest poprzez: badania rodziców, których dzieci uczęszczają do żłobków i przedszkoli, dotyczące ich doświadczeń i oczekiwań wobec organizacji opieki nad dziećmi, które najbardziej sprzyjają godzeniu życia zawodowego i rodzinnego; testowanie wprowadzonej zróżnicowanej oferty przez żłobki i przedszkola polegającej na: przedłużonych godzinach otwarcia (do 20:00-21:00), możliwości pozostawienia w placówce dziecka w sobotę; zwiększenie kadry przedszkoli poprzez organizację staży dla absolwentów wydziałów pedagogicznych oraz zaangażowanie wolontariuszy; promocję elastycznych żłobków i przedszkoli; organizację konkursu na najbardziej przyjazną zindywidualizowanym potrzebom rodziców placówkę opieki nad dziećmi. W celu realizacji celu trzeciego, który zorientowany jest na ułatwienie kobietom realizacji kariery zawodowej poprzez promocję większego zaangażowania mężczyzn w funkcje rodzinne, podejmowane działania są związane z: przeprowadzeniem badań ankietowych wśród różnych grup wiekowych mężczyzn, co pozwoli na zdiagnozowanie ich stanu świadomości o partnerskim modelu nowoczesnej rodziny oraz ich gotowości do partnerskiego dzielenia się obowiązkami rodzinnymi; zorganizowaniem i przeprowadzeniem kampanii społecznej skierowanej do mężczyzn, promującej większe zaangażowanie w życie rodzinne. Z kolei cel czwarty, zorientowany na zapobieganie dezaktualizacji kwalifikacji zawodowych rodziców podczas przerwy wynikającej z pełnienia obowiązków rodzinnych, jest realizowany poprzez: wypracowanie mechanizmów utrzymania aktywności zawodowej w przerwie w wykonywaniu zawodu poprzez organizację szkoleń; zainteresowanie pracodawców i pokazanie im korzyści płynących z aktywności pracowników podczas przerwy w wykonywaniu zawodu spowodowanej urlopami rodzicielskimi; organizację opieki nad dziećmi w czasie trwania szkoleń; poradnictwo zawodowe dla kobiet i mężczyzn planowanie indywidualnych ścieżek kariery uwzględniających łączenie pracy zawodowej z obowiązkami rodzinnymi. W okresie (do marca) w ramach projektu zostaną podjęte działania związane z upowszechnieniem tych wszystkich wypracowanych rezultatów, które okażą się, po przetestowaniu, najbardziej skuteczne w kwestii godzenia życia zawodowego z rodzinnym. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Kierownik Projektu Elastyczny Pracownik-Partnerska Rodzina

12 WPROWADZENIE W warunkach współczesnej gospodarki, pod wpływem m.in. procesów globalizacji, zaostrzającej się konkurencji, pracy w wydłużonym czasie pracy, mamy do czynienia z rosnącymi trudnościami w łączeniu życia osobistego, zwłaszcza rodzinnego, z życiem zawodowym. Konsekwencje braku równowagi między życiem rodzinnym a pracą to m.in.: stres, frustracja, niższa jakość świadczonej pracy, konflikty, brak satysfakcji z pracy, przesuwanie w czasie urodzin pierwszego dziecka. Negatywne skutki zachwianej równowagi między sferą rodzinną i zawodową odczuwają zarówno pracownicy, jak i pracodawcy. Dlatego też należy podejmować działania mające na celu stworzenie warunków do bezkonfliktowego łączenia obowiązków zawodowych z rodzinnymi, zwłaszcza przez kobiety. Niniejsza wielowątkowa praca zbiorowa jest rezultatem dyskutowanych w środowisku naukowców i praktyków problemów z zakresu godzenia życia zawodowego z rodzinnym, a szerzej odnoszących się do programów równowaga praca-życie (Work-Life Balance). Publikacja ma charakter interdyscyplinarny, ponieważ pojawiają się wątki z zakresu ekonomii, polityki społecznej, polityki ekonomicznej, rynku pracy, ale także z zakresu psychologii, socjologii, czy też pedagogiki. Publikacja została podzielona na siedem części. W Części pierwszej zwracamy uwagę na przesłanki nasilającego się w dobie współczesnej konfliktu na polu praca-życie-rodzina, a zarazem wskazujemy na środki zaradcze w postaci programów Work-Life Balance (WLB), z całą gamą instrumentów. W związku z tym, że stosowanie instrumentów ułatwiających godzenie życia zawodowego z osobistym, w tym rodzinnym, leży w gestii pracodawców, dlatego też w Części drugiej publikacji przedstawiamy wyniki badań prowadzonych w firmach, mających na celu rozpoznanie skali i zakresu realizowanych programów WLB. W Trzeciej części zwracamy uwagę na problemy aktywności zawodowej kobiet. Tradycyjnie postrzeganie ról kobiety i mężczyzny w rodzinie powoduje, że ciężar obowiązków domowych spoczywa przede wszystkim na kobietach, co w efekcie kształtuje ich niekorzystną pozycję na rynku pracy w stosunku do mężczyzn. Poza tym kobiety należą do grupy najbardziej dotkniętej brakiem równowagi między pracą i życiem zawodowym, a w konsekwencji podatnej na dyskryminację. Z kolei w Czwartej części niniejszej pracy przedstawiamy istotę i znaczenie relacji partnerskich w rodzinie, zwłaszcza z punktu widzenia godzenia życia zawodowego z rodzinnym i jego wpływu na sytuację kobiet na rynku pracy. Z punktu widzenia poszukiwania rozwiązań ułatwiających godzenie życia zawodowego z rodzinnym, zwłaszcza przez młodych pracujących rodziców, niezwykle istotną rolę odgrywa instytucjonalna opieka nad dziećmi. Temu problemowi poświęcono Część piątą publikacji. Elastyczne formy zatrudnienia, organizacji czasu i miejsc pracy są postrzegane z jednej strony jako istotne rozwiązania, które ułatwiają łączenie pracy zawodowej z życiem

13 12 Cecylia Sadowska Snarska pozazawodowym, z drugiej mogą być sposobem na poprawę konkurencyjności firm. Tej kwestii poświęcona jest Część szósta niniejszej pracy. Problemy związane z równowagą praca-życie są jeszcze w Polsce dość słabo rozpoznane, zwłaszcza jeśli chodzi o stosowane w firmach programy WLB. Aktualnie pojawiły się możliwości finansowania badań, jak i wdrożeń w tym zakresie, ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, o czym traktuje Część siódma przedkładanej publikacji. Cecylia Sadowska-Snarska

14 CZĘŚĆ I ISTOTA I INSTRUMENTY PROGRAMÓW RÓWNOWAGA PRACA ŻYCIE RODZINA

15 Bożena Balcerzak Paradowska OCENA KIERUNKÓW ZAMIAN W POLITYCE RODZINNEJ W POLSCE W ASPEKCIE GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM 1. WPROWADZENIE Definiując politykę rodzinną zwracamy uwagę na różne aspekty. Określamy główny cel, jakim jest tworzenie warunków sprzyjających powstawaniu rodzin, ich rozwojowi, zarówno ilościowemu jak i jakościowemu oraz wypełnianiu przez rodzinę traktowaną w tym kontekście jako instytucja społeczna społecznych funkcji: prokreacyjnej, ekonomicznej, opiekuńczej, wychowawczej, socjalizacyjnej, emocjonalnej 1. Funkcje rodziny pozostają ze sobą we wzajemnych związkach. Realizacja jednej oddziałuje na pozostałe, stwarza uwarunkowania w zakresie sposobów ich realizacji. Sformułowanie celu ogólnego nie jest wystarczające dla prowadzenia skutecznej polityki rodzinnej. Potrzebne jest określenie celów szczegółowych, adekwatnych do aktualnej sytuacji, ale i do tego, co chce się osiągnąć w bliższej i dalszej perspektywie. W definicji polityki społecznej ważne jest również podkreślenie wielości metod i środków wykorzystywanych dla realizacji wspominanego celu, ale także, a może przede wszystkim o ich kompatybilności, zapewniającej, a przynajmniej przybliżającej do założonych celów. Innymi słowy, chodzi o tworzenie spójnego systemu instrumentów polityki rodzinnej, który służyłby realizacji stawianych zadań. Pozostaje jeszcze jedna kwestia podmiotów, które tworzyłyby i wykorzystywały wspomniane instrumenty. Za podmioty polityki rodzinnej należy uznać przede wszystkim państwo oraz wszystkie instytucje i organizacje, mające w zakresie swoich kompetencji i celów działania realizację zadań polityki rodzinnej (bezpośredniej) bądź te, których działania podstawowe nie odnoszą się bezpośrednio do rodziny, ale mogą wpływać na jej sytuację. Wymienić tu należy przede wszystkim organa samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, organizacje wyznaniowe oraz wszystkie instytucje, podejmujące działania na rzecz realizacji celów polityki rodzinnej. Niniejszy artykuł odnosi się do celu polityki rodzinnej, którym jest ułatwienie godzenia obowiązków zawodowych z rodzinnymi pracującym rodzicom, głównie matkom. Innymi słowy, chodzi o stworzenie warunków na rzecz bezkonfliktowej realizacji przez rodzinę funkcji ekonomicznej (w tym podfunkcji zarobkowej dostarczania podstawowych środków 1 Przedstawiony katalog nie wyczerpuje wszystkich funkcji przypisywanych rodzinie. Ponadto funkcje są różnie klasyfikowane i określane przez poszczególnych autorów zajmujących się tą problematyką.

16 16 Bożena Balcerzak Paradowska egzystencji) i opiekuńczej (związanej z koniecznością sprawowania opieki nad niesamodzielnymi członkami rodziny, głównie dziećmi). Ułatwienie godzenia obowiązków zawodowych z rodzinnymi sprzyja również realizacji innych funkcji rodziny: prokreacyjnej, wychowawczej, socjalizacyjnej i emocjonalnej. Szeroki zakres zagadnień skłania do wyboru spraw najważniejszych. Zostaną zatem omówione wybrane formy działań różnych podmiotów polityki rodzinnej: państwa, gminy jako podstawowego ogniwa systemu samorządu terytorialnego i zakładu pracy (pracodawców), które oddziałują lub mogą oddziaływać na realizację celu ułatwienia godzenia obowiązków zawodowych z rodzinnymi. 2. ROZWIĄZANIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY KOBIET W CIĄŻY I OSÓB WYCHOWUJĄCYCH DZIECI Rozwiązania prawne w zakresie ochrony kobiet w ciąży i osób wychowujących małe dzieci mają na celu ułatwienie godzenia dwóch, społecznie ważnych ról rodzicielskiej i zawodowej. Ich rozwój związany był z procesami aktywizacji zawodowej kobiet i stwarzaniem warunków do podejmowania przez nie pracy zarobkowej. Podmiotem ustawodawczym jest państwo, które poprzez swoje organa stanowi regulacje prawne. Zasady ochrony kobiet pracownic w ciąży i osób wychowujących małe dzieci reguluje Kodeks pracy. Polskie ustawodawstwo przewiduje cały szereg uprawnień przysługujących kobietom w ciąży i osobom wychowującym małe dzieci. O ile te pierwsze związane są z niezbywalną funkcją macierzyńską, te drugie mogą być wykorzystywane na równi przez matkę, jak i ojca. Ochronie kobiet w ciąży służy zakaz zatrudnienia ich przy pracach szczególnie uciążliwych dla zdrowia oraz obowiązek pracodawcy dostosowania warunków pracy tak, aby ograniczyć czas pracy i wyeliminować zagrożenia. Jeżeli jest to niemożliwe, Kodeks pracy nakłada obowiązek przeniesienia pracownicy do innej pracy lub zwolnienie jej na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy. Z punktu widzenia pracodawcy może to stwarzać utrudnienia natury organizacyjnej. Jeżeli przeniesienie pracownicy w ciąży na inne stanowisko pociąga za sobą obniżenie jej wynagrodzenia, przysługuje jej dodatek wyrównawczy, wypłacany przez pracodawcę. Pracownica w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia. Stosunek pracy kobiet w ciąży podlega szczególnej ochronie. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w tym okresie. W przypadku, gdy umowa o pracę była zawarta na czas określony ulega ona przedłużeniu do dnia porodu. Dla pracodawcy oznaczać to może wymuszone zatrudnienie i wypłatę wynagrodzenia za czas trwania przedłużonego stosunku pracy. Pracownicy w ciąży nie można zatrudniać w porze nocnej, godzinach nadliczbowych, delegować bez jej zgody poza stałe miejsce pracy. Ponadto, pracodawca zatrudniający pracownicę w porze nocnej jest obowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający wykonywanie pracy poza porą nocną. Jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, zobowiązany jest przenieść pracownicę do innej pracy, a w przypadku braku takiej możliwości zwolnić ją od obowiązku świadczenia pracy. Przeniesienie do innej pracy, o ile wiąże się z mniejszym wynagrodzeniem rodzi konieczność wypłaty dodatku wyrównawczego. W przypadku zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia. Istnieje również obowiązek udzielania przez pracodawcę pracownicy w ciąży zwolnień od pracy na przeprowadzenie badań lekarskich, jeżeli nie mogą

17 Ocena kierunków zamian w polityce rodzinnej w Polsce 17 być one przeprowadzone w innym czasie. Za czas nieobecności z tego tytułu przysługuje prawo do wynagrodzenia. Kiedy urodzi się dziecko kobieta korzysta z urlopu macierzyńskiego. Obecnie z części tego urlopu (14 dni) może również skorzystać ojciec dziecka. Po upływie urlopu macierzyńskiego zarówno matka, jak i ojciec mogą skorzystać z urlopu na opiekę nad dzieckiem do lat 4 (urlopu wychowawczego). W tym czasie pracodawca nie może rozwiązać z pracownikiem umowy o pracę. Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego ma gwarantowany powrót do pracy i dopuszczenie do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli jest to niemożliwe na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym, odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem wychowawczym. Może to oznaczać, że pracodawca powinien wypłacić wynagrodzenie wyższe niż przysługujące na nowym stanowisku pracy. Inne uprawnienia przysługujące osobom wychowującym małe dzieci (do lat 4) to: zakaz zatrudnienia w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w przerywanym czasie pracy, delegowanie poza stałe miejsce pracy. Specjalnie do kobiet adresowane jest uprawnienie polegające na zakazie zatrudnienia matek karmiących przy pracach szkodliwych dla zdrowia i konieczność przeniesienia ich do innej pracy lub zwolnienie ze świadczenia pracy. Wypłata dodatku wyrównawczego oraz wynagrodzeń za czas nieprzepracowany (w analogicznych przypadkach jak dla kobiet w ciąży) oraz wypłata wynagrodzeń za zwolnienie od pracy na 2 dni przysługujące rodzicom dzieci do lat 14 obciąża pracodawcę. W przypadku zwolnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem chorym oraz dzieckiem do lat 8 (w przypadku konieczności zapewnienia mu opieki spowodowanej nagłymi przypadkami) ciężar finansowy (wypłata zasiłku opiekuńczego w wysokości 80% wynagrodzenia) ponosi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zmiany, jakie dokonały się w systemach tych uprawnień w ostatnich dekadach, polegały na ich rozszerzeniu na mężczyzn. Wynikało to zarówno z realizacji zasady równości i równouprawnienia, jak również z dążenia do wzmocnienia pozycji kobiet na rynku pracy oraz ugruntowania roli ojca jako opiekuna. Zmiany normatywne wyprzedziły jednak znacznie procesy realne. W dalszym ciągu dominuje praktyka, mimo że większość uprawnień przysługuje w pełnym lub częściowym (urlop macierzyński) zakresie zatrudnionym mężczyznom, jednak korzystają z nich głównie kobiety i to one postrzegane są przez pracodawców jako główne adresatki tych uprawnień. Kolejna zmiana to wydłużenie urlopu macierzyńskiego. Skutki tej zmiany w kontekście oddziaływania na postawy prokreacyjne, jak i w kontekście pozycji kobiet na rynku pracy będzie można ocenić po pewnym czasie. Z punktu widzenia pracodawców wykorzystywanie przysługujących uprawnień wpływa negatywnie na funkcjonowanie zakładu. Krótkookresowa nieobecność pracownika powoduje trudności z utrzymaniem rytmu pracy oraz pociąga za sobą potrzebę zmian organizacyjnych. Dłuższa nieobecność (urlop macierzyński, urlop wychowawczy) to przede wszystkim potrzeba zmian o charakterze organizacyjnym, często też zatrudnienie nowego pracownika, wymagające jego przeszkolenia, czasu na pełne wdrożenie się do pracy i osiągnięcie oczekiwanej wydajności. Jest to

18 18 Bożena Balcerzak Paradowska niekiedy przyczyną odmowy przyjęcia do pracy na to samo stanowisko osoby powracającej do pracy po urlopie wychowawczym. TABELA 1. KORZYSTANIE Z UPRAWNIEŃ PRACOWNICZYCH A FUNKCJONOWANIE ZAKŁADU PRACY (W OPINII PRACODAWCÓW MAŁYCH I ŚREDNICH FIRM) (W %) Uprawnienia Trudności z rytmem pracy Zmiana organizacji pracy Przyjęcie nowego pracownika Mniejsze wykorzystanie umiejętności pracownika Utrata inwestycji w pracownika Dodatkowe koszty Brak problemów Urlopy macierzyńskie Urlopy wychowawcze Zwolnienia opiekuńcze Zmiana stanowiska pracy przez kobietę w ciąży Przedłużenie umowy o prace na czas określony do dnia porodu Wypłata dodatku wyrównawczego Odmowa pracy w godzinach nadliczbowych Zwolnienia chorobowe Źródło: (UNDP, EQUAL 2007). TABELA 2. KORZYSTANIE Z UPRAWNIEŃ PRACOWNICZYCH A FUNKCJONOWANIE ZAKŁADU PRACY (W OPINII PRACODAWCÓW DUŻYCH FIRM) (W %) Uprawnienia Trudności z rytmem pracy Zmiana organizacji pracy Przyjęcie nowego pracownika Mniejsze wykorzystanie umiejętności pracownika Utrata inwestycji w pracownika Dodatkowe koszty Brak problemów Urlopy macierzyńskie Urlopy wychowawcze Zwolnienia opiekuńcze Zmiana stanowiska pracy przez kobietę w ciąży Przedłużenie umowy o prace na czas określony do dnia porodu Wypłata dodatku wyrównawczego Odmowa pracy w godzinach nadliczbowych Zwolnienia chorobowe Źródło: (UNDP, EQUAL 2007).

19 Ocena kierunków zamian w polityce rodzinnej w Polsce 19 Finansowy wymiar mają takie uprawnienia jak: przesunięcie kobiety do innej pracy i wypłata jej zasiłku wyrównawczego, wypłata wynagrodzenia za czas nieprzepracowany z powodu zwolnienia na badania w okresie ciąży, karmienia dziecka piersią, konieczność przedłużenia umowy o pracę do dnia porodu, jeżeli nie było planowane przedłużenie tej umowy. Dodatkowe koszty może również pociągać za sobą zatrudnienie nowego pracownika. Reasumując, należy podkreślić, że stworzenie i rozbudowa prawnych rozwiązań mających na celu ułatwienie godzenia ról zawodowych z rodzinnymi związane było z procesem aktywności zawodowej kobiet. Obecnie adresowane są w części dotyczącej obowiązków opiekuńczo-wychowawczych do pracowników obojga płci. W praktyce wykorzystywane są przez kobiety. Rozwiązania te, na tle rozwiązań stosowanych w innych krajach europejskich, nie odbiegają od wiodących standardów. Można zatem powiedzieć, że państwo, poprzez swoją funkcję regulacyjną stworzyło podstawowe prawne warunki ułatwiające godzenie obowiązków zawodowych z rodzinnymi (co nie oznacza, że zostały wyczerpane wszystkie możliwe rozwiązania). Praktyczna realizacja zależy jednak od różnych uwarunkowań ekonomicznych (m.in. sytuacji na rynku pracy) i kulturowych (dominującego modelu rodziny), które kształtują postawy pracodawców wobec respektowania uprawnień pracowniczych. Praktyka potwierdzona w drodze badań wskazuje, że uprawnienia kobiet w powyższym zakresie stały się barierę dla ich zatrudnienia. Pracodawcy obawiają się problemów, jakie pociąga za sobą korzystania przez pracownice z uprawnień przysługujących z tytułu obowiązków rodzinnych. W efekcie, powoduje to gorszą sytuację kobiet na rynku pracy, trudniejszy dostęp do zatrudnienia. Oznacza to nie tylko ograniczone uczestnictwo kobiet w realizacji podfunkcji zarobkowej. Trudności z uzyskaniem pracy, a w jeszcze większym stopniu obawy o jej utratę są jednym z ważnych powodów odkładania, a niekiedy rezygnacji z planów prokreacyjnych. 3. ROZWIĄZANIA INSTYTUCJONALNE USŁUGI OPIEKUŃCZO WYCHOWAWCZE Rozwój usług opiekuńczych dla dzieci związany jest z procesami aktywizacji zawodowej kobiet. Można zatem traktować je jako instrument polityki rynku pracy, ułatwiający absorpcję kobiecych zasobów pracy dla potrzeb gospodarki. Główną formę usług opiekuńczych dla dzieci do lat 6 stanowią żłobki i przedszkola. Za ich tworzenie, finansowanie i funkcjonowanie jest odpowiedzialny inny podmiot polityki rodzinnej gmina. Wprowadzone na początku lat 90. ubiegłego wieku zmiany miały na celu decentralizację uprawnień państwa w sferze socjalnej, u podstaw której leżały założenia ustrojowe, ale również przybliżenie organów i instytucji odpowiedzialnych za tworzenie warunków zaspokajania potrzeb obywateli do potencjalnych odbiorców. Dokonując oceny skuteczności tej formy pomocy dla pracujących rodziców mających małe dzieci należy zwrócić uwagę na następujące tendencje. Od początku lat 90. ubiegłego wieku maleje liczba placówek opieki nad dziećmi i liczba dzieci korzystających z tych usług. W 1990 r. było 1412 żłobków, w 2000 r. 428, w 2004 r W latach liczba żłobków znowu zmalała do 371). Liczba dzieci w żłobkach zmalała: z 116,5 tys. w 1990 r. do 52,8 tys. w 2000 r. i 45,9 tys. w 2004 r. Od 2005 roku zauważa się wzrost liczby dzieci w żłobkach do 47,6 tys. w 2005 r.

20 20 Bożena Balcerzak Paradowska i do 50,8 tys. w 2006 r. Wskaźniki objęcia dzieci opieką żłobków wynosiły: w 1995 r. 23 na 1000 dzieci w wieku do lat 3, w 2004 r. 20, w Znacząco obniżyła się liczba przedszkoli z w 1990 r. do 8501 w 2000 r. i 7746 w 2004 r. 2 Dopiero w 2006 r. odnotowano większą liczbę przedszkoli (7811). Źródło: (GUS 2006). WYKRES 1. LICZBA ŻŁOBKÓW I PRZEDSZKOLI W LATACH 1990, 1995, 2000, 2005 TABELA 3. LICZBA DZIECI W ŻŁOBKACH I PRZEDSZKOLACH Rok ogółem Żłobki na 1000 dzieci w wieku 0 3 lata ogółem Przedszkola na 1000 dzieci w wieku 3 6 lat Źródło: jak na wykresie 1. Liczba dzieci w przedszkolach, która w 1990 r. wynosiła tys. zmalała do 685,4 tys. w 2000 r. i do 644,1 tys. w 2004 r. Szybszy spadek nastąpił na wsi (o 25%) niż w miastach (o 15%). W kolejnych latach ( ) wzrosła liczba dzieci uczęszczających do przedszkoli odpowiedni do: 654,4 tys. i 676,4 tys. 2 Do 2003 r. malała też liczba oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych, prowadzących wychowanie przedszkolne dla sześciolatków. Wprowadzenie obowiązku przygotowania przedszkolnego dla dzieci sześcioletnich (od 1 września 2004 r.) spowodowało wzrost liczby tych placówek (z 9134 w 2003 r. do 9553 w 2004 r.). 3 Ten wyraźny wzrost wskaźnik wynika przede wszystkim z objęcia obowiązkiem wychowania przedszkolnego sześciolatków. W 2004 r. na 1000 dzieci w wieku 6 lat z przygotowania przedszkolnego korzystało 981.

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną Człowiek najlepsza inwestycja Projekt PI Innowacyjny model GODZENIE PRZEZ KOBIETY ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Co mówią dane statystyczne? Kobiety wyraźnie częściej niż mężczyźni są bierne zawodowo (odpowiednio: 52% i 36%).

Bardziej szczegółowo

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r.

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r. Godzenie życia zawodowego i prywatnego Warszawa, 9 maja 2014 r. Pierwsze skojarzenie dot. godzenia ról zawodowych i prywatnych? Wskaźnik zatrudnienia dla osób 15-64 w 2013 roku Ogółem Mężczyźni Kobiety

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi,

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI DZIAŁAŃ W POLSCE NA RZECZ RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE RODZINA

KIERUNKI DZIAŁAŃ W POLSCE NA RZECZ RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE RODZINA KIERUNKI DZIAŁAŃ W POLSCE NA RZECZ RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE RODZINA pod redakcją naukową Cecylii Sadowskiej Snarskiej W YDAWNICTWO W Y Ż SZEJ S ZKOŁ Y E KONOMICZNEJ W B IAŁ YMSTOKU Białystok 28 RECENZJA PROF.

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142)

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) fragmenty DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INSTYTUCJONALNEJ OPIEKI NAD DZIECKIEM w aspekcie godzenia życia zawodowego z rodzinnym

SYSTEM INSTYTUCJONALNEJ OPIEKI NAD DZIECKIEM w aspekcie godzenia życia zawodowego z rodzinnym SYSTEM INSTYTUCJONALNEJ OPIEKI NAD DZIECKIEM w aspekcie godzenia życia zawodowego z rodzinnym pod redakcją Cecylii Sadowskiej Snarskiej Wydawnictwo Wyż szej Szkoł y Ekonomicznej w Biał ymstoku BIAŁYSTOK

Bardziej szczegółowo

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna Możliwości wsparcia wolontariatu w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Priorytet VI i VII PO KL Struktura PO KL Priorytety centralne I Zatrudnienie i integracja społeczna II Rozwój zasobów ludzkich

Bardziej szczegółowo

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami Errata do Planu działania na lata 2007-2008 dla Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna (sprostowanie treści dokumentu w związku z pomyłką techniczną polegającą na zamianie opisu działań pomiędzy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/11 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654. Art. 1. W ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks pracy,

- o zmianie ustawy - Kodeks pracy, SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-174-05 Do druku nr 147 Warszawa, 19 stycznia 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

MAMA MOŻE WSZYSTKO. Informacja prasowa, 12 października 2009 r.

MAMA MOŻE WSZYSTKO. Informacja prasowa, 12 października 2009 r. MAMA MOŻE WSZYSTKO Informacja prasowa, 12 października 2009 r. Powrót do pracy po urlopach wychowawczych często jest dla kobiet wyzwaniem, zwłaszcza, że elastyczne formy zatrudnienia, czy praca na odległość

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Równość szans kobiet i mężczyzn jest jednym z elementów szerszej kwestii równości szans, których przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

GODZENIE PRACY ZAWODOWEJ Z ŻYCIEM RODZINNYM SEMINARIUM ELASTYCZNA OPRGANIZACJA PRACY I CZASU PRACY. DLACZEGO TAK? DLACZEGO NIE? Dorota Głogosz Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Biuro Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

zawarta w publikacji pn.:

zawarta w publikacji pn.: zawarta w publikacji pn.: Uwarunkowania godzenia pracy zawodowej z obowiązkami rodzinnymi w Polsce (Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku, Białystok 2011, s. 257-263), przygotowanej w ramach

Bardziej szczegółowo

Rozmawiajmy! DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY. Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa

Rozmawiajmy! DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY. Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa Obszary priorytetowe dla działańue w zakresie wyeliminowania wszelkich form nierówności

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja

Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja Agata Lankamer-Prasołek Karol Lankamer Ewa Przedwojska Renata Tonder Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY PRACA ŻYCIE A EFEKTYWNOŚĆ FIRM 1

PROGRAMY PRACA ŻYCIE A EFEKTYWNOŚĆ FIRM 1 PROGRAMY PRACA ŻYCIE A EFEKTYWNOŚĆ FIRM 1 Wnioski Programy praca-życie potencjalnie stanowią ważny instrument poprawy jakości pracy i życia. Istnieją ważne przesłanki skłaniające do poświęcania większej

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 12. Komitetu Monitorującego. Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020. z dnia 30 kwietnia 2015 roku.

Uchwała nr 12. Komitetu Monitorującego. Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020. z dnia 30 kwietnia 2015 roku. Uchwała nr 12 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020 z dnia 30 kwietnia 2015 roku w sprawie przyjęcia szczegółowych kryteriów wyboru projektów dla Działania

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICY O PRACODAWCACH

PRACOWNICY O PRACODAWCACH redakcja naukowa Krzysztof Klincewicz PRACOWNICY O PRACODAWCACH Społeczna odpowiedzialność biznesu w świetle badań jakościowych PRACOWNICY O PRACODAWCACH Społeczna odpowiedzialność biznesu w świetle badań

Bardziej szczegółowo

Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020

Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020 Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020 Inne obszary wsparcia MŚP Oś Priorytetowa (OP) 6. Regionalny rynek pracy Cel Tematyczny 8 Priorytet Inwestycyjny 8i Podniesienie zdolności do zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Firma Przyjazna Mamie

Firma Przyjazna Mamie Firma Przyjazna Mamie Prowadzący: Justyna Dąbrowska Redaktor Naczelna miesięcznika Dziecko Agnieszka Dziewulska Dyrektor ds. Personalnych Hewlett Packard (HP) Polska Sp. z o.o. Małgorzata Raniszewska HR

Bardziej szczegółowo

Rodzina najlepsza inwestycja wspierana z EFS. Rzeszów, 25 czerwca 2014 r.

Rodzina najlepsza inwestycja wspierana z EFS. Rzeszów, 25 czerwca 2014 r. Rodzina najlepsza inwestycja wspierana z EFS Rzeszów, 25 czerwca 2014 r. PO KL wspiera podkarpacką rodzinę Na przestrzeni lat 2007-2013 w ramach Programu Kapitał Ludzki realizowane były m.in. takie formy

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Agata Pawłowska-Lis Katarzyna Pietruszyńska. Prawo pracy

Agata Pawłowska-Lis Katarzyna Pietruszyńska. Prawo pracy Agata Pawłowska-Lis Katarzyna Pietruszyńska Prawo pracy Warszawa 2015 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie Jan Klimczak Tekst

Bardziej szczegółowo

Poddziałanie 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej

Poddziałanie 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej Priorytet VII Promocja integracji społecznej Działanie 7.1 Rozwój i upowszechnienie aktywnej integracji Cel Działania: Rozwijanie aktywnych form integracji społecznej i umożliwianie dostępu do nich osobom

Bardziej szczegółowo

Zasiłki macierzyńskie od 1 stycznia 2010 r.

Zasiłki macierzyńskie od 1 stycznia 2010 r. Zasiłki macierzyńskie od 1 stycznia 2010 r. Od 1 stycznia 2010 r. ubezpieczone, które urodziły dziecko lub które przyjęły dziecko na wychowanie będą miały możliwość opiekowania się dzieckiem przez dłuższy

Bardziej szczegółowo

Równość szans perspektywa pracodawców. Konferencja Szanse i wyzwania dla równości szans w ramach EFS 2014-2020 Warszawa, 6 lutego 2013 r.

Równość szans perspektywa pracodawców. Konferencja Szanse i wyzwania dla równości szans w ramach EFS 2014-2020 Warszawa, 6 lutego 2013 r. Równość szans perspektywa pracodawców Konferencja Szanse i wyzwania dla równości szans w ramach EFS 2014-2020 Warszawa, 6 lutego 2013 r. Plan prezentacji: Kontekst makro Oceny pracodawców i czynniki wpływające

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra, wrzesień 2014 r.

Zielona Góra, wrzesień 2014 r. Zielona Góra, wrzesień 2014 r. Oś Priorytetowa Poziom alokacji EFRR Wielkość środków w mln euro OP 1 - Gospodarka i innowacje. 27% 176 409 467,00 OP 2 - Rozwój Cyfrowy 6% 39 202 4,00 OP 3 - Gospodarka

Bardziej szczegółowo

ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS

ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS REGIONALNY RYNEK PRACY 8i - dostęp do zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i biernych zawodowo, w tym długotrwale bezrobotnych oraz oddalonych

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE:

W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE: W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE: 1. REGIONALNY RYNEK PRACY Poddziałanie 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT ZMIAN W KODEKSIE PRACY OD 22.02.2016 ROKU

INFORMACJA NA TEMAT ZMIAN W KODEKSIE PRACY OD 22.02.2016 ROKU INFORMACJA NA TEMAT ZMIAN W KODEKSIE PRACY OD 22.02.2016 ROKU 1. Umowa o pracę na czas wykonywania określonej pracy oraz na zastępstwo. Z kodeksu pracy została usunięta umowa na czas wykonania określonej

Bardziej szczegółowo

V LUBUSKI KONGRES KOBIET

V LUBUSKI KONGRES KOBIET V LUBUSKI KONGRES KOBIET Zielona Góra, 12 października 2013r. POLITYKA PRORODZINNA Pierwsze mieszkanie Ciąża Narodziny dziecka Opieka nad dzieckiem Pierwsze kroki w edukacji Wyzwania demograficzne Do 2030r.

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 Program Operacyjny Kapitał Ludzki Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 (z wyłączeniem projektów systemowych) Instytucje w programie Wykaz instytucji wraz

Bardziej szczegółowo

EFS w latach 2014-2020

EFS w latach 2014-2020 Wytyczne w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków EFS i EFRR na lata 2014-2020 EFS w latach 2014-2020 Decentralizacja Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Regionalny Program Operacyjny - Lubuskie 2020 cel główny Długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Michalska Departament Wdrażania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. Warszawa, 22 października 2014 r.

Małgorzata Michalska Departament Wdrażania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. Warszawa, 22 października 2014 r. Rozwiązania na rzecz godzenia życia zawodowego i rodzinnego w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki zachowanie trwałości projektów i plany dot. wsparcia ww. rozwiązań w perspektywie finansowej 2014 2020

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Rozdział I. Urlop macierzyński

Spis treści Wykaz skrótów Rozdział I. Urlop macierzyński Wykaz skrótów... Rozdział I. Urlop macierzyński... 1 1. Wymiar urlopu macierzyńskiego... 1 2. Poród mnogi odroczony... 1 3. Przedporodowa część urlopu macierzyńskiego... 2 3.1. Zasady występowania o urlop

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Spis treści. Wykaz skrótów 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Filozofia prawa pracy... 20 1.3. Podstawowe zasady

Bardziej szczegółowo

W KONTEKŚCIE DZIAŁAŃ FINANSOWA N YC H Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO

W KONTEKŚCIE DZIAŁAŃ FINANSOWA N YC H Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO Badanie ewaluacyjne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KOBIETA NA PODKARPACKIM RYNKU PRAC Y W KONTEKŚCIE DZIAŁAŃ FINANSOWA N YC H Z EUROPEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania urlopu wychowawczego dla nauczycieli

Procedura udzielania urlopu wychowawczego dla nauczycieli Procedura udzielania urlopu wychowawczego dla nauczycieli ZAGADNIENIE PODSTAWA PRAWNA Uprawnieni do korzystania z urlopu wychowawczego Z urlopu wychowawczego korzystać może wyłącznie nauczyciel, który

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla firm Mama w pracy V edycja 2011/2012. * * * Ankieta dla kobiet

Konkurs dla firm Mama w pracy V edycja 2011/2012. * * * Ankieta dla kobiet Konkurs dla firm Mama w pracy V edycja 2011/2012 Organizatorzy: Rzeczpospolita, Fundacja Świętego Mikołaja, Instytut badawczy MillwardBrown SMG/KRC * * * Ankieta dla kobiet Szanowna Pani, prosimy o udział

Bardziej szczegółowo

rodzinny Poradnik e-poradnik egazety Prawnej 83 strony wyjaśnień, porad, pism procesowych i przepisów

rodzinny Poradnik e-poradnik egazety Prawnej 83 strony wyjaśnień, porad, pism procesowych i przepisów e-poradnik egazety Prawnej Poradnik rodzinny 83 strony wyjaśnień, porad, pism procesowych i przepisów Jaka ochrona przysługuje pracującej kobiecie w ciąży Jakie prawa ma kobieta po urodzeniu dziecka Jak

Bardziej szczegółowo

ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1268)

ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1268) ZMIANY W PRAWIE PRACY 2016 Zmiany dotyczące rodzicielstwa ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1268) Zmiany wchodzą w życie dnia

Bardziej szczegółowo

Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, wychowawczym

Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, wychowawczym Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, Twoja rodzina niebawem się powiększy? A może Twoje dziecko już poszło do przedszkola a Ty chcesz wrócić do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk

Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk Wykaz skrótów Przedmowa Rozdział I. Źródła prawa pracy 1. Zagadnienia ogólne 2. Charakter prawny norm prawa pracy 3. Źródła prawa pracy I.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... Przedmowa...

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... Przedmowa... SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... Przedmowa... XIII XIX Rozdział I. Źródła prawa pracy... 1 1. Zagadnienia ogólne... 2 2. Charakter prawny norm prawa pracy... 4 3. Źródła prawa pracy... 4 I. Źródła powszechnego

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Nr XLII/441/06 Rady Miejskiej w Brzeszczach z dnia 24 października 2006 roku REGULAMIN WYNAGRADZANIA NAUCZYCIELI określający wysokość stawek dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r.

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie Wydział Rozwoju Kadr Regionu Plan prezentacji Typy projektów. Uprawnieni wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

Fundacja SYNAPSIS stan prawny na dzień 10 kwietnia2014 r. Informacje dla rodzin

Fundacja SYNAPSIS stan prawny na dzień 10 kwietnia2014 r. Informacje dla rodzin UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM. (dni wolne na opiekę nad dzieckiem, zasiłek opiekuńczy, urlop macierzyński, wydłużony urlop wychowawczy) I. DNI WOLNE NA OPIEKĘ NAD DZIECKIEM. Art 188

Bardziej szczegółowo

Raport Lidera ds. osób 50+ Regionalnego Ośrodka EFS w Krośnie

Raport Lidera ds. osób 50+ Regionalnego Ośrodka EFS w Krośnie Raport Lidera ds. osób 50+ Regionalnego Ośrodka EFS w Krośnie Grażyna Boczar - Wolańska Obszar i zakres działania Lidera ds. osób 50+ Działania aktywizacyjne w ramach RO EFS w Krośnie, realizowane są na

Bardziej szczegółowo

w sprawie: aktualizacji Regulaminu wynagradzania pracowników niebędących nauczycielami w Przedszkolu Publicznym Nr 11 im. Kolorów Tęczy w Czeladzi

w sprawie: aktualizacji Regulaminu wynagradzania pracowników niebędących nauczycielami w Przedszkolu Publicznym Nr 11 im. Kolorów Tęczy w Czeladzi Zarządzenie nr 3/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego Nr 11 im. Kolorów Tęczy w Czeladzi z dnia 18 marca 2016 roku w sprawie: aktualizacji Regulaminu wynagradzania pracowników niebędących nauczycielami

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO STANDARDU MINIMUM REALIZACJI ZASADY RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN W PO KL

INSTRUKCJA DO STANDARDU MINIMUM REALIZACJI ZASADY RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN W PO KL INSTRUKCJA DO STANDARDU MINIMUM REALIZACJI ZASADY RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN W PO KL Zgodnie z zapisami Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki każdy wniosek o dofinansowanie projektu powinien zawierać

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy - Kraków. Informacje ogólne. Prowadzący. O szkoleniu. Program

Prawo pracy - Kraków. Informacje ogólne. Prowadzący. O szkoleniu. Program Prawo pracy - Kraków Informacje ogólne Miejscowość: Kraków Termin: 2016-07-21 Cena: 440 PLN + 23% VAT Uwaga: Czwarta osoba z firmy bierze udział szkoleniu bezpłatnie. Każdy uczestnik otrzymuje certyfikat

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20 listopada 2014 r.

Warszawa, 20 listopada 2014 r. Podsumowanie rezultatów Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Małgorzata Michalska Departament Wdrażania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA PRACOWNIKÓW Z ZAKRESU ELASTYCZNYCH FORM PRACY

SZKOLENIA PRACOWNIKÓW Z ZAKRESU ELASTYCZNYCH FORM PRACY SZKOLENIA PRACOWNIKÓW Z ZAKRESU ELASTYCZNYCH FORM PRACY Poradnik dla instytucji szkoleniowych Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku Białystok 2007 RECENZJA PORADNIKA Lucyna Machol Zajda

Bardziej szczegółowo

1. Urlop macierzyński

1. Urlop macierzyński 1.1. Prawo do urlopu macierzyńskiego Urlop macierzyński przysługuje pracownicy, która urodziła dziecko w okresie zatrudnienia (tj. w okresie pozostawania w stosunku pracy). Celem urlopu macierzyńskiego

Bardziej szczegółowo

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023 ISSN 2300-9853 DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023 ANDRZEJ BORODO Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Martyna Łaszewska-Hellriegel, Państwo a dzieci czyli jak prowadzić politykę rodzinną

Bardziej szczegółowo

Poradnik Urlop wychowawczy

Poradnik Urlop wychowawczy Autor: Ewa Karaś Poradnik Urlop wychowawczy Urlop wychowawczy przysługuje rodzicom lub opiekunom dziecka. Panuje zasada, że prawo do urlopu wychowawczego na równych prawach ma kobieta i mężczyzna. Celem

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania urlopu

Procedura udzielania urlopu Zespół Szkół im. Lotników Polskich wpłocicznie-tartak Procedura udzielania urlopu dla poratowania zdrowia Spis treści 1. Cel procedury... 3 2. Uczestnicy procedury... 3 3. Unormowania prawne dotyczące

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Zadania realizowane przez gminy

Zadania realizowane przez gminy Zadania realizowane przez gminy Zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym : opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Jestem w ciąży. Co mi przysługuje od pracodawcy? Na jakie świadczenia mogę liczyć, jeśli nie pracuję?

Jestem w ciąży. Co mi przysługuje od pracodawcy? Na jakie świadczenia mogę liczyć, jeśli nie pracuję? Jestem w ciąży Co mi przysługuje od pracodawcy? Na jakie świadczenia mogę liczyć, jeśli nie pracuję? Czy mam prawo do zasiłku macierzyńskiego, będąc przedsiębiorcą? Jestem w ciąży Co mi przysługuje od

Bardziej szczegółowo

Analiza dotycząca zapotrzebowania na tworzenie i utrzymanie nowych miejsc opieki nad dziećmi do lat 3

Analiza dotycząca zapotrzebowania na tworzenie i utrzymanie nowych miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 Załącznik nr IX Analiza dotycząca zapotrzebowania na tworzenie i utrzymanie nowych miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 Analiza dotycząca zapotrzebowania na tworzenie i utrzymanie nowych miejsc opieki nad

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 r. Poz. 675 U S T A W A z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013. Częstochowa, 21. 09. 2007 r.

Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013. Częstochowa, 21. 09. 2007 r. Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013 Częstochowa, 21. 09. 2007 r. Działania wdrażane przez Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach Działanie 6.1 Działanie

Bardziej szczegółowo

PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA

PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA SPIS TREŚCI I. PRZED NARODZINAMI DZIECKA... 4 PRAWA RODZICÓW... 4 OBOWIĄZKI RODZICÓW... 4 II. NARODZINY DZIECKA... 7 PRAWA RODZICÓW... 7 OBOWIĄZKI

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRACY KOBIET

OCHRONA PRACY KOBIET OCHRONA PRACY KOBIET Ochrona pracy kobiet uwzględnia w szczególności: ochronę stosunku pracy kobiet w ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego, zakaz zatrudniania kobiet w ciąży w godzinach nadliczbowych

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie. Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015.

Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie. Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015. Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015. Czerwiec 2015 WSTĘP Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie, działa w oparciu

Bardziej szczegółowo

Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich

Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich realizuje projekt Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ nr UDA-POKL.01.01.00-00-018/10-03 Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich (CRZL)

Bardziej szczegółowo

Reforma systemu oświaty. Obowiązek przygotowania przedszkolnego i obowiązek szkolny

Reforma systemu oświaty. Obowiązek przygotowania przedszkolnego i obowiązek szkolny Reforma systemu oświaty Obowiązek przygotowania przedszkolnego i obowiązek szkolny Znaczenie wychowania przedszkolnego NajwaŜniejszy etap w Ŝyciu dziecka Kształtuje się znaczna część moŝliwości intelektualnych

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Człuchowie

Powiatowy Urząd Pracy w Człuchowie Współpraca instytucjonalna w powiecie człuchowskim: Powiatowy Urząd Pracy - Ośrodki Pomocy Społecznej - Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie Dokąd zmierzamy? Związek małżeński? Separacja? Rozwód? Powiatowe

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 r. Poz. 675 U S T A W A z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1293).

- o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1293). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów DMPiA 140-43(1)/07 Warszawa, 28 marca 2007 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przekazuję stanowisko Rady

Bardziej szczegółowo

Jestem w ciąży. Co mi przysługuje od pracodawcy? Na jakie świadczenia mogę liczyć, jeśli nie pracuję?

Jestem w ciąży. Co mi przysługuje od pracodawcy? Na jakie świadczenia mogę liczyć, jeśli nie pracuję? Jestem w ciąży Co mi przysługuje od pracodawcy? Na jakie świadczenia mogę liczyć, jeśli nie pracuję? Czy mam prawo do zasiłku macierzyńskiego, będąc przedsiębiorcą? Jestem w ciąży Co mi przysługuje od

Bardziej szczegółowo

Inga Dwórznik, Paweł Franczak, CASE. Prawo sprzyjające przedsiębiorczości kobiet w Polsce. Rekomendacje zmian. Warszawa, 14 listopada 2011 r.

Inga Dwórznik, Paweł Franczak, CASE. Prawo sprzyjające przedsiębiorczości kobiet w Polsce. Rekomendacje zmian. Warszawa, 14 listopada 2011 r. 2011 Inga Dwórznik, Paweł Franczak, CASE Prawo sprzyjające przedsiębiorczości kobiet w Polsce. Rekomendacje zmian. Warszawa, 14 listopada 2011 r. I. Praca zawodowa a macierzyństwo i opieka nad małymi dziećmi

Bardziej szczegółowo

Dążąc do aktywności Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Dążąc do aktywności Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O realizacji projektu Dążąc do aktywności Ośrodek Pomocy Społecznej w Kobyłce, ul. Żymirskiego 2, 05-230 Kobyłka realizuje w okresie od 01.04.2013 do 30.06.2014 projekt systemowy pn. Dążąc do aktywności

Bardziej szczegółowo

Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie.

Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie. Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie. Cel Działania: Podniesienie poziomu aktywności zawodowej oraz zdolności do zatrudnienia osób pozostających

Bardziej szczegółowo