Magisterská diplomová práce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Magisterská diplomová práce"

Transkrypt

1 Masarykova univerzita Filozofická fakulta Ústav slavistiky Magisterská diplomová práce 2008 Kateřina Kúdeľková

2 Masarykova univerzita Filozofická fakulta Ústav slavistiky Polský jazyk a literatura Kateřina Kúdeľková Jednostki frazeologiczne w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy o tematyce biblijnej i mitologicznej Magisterská diplomová práce Vedoucí práce: Mgr. Roman Madecki, Ph. D. 2008

3 Prohlašuji, že jsem diplomovou práci vypracovala samostatně s využitím uvedených pramenů a literatury... 3

4 Podziękowania Chciałabym serdecznie podziękować Panu mgr Romanowi Madeckiemu, Ph. D. za konsultacje i udzielanie cennych rad podczas pisania pracy magisterskiej. Składam również podziękowania rodzicom, którzy wspierali mnie podczas studiów. 4

5 Spis treści: Wprowadzenie Związki frazeologiczne zagadnienia ogólne Znaczenie związku frazeologicznego Klasyfikacja frazeologizmów Źródła frazeologii polskiej Biblia jako źródło frazeologizmów Polskie tłumaczenia Biblii Biblia w literaturze polskiej Związki frazeologiczne biblijne Mitologia jako źródło frazeologizmów Czym jest mit? Mitologia grecka Jana Parandowskiego Mitologia nie tylko w literaturze polskiej Związki frazeologiczne z mitologii Związki frazeologiczne z tematyką biblijną i mitologiczną w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy Frazeologizmy z tematyką biblijną występujące w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy Frazeologizmy z tematyką mitologiczną występujące w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy Zakończenie Resumé Załącznik Bibliografia

6 Wprowadzenie Celem mojej pracy jest zbadanie tego, jakie polskie frazeologizmy o tematyce biblijnej i mitologicznej są w dzisiejszych czasach używane w czasopismach dla dzieci i młodzieży. W codziennej rozmowie używamy setek wyrażeń i zwrotów charakterystycznych dla danego języka. Te wyrażenia i zwroty tworzą frazeologię języka i dla każdego uczącego się języka obcego człowieka stanowią prawdziwą zagadkę. Frazeologizmy są bardzo częstym zjawiskiem w językach, nie tylko w językach słowiańskich, choć tutaj, jak można zauważyć, są najczęściej używane. Są częstym przedmiotem badań, toteż istnieje sporo prac takich językoznawców, jakimi są: S. Skorupka 1, A. M. Lewicki 2, S. Bąba 3, P. Müldner-Nieckowski i inni, którzy zajmują się tą właśnie problematyką. Frazeologia jest względnie młodą dziedziną językoznawczą, więc występują w niej liczne niedociągnięcia, jak na przykład: brak jedności w rozważaniach poszczególnych badaczy, czy też niezgodność w określeniu podstawowych pojęć frazeologicznych. Zanim zajmę się samą problematyką frazeologizmów występujących w czasopismach dla dzieci i młodzieży, spróbuję przybliżyć problematykę frazeologii, omówię podstawowe zjawiska frazeologiczne, ich rozwój i znaczenie w języku. Nie ulega wątpliwości, że język polski może się chwalić obfitością związków frazeologicznych. Frazeologizmy są podobnie jak wyrazy składnikami wypowiedzeń i tekstów. Nie podlegają one żadnym regułom gramatycznym. Frazeologizmem albo też związkiem frazeologicznym nazywamy utrwalone społecznie połączenie co najmniej dwóch wyrazów, którego znaczenie nie wynika ze znaczeń składników. Niektórych używamy w codziennej komunikacji, bez konieczności wyjaśniania ich znaczenia. Te utarte połączenia wyrazowe są utrwalone przez zwyczaj językowy. Istotny jest fakt, że zrozumienie związków frazeologicznych nie wynika bezpośrednio z rozumienia treści ich składników. Znaczenie całego frazeologizmu nie jest sumą znaczeń wszystkich wyrazów wchodzących w jego skład. Znaczenia każdego związku frazeologicznego trzeba się nauczyć. Autentyczny język wymaga oprócz znajomości 1 Skorupka, S.: Frazeologia a stylistyka, Poradnik językowy, Warszawa Lewicki, A. M.: Studia z teorii frazeologii, Łask Bąba, S.: Innowacje frazeologiczne współczesnej polszczyzny, Poznań Bąba, S.: Twardy orzech do zgryzienia, czyli o poprawności frazeologicznej, Poznań

7 słownictwa i umiejętności posługiwania się w praktyce komunikacyjnej regułami gramatycznymi także znajomości frazeologizmów, gdyż stanowią one istotną część składową języka (zwłaszcza w sytuacjach nieformalnych). Jak mówi Elżbieta Rybicka, są kolorową częścią języka i wprowadzają swobodną i nieformalną atmosferę. 4 Znaczenia związków frazeologicznych są niejednoznaczne, co pozwala nam operować nimi w wielu kontekstach. W polskiej literaturze naukowej frazeologia jest ciągle stosunkowo słabo opracowana, co odnosi się tak do terminologii, podstaw teoretycznych, jak i naszej wiedzy o frazeologizmach w języku ogólnopolskim. Największe osiągnięcia na tym polu łączą się dotychczas z nazwiskiem S. Skorupki ( ), autora wielu prac z tej dziedziny, w tym między innymi dwutomowego Słownika frazeologicznego języka polskiego, zawierającego ok. 80 tys. haseł gniazdowych (w nich ponad 200 tys. jednostek), adresowanego do literatów, dziennikarzy, tłumaczy, nauczycieli Sformułował on także zastosowane w tym słowniku dwie klasyfikacje jednostek frazeologicznych, mianowicie formalną i semantyczną. Dopiero ostatnie lata przynoszą w dziedzinie frazeologii sporo nowego. Można to udokumentować licznymi pracami ogólnoteoretycznymi autorstwa D. Buttler, E. Kozarzewskiej i A. M. Lewickiego. Również trzeba wspomnieć nazwisko Piotra Müldnera-Nieckowskiego, który także przyczynił się do badań nad polskimi frazeologizmami i jest autorem najnowszego i największego dotychczas słownika frazeologicznego języka polskiego. 5 Wszechstronniej po 1945 r. tę sferę języka przebadali językoznawcy radzieccy, którzy jednak nie stworzyli jeszcze dużego słownika frazeologicznego języka rosyjskiego czy słowników przekładowych. Oni też w ostatnich latach intensywniej badają frazeologię dialektalną, prace te jednak pozostają przeważnie na etapie zbierackim, choć ogólna praca W. M. Mokijenki (Słowiańska frazeologia, Moskwa 1980) dowodzi ogromnego zainteresowania tą frazeologią. Przybliżę klasyfikacje jednostek frazeologicznych, oparte na trzech różnych ujęciach jednostki frazeologicznej i jej właściwości. Chodzi o klasyfikację typologiczną A. M. Lewickiego z podziałem na pięć typów składniowych frazeologizmów i dwa typy funkcjonowania ich znaczeń, klasyfikację funkcjonalną P. Müldnera-Nieckowskiego z podziałem na trzy typy mechanizmu tworzenia się związków frazeologicznych i trzecią, zwaną klasyczną, choć nieco przestarzałą, S. Skorupki z podziałem na trzy 4 Rybicka, E.: Nie taki diabeł straszny Podręcznik frazeologii dla obcokrajowców, Kraków 1994, s Müldner-Nieckowski, P.: Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa

8 typy budowy frazeologizmów i trzy stopnie łączliwości wyrazów. W polskich opracowaniach jest przyjmowana właśnie klasyfikacja Stanisława Skorupki, więc ją bliżej omówię. Zajrzę również do źródeł, z których frazeologia czerpie, i przytoczę kilka przykładów. Frazeologizmy języka polskiego mogą się wywodzić z Biblii, mitologii, historii, literatury, ludowych przysłów, z języka potocznego. Oto kilka powszechnie znanych i często używanych struktur frazeologicznych: zakazany owoc (Biblia) coś zakazanego, zabronionego, sięgnięcie po to jest miłe, ale grożą poważne konsekwencje, Hiobowe wieści (Biblia) złe, tragiczne wieści, które najczęściej dotyczą osoby informowanej, Salomonowa mądrość (Biblia) jest to bardzo bogata wiedza z różnych dziedzin, pięta Achillesa (mitologia) słaba strona, czuły punkt, pocałunek Judasza (Biblia) oznacza w przenośni fałszywą, obłudną uprzejmość, czułość. W następnym punkcie zajmę się frazeologizmami biblijnymi i mitologicznymi. Chodzi o związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii i mitologii. Opiszę również Biblię i mitologię jako źródła frazeologizmów. Biblia jest Świętą Księgą zbiorem prawd objawionych i przykazań, które uczą, jak żyć. Jest najważniejszą księgą mądrości. Ukazuje ona plan Boga w stosunku do świata. Jednak nie oznacza to, że wszystko, co przedstawia Biblia, jest zawsze budujące i godne naśladowania. Biblia opisuje bowiem również kłamstwa, okrucieństwa i zbrodnie. Była największym autorytetem w sprawach wiary i moralności. Stała się źródłem motywów dla pokoleń rzeźbiarzy, malarzy, pisarzy i kompozytorów. Jest skarbnicą wzorców osobowych i postaw, anegdot, fabuł, wątków i motywów, symboli i alegorii, frazeologii i stylistyki. W końcu, w części praktycznej pracy, zajmę się badaniem związków frazeologicznych, którymi posługują się autorzy czasopism dla dzieci i młodzieży. Przegląd rozpocznę od analizy związków frazeologicznych w języku polskim, mających źródło w mitologii i Biblii, według 3 klasyfikacji A. M. Lewickiego, P. Müldnera-Nieckowskiego i S. Skorupki. Później podam czeskie, angielskie i niemieckie ekwiwalenty fazeologizmów wyszukanychw poniżej wypisanych czasopismach, o ile były one dostępne w zgromadzonych przeze mnie materiałach. Moje badania mają również określić stosunek dzieci i młodzieży do frazeologii 8

9 biblijnej i mitologicznej, ich znajomość tych właśnie frazeologizmów i umiejętność posługiwania się nimi. Podstawowymi źródłami, z których czerpałam, były prace językoznawcze takich badaczy, jak S. Skorupka, P. Müldner-Nieckowski, A. M. Lewicki, S. Bąba, B. Rejakowa, M. Basaj, D. Rytel. Użyłam słowników frazeologicznych, lingwistycznych, encyklopedii i miałam do dyspozycji czasopisma dla dzieci: Płomyczek, Jutrzenka, Kumpel, Świerszczyk, i dla młodzieży: Perspektywy, Ogniwo, Popcorn, Bravo, Victor i Cogito. 9

10 1 Związki frazeologiczne zagadnienia ogólne 1.1 Znaczenie związku frazeologicznego Zanim zajmę się omawianiem problematyki związku frazeologicznego, powinnam wytłumaczyć termin frazeologia. Pojęcie frazeologia pochodzi z języka greckiego. 6 Stanowi ona jeden z najbardziej specyficznych działów każdego języka. Każdy, kto chce dobrze opanować język ojczysty (dotyczy to także znajomości języków obcych), powinien się wykazywać dobrą znajomością frazeologii danej mowy. Frazeologia jako dziedzina leksykologii ma dosyć krótką historię. Jej badania zapoczątkowane przez Charlesa Bally ego rozpoczęły się dopiero po drugiej wojnie światowej i zajmowano się nią zwłaszcza w Związku Radzieckim. W Polsce zainteresowanie frazeologią wzrosło dopiero w siedemdziesiątych latach XX wieku. 7 Nie znaczy to jednak, że frazeologia nie miała miejsca już wcześniej. Termin frazeologia bowiem po raz pierwszy pojawił się już w XVI wieku w tytule słownika greko-łacińskiego M. Neandra. W języku polskim zajmuje się frazeologią sporo badaczy, którzy przyczynili się do rozwoju tej dziedziny. Należałoby wymienić takich autorów, jak S. Skorupka, A. M. Lewicki, S. Bąba, M. Basaj, E. Kozarzewska, D. Rytel czy W. Chlebda. Jak wiadomo, frazeologia jest nauką stosunkowo młodą, więc w opracowaniach językoznawczych istnieją pewne rozbieżności terminologiczne i w wielu zagadnieniach nie panuje jednomyślność. Jest to spowodowane tym, że do tej pory nie określono granic frazeologii. Dotyczy to także definicji jednostki frazeologicznej. W dzisiejszych czasach ma termin frazeologia w językoznawstwie dwa znaczenia. Nazywamy tak dział językoznawstwa, którego przedmiotem jest badanie wyrażeń i zwrotów występujących w danym języku lub charakterystycznych dla danego języka. Jest to także zasób wyrażeń i zwrotów właściwych danemu 6 Znaczenie frazeologii: gr phrásis = mówienie + lógos = słowo, nauka. 7 Zob.: Basaj, M., Rytel, D. (red.): Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej I, Słowo wstępne, Wrocław s

11 językowi 8, np. językowi polskiemu. W języku potocznym termin ten bywa używany dla pogardliwego, ironicznego określenia ozdobnych wyrażeń i zwrotów nie mających głębszej treści lub pokrycia w rzeczywistości. 9 Potocznie powiedziane, są to wyrażenia i zwroty bez głębszej myśli i treści. Są to związki wyrazowe mające w danym języku stałe zastosowanie jako utarty zwrot (np. wystawny obiad, pyszne ciastka, zdolny leń, pić na umór, świetna zabawa). Jak mówi Encyklopedia szkolna, frazeologizmy są powstałymi na gruncie danego języka przenośniami, które weszły do powszechnego użycia i w wyniku częstego powtarzania, nieraz przekazywane z pokolenia na pokolenie, stały się samodzielnymi jednostkami słownictwa, zwykle o charakterze idiomatycznym 10 (idiom związek wyrazowy właściwy tylko danemu językowi, którego nie można przetłumaczaczyć dosłownie na inny język 11 ). Można tu też wspomnieć pojęcie frazeologizacja. Chodzi o łączenie się wyrazów w związki frazeologiczne, powstawanie związków frazeologicznych z luźnych połączeń wyrazowych (np. zboża ciągnęły się, zboża rozpościerały się). 12 Ponieważ frazeologizmy funkcjonują w języku na bardzo podobnych zasadach jak pojedyncze wyrazy słownikowe, powinny być zasadniczo rejestrowane w słownikach jako odrębne hasła. Dzieje się tak coraz częściej, np. w Słowniku mitów i tradycji kultury W. Kopalińskiego 13 czy Słowniku współczesnego języka polskiego pod redakcją B. Dunaja. 14 Związek frazeologiczny to określenie może się nam wydawać bardzo skomplikowane i niezrozumiałe. Spróbuję więc przytoczyć tu kilka przykładów i zaraz będzie się wydawało, że nie taki diabeł straszny, jak go malują... Pięta Achillesa Na pewno często używany zwrot. Każdy człowiek ma jakąś słabą stronę, wrażliwy punkt. Nikt z nas nie jest doskonałym osobnikiem. Geneza tego wypowiedzenia wiąże się z historią o Achillesowi. Najdzielniejszy bohater wojny trojańskiej był synem Peleusa i Tetydy nimfy morskiej. Matka, chcąc ustrzec syna przed śmiercią, zanurzyła jego ciało w wodzie Styksu. Dzięki 8 Lotko, E.: Slovník lingvistických termínů pro filology, Olomouc 1998, tłumaczenie własne. 9 Malczewski, J.: Słownik szkolny. Nauka o języku, Warszawa Literatura. Wiedza o kulturze. Encyklopedia szkolna WsiP, Warszawa 2006, s Kopaliński, W.: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1994, s Nauka o języku, Warszawa 1990, s Kopaliński, W.: Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa Dunaj, B.(red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa

12 temu ciało jego (prócz pięty, za którą trzymała go matka podczas kąpieli) stało się odporne na wszelkie ciosy. Jak wiadomo, Achilles zginął trafiony przez Parysa w ten właśnie czuły punkt w nieobmytą piętę. 15 Paniczny strach To strach budzący w nas panikę, lęk, popłoch, przerażenie. Wyraz panika pochodzi od imienia prastarego boga arkadyjskiego z czasów, kiedy bogowie posiadali jeszcze więcej cech zwierzęcych niż ludzkich. Pan to mitologiczny bożek lasów i łąk, mający postać fauna półczłowieka, półkozła. Był dziwacznym stworzeniem miał wygląd człowieka o kozich nogach, uszach i rogach. Opiekował się kozami i owcami, był bogiem pasterzy i myśliwych. Z reguły był łagodny, ale czasem potrafił budzić lęk i strach poprzez nagłe, przeraźliwe krzyki, kiedy wszyscy spali, zwłaszcza gdy nadchodziła pora sjesty, która jest zwyczajową porą południowego odpoczynku w strefie śródziemnomorskiej. Wówczas ludzie zrywali się ze snu przerażeni wrzaskiem. 16 Syzyfowa praca Praca wymagająca ustawicznego i często bezskutecznego wysiłku. Syzyf, założyciel i król miasta Eryfy, słynący ze sprytu, został ukarany przez bogów za swe zuchwałe sprawki. Zdradził bowiem bogu Azopowi, że Zeus porwał mu córkę Eginę, a gdy Zeus kazał Hadesowi sprowadzić Syzyfa w kajdanach za zdradę boskich tajemnic, Syzyf zakuł Hadesa w kajdany i uwięził go. W związku z tym nikt w świecie śmiertelników nie mógł umrzeć. Dopiero Ares uwolnił boga podziemi i tym przywrócił ład na Ziemi. Gdy Syzyf odchodził, nakazał żonie, by nie pochowała jego zwłok. Przybywszy do pałacu Hadesa, poprosił jego żonę Persefonę, by mu pozwoliła wrócić na trzy dni na Ziemię, by mógł ukarać tych, którzy zaniedbali mu oddania ostatniej przysługi. Uzyskawszy zgodę, wrócił do domu i żył sobie spokojnie dalej. W końcu Hermes, posłannik bogów, sprowadził go siłą w krainę cieni. Od tej pory miał za zadanie pchać ogromny głaz pod górę, a kiedy był już na szczycie, głaz spadał w dół, a Syzyf od nowa musiał 15 Parandowski, J.: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Poznań 1989, s Tamże: s

13 toczyć go pod górę. Czynność tę powtarzał nieustannie, bo za każdym razem głaz staczał się z góry. 17 Wzrok bazyliszka Tak określane jest spojrzenie zabójcze, nieżyczliwe i nienawistne. Bazyliszek to stworzenie oparte na fikcji literackiej, wierzeniach i legendach. Według polskiego podania istniał niegdyś smok Bazyliszek (przedziwne monstrum o tułowiu węża oraz głowie, nogach i skrzydłach koguta), który znajdował się w podziemiach krakowskich Krzysztoforów i w piwnicy jednego z warszawskich domów staromiejskich, gdzie ludzie schodzący do piwnicy nieoczekiwanie ginęli od jego wzroku. Ten olbrzymi wąż potrafi zabić każdego, kto spojrzy mu w oczy. Mówi się, że jego mordercze spojrzenie jest tak okropne, że ludzie umierają z przerażenia. Zabito go dopiero przy pomocy zwierciadła, w którym smok znalazł śmierć od własnego spojrzenia. W zasobie słownikowym języka wyróżniamy dwa różne typy jednostek: wyrazy stanowią najmniejszą względnie samodzielną jednostkę językową służącą porozumieniu, 18 frazeologizmy są podobnie jak wyrazy składnikami wypowiedzeń i tekstów. Frazeologizmem albo związkiem frazeologicznym nazywamy utrwalone społecznie połączenie co najmniej dwóch wyrazów, którego znaczenie nie wynika ze znaczeń składników. Frazeologizmy są więc niekiedy nazywane wielowyrazowymi słowami. Nieraz są to całe zdania, np. uczepił się jak rzep psiego ogona. Spośród przysłów za frazeologizmy uważa się te, które są używane jako fragmenty zdań (zwykle złożonych): Przecież mówiłem: uderz w stół, a nożyce się odezwą. Zabieram się do tej roboty jak pies do jeża. Ludzie wstydzą się przyznać, że muszą spać od do 6.00, żeby nie wstać lewą nogą. To raczej babska przywara. Przedsiębiorca, człowiek czynu przykłada tylko na krótko głowę do poduszki Parandowski, J.: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Poznań 1989, s Buttler, D.: Język i my 2, Warszawa 1988, s Tygodnik Tina, 59, 1999, s

14 Każdy frazeologizm ma swoje utrwalone znaczenie właściwe mu jako całości i nie można go pojmować jako sumy znaczeń wyrazów wchodzących w jego skład (np. kupić kota w worku oznacza wydanie pieniędzy za coś bardzo głupiego, niepotrzebnego, a co gorsza, zupełnie nie odpowiadającego zdjęciu w ofercie, a nie kota w worku, którego kupiliśmy). Ta właśnie cecha frazeologizmów jest czasami nazywana nieregularnością semantyczną (znaczeniową). Ze względu na to w strukturze frazeologizmu nie można dokonywać żadnych zmian, czyli wymieniać składniki i przestawiać ich. Prowadzi to do przekształcenia go w połączenie wyrazowe o zupełnie innej treści. Jednak znaczenia związków frazeologicznych są niejednoznaczne, co pozwala nam operować nimi w wielu kontekstach. Do frazeologizmów nie możemy zaliczać połączeń wyrazów, które nie są utrwalone i powstają tylko w trakcie tworzenia wypowiedzi (np. mądry uczeń, niespodziewane zdarzenie, błękitne niebo, wesoła zabawa, zakochać się w dziewczynie, oddać pieniądze itd.). Rówież do frazeologizmów nie zaliczamy przysłów i powiedzeń, ale tylko tych, których nie da się wbudować do zdania (choćby złożonego): np. "Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie" nie jest frazeologizmem, bowiem funkcjonuje osobno. Ale "Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło" tutaj chodzi o frazeologizm, ponieważ bardzo często jest jednym z niezbędnych zdań składowych zdania złożonego ( Sprzedałem świetny samochód i mam teraz stary, ale nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło, bo mniej wydaję na benzynę. ). Jeżelii mamy problem z zastosowaniem lub znaczeniem związku frazeologicznego, szukamy pomocy w słowniku frazeologicznym Multimedialny słownik frazeologiczny PWN. Skorupka, S.: Słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem, Wydawnictwo Naukowe PWN, Bąba, S., Dziamska, G., Liberek, J.: Podręczny słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa Bąba, S., Liberek, J.: Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny, PWN, Warszawa Dobrowolski, M.: Słownik frazeologiczny, Wydawnictwo Videograf II, Słownik frazeologiczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

15 1.2 Klasyfikacja frazeologizmów W języku polskim istnieją aż trzy klasyfikacje związków frazeologicznych. Ujmują one zagadnienie frazeologii z trzech odrębnych stanowisk. Po pierwsze chodzi o klasyfikację typologiczną Andrzeja Marii Lewickiego, który podzielił frazeologizmy na pięć typów składniowych i dwa typy funkcjonowania ich znaczeń. Przedstawia składniowe zależności słów w związkach wyrazowych, czyli podkreśla zarówno syntaksę wewnętrzną, jak i zewnętrzną frazeologizmów. 21 Ze względu na funkcje składniowe frazeologizmy Lewicki podzelił na: Frazy jednostki frazeologiczne zawierające podmiot i orzeczenie. Mogą być używane jako kompletne zdania i do pełnienia takiej funkcji nie wymagają żadnych uzupełnień. Mogą także wchodzić w skład dłuższego tekstu albo stanowić replikę w dialogu, np. Zegar bije., Czas ucieka., Wyszło szydło z worka., Ręce opadają., Na dwoje babka wróżyła. Każda fraza jest zdaniem, ale nie każde zdanie jest frazą. Fraza jest pojęciem węższym niż zdanie. Do fraz należą zdania utarte, ogólnie przyjęte, często powtarzane od wieków w tej samej czy podobnej formie. 22 Zwroty związki frazeologiczne, w których członem podstawowym jest czasownik, czyli pełnią funkcję czasowników, np. Ktoś trzęsie się jak galareta., Ktoś śpi jak suseł., Akcje idą w górę. Niektóre zwroty nie zawierają czasownika, jednak pełnią funkcję czasownikową, np. ktoś w krzyk; ktoś w płacz. Wyrażenia rzeczownikowe pełnią funkcję rzeczowników, np. biały kruk; twardy orzech do zgryzienia; ni to, ni sio; kula u nogi; kukułcze jajo; pies ogrodnika. Wyrażenia określające określają rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i przysłówki, np. jaki taki, pierwszy lepszy, z krwi i kości, z duszą na ramieniu, krótko i węzłowato, na chybcika, (cicho) jak makiem zasiał, jak z krzyża zdjęty. Wskaźniki frazeologiczne elementy, które pełnią funkcje pomocnicze (np. w związku z czymś; w ramach czegoś). Mogą występować w postaci przyimków, (np. albo..., albo...; o tyle..., o ile...), spójników i partykuł (np. Ŝe teŝ; teŝ mi coś; rzecz jasna; otóŝ to). 21 Przedmowa [w:] Słownik frazeologiczny, Warszawa 2007, s Nauka o języku, Warszawa 1990, s

16 Ze względu na sposób funkcjonowania znaczenia frazeologizmy dzielą się na: Idiomy frazeologizmy o nienaruszalnym składzie, których znaczenie jest inne niż znaczenie poszczególnych składników albo sens pochodzi z sumy tych znaczeń, np. parszywa owca, łacina kuchenna, zimny prysznic, trącić myszką. Frazemy, połączenia frazeologiczne utrwalone połączenia, których sens wynika z jednego ze składników (chodzi o wyraz nadrzędny), np. gniew ogarnia, palma pierszeństwa, dokonywać włamania. Według klasyfikacji Lewickiego do frazeologizmów nie należą przysłowia, będące odrębnymi, gotowymi tekstami. Na pograniczu frazeologii znajdują się zaś zestawienia, czyli terminy o bardzo dokładnym znaczeniu, które są odtwarzalne i przeznaczone do używania w ściśle określonych sytuacjach i, np. kwas siarkowy, spółgłoska wargowa, rzeczowniki wielowyrazowe typu samochód ciężarowy, płatki owsiane, oraz publicystyczne połączenia typu polityka fiskalna, władza państwowa. 23 Następna klasyfikacja jest znana jako funkcjonalna. Chodzi o klasyfikację najnowszą. Jej autorem jest Piotr Müldner-Nieckowski i przedstawia ona sposoby tworzenia się ostatecznej postaci związków frazeologicznych w czasie powstawania wypowiedzi. Zakłada, że budowanie zdań i ich składników jest procesem doraźnym, indywidualnym i twórczym. Objaśnia udział osoby piszącej albo mówiącej w budowaniu i stosowaniu związków wyrazowych w zdaniach i tekstach. Z punktu widzenia językoznawczego klasyfikacja ta, oparta głównie na semantyce, jest kognitywną nadbudową typologii Lewickiego i tworzy z nią spójną całość. Müldner-Nieckowski dzieli frazeologizmy według trzech sposobów tworzenia się ostatecznej postaci związków frazeologicznych. Objaśnia on udział osoby piszącej lub mówiącej w budowie i stosowaniu związków wyrazowych w zdaniach. Traktuje frazeologizmy jako surowiec form, które zostaną użyte w wypowiedziach. Jego podział jest pragmatyczny, użytkowy, m.in. umożliwiający korzystanie ze słownika, który pomaga nam stwierdzić znaczenie, składnię zewnętrzną i warianty budowy frazeologizmów. Opiera się na badaniu semantyki, składni i odmian setek tysięcy związków frazeologicznych w trakcie powstawania zdań. 23 Lewicki, A. M.: Składnia związków frazeologicznych, Biul. Pol. Tow. Językozn., t. 40, 1983, s

17 Ze względu na sposób powstawania związków wyrazowych frazeologizmy dzielimy na: Otwarte - wszystkie zespoły wyrazów, do których niezbędne są dodatkowe informacje o budowie, składnikach i zakresie znaczeniowym. Przyjmują ostateczną postać na podstawie wzorców słownikowych. Wśród nich wyróżniamy: - frazeologizmy odtworzone powstają za pomocą podstawienia składników wskaźnikowych do wzorca. Np.: «ktoś, coś» wali do «czegoś» lub «gdzieś» powstają: ludzie walą do kina na Ursynowie - na ulicy woda wali do kanału - zamknij okno, bo mróz wali do środka. - frazeologizmy przekształcone powstają przez zastąpienie składnika wymiennego innym wyrazem. Np. ze wzorca akcja (powieści, utworu, filmu itp.) rozwija się powstają: akcja opowiadania się rozwija - akcja książki rozwija się albo akcja powieści rozwija się - akcja utworu rozwija się - akcja filmu się rozwija. - frazeologizmy złożone to połączenie cech frazeologizmów odtworzonych i przekształconych. Np. («czyjeś», «czegoś») akcje idą w górę, rosną. Zamknięte - zespoły wyrazów, które są kompletnymi wieloczęściowymi odpowiednikami wyrazów. nie mają elementów otwartych i nie są produktami języka, lecz jednostkami słownikowymi, zwykle chodzi o idiomy lub wyrażenia i zwroty przyimkowe. Istnieja związki wyrazowe, które Müldner-Nieckowski zalicza do pogranicza otwartych i zamkniętych. Chodzi o: - frazeologizmy środowiskowe związki wyrazowe, które spotykamy w języku stosunkowo małych grup społecznych, zawodowych, miejskich itp. Takim przykładem mogą nam posłużyć frazeologizmy sportowe, np.: gol do własnej bramki, krótka piłka. - slogany krótkie hasła, powiedzenia reklamowe, polityczne, agitacyjne, propagujące pewien pogląd, zasadę lub reklamujące towar. Są tworzone z rozmysłem w celu zwrócenia uwagi dużej liczby ludzi, np. żeby przekonać ich do produktu, poglądu, idei albo wymusić określony typ zachowania. Chodzi zwykle o gre słów, np. Coca Cola to jest to, dwa w jednym, z pewną nieśmiałością, teraz Polska. 17

18 Formalne - krótkie, wielowyrazowe wypowiedzenia, które mają i muszą mieć tylko jedno znaczenie i tylko jedną, nienaruszalną postać ze względu na szczególną funkcję. Wchodzą w skład językowych systemów porozumiewania się tam, gdzie nie można sobie pozwolić na żadną dowolność interpretacyjną, np. w wojsku, ratownictwie, medycynie. Są używane w komunikatach niezawisłych, odbieranych zawsze w ten sam sposób. Na ten temat powstają specjalizowane słowniki takich wyrażeń i zwrotów (ang. exact phraseology, EP). Tu można wyróżnić: - komendy i komunikaty dyrektywne Komendy (komenda wojskowa) rozkazy, które odbiorca powinien wykonać. Np. na lewo patrz! Komunikaty dyrektywne powiadomienia, na podstawie których odbiorca samodzielnie podejmuje decyzję o rodzaju działania, jakie ma wykonać. Np. droga wolna. - terminy wyrazy albo połączenia wyrazowe o specjalnym, konwencjonalnie ustalonym znaczeniu naukowym lub technicznym, używane w określonych dziedzinach działalności zawodowej albo społecznej i umożliwiające dokładne porozumiewanie się bez konieczności szczegółowego opisywania, o co chodzi. Są tworzone przez komisje językowe są więc sztuczne. 24 Np. mięsień czworogłowy uda, moment pędu, ruch jednostajnie przyspieszony, liczebnik porządkowy, wyprowadzanie funkcji, penetracja. 25 Trzecia z rzędu, w polskich opracowaniach najbardziej popularna, jest klasyfikacja klasyczna z podziałem na trzy typy budowy frazeologizmów i trzy stopnie łączliwości wyrazów, którą wprowadził Stanisław Skorupka. Choć już jest nieco przestarzała, wciąż jeszcze jednak jest stosowana w nauce języka polskiego w szkołach. Na tej klasyfikacji opierano się przez dłuższy czas w badaniach leksykograficznych. Kładzie ona nacisk na opisanie rodzajów połączeń wyrazowych, 24 Nauka o języku, Warszawa 1990, s Zob.: Wstęp [w:] Müldner-Nieckowski, P.: Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 2003, s

19 według przynależności składników do odpowiednich części mowy i ich wpływu na powstanie znaczeń wynikowych. 26 Klasyfikacja Skorupki opiera się na dwóch kryteriach: formalnym semantycznym Z punktu widzenia gramatycznego (czyli formalnego) Skorupka wyróżnia trzy typy związków frazeologicznych: wyrażenie związek frazeologiczny mający charakter nominalny (imienny). Ośrodkiem wyrażenia jest rzeczownik, przymiotnik, imiesłów przymiotnikowy, niekiedy przysłówek, np. szum wody, fala upałów, niezwykle piękny, kochać się na zabój, czarna rozpacz, głupi jak but z lewej nogi. 27 Należą tu takie wyrażenia, jak: czerwone i czarne, ogniem i mieczem, krótko i węzłowato. Takie wyrażenia są znane pod nazwą wyrażenia szeregowe. 28 W zależności od tego, z jakim określeniem wyraz, który stanowi ośrodek związku, zostaje połączony, powstaje albo grupa składniowa, albo wyrażenie przenośne (np. zaorane pole i pole działania). Inny typ stanowią wyrażenia porównawcze, gdzie przedmioty lub zjawiska oznaczane przez podstawowy składnik związku, zostają określone za pomocą zestawienia z innym przedmiotem lub zjawiskiem (np. silny jak koń czy biały jak śnieg, suchy jak pieprz). Dobierając odpowiednie określenie wyrazów stanowiących podstawę wyrażenia, należy pamiętać o tym, by uzupełniały one znaczenia określanych słów, ale nie powtarzały go. Jeżeli nie przestrzegamy tej zasady, to powstają wyrażenia zwane beztreściowymi, pleonastycznymi (np. potencjalna możliwość, wzajemna współpraca, podróżujący pasażer czy też pełny komplet). W języku potocznym pojęcie wyrażenie oznacza w zasadzie każdą konstrukcję składniową, a nawet każdy pojedynczy wyraz (tekstowy). Można je też zauważyć w niektórych tekstach językoznawczych, gdzie traktowane jest jako synonim wyrazu zwrot. 26 Buttler, D.: Język i my 2, Warszawa 1988, s Malczewski, J.: Słownik szkolny, Warszawa 1990, s Kania, S., Tokarski, J.: Zarys leksykologii i leksykografii polskiej, Warszawa 1984, s

20 fraza różni się od zwrotu czy wyrażenia tym, że ma postać zdania, a więc zawiera podmiot i orzeczenie, np. czas ucieka, wpadł w rozpacz, wziął nogi za pas, zegar bije, serce się kraje; Ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało. Każda fraza jest zdaniem, ale nie każde zdanie jest frazą. Fraza jest pojęciem węższym niż zdanie. Do fraz należą zdania utarte, ogólnie przyjęte, często powtarzane od wieków w tej samej czy podobnej formie. Do fraz należą też przysłowia, maksymy życiowe, sentencje, aforyzmy, powiedzonka itp., czyli zdania o ustalonym charakterze, np. Bez pracy nie ma kołaczy., Mądry Polak po szkodzie., Kropla drąży skałę. 29 Tutaj występują też, jak w wyrażeniach, frazy porównawcze, np. haruje jak dziki osioł, mgła wisiała nad ziemią jak strzecha ze słomy nad ubogą Litwina chatką. zwrot związek frazeologiczny, w którym członem podstawowym jest czasownik, np. krzyczeć wniebogłosy, krótko mówiąc, wpaść w gniew, spać jak suseł, szybko biegnąć. 30 Zamiast czasownika może występować tu imiesłów nieodmienny, np. biorąc pod uwagę, prawdę mówiąc, wziąwszy pod uwagę. W zależności od rodzaju określeń czasownika wyróżnia się zwroty o charakterze dosłownym lub zwroty przenośne (np. wpaść do studni zwrot dosłowny; wpaść w czarną rozpacz zwrot przenośny). Ze względu na strukturę danego zwrotu wyodrębnia się tu także zwroty porównawcze, zawierające wskaźniki porównania: jak, niby itp. (np. wpaść jak burza, strzec jak oka w głowie, wyglądać jak strach na wróble). Klasyfikacja pod względem formalnym została jeszcze uzupełniona dalszym typem, i to wyrażeniami i zwrotami rymowanymi, czyli tzw. rymowankami. Wyrażenia rymowane to np.: stary, ale jary; chłopek roztropek; cielę na wesele itp. Do zwrotów rymowanych należą takie, jak: chluśniem, bo uśniem; wypić bombkę w piątkę itp. Związki frazeologiczne szczególnie wyraziste upowszechniają się w języku i stają się związkami utartymi, czyli potocznymi. Niektóre z nich są tak często powtarzane, że dostają cechy charakterystyczne dla zwrotów przysłowiowych (np. masz babo placek, ruszyć jak martwe cielę ogonem, rodzić się na kamieniu). 29 Kania, S.,Tokarski, J.: Zarys leksykografii i leksykologii polskiej, Warszawa 1984, s Tamże, s

Co wiemy o związkach frazeologicznych

Co wiemy o związkach frazeologicznych Co wiemy o związkach frazeologicznych Język polski Klasa VI SP Plan 1. Definicja związku frazeologicznego. 2. Przykłady frazeologizmów. 3. Znaczenie związku frazeologicznego (złote serce, biały kruk).

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS. Leksykologia i leksykografia

SYLLABUS. Leksykologia i leksykografia SYLLABUS Lp. Element Opis 1 2 Nazwa Typ Leksykologia i leksykografia Obowiązkowy 3 Instytut Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki 4 5 Kod Kierunek, specjalność, poziom i profil PPWSZ-FP-1-45-s

Bardziej szczegółowo

DrogaDoWolnosci.com. Możesz udostępniać tę listę innym. Nie zastrzegamy sobie żadnych praw do niej. Niechaj służy jak najszerszemu gronu osób.

DrogaDoWolnosci.com. Możesz udostępniać tę listę innym. Nie zastrzegamy sobie żadnych praw do niej. Niechaj służy jak najszerszemu gronu osób. DrogaDoWolnosci.com Poniższa lista pomoże Ci w codziennej lekturze Pisma Świętego. Lekturę możesz rozpocząć w dowolnej chwili. Dzięki temu planowi będziesz w stanie przeczytać całe Pismo Święte w jeden

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć, chcąc uczyć cudzoziemców frazeologii?

Co należy wiedzieć, chcąc uczyć cudzoziemców frazeologii? A g n i e s z k a M a d e j a Co należy wiedzieć, chcąc uczyć cudzoziemców frazeologii? Związki frazeologiczne to utarte połączenia wyrazowe, które funkcjonują w języku jako gotowe całości. Rozumienie

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

Ślady Biblii we współczesnej polszczyźnie

Ślady Biblii we współczesnej polszczyźnie Ślady Biblii we współczesnej polszczyźnie 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna co najmniej kilka frazeologizmów biblijnych, rozumie znaczenie poznanych frazeologizmów, rozumie rolę i funkcję frazeologizmów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V WYMAGANIA NA OCENĘ CELUJĄCĄ Jak na ocenę bardzo dobrą oraz: -uczeń bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i międzyszkolnych, -posiada rozszerzone

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź dopuszczalna mimo usterek Kolumny są proste w budowie. Kolumny nie mają. Odpowiedzi niedopuszczalne. Kolumny podtrzymują

Odpowiedź dopuszczalna mimo usterek Kolumny są proste w budowie. Kolumny nie mają. Odpowiedzi niedopuszczalne. Kolumny podtrzymują Próbny egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych Odpowiedzi i punktacja zadań do testu Podróż do źródeł Klucz odpowiedzi do zadań zamkniętych 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13.

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności znacznie wykraczają poza program języka polskiego

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

WIERNY JAK PIES O STAŁYCH POŁĄCZENIACH WYRAZOWYCH

WIERNY JAK PIES O STAŁYCH POŁĄCZENIACH WYRAZOWYCH Małgorzata Dagiel WIERNY JAK PIES O STAŁYCH POŁĄCZENIACH WYRAZOWYCH Bogacenie słownictwa następuje w różny sposób, na przykład dzięki neologizmom, czyli nowym wyrazom, utworzonym od początku lub nowym

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ? II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ? II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... Spis treści I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas...17 1.1. Nasz język indywidualny...17 1.2. Czynniki

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje [ ]. PP Zadanie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANUSZA KORCZAKA W KLESZCZOWIE PROJEKT EDUKACYJNY Z

SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANUSZA KORCZAKA W KLESZCZOWIE PROJEKT EDUKACYJNY Z SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANUSZA KORCZAKA W KLESZCZOWIE PROJEKT EDUKACYJNY Z wizytą na Olimpie Opracowały : Danuta Kuc Renata Frach Projekt mitologiczny. Cele projektu : 1. Dostarczenie uczniom wiedzy na

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy V Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy V Ocena dopuszczająca - uczeń czyta wyraziście -uczeń słucha z uwagą i - odróżnia narratora od zrozumieniem autora - rozpoznaje uczucia - korzysta ze słownika

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Bądźcie wykonawcami Słowa, a nie tylko słuchaczami

Bądźcie wykonawcami Słowa, a nie tylko słuchaczami Dziś jest najlepszy czas, by rozpocząć lekturę Biblii. Rezerwując 20 minut dziennie w ciągu roku przeczytasz całe Pismo Święte! Systematyczne i regularne poznawanie Biblii jest warte każdego poświęcenia,

Bardziej szczegółowo

Język polski KL. V Szkoła Podstawowa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

Język polski KL. V Szkoła Podstawowa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Język polski KL. V Szkoła Podstawowa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Elementy składowe oceny z języka polskiego: 1. Odpowiedź ustna. 2. Prace pisemne: a) testy; b) dyktanda; c) prace klasowe; d) kartkówki;

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

JAK PRZECZYTAĆ BIBLIĘ W 1 ROK? PROPOZYCJA CZYTAŃ.

JAK PRZECZYTAĆ BIBLIĘ W 1 ROK? PROPOZYCJA CZYTAŃ. JAK PRZECZYTAĆ BIBLIĘ W 1 ROK? PROPOZYCJA CZYTAŃ. Jest to propozycja przeczytania całego Pisma Świętego w ciągu roku kalendarzowego (przeczytania, a nie modlitwy Słowem Bożym!). W zależności od tempa czytania,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Nowy Testament Ewangelie i Dzieje Apostolskie Listy Nowego Testamentu Apokalipsa Stary Testament

Nowy Testament Ewangelie i Dzieje Apostolskie Listy Nowego Testamentu Apokalipsa Stary Testament SPIS TREŚCI Słowo Księdza Arcybiskupa Wacława Depo Słowo wstępne Ks. Profesora Antoniego Troniny Wprowadzenie I. Formacja katechetów w Kościele partykularnym 2. Odpowiedzialni za formację katechetów w

Bardziej szczegółowo

2. Nabieramy umiejętności korzystania ze słowników

2. Nabieramy umiejętności korzystania ze słowników a. 2. Nabieramy umiejętności korzystania ze słowników Uczeń: i. a) Wiadomości zna rodzaje słowników i encyklopedii, zna budowę encyklopedii i słowników, zna zasady korzystania z encyklopedii i słowników,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO 1. Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania 2. Poziom wiedzy i umiejętności oceniany

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne język włoski

Wymagania edukacyjne język włoski Wymagania edukacyjne język włoski Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania w szkole ponadgimnazjalnej na podstawie metody nauczania Nuovo Progetto Italiano 1 wydawnictwa EDILINGUA Poziom IV.0

Bardziej szczegółowo

Jak mysz siedzi pod miotłą? Dziecięce wyjaśnienia zwrotów frazeologicznych

Jak mysz siedzi pod miotłą? Dziecięce wyjaśnienia zwrotów frazeologicznych Małgorzata Dagiel Jak mysz siedzi pod miotłą? Dziecięce wyjaśnienia zwrotów frazeologicznych Odpowiedź na tytułowe pytanie: Jak mysz siedzi pod miotłą? (pod warunkiem, że rozumie się znaczenie słów siedzieć,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-P8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA CELUJĄCA Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza znacznie wykracza

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII?

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Cele ogólne: kształcenie umiejętności wskazywania cech, podobieństw

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów :

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów : Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: Program nauczania języka angielskiego dla II etapu edukacyjnego (szkoła podstawowa, klasy IV VI), autorzy: Ewa Piotrowska

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje; SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II w I okresie Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: opanował technikę czytania; śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

Bardziej szczegółowo

W duecie z rzeczownikiem pojęcie i funkcje przyimka

W duecie z rzeczownikiem pojęcie i funkcje przyimka W duecie z rzeczownikiem pojęcie i funkcje przyimka 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna definicję przyimka, wie, jakie funkcje w zdaniu pełni przyimek, zna definicję wyrażenia przyimkowego. b) Umiejętności

Bardziej szczegółowo

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 2

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 2 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Program kształcenia, załącznik nr 1. nazwa kierunku FILOLOGIA ANGIELSKA. poziom kształcenia drugi. profil kształcenia ogólnoakademicki 4. forma prowadzenia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

Słowa jako zwierciadło świata

Słowa jako zwierciadło świata SYLLABUS Lp. Element Opis 1 2 Nazwa modułu Typ modułu Słowa jako zwierciadło świata do wyboru 3 Instytut Instytut Nauk HumanistycznoSpołecznych i Turystyki 4 5 Kod modułu Kierunek, specjalność, poziom

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA VI

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA VI JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA VI PODSTAWOWE Jak w klasie V oraz: CZYTANIE PISANIE 1. Czyta głośno, wyraźnie, płynnie teksty o różnym zabarwieniu uczuciowym, z uwzględnieniem znaków przestankowych,

Bardziej szczegółowo

KLASA I OCENĘ CELUJĄCĄ: otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania.

KLASA I OCENĘ CELUJĄCĄ: otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka polskiego na III etapie edukacyjnym KLASA I OCENĘ CELUJĄCĄ: otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program

Bardziej szczegółowo

Idę drogą tupiąc nogą. Problemy pisowni wyrazów z ą, ę, em, en, om, on

Idę drogą tupiąc nogą. Problemy pisowni wyrazów z ą, ę, em, en, om, on Idę drogą tupiąc nogą. Problemy pisowni wyrazów z ą, ę, em, en, om, on 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna podstawowe zasady pisowni wyrazów z ą, ę, om, on, em, en, zna różnice w wymowie i piśmie omawianych

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego KLASA VI

Kryteria oceniania z języka polskiego KLASA VI Kryteria oceniania z języka polskiego KLASA VI OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania: twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Stylistyka i kultura języka WYKŁAD NR 4

Stylistyka i kultura języka WYKŁAD NR 4 Stylistyka i kultura języka WYKŁAD NR 4 Zasady składni 1. Informacje, które chcemy przekazać, można ująć w formie pełniejszej, zawierającej czasowniki, nazywanej zdaniem, albo w formie jakby telegraficznej,

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego dla klasy V. Szkoła Podstawowa nr 3 w Ozimku Wiesława Sękowska

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego dla klasy V. Szkoła Podstawowa nr 3 w Ozimku Wiesława Sękowska Szkoła Podstawowa nr 3 w Ozimku Wiesława Sękowska Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego dla klasy V 1.Przedmiotem oceny z języka polskiego są: - opanowane wiadomości przewidziane w programie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PRAC PISEMNYCH Język polski

KRYTERIA OCENY PRAC PISEMNYCH Język polski Kryteria oceny dyktanda: KRYTERIA OCENY PRAC PISEMNYCH Język polski KLASA IV W klasie IV, jako błąd zasadniczy traktuje się niezgodny z zasadami pisowni zapis: - ó, u, rz, ż, h, ch - nie z rzeczownikami,

Bardziej szczegółowo

Ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania pozytywnych ocen niższych.

Ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania pozytywnych ocen niższych. Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla kl. V Ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania pozytywnych ocen niższych. OCENA CELUJĄCA Wiedza ucznia znacznie wykracza poza obowiązujący

Bardziej szczegółowo

W klasie II i III rozwijane są intensywnie wszystkie cztery sprawności językowe.

W klasie II i III rozwijane są intensywnie wszystkie cztery sprawności językowe. Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w klasach I - III Podczas trwania procesu nauczania języka angielskiego na I etapie edukacyjnym (nauczanie zintegrowane w klasach I, II, III) nauczyciel stopniowo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne. Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na

Wymagania edukacyjne. Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na Wymagania edukacyjne Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na podstawie metody nauczania Nuovo Progetto Italiano 1 wydawnictwa EDILINGUA Poziom

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO klasa 1 OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania. 1. Twórczo oraz samodzielnie rozwija

Bardziej szczegółowo

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim,

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

III. ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE

III. ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE III. ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.:, rozumienie ze słuchu, pisanie, czytanie, mówienie oraz

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu: JĘZYK NIEMIECKI dla klas trzecich. Klasy 3

Wymagania edukacyjne z przedmiotu: JĘZYK NIEMIECKI dla klas trzecich. Klasy 3 Wymagania edukacyjne z przedmiotu: JĘZYK NIEMIECKI dla klas trzecich Klasy 3 przybory/ lektury wycieczki przedmiotowe Podręczniki Zeszyty ćwiczeń Zeszyty przedmiotowe Przybory do pisania Płyta CD Magnetofon

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

FORMY SPRAWDZANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI

FORMY SPRAWDZANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI FORMY SPRAWDZANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI Grupa A Praca klasowa: Odpowiedź ustna a) praca z tekstem nieliterackim b) wypracowanie Sprawdzian wiadomości i/lub umiejętności Grupa B Ustne Praca na lekcji,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy 2 3 4 5 6 7 8 9 2 3 4 5 6 7 8 9 2 C C D A A B C C B D B B D C A B D D A A Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w ZSMS w Zakopanem. (w zakresie słuchania, mówienia, czytania, pisania)

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w ZSMS w Zakopanem. (w zakresie słuchania, mówienia, czytania, pisania) Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w ZSMS w Zakopanem A. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen (w zakresie słuchania, mówienia, czytania, pisania) 1.Ocenę celującą otrzymuje

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI Kryteria ocen z języka polskiego dla uczniów kl.i-iii gimnazjum z orzeczeniem o upośledzeniu w stopniu Lekkim Kryteria ocen z języka polskiego w klasie I gimnazjum Kryteria

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENĘ CELUJĄCĄ, otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania. - twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa I gimnazjum Mgr Magdalena Mazanek Mgr Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa I gimnazjum Mgr Magdalena Mazanek Mgr Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa I gimnazjum Mgr Magdalena Mazanek Mgr Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO - potrafi poprawnie operować niedużą ilością poznanych struktur gramatycznych

Bardziej szczegółowo

II. Kontrola i ocena pracy ucznia.

II. Kontrola i ocena pracy ucznia. II. Kontrola i ocena pracy ucznia. Formy kontroli I Liceum Ogólnokształcące 1. Kontrola bieżąca (w formie oceny udziału w lekcji, odpowiedzi ustnych, niezapowiedzianych kartkówek i innych form testów osiągnięć

Bardziej szczegółowo

Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V.

Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V. KLASA VI Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V. (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA CELUJĄCA Otrzymuje ją uczeń,

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć zintegrowanych w klasie II. j. polski matematyka środowisko technika muzyka A,P.E,O

Konspekt zajęć zintegrowanych w klasie II. j. polski matematyka środowisko technika muzyka A,P.E,O Konspekt zajęć zintegrowanych w klasie II Prowadząca: mgr Marzena Łukasiewicz Ośrodek tematyczny: BOŻE NARODZENIE TUŻ TUŻ Temat dnia: WIGILIJNY WIECZÓR Rozmowa o tradycjach wigilijnych na podstawie wiersza

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@.edu.pl język system znaków słownych skoro system, to musi być w tym jakiś porządek;

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA UCZNIÓW KLASY I - III GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 SPRAWNOŚCI WYMAGANIA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA UCZNIÓW KLASY I - III GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 SPRAWNOŚCI WYMAGANIA 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA UCZNIÓW KLASY I - III GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 SPRAWNOŚCI WYMAGANIA SŁUCHANIE MÓWIENIE ocena: dopuszczający ocena: dostateczny

Bardziej szczegółowo

Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń:

Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń: WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI W KLASACH IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 13 W SIEMIANOWICACH ŚLĄSKICH Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń: Gramatyka i słownictwo: Potrafi poprawnie operować prostymi

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego dla Gimnazjum na podstawie podręcznika Das ist Deutsch!Kompakt.

Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego dla Gimnazjum na podstawie podręcznika Das ist Deutsch!Kompakt. Zespół Szkół w Kołobrzegu Rok szkolny 2015/2016 Emilia Lemańczyk Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego dla Gimnazjum na podstawie podręcznika Das ist Deutsch!Kompakt. Kryteria oceniania:

Bardziej szczegółowo

VOICES 4 KRYTERIA OCENIANIA. I semestr

VOICES 4 KRYTERIA OCENIANIA. I semestr VOICES 4 KRYTERIA OCENIANIA I semestr Ocena Umiejętności ucznia 6 posiada wiadomości i umiejętności znacznie wykraczające poza program nauczania odnosi sukcesy w szkolnych i pozaszkolnych konkursach przedmiotowych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO Nauczanie języka obcego w gimnazjum ma doprowadzić do osiągnięcia kompetencji komunikacyjnej pozwalającej sprostać

Bardziej szczegółowo

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie.

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie. Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie.) YK 14-19, notatka w zeszycie, prezentacja, skrypt Pojęcia: Biblia, kanon, natchnienie Podział

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada niżej wymienione umiejętności

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z języka angielskiego w klasach I - III:

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z języka angielskiego w klasach I - III: Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z języka angielskiego w klasach I - III: Kryteria oceniania ogólne Wiadomości: środki językowe, fonetyka, ortografia Umiejętności PRACUJ

Bardziej szczegółowo

słowo Biblia pochodzi od greckiego słowa biblos, które z kolei miało swoje źródło w języku egipskim, gdzie oznaczało albo papirus

słowo Biblia pochodzi od greckiego słowa biblos, które z kolei miało swoje źródło w języku egipskim, gdzie oznaczało albo papirus Powtórzenie wiadomości o Biblii (Nowy Testament) słowo Biblia pochodzi od greckiego słowa biblos, które z kolei miało swoje źródło w języku egipskim, gdzie oznaczało albo papirus (służący wówczas między

Bardziej szczegółowo

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów Umiejętności oceniane na lekcjach języka polskiego: mówienie (opowiadanie ustne- twórcze i odtwórcze); czytanie: o głośne i wyraziste, o ciche

Bardziej szczegółowo

STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV

STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV stopień niedostateczny - 1 stopień dopuszczający - 2 nie opanował podstawowych wiadomości z fleksji, składni, słownictwa, ortografii, w zakresie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GIMNAZJUM NR 2 W GOLENIOWIE ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

OCENA PRAC PISEMNYCH I WYPOWIEDZI USTNYCH UCZNIÓW Z PODZIAŁEM NA POZIOMY WYMAGAŃ

OCENA PRAC PISEMNYCH I WYPOWIEDZI USTNYCH UCZNIÓW Z PODZIAŁEM NA POZIOMY WYMAGAŃ PRAC PISEMNYCH I WYPOWIEDZI USTNYCH UCZNIÓW Z PODZIAŁEM NA POZIOMY WYMAGAŃ PRACE PISEMNE Wymagania konieczne podstawowe rozszerzające dopełniające wykraczające DOPUSZCZAJĄCA DOSTATECZNA DOBRA BARDZO DOBRA

Bardziej szczegółowo