Magisterská diplomová práce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Magisterská diplomová práce"

Transkrypt

1 Masarykova univerzita Filozofická fakulta Ústav slavistiky Magisterská diplomová práce 2008 Kateřina Kúdeľková

2 Masarykova univerzita Filozofická fakulta Ústav slavistiky Polský jazyk a literatura Kateřina Kúdeľková Jednostki frazeologiczne w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy o tematyce biblijnej i mitologicznej Magisterská diplomová práce Vedoucí práce: Mgr. Roman Madecki, Ph. D. 2008

3 Prohlašuji, že jsem diplomovou práci vypracovala samostatně s využitím uvedených pramenů a literatury... 3

4 Podziękowania Chciałabym serdecznie podziękować Panu mgr Romanowi Madeckiemu, Ph. D. za konsultacje i udzielanie cennych rad podczas pisania pracy magisterskiej. Składam również podziękowania rodzicom, którzy wspierali mnie podczas studiów. 4

5 Spis treści: Wprowadzenie Związki frazeologiczne zagadnienia ogólne Znaczenie związku frazeologicznego Klasyfikacja frazeologizmów Źródła frazeologii polskiej Biblia jako źródło frazeologizmów Polskie tłumaczenia Biblii Biblia w literaturze polskiej Związki frazeologiczne biblijne Mitologia jako źródło frazeologizmów Czym jest mit? Mitologia grecka Jana Parandowskiego Mitologia nie tylko w literaturze polskiej Związki frazeologiczne z mitologii Związki frazeologiczne z tematyką biblijną i mitologiczną w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy Frazeologizmy z tematyką biblijną występujące w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy Frazeologizmy z tematyką mitologiczną występujące w czasopismach dla dzieci i młodzieŝy Zakończenie Resumé Załącznik Bibliografia

6 Wprowadzenie Celem mojej pracy jest zbadanie tego, jakie polskie frazeologizmy o tematyce biblijnej i mitologicznej są w dzisiejszych czasach używane w czasopismach dla dzieci i młodzieży. W codziennej rozmowie używamy setek wyrażeń i zwrotów charakterystycznych dla danego języka. Te wyrażenia i zwroty tworzą frazeologię języka i dla każdego uczącego się języka obcego człowieka stanowią prawdziwą zagadkę. Frazeologizmy są bardzo częstym zjawiskiem w językach, nie tylko w językach słowiańskich, choć tutaj, jak można zauważyć, są najczęściej używane. Są częstym przedmiotem badań, toteż istnieje sporo prac takich językoznawców, jakimi są: S. Skorupka 1, A. M. Lewicki 2, S. Bąba 3, P. Müldner-Nieckowski i inni, którzy zajmują się tą właśnie problematyką. Frazeologia jest względnie młodą dziedziną językoznawczą, więc występują w niej liczne niedociągnięcia, jak na przykład: brak jedności w rozważaniach poszczególnych badaczy, czy też niezgodność w określeniu podstawowych pojęć frazeologicznych. Zanim zajmę się samą problematyką frazeologizmów występujących w czasopismach dla dzieci i młodzieży, spróbuję przybliżyć problematykę frazeologii, omówię podstawowe zjawiska frazeologiczne, ich rozwój i znaczenie w języku. Nie ulega wątpliwości, że język polski może się chwalić obfitością związków frazeologicznych. Frazeologizmy są podobnie jak wyrazy składnikami wypowiedzeń i tekstów. Nie podlegają one żadnym regułom gramatycznym. Frazeologizmem albo też związkiem frazeologicznym nazywamy utrwalone społecznie połączenie co najmniej dwóch wyrazów, którego znaczenie nie wynika ze znaczeń składników. Niektórych używamy w codziennej komunikacji, bez konieczności wyjaśniania ich znaczenia. Te utarte połączenia wyrazowe są utrwalone przez zwyczaj językowy. Istotny jest fakt, że zrozumienie związków frazeologicznych nie wynika bezpośrednio z rozumienia treści ich składników. Znaczenie całego frazeologizmu nie jest sumą znaczeń wszystkich wyrazów wchodzących w jego skład. Znaczenia każdego związku frazeologicznego trzeba się nauczyć. Autentyczny język wymaga oprócz znajomości 1 Skorupka, S.: Frazeologia a stylistyka, Poradnik językowy, Warszawa Lewicki, A. M.: Studia z teorii frazeologii, Łask Bąba, S.: Innowacje frazeologiczne współczesnej polszczyzny, Poznań Bąba, S.: Twardy orzech do zgryzienia, czyli o poprawności frazeologicznej, Poznań

7 słownictwa i umiejętności posługiwania się w praktyce komunikacyjnej regułami gramatycznymi także znajomości frazeologizmów, gdyż stanowią one istotną część składową języka (zwłaszcza w sytuacjach nieformalnych). Jak mówi Elżbieta Rybicka, są kolorową częścią języka i wprowadzają swobodną i nieformalną atmosferę. 4 Znaczenia związków frazeologicznych są niejednoznaczne, co pozwala nam operować nimi w wielu kontekstach. W polskiej literaturze naukowej frazeologia jest ciągle stosunkowo słabo opracowana, co odnosi się tak do terminologii, podstaw teoretycznych, jak i naszej wiedzy o frazeologizmach w języku ogólnopolskim. Największe osiągnięcia na tym polu łączą się dotychczas z nazwiskiem S. Skorupki ( ), autora wielu prac z tej dziedziny, w tym między innymi dwutomowego Słownika frazeologicznego języka polskiego, zawierającego ok. 80 tys. haseł gniazdowych (w nich ponad 200 tys. jednostek), adresowanego do literatów, dziennikarzy, tłumaczy, nauczycieli Sformułował on także zastosowane w tym słowniku dwie klasyfikacje jednostek frazeologicznych, mianowicie formalną i semantyczną. Dopiero ostatnie lata przynoszą w dziedzinie frazeologii sporo nowego. Można to udokumentować licznymi pracami ogólnoteoretycznymi autorstwa D. Buttler, E. Kozarzewskiej i A. M. Lewickiego. Również trzeba wspomnieć nazwisko Piotra Müldnera-Nieckowskiego, który także przyczynił się do badań nad polskimi frazeologizmami i jest autorem najnowszego i największego dotychczas słownika frazeologicznego języka polskiego. 5 Wszechstronniej po 1945 r. tę sferę języka przebadali językoznawcy radzieccy, którzy jednak nie stworzyli jeszcze dużego słownika frazeologicznego języka rosyjskiego czy słowników przekładowych. Oni też w ostatnich latach intensywniej badają frazeologię dialektalną, prace te jednak pozostają przeważnie na etapie zbierackim, choć ogólna praca W. M. Mokijenki (Słowiańska frazeologia, Moskwa 1980) dowodzi ogromnego zainteresowania tą frazeologią. Przybliżę klasyfikacje jednostek frazeologicznych, oparte na trzech różnych ujęciach jednostki frazeologicznej i jej właściwości. Chodzi o klasyfikację typologiczną A. M. Lewickiego z podziałem na pięć typów składniowych frazeologizmów i dwa typy funkcjonowania ich znaczeń, klasyfikację funkcjonalną P. Müldnera-Nieckowskiego z podziałem na trzy typy mechanizmu tworzenia się związków frazeologicznych i trzecią, zwaną klasyczną, choć nieco przestarzałą, S. Skorupki z podziałem na trzy 4 Rybicka, E.: Nie taki diabeł straszny Podręcznik frazeologii dla obcokrajowców, Kraków 1994, s Müldner-Nieckowski, P.: Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa

8 typy budowy frazeologizmów i trzy stopnie łączliwości wyrazów. W polskich opracowaniach jest przyjmowana właśnie klasyfikacja Stanisława Skorupki, więc ją bliżej omówię. Zajrzę również do źródeł, z których frazeologia czerpie, i przytoczę kilka przykładów. Frazeologizmy języka polskiego mogą się wywodzić z Biblii, mitologii, historii, literatury, ludowych przysłów, z języka potocznego. Oto kilka powszechnie znanych i często używanych struktur frazeologicznych: zakazany owoc (Biblia) coś zakazanego, zabronionego, sięgnięcie po to jest miłe, ale grożą poważne konsekwencje, Hiobowe wieści (Biblia) złe, tragiczne wieści, które najczęściej dotyczą osoby informowanej, Salomonowa mądrość (Biblia) jest to bardzo bogata wiedza z różnych dziedzin, pięta Achillesa (mitologia) słaba strona, czuły punkt, pocałunek Judasza (Biblia) oznacza w przenośni fałszywą, obłudną uprzejmość, czułość. W następnym punkcie zajmę się frazeologizmami biblijnymi i mitologicznymi. Chodzi o związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii i mitologii. Opiszę również Biblię i mitologię jako źródła frazeologizmów. Biblia jest Świętą Księgą zbiorem prawd objawionych i przykazań, które uczą, jak żyć. Jest najważniejszą księgą mądrości. Ukazuje ona plan Boga w stosunku do świata. Jednak nie oznacza to, że wszystko, co przedstawia Biblia, jest zawsze budujące i godne naśladowania. Biblia opisuje bowiem również kłamstwa, okrucieństwa i zbrodnie. Była największym autorytetem w sprawach wiary i moralności. Stała się źródłem motywów dla pokoleń rzeźbiarzy, malarzy, pisarzy i kompozytorów. Jest skarbnicą wzorców osobowych i postaw, anegdot, fabuł, wątków i motywów, symboli i alegorii, frazeologii i stylistyki. W końcu, w części praktycznej pracy, zajmę się badaniem związków frazeologicznych, którymi posługują się autorzy czasopism dla dzieci i młodzieży. Przegląd rozpocznę od analizy związków frazeologicznych w języku polskim, mających źródło w mitologii i Biblii, według 3 klasyfikacji A. M. Lewickiego, P. Müldnera-Nieckowskiego i S. Skorupki. Później podam czeskie, angielskie i niemieckie ekwiwalenty fazeologizmów wyszukanychw poniżej wypisanych czasopismach, o ile były one dostępne w zgromadzonych przeze mnie materiałach. Moje badania mają również określić stosunek dzieci i młodzieży do frazeologii 8

9 biblijnej i mitologicznej, ich znajomość tych właśnie frazeologizmów i umiejętność posługiwania się nimi. Podstawowymi źródłami, z których czerpałam, były prace językoznawcze takich badaczy, jak S. Skorupka, P. Müldner-Nieckowski, A. M. Lewicki, S. Bąba, B. Rejakowa, M. Basaj, D. Rytel. Użyłam słowników frazeologicznych, lingwistycznych, encyklopedii i miałam do dyspozycji czasopisma dla dzieci: Płomyczek, Jutrzenka, Kumpel, Świerszczyk, i dla młodzieży: Perspektywy, Ogniwo, Popcorn, Bravo, Victor i Cogito. 9

10 1 Związki frazeologiczne zagadnienia ogólne 1.1 Znaczenie związku frazeologicznego Zanim zajmę się omawianiem problematyki związku frazeologicznego, powinnam wytłumaczyć termin frazeologia. Pojęcie frazeologia pochodzi z języka greckiego. 6 Stanowi ona jeden z najbardziej specyficznych działów każdego języka. Każdy, kto chce dobrze opanować język ojczysty (dotyczy to także znajomości języków obcych), powinien się wykazywać dobrą znajomością frazeologii danej mowy. Frazeologia jako dziedzina leksykologii ma dosyć krótką historię. Jej badania zapoczątkowane przez Charlesa Bally ego rozpoczęły się dopiero po drugiej wojnie światowej i zajmowano się nią zwłaszcza w Związku Radzieckim. W Polsce zainteresowanie frazeologią wzrosło dopiero w siedemdziesiątych latach XX wieku. 7 Nie znaczy to jednak, że frazeologia nie miała miejsca już wcześniej. Termin frazeologia bowiem po raz pierwszy pojawił się już w XVI wieku w tytule słownika greko-łacińskiego M. Neandra. W języku polskim zajmuje się frazeologią sporo badaczy, którzy przyczynili się do rozwoju tej dziedziny. Należałoby wymienić takich autorów, jak S. Skorupka, A. M. Lewicki, S. Bąba, M. Basaj, E. Kozarzewska, D. Rytel czy W. Chlebda. Jak wiadomo, frazeologia jest nauką stosunkowo młodą, więc w opracowaniach językoznawczych istnieją pewne rozbieżności terminologiczne i w wielu zagadnieniach nie panuje jednomyślność. Jest to spowodowane tym, że do tej pory nie określono granic frazeologii. Dotyczy to także definicji jednostki frazeologicznej. W dzisiejszych czasach ma termin frazeologia w językoznawstwie dwa znaczenia. Nazywamy tak dział językoznawstwa, którego przedmiotem jest badanie wyrażeń i zwrotów występujących w danym języku lub charakterystycznych dla danego języka. Jest to także zasób wyrażeń i zwrotów właściwych danemu 6 Znaczenie frazeologii: gr phrásis = mówienie + lógos = słowo, nauka. 7 Zob.: Basaj, M., Rytel, D. (red.): Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej I, Słowo wstępne, Wrocław s

11 językowi 8, np. językowi polskiemu. W języku potocznym termin ten bywa używany dla pogardliwego, ironicznego określenia ozdobnych wyrażeń i zwrotów nie mających głębszej treści lub pokrycia w rzeczywistości. 9 Potocznie powiedziane, są to wyrażenia i zwroty bez głębszej myśli i treści. Są to związki wyrazowe mające w danym języku stałe zastosowanie jako utarty zwrot (np. wystawny obiad, pyszne ciastka, zdolny leń, pić na umór, świetna zabawa). Jak mówi Encyklopedia szkolna, frazeologizmy są powstałymi na gruncie danego języka przenośniami, które weszły do powszechnego użycia i w wyniku częstego powtarzania, nieraz przekazywane z pokolenia na pokolenie, stały się samodzielnymi jednostkami słownictwa, zwykle o charakterze idiomatycznym 10 (idiom związek wyrazowy właściwy tylko danemu językowi, którego nie można przetłumaczaczyć dosłownie na inny język 11 ). Można tu też wspomnieć pojęcie frazeologizacja. Chodzi o łączenie się wyrazów w związki frazeologiczne, powstawanie związków frazeologicznych z luźnych połączeń wyrazowych (np. zboża ciągnęły się, zboża rozpościerały się). 12 Ponieważ frazeologizmy funkcjonują w języku na bardzo podobnych zasadach jak pojedyncze wyrazy słownikowe, powinny być zasadniczo rejestrowane w słownikach jako odrębne hasła. Dzieje się tak coraz częściej, np. w Słowniku mitów i tradycji kultury W. Kopalińskiego 13 czy Słowniku współczesnego języka polskiego pod redakcją B. Dunaja. 14 Związek frazeologiczny to określenie może się nam wydawać bardzo skomplikowane i niezrozumiałe. Spróbuję więc przytoczyć tu kilka przykładów i zaraz będzie się wydawało, że nie taki diabeł straszny, jak go malują... Pięta Achillesa Na pewno często używany zwrot. Każdy człowiek ma jakąś słabą stronę, wrażliwy punkt. Nikt z nas nie jest doskonałym osobnikiem. Geneza tego wypowiedzenia wiąże się z historią o Achillesowi. Najdzielniejszy bohater wojny trojańskiej był synem Peleusa i Tetydy nimfy morskiej. Matka, chcąc ustrzec syna przed śmiercią, zanurzyła jego ciało w wodzie Styksu. Dzięki 8 Lotko, E.: Slovník lingvistických termínů pro filology, Olomouc 1998, tłumaczenie własne. 9 Malczewski, J.: Słownik szkolny. Nauka o języku, Warszawa Literatura. Wiedza o kulturze. Encyklopedia szkolna WsiP, Warszawa 2006, s Kopaliński, W.: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1994, s Nauka o języku, Warszawa 1990, s Kopaliński, W.: Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa Dunaj, B.(red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa

12 temu ciało jego (prócz pięty, za którą trzymała go matka podczas kąpieli) stało się odporne na wszelkie ciosy. Jak wiadomo, Achilles zginął trafiony przez Parysa w ten właśnie czuły punkt w nieobmytą piętę. 15 Paniczny strach To strach budzący w nas panikę, lęk, popłoch, przerażenie. Wyraz panika pochodzi od imienia prastarego boga arkadyjskiego z czasów, kiedy bogowie posiadali jeszcze więcej cech zwierzęcych niż ludzkich. Pan to mitologiczny bożek lasów i łąk, mający postać fauna półczłowieka, półkozła. Był dziwacznym stworzeniem miał wygląd człowieka o kozich nogach, uszach i rogach. Opiekował się kozami i owcami, był bogiem pasterzy i myśliwych. Z reguły był łagodny, ale czasem potrafił budzić lęk i strach poprzez nagłe, przeraźliwe krzyki, kiedy wszyscy spali, zwłaszcza gdy nadchodziła pora sjesty, która jest zwyczajową porą południowego odpoczynku w strefie śródziemnomorskiej. Wówczas ludzie zrywali się ze snu przerażeni wrzaskiem. 16 Syzyfowa praca Praca wymagająca ustawicznego i często bezskutecznego wysiłku. Syzyf, założyciel i król miasta Eryfy, słynący ze sprytu, został ukarany przez bogów za swe zuchwałe sprawki. Zdradził bowiem bogu Azopowi, że Zeus porwał mu córkę Eginę, a gdy Zeus kazał Hadesowi sprowadzić Syzyfa w kajdanach za zdradę boskich tajemnic, Syzyf zakuł Hadesa w kajdany i uwięził go. W związku z tym nikt w świecie śmiertelników nie mógł umrzeć. Dopiero Ares uwolnił boga podziemi i tym przywrócił ład na Ziemi. Gdy Syzyf odchodził, nakazał żonie, by nie pochowała jego zwłok. Przybywszy do pałacu Hadesa, poprosił jego żonę Persefonę, by mu pozwoliła wrócić na trzy dni na Ziemię, by mógł ukarać tych, którzy zaniedbali mu oddania ostatniej przysługi. Uzyskawszy zgodę, wrócił do domu i żył sobie spokojnie dalej. W końcu Hermes, posłannik bogów, sprowadził go siłą w krainę cieni. Od tej pory miał za zadanie pchać ogromny głaz pod górę, a kiedy był już na szczycie, głaz spadał w dół, a Syzyf od nowa musiał 15 Parandowski, J.: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Poznań 1989, s Tamże: s

13 toczyć go pod górę. Czynność tę powtarzał nieustannie, bo za każdym razem głaz staczał się z góry. 17 Wzrok bazyliszka Tak określane jest spojrzenie zabójcze, nieżyczliwe i nienawistne. Bazyliszek to stworzenie oparte na fikcji literackiej, wierzeniach i legendach. Według polskiego podania istniał niegdyś smok Bazyliszek (przedziwne monstrum o tułowiu węża oraz głowie, nogach i skrzydłach koguta), który znajdował się w podziemiach krakowskich Krzysztoforów i w piwnicy jednego z warszawskich domów staromiejskich, gdzie ludzie schodzący do piwnicy nieoczekiwanie ginęli od jego wzroku. Ten olbrzymi wąż potrafi zabić każdego, kto spojrzy mu w oczy. Mówi się, że jego mordercze spojrzenie jest tak okropne, że ludzie umierają z przerażenia. Zabito go dopiero przy pomocy zwierciadła, w którym smok znalazł śmierć od własnego spojrzenia. W zasobie słownikowym języka wyróżniamy dwa różne typy jednostek: wyrazy stanowią najmniejszą względnie samodzielną jednostkę językową służącą porozumieniu, 18 frazeologizmy są podobnie jak wyrazy składnikami wypowiedzeń i tekstów. Frazeologizmem albo związkiem frazeologicznym nazywamy utrwalone społecznie połączenie co najmniej dwóch wyrazów, którego znaczenie nie wynika ze znaczeń składników. Frazeologizmy są więc niekiedy nazywane wielowyrazowymi słowami. Nieraz są to całe zdania, np. uczepił się jak rzep psiego ogona. Spośród przysłów za frazeologizmy uważa się te, które są używane jako fragmenty zdań (zwykle złożonych): Przecież mówiłem: uderz w stół, a nożyce się odezwą. Zabieram się do tej roboty jak pies do jeża. Ludzie wstydzą się przyznać, że muszą spać od do 6.00, żeby nie wstać lewą nogą. To raczej babska przywara. Przedsiębiorca, człowiek czynu przykłada tylko na krótko głowę do poduszki Parandowski, J.: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Poznań 1989, s Buttler, D.: Język i my 2, Warszawa 1988, s Tygodnik Tina, 59, 1999, s

14 Każdy frazeologizm ma swoje utrwalone znaczenie właściwe mu jako całości i nie można go pojmować jako sumy znaczeń wyrazów wchodzących w jego skład (np. kupić kota w worku oznacza wydanie pieniędzy za coś bardzo głupiego, niepotrzebnego, a co gorsza, zupełnie nie odpowiadającego zdjęciu w ofercie, a nie kota w worku, którego kupiliśmy). Ta właśnie cecha frazeologizmów jest czasami nazywana nieregularnością semantyczną (znaczeniową). Ze względu na to w strukturze frazeologizmu nie można dokonywać żadnych zmian, czyli wymieniać składniki i przestawiać ich. Prowadzi to do przekształcenia go w połączenie wyrazowe o zupełnie innej treści. Jednak znaczenia związków frazeologicznych są niejednoznaczne, co pozwala nam operować nimi w wielu kontekstach. Do frazeologizmów nie możemy zaliczać połączeń wyrazów, które nie są utrwalone i powstają tylko w trakcie tworzenia wypowiedzi (np. mądry uczeń, niespodziewane zdarzenie, błękitne niebo, wesoła zabawa, zakochać się w dziewczynie, oddać pieniądze itd.). Rówież do frazeologizmów nie zaliczamy przysłów i powiedzeń, ale tylko tych, których nie da się wbudować do zdania (choćby złożonego): np. "Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie" nie jest frazeologizmem, bowiem funkcjonuje osobno. Ale "Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło" tutaj chodzi o frazeologizm, ponieważ bardzo często jest jednym z niezbędnych zdań składowych zdania złożonego ( Sprzedałem świetny samochód i mam teraz stary, ale nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło, bo mniej wydaję na benzynę. ). Jeżelii mamy problem z zastosowaniem lub znaczeniem związku frazeologicznego, szukamy pomocy w słowniku frazeologicznym Multimedialny słownik frazeologiczny PWN. Skorupka, S.: Słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem, Wydawnictwo Naukowe PWN, Bąba, S., Dziamska, G., Liberek, J.: Podręczny słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa Bąba, S., Liberek, J.: Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny, PWN, Warszawa Dobrowolski, M.: Słownik frazeologiczny, Wydawnictwo Videograf II, Słownik frazeologiczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

15 1.2 Klasyfikacja frazeologizmów W języku polskim istnieją aż trzy klasyfikacje związków frazeologicznych. Ujmują one zagadnienie frazeologii z trzech odrębnych stanowisk. Po pierwsze chodzi o klasyfikację typologiczną Andrzeja Marii Lewickiego, który podzielił frazeologizmy na pięć typów składniowych i dwa typy funkcjonowania ich znaczeń. Przedstawia składniowe zależności słów w związkach wyrazowych, czyli podkreśla zarówno syntaksę wewnętrzną, jak i zewnętrzną frazeologizmów. 21 Ze względu na funkcje składniowe frazeologizmy Lewicki podzelił na: Frazy jednostki frazeologiczne zawierające podmiot i orzeczenie. Mogą być używane jako kompletne zdania i do pełnienia takiej funkcji nie wymagają żadnych uzupełnień. Mogą także wchodzić w skład dłuższego tekstu albo stanowić replikę w dialogu, np. Zegar bije., Czas ucieka., Wyszło szydło z worka., Ręce opadają., Na dwoje babka wróżyła. Każda fraza jest zdaniem, ale nie każde zdanie jest frazą. Fraza jest pojęciem węższym niż zdanie. Do fraz należą zdania utarte, ogólnie przyjęte, często powtarzane od wieków w tej samej czy podobnej formie. 22 Zwroty związki frazeologiczne, w których członem podstawowym jest czasownik, czyli pełnią funkcję czasowników, np. Ktoś trzęsie się jak galareta., Ktoś śpi jak suseł., Akcje idą w górę. Niektóre zwroty nie zawierają czasownika, jednak pełnią funkcję czasownikową, np. ktoś w krzyk; ktoś w płacz. Wyrażenia rzeczownikowe pełnią funkcję rzeczowników, np. biały kruk; twardy orzech do zgryzienia; ni to, ni sio; kula u nogi; kukułcze jajo; pies ogrodnika. Wyrażenia określające określają rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i przysłówki, np. jaki taki, pierwszy lepszy, z krwi i kości, z duszą na ramieniu, krótko i węzłowato, na chybcika, (cicho) jak makiem zasiał, jak z krzyża zdjęty. Wskaźniki frazeologiczne elementy, które pełnią funkcje pomocnicze (np. w związku z czymś; w ramach czegoś). Mogą występować w postaci przyimków, (np. albo..., albo...; o tyle..., o ile...), spójników i partykuł (np. Ŝe teŝ; teŝ mi coś; rzecz jasna; otóŝ to). 21 Przedmowa [w:] Słownik frazeologiczny, Warszawa 2007, s Nauka o języku, Warszawa 1990, s

16 Ze względu na sposób funkcjonowania znaczenia frazeologizmy dzielą się na: Idiomy frazeologizmy o nienaruszalnym składzie, których znaczenie jest inne niż znaczenie poszczególnych składników albo sens pochodzi z sumy tych znaczeń, np. parszywa owca, łacina kuchenna, zimny prysznic, trącić myszką. Frazemy, połączenia frazeologiczne utrwalone połączenia, których sens wynika z jednego ze składników (chodzi o wyraz nadrzędny), np. gniew ogarnia, palma pierszeństwa, dokonywać włamania. Według klasyfikacji Lewickiego do frazeologizmów nie należą przysłowia, będące odrębnymi, gotowymi tekstami. Na pograniczu frazeologii znajdują się zaś zestawienia, czyli terminy o bardzo dokładnym znaczeniu, które są odtwarzalne i przeznaczone do używania w ściśle określonych sytuacjach i, np. kwas siarkowy, spółgłoska wargowa, rzeczowniki wielowyrazowe typu samochód ciężarowy, płatki owsiane, oraz publicystyczne połączenia typu polityka fiskalna, władza państwowa. 23 Następna klasyfikacja jest znana jako funkcjonalna. Chodzi o klasyfikację najnowszą. Jej autorem jest Piotr Müldner-Nieckowski i przedstawia ona sposoby tworzenia się ostatecznej postaci związków frazeologicznych w czasie powstawania wypowiedzi. Zakłada, że budowanie zdań i ich składników jest procesem doraźnym, indywidualnym i twórczym. Objaśnia udział osoby piszącej albo mówiącej w budowaniu i stosowaniu związków wyrazowych w zdaniach i tekstach. Z punktu widzenia językoznawczego klasyfikacja ta, oparta głównie na semantyce, jest kognitywną nadbudową typologii Lewickiego i tworzy z nią spójną całość. Müldner-Nieckowski dzieli frazeologizmy według trzech sposobów tworzenia się ostatecznej postaci związków frazeologicznych. Objaśnia on udział osoby piszącej lub mówiącej w budowie i stosowaniu związków wyrazowych w zdaniach. Traktuje frazeologizmy jako surowiec form, które zostaną użyte w wypowiedziach. Jego podział jest pragmatyczny, użytkowy, m.in. umożliwiający korzystanie ze słownika, który pomaga nam stwierdzić znaczenie, składnię zewnętrzną i warianty budowy frazeologizmów. Opiera się na badaniu semantyki, składni i odmian setek tysięcy związków frazeologicznych w trakcie powstawania zdań. 23 Lewicki, A. M.: Składnia związków frazeologicznych, Biul. Pol. Tow. Językozn., t. 40, 1983, s

17 Ze względu na sposób powstawania związków wyrazowych frazeologizmy dzielimy na: Otwarte - wszystkie zespoły wyrazów, do których niezbędne są dodatkowe informacje o budowie, składnikach i zakresie znaczeniowym. Przyjmują ostateczną postać na podstawie wzorców słownikowych. Wśród nich wyróżniamy: - frazeologizmy odtworzone powstają za pomocą podstawienia składników wskaźnikowych do wzorca. Np.: «ktoś, coś» wali do «czegoś» lub «gdzieś» powstają: ludzie walą do kina na Ursynowie - na ulicy woda wali do kanału - zamknij okno, bo mróz wali do środka. - frazeologizmy przekształcone powstają przez zastąpienie składnika wymiennego innym wyrazem. Np. ze wzorca akcja (powieści, utworu, filmu itp.) rozwija się powstają: akcja opowiadania się rozwija - akcja książki rozwija się albo akcja powieści rozwija się - akcja utworu rozwija się - akcja filmu się rozwija. - frazeologizmy złożone to połączenie cech frazeologizmów odtworzonych i przekształconych. Np. («czyjeś», «czegoś») akcje idą w górę, rosną. Zamknięte - zespoły wyrazów, które są kompletnymi wieloczęściowymi odpowiednikami wyrazów. nie mają elementów otwartych i nie są produktami języka, lecz jednostkami słownikowymi, zwykle chodzi o idiomy lub wyrażenia i zwroty przyimkowe. Istnieja związki wyrazowe, które Müldner-Nieckowski zalicza do pogranicza otwartych i zamkniętych. Chodzi o: - frazeologizmy środowiskowe związki wyrazowe, które spotykamy w języku stosunkowo małych grup społecznych, zawodowych, miejskich itp. Takim przykładem mogą nam posłużyć frazeologizmy sportowe, np.: gol do własnej bramki, krótka piłka. - slogany krótkie hasła, powiedzenia reklamowe, polityczne, agitacyjne, propagujące pewien pogląd, zasadę lub reklamujące towar. Są tworzone z rozmysłem w celu zwrócenia uwagi dużej liczby ludzi, np. żeby przekonać ich do produktu, poglądu, idei albo wymusić określony typ zachowania. Chodzi zwykle o gre słów, np. Coca Cola to jest to, dwa w jednym, z pewną nieśmiałością, teraz Polska. 17

18 Formalne - krótkie, wielowyrazowe wypowiedzenia, które mają i muszą mieć tylko jedno znaczenie i tylko jedną, nienaruszalną postać ze względu na szczególną funkcję. Wchodzą w skład językowych systemów porozumiewania się tam, gdzie nie można sobie pozwolić na żadną dowolność interpretacyjną, np. w wojsku, ratownictwie, medycynie. Są używane w komunikatach niezawisłych, odbieranych zawsze w ten sam sposób. Na ten temat powstają specjalizowane słowniki takich wyrażeń i zwrotów (ang. exact phraseology, EP). Tu można wyróżnić: - komendy i komunikaty dyrektywne Komendy (komenda wojskowa) rozkazy, które odbiorca powinien wykonać. Np. na lewo patrz! Komunikaty dyrektywne powiadomienia, na podstawie których odbiorca samodzielnie podejmuje decyzję o rodzaju działania, jakie ma wykonać. Np. droga wolna. - terminy wyrazy albo połączenia wyrazowe o specjalnym, konwencjonalnie ustalonym znaczeniu naukowym lub technicznym, używane w określonych dziedzinach działalności zawodowej albo społecznej i umożliwiające dokładne porozumiewanie się bez konieczności szczegółowego opisywania, o co chodzi. Są tworzone przez komisje językowe są więc sztuczne. 24 Np. mięsień czworogłowy uda, moment pędu, ruch jednostajnie przyspieszony, liczebnik porządkowy, wyprowadzanie funkcji, penetracja. 25 Trzecia z rzędu, w polskich opracowaniach najbardziej popularna, jest klasyfikacja klasyczna z podziałem na trzy typy budowy frazeologizmów i trzy stopnie łączliwości wyrazów, którą wprowadził Stanisław Skorupka. Choć już jest nieco przestarzała, wciąż jeszcze jednak jest stosowana w nauce języka polskiego w szkołach. Na tej klasyfikacji opierano się przez dłuższy czas w badaniach leksykograficznych. Kładzie ona nacisk na opisanie rodzajów połączeń wyrazowych, 24 Nauka o języku, Warszawa 1990, s Zob.: Wstęp [w:] Müldner-Nieckowski, P.: Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 2003, s

19 według przynależności składników do odpowiednich części mowy i ich wpływu na powstanie znaczeń wynikowych. 26 Klasyfikacja Skorupki opiera się na dwóch kryteriach: formalnym semantycznym Z punktu widzenia gramatycznego (czyli formalnego) Skorupka wyróżnia trzy typy związków frazeologicznych: wyrażenie związek frazeologiczny mający charakter nominalny (imienny). Ośrodkiem wyrażenia jest rzeczownik, przymiotnik, imiesłów przymiotnikowy, niekiedy przysłówek, np. szum wody, fala upałów, niezwykle piękny, kochać się na zabój, czarna rozpacz, głupi jak but z lewej nogi. 27 Należą tu takie wyrażenia, jak: czerwone i czarne, ogniem i mieczem, krótko i węzłowato. Takie wyrażenia są znane pod nazwą wyrażenia szeregowe. 28 W zależności od tego, z jakim określeniem wyraz, który stanowi ośrodek związku, zostaje połączony, powstaje albo grupa składniowa, albo wyrażenie przenośne (np. zaorane pole i pole działania). Inny typ stanowią wyrażenia porównawcze, gdzie przedmioty lub zjawiska oznaczane przez podstawowy składnik związku, zostają określone za pomocą zestawienia z innym przedmiotem lub zjawiskiem (np. silny jak koń czy biały jak śnieg, suchy jak pieprz). Dobierając odpowiednie określenie wyrazów stanowiących podstawę wyrażenia, należy pamiętać o tym, by uzupełniały one znaczenia określanych słów, ale nie powtarzały go. Jeżeli nie przestrzegamy tej zasady, to powstają wyrażenia zwane beztreściowymi, pleonastycznymi (np. potencjalna możliwość, wzajemna współpraca, podróżujący pasażer czy też pełny komplet). W języku potocznym pojęcie wyrażenie oznacza w zasadzie każdą konstrukcję składniową, a nawet każdy pojedynczy wyraz (tekstowy). Można je też zauważyć w niektórych tekstach językoznawczych, gdzie traktowane jest jako synonim wyrazu zwrot. 26 Buttler, D.: Język i my 2, Warszawa 1988, s Malczewski, J.: Słownik szkolny, Warszawa 1990, s Kania, S., Tokarski, J.: Zarys leksykologii i leksykografii polskiej, Warszawa 1984, s

20 fraza różni się od zwrotu czy wyrażenia tym, że ma postać zdania, a więc zawiera podmiot i orzeczenie, np. czas ucieka, wpadł w rozpacz, wziął nogi za pas, zegar bije, serce się kraje; Ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało. Każda fraza jest zdaniem, ale nie każde zdanie jest frazą. Fraza jest pojęciem węższym niż zdanie. Do fraz należą zdania utarte, ogólnie przyjęte, często powtarzane od wieków w tej samej czy podobnej formie. Do fraz należą też przysłowia, maksymy życiowe, sentencje, aforyzmy, powiedzonka itp., czyli zdania o ustalonym charakterze, np. Bez pracy nie ma kołaczy., Mądry Polak po szkodzie., Kropla drąży skałę. 29 Tutaj występują też, jak w wyrażeniach, frazy porównawcze, np. haruje jak dziki osioł, mgła wisiała nad ziemią jak strzecha ze słomy nad ubogą Litwina chatką. zwrot związek frazeologiczny, w którym członem podstawowym jest czasownik, np. krzyczeć wniebogłosy, krótko mówiąc, wpaść w gniew, spać jak suseł, szybko biegnąć. 30 Zamiast czasownika może występować tu imiesłów nieodmienny, np. biorąc pod uwagę, prawdę mówiąc, wziąwszy pod uwagę. W zależności od rodzaju określeń czasownika wyróżnia się zwroty o charakterze dosłownym lub zwroty przenośne (np. wpaść do studni zwrot dosłowny; wpaść w czarną rozpacz zwrot przenośny). Ze względu na strukturę danego zwrotu wyodrębnia się tu także zwroty porównawcze, zawierające wskaźniki porównania: jak, niby itp. (np. wpaść jak burza, strzec jak oka w głowie, wyglądać jak strach na wróble). Klasyfikacja pod względem formalnym została jeszcze uzupełniona dalszym typem, i to wyrażeniami i zwrotami rymowanymi, czyli tzw. rymowankami. Wyrażenia rymowane to np.: stary, ale jary; chłopek roztropek; cielę na wesele itp. Do zwrotów rymowanych należą takie, jak: chluśniem, bo uśniem; wypić bombkę w piątkę itp. Związki frazeologiczne szczególnie wyraziste upowszechniają się w języku i stają się związkami utartymi, czyli potocznymi. Niektóre z nich są tak często powtarzane, że dostają cechy charakterystyczne dla zwrotów przysłowiowych (np. masz babo placek, ruszyć jak martwe cielę ogonem, rodzić się na kamieniu). 29 Kania, S.,Tokarski, J.: Zarys leksykografii i leksykologii polskiej, Warszawa 1984, s Tamże, s

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

JAK PRZECZYTAĆ BIBLIĘ W 1 ROK? PROPOZYCJA CZYTAŃ.

JAK PRZECZYTAĆ BIBLIĘ W 1 ROK? PROPOZYCJA CZYTAŃ. JAK PRZECZYTAĆ BIBLIĘ W 1 ROK? PROPOZYCJA CZYTAŃ. Jest to propozycja przeczytania całego Pisma Świętego w ciągu roku kalendarzowego (przeczytania, a nie modlitwy Słowem Bożym!). W zależności od tempa czytania,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Jak mysz siedzi pod miotłą? Dziecięce wyjaśnienia zwrotów frazeologicznych

Jak mysz siedzi pod miotłą? Dziecięce wyjaśnienia zwrotów frazeologicznych Małgorzata Dagiel Jak mysz siedzi pod miotłą? Dziecięce wyjaśnienia zwrotów frazeologicznych Odpowiedź na tytułowe pytanie: Jak mysz siedzi pod miotłą? (pod warunkiem, że rozumie się znaczenie słów siedzieć,

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH W OKRESIE OD 1.10.2013-30.06.

PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH W OKRESIE OD 1.10.2013-30.06. PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH W OKRESIE OD 1.10.2013-30.06.2015 Opracowała mgr Agnieszka Nalepka 1. Wstęp warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada niżej wymienione umiejętności

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V.

Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V. KLASA VI Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V. (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA CELUJĄCA Otrzymuje ją uczeń,

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENĘ CELUJĄCĄ, otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania. - twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY Ćwiczenie 1. - Stajemy w rozkroku na szerokości bioder. Stopy skierowane lekko na zewnątrz, mocno przywierają do podłoża. - Unosimy prawą rękę ciągnąc ją jak najdalej

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA PLAN DYDAKTYCZNY w klasie 3e ROK SZKOLNY 2015/2016

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA PLAN DYDAKTYCZNY w klasie 3e ROK SZKOLNY 2015/2016 EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA PLAN DYDAKTYCZNY w klasie 3e ROK SZKOLNY 2015/2016 opracowany na podstawie Programu edukacji wczesnoszkolnej klasy I-III. Autorzy:J. Brzózka, K. Harmak, K. Izbińska, A. Jasiocha,

Bardziej szczegółowo

CZĘŚCI MOWY (Partes orationis) podstawowe kategorie wyrazów w języku

CZĘŚCI MOWY (Partes orationis) podstawowe kategorie wyrazów w języku Jerzy Gwiazda SKŁADNIA ŁACIŃSKA próba opracowania wybranych elementów gramatyki języka łacińskiego z zakresu składni bądź elementów gramatyki pomocnych w rozumieniu składni CZĘŚCI MOWY (Partes orationis)

Bardziej szczegółowo

BIBLIA KANON. KOŚCIÓŁ EWANGELICZNY MISJA ŁASKI W WARSZAWIE www.ggwo.pl

BIBLIA KANON. KOŚCIÓŁ EWANGELICZNY MISJA ŁASKI W WARSZAWIE www.ggwo.pl BIBLIA KANON 1. Znaczenie słowa kanon Pochodzenie słowa. Słowo to pochodzi od greckiego słowa κανών (kan-ohn ) oznaczającego instrument pomiarowy. Zostało użyte między innymi w: Galacjan 6:16 A pokój i

Bardziej szczegółowo

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA Rodzice często niepokoją się, czy rozwój mowy ich dziecka przebiega prawidłowo. Od znajomych, a często również specjalistów uzyskują informację, że nie ma się czym martwić, dziecko

Bardziej szczegółowo

II. Kontrola i ocena pracy ucznia.

II. Kontrola i ocena pracy ucznia. II. Kontrola i ocena pracy ucznia. Formy kontroli I Liceum Ogólnokształcące 1. Kontrola bieżąca (w formie oceny udziału w lekcji, odpowiedzi ustnych, niezapowiedzianych kartkówek i innych form testów osiągnięć

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen w klasie VI. Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie osiągnął poziomu wymagań koniecznych.

Kryteria ocen w klasie VI. Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie osiągnął poziomu wymagań koniecznych. Kryteria ocen w klasie VI Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie osiągnął poziomu wymagań koniecznych. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który osiągnął poziom wymagań koniecznych: rozumie tekst

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Obowiązujący program nauczania : Jutro pójdę w świat, WSiP

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Obowiązujący program nauczania : Jutro pójdę w świat, WSiP WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nauczyciel: mgr Agnieszka Węgrzynowicz Obowiązujący program nauczania : Jutro pójdę w świat, WSiP Przedmiotem oceny z języka polskiego

Bardziej szczegółowo

III. ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE

III. ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE III. ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.:, rozumienie ze słuchu, pisanie, czytanie, mówienie oraz

Bardziej szczegółowo

Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych

Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych Marek Maziarz, Maciej Piasecki, Michał Wendelberger Politechnika Wrocławska Katedra Inteligencji

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE

BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE Bibliografia z greki biblion książka, graphen pisać Bibliografia uporządkowany spis / wykaz,zestawienie dokumentów / zestawiony wg pewnych kryteriów, spełniający

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ PIERWSZY Pogłębienie doświadczenia miłości Boga Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: J 15, 1-10

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE III

WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE III WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE III EDUKACJA POLONISTYCZNA 6 WSPANIALE Uważnie słucha innych; Wypowiada się chętnie na dany temat, stosuje bogate słownictwo, w wypowiedziach stosuje zdania złożone; Potrafi

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

XIII Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna

XIII Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna Wiadomości ogólne XIII Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna XIII.1 Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna wiadomości ogólne W dziale 80 klasyfikuje się

Bardziej szczegółowo

Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń:

Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń: WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI W KLASACH IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 13 W SIEMIANOWICACH ŚLĄSKICH Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń: Gramatyka i słownictwo: Potrafi poprawnie operować prostymi

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

Metody pracy: burza mózgów, elementy heurezy, praca z tekstem lektury, problemowa, elementy dramy,

Metody pracy: burza mózgów, elementy heurezy, praca z tekstem lektury, problemowa, elementy dramy, Maria Porucznik SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM. Temat: Z kogo, z czego i dlaczego śmiejemy się czytając,,zemstę? O rodzajach komizmu w dramacie i w życiu. Cel główny: zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Filozofia analityczna szkoła analityczna a neopozytywizm

Filozofia analityczna szkoła analityczna a neopozytywizm Filozofia analityczna szkoła analityczna a neopozytywizm odmiany f. analitycznej: filozofia języka idealnego filozofia języka potocznego George E. Moore (1873 1958) analiza pojęciowa a filozoficzna synteza

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

W wyniku ewaluacji Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania dokonałyśmy uszczegółowienia rocznej oceny opisowej.

W wyniku ewaluacji Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania dokonałyśmy uszczegółowienia rocznej oceny opisowej. W wyniku ewaluacji Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania dokonałyśmy uszczegółowienia rocznej oceny opisowej. Kl. I Poziom doskonały Uczeń wypowiada się samorzutnie na dany temat, przeczytanego tekstu oraz

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć zintegrowanych w klasie II. j. polski matematyka środowisko technika muzyka A,P.E,O

Konspekt zajęć zintegrowanych w klasie II. j. polski matematyka środowisko technika muzyka A,P.E,O Konspekt zajęć zintegrowanych w klasie II Prowadząca: mgr Marzena Łukasiewicz Ośrodek tematyczny: BOŻE NARODZENIE TUŻ TUŻ Temat dnia: WIGILIJNY WIECZÓR Rozmowa o tradycjach wigilijnych na podstawie wiersza

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy 2 3 4 5 6 7 8 9 2 3 4 5 6 7 8 9 2 C C D A A B C C B D B B D C A B D D A A Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PIŁKARSKA WISŁA KRAKÓW ROCZNIK 2002

AKADEMIA PIŁKARSKA WISŁA KRAKÓW ROCZNIK 2002 AKADEMIA PIŁKARSKA WISŁA KRAKÓW ROCZNIK 2002 Okres przejściowy podzielony na 2 fazy: 18.12-28.12 Odpoczynek 29.12.14-6.01.15 Trening do indywidualnego wykonania zgodny z planem podanym poniżej (możliwe

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE LITERACKIE

KSZTAŁCENIE LITERACKIE uwagi Wymagania edukacyjne na ocenę śródroczną i roczną Rok szkolny 2008/2009 klasy szóste SP 9 Nowy Sącz WIEDZA UCZNIA OPANOWANE UMIEJĘTNOŚCI I OKRES- ocena śródroczna - celujący Uczeń przeczytał wszystkie

Bardziej szczegółowo

Spacer? uśmiechnął się zając. Mógłbyś używać nóg do bardziej pożytecznych rzeczy.

Spacer? uśmiechnął się zając. Mógłbyś używać nóg do bardziej pożytecznych rzeczy. Zając wychodził z siebie ze złości i krzyczał: Biegniemy jeszcze raz, jeszcze raz wkoło! Nie ma sprawy, odparł jeż, Ile razy masz ochotę. Biegał więc zając siedemdziesiąt trzy razy, a jeż ciągle dotrzymywał

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny w Zespole Szkół Górniczych w Łęcznej Matura 2015

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny w Zespole Szkół Górniczych w Łęcznej Matura 2015 Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny w Zespole Szkół Górniczych w Łęcznej Matura 2015 Nauczyciel języka polskiego: mgr Eliza Szymańska mgr Marzena Golan Łęczna, dnia 7 kwietnia 2014 r. str. 1

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Borys Kotowski OSB. Redakcja: Jakub Biel OSB

Projekt okładki: Borys Kotowski OSB. Redakcja: Jakub Biel OSB Projekt okładki: Borys Kotowski OSB Redakcja: Jakub Biel OSB Imprimi potest: Opactwo Benedyktynów L.dz. 17/2015, Tyniec, dnia 29.01.2015 o. Szymon Hiżycki OSB, opat tyniecki Wydanie pierwsze: Kraków 2015

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny dla poszczególnych form wypowiedzi z języka polskiego

Kryteria oceny dla poszczególnych form wypowiedzi z języka polskiego oceny dla poszczególnych form wypowiedzi z języka polskiego SPS TREŚC Zaproszenie... 2 Opowiadanie... 3 Opowiadanie z dialogiem... 4 Opis postaci... 5 Opis dzieła sztuki... 6 Opis krajobrazu... 7 Opis

Bardziej szczegółowo

Autorka: Katarzyna Rożek Copyright by Literat

Autorka: Katarzyna Rożek Copyright by Literat Dziwne pytania...2 Spółdzielnia mieszkaniowa 4 Pif-paf!...6 Świstaki i świetliki 8 Bar mleczny...10 Karteczki 12 Tylko pytania...14 Bitwa o proporce 16 KIM...18 Wyścigi konne 20 Układanie liny...22 Balony

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASA I III

KRYTERIA OCENY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASA I III KRYTERIA OCENY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASA I III STOPIEŃ CELUJĄCY Uczeń spełnia kryteria na ocenę bardzo dobrą oraz prezentuje efekty samodzielniej pracy wynikające z indywidualnych zainteresowań językiem

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

II. Kontrola i ocena pracy ucznia.

II. Kontrola i ocena pracy ucznia. II. Kontrola i ocena pracy ucznia. Formy kontroli A. Kontrola bieżąca (sprawdza postępy uczniów, zachęcając ich do dalszej systematycznej pracy, pozwala na uzupełnienie braków w wiedzy i skorygować błędy).

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III I POSTANOWIENIA OGÓLNE System oceniania jest zgodny z rozporządzeniem MEN, w sprawie oceniania, klasyfikacji i promowania

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

... Nazwisko i imię ucznia Klasa Liczba punktów. KONKURS JĘZYKA POLSKIEGO etap szkolny (szkoła podstawowa)

... Nazwisko i imię ucznia Klasa Liczba punktów. KONKURS JĘZYKA POLSKIEGO etap szkolny (szkoła podstawowa) ......... Nazwisko i imię ucznia Klasa Liczba punktów KONKURS JĘZYKA POLSKIEGO etap szkolny (szkoła podstawowa) Przeczytaj uważnie instrukcję: 1. Przed Tobą test złożony z 22 zadań zamkniętych i otwartych.

Bardziej szczegółowo

Tekst I. 1. Jakie zwierzę jest najprawdopodobniej protoplastą psa domowego? (0-1p.)

Tekst I. 1. Jakie zwierzę jest najprawdopodobniej protoplastą psa domowego? (0-1p.) CZĘŚĆ PIERWSZA (0-20 punktów) Przeczytaj uważnie zamieszczone poniżej teksty polecenia. i wykonaj związane z nimi Tekst I Pies domowy to zwierzę z rodziny psów, do której należą także wilk, szakal i kojot,

Bardziej szczegółowo

Co to jest zabytek? scenariusz lekcji

Co to jest zabytek? scenariusz lekcji Co to jest zabytek? scenariusz lekcji GRUPA DOCELOWA: uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych (uwaga: poziom przekazu treści należy dostosować do poziomu uczniów) METODA: a) mini-wykład połączony

Bardziej szczegółowo

Prawdziwa miłość ani nie poucza, ani nie straszy.

Prawdziwa miłość ani nie poucza, ani nie straszy. 5 6 Tyle nam powiedział Święty Paweł, jaka może być miłość: cierpliwa, wytrwała... Widzimy taką miłość w życiu między ludźmi. Możemy ją opisać, używając słów mniej lub bardziej udanych, ale można się zgubić

Bardziej szczegółowo

Języki programowania zasady ich tworzenia

Języki programowania zasady ich tworzenia Strona 1 z 18 Języki programowania zasady ich tworzenia Definicja 5 Językami formalnymi nazywamy każdy system, w którym stosując dobrze określone reguły należące do ustalonego zbioru, możemy uzyskać wszystkie

Bardziej szczegółowo

Przedstawiamy ciekawy scenariusz lekcji w pierwszym etapie edukacji. Scenariusz zajęć z edukacji ruchowej w klasie II

Przedstawiamy ciekawy scenariusz lekcji w pierwszym etapie edukacji. Scenariusz zajęć z edukacji ruchowej w klasie II Przedstawiamy ciekawy scenariusz lekcji w pierwszym etapie edukacji. Scenariusz zajęć z edukacji ruchowej w klasie II Prowadząca: Irena Etryk, Ewa Stanek Zespół Szkół Integracyjnych nr 1 w Katowicach Temat:

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. W. SIEMIONA W KRUSZEWIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. W. SIEMIONA W KRUSZEWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. W. SIEMIONA W KRUSZEWIE I. Kontrakt z uczniami: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie

Bardziej szczegółowo

Tekst I. H. C. Andersen Księżniczka na ziarnku grochu (fragment)

Tekst I. H. C. Andersen Księżniczka na ziarnku grochu (fragment) Tekst I H C Andersen Księżniczka na ziarnku grochu (fragment) Był sobie pewnego razu książę, który chciał się żenić z księżniczką Ale to musiała być prawdziwa księżniczka Jeździł więc po świecie, żeby

Bardziej szczegółowo

Data złożenia planu Komisji Egzaminacyjnej. Podpis egzaminatora (PODPIS!)

Data złożenia planu Komisji Egzaminacyjnej. Podpis egzaminatora (PODPIS!) Uczeń klasy... (np.12 b//4c) Szkoły Średniej//Gimnazjum......... (nazwa szkoły) TEMAT: 1. 2. 3. 1. 2. 1. Wstęp. Teza. 1.1. 1.2. 2. Rozwinięcie. 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 3.1. 3.2. Uczeń klasy... (np.12 b/4c)

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych. Odpowiedzi i punktacja zadań do zestawu egzaminacyjnego GH-A1-031 W teatrze świata

Egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych. Odpowiedzi i punktacja zadań do zestawu egzaminacyjnego GH-A1-031 W teatrze świata Egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych. Odpowiedzi i punktacja zadań do zestawu egzaminacyjnego GH-A1-031 W teatrze świata ODPOWIEDZI DO ZADAŃ ZAMKNIĘTYCH 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Bardziej szczegółowo

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina...

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina... 1 Budzik dzwonił coraz głośniej i głośniej, a słońce jakby za wszelką cenę chciało się wedrzeć do mojego pokoju. Niedali mi spać już dłużej;wstałam. Wtedy właśnie uswiadomiłam sobie, że jest dzień 11 listopada

Bardziej szczegółowo

e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika

e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika Copyright Edgard, Warszawa 2010 Audio Kurs O serii Audio Kursy to kursy językowe wydawnictwa Edgard składające się z książki oraz płyt audio CD lub z nagraniami

Bardziej szczegółowo

Komunikacja. Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski. Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl

Komunikacja. Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski. Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl Komunikacja Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl Leo Kanner (1943) Osoby z autyzmem nie mówią lub też występuje u nich taki rodzaj mowy, który nie służy międzyosobowej

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy VI

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy VI Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy VI 1. PODRĘCZNIK I ZESZYT W klasie VI na lekcjach języka polskiego korzystamy z podręczników do języka polskiego Oglądam świat wydawnictwa Nowe Era. Ponadto

Bardziej szczegółowo

Łomżyńskie Centrum Rozwoju Edukacji Samorządowy Ośrodek Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli w Łomży

Łomżyńskie Centrum Rozwoju Edukacji Samorządowy Ośrodek Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli w Łomży SCENARIUSZ ZAJĘĆ DO PRZEDSZKOLA Z ADMINISTRACJĄ ZA PAN BRAT - - POZNAJEMY ZAWÓD PRACOWNIKA BIUROWEGO I PRACĘ URZĘDNIKA Cel: uświadomienie dzieciom, że z zawodami biurowymi można spotkać się niemalże na

Bardziej szczegółowo

System oceniania z języka angielskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej

System oceniania z języka angielskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej System oceniania z języka angielskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej W klasach 1-3 praca uczniów na lekcjach języka angielskiego jest oceniana opisowo. Za wykonane zadania pisemne i ustne uczeń otrzymuje

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne w bloku humanistycznym dla klas IV VI Szkoła Podstawowa nr 55 im. Jurija Gagarina w Poznaniu

Wymagania edukacyjne w bloku humanistycznym dla klas IV VI Szkoła Podstawowa nr 55 im. Jurija Gagarina w Poznaniu Wymagania edukacyjne w bloku humanistycznym dla klas IV VI Szkoła Podstawowa nr 55 im. Jurija Gagarina w Poznaniu I. Główne założenia PSO. 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny w sesji roku szkolnego 2014/2015 w Niepublicznym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych Nr 38, Niepublicznym Uzupełniającym Technikum

Bardziej szczegółowo

Gdy dziecko często wpada w złość

Gdy dziecko często wpada w złość ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 6 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji 20-863 Lublin, ul. Młodej Polski 30 tel./ fax (81) 741-09- 30; 0-501-37-00-90

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO ZSP NR 5 W JAWORZNIE ROK SZKOLNY 2013/2014

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO ZSP NR 5 W JAWORZNIE ROK SZKOLNY 2013/2014 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO ZSP NR 5 W JAWORZNIE ROK SZKOLNY 2013/2014 1. CO PODLEGA OCENIE Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO: Prace pisemne praca klasowa, kartkówka, wypracowanie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe Zasady Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI w Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Biedaszkach.

Przedmiotowe Zasady Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI w Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Biedaszkach. Przedmiotowe Zasady Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI w Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Biedaszkach. Podstawa prawna: Rozporządzenie MENiS z dnia 7 września 2004 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II W DOBRONIU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II W DOBRONIU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II W DOBRONIU I. SZCZEGÓŁOWE CELE NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W trakcie kształcenia wczesnoszkolnego

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN GRAMATYCZNY Z CZASOWNIKA DLA GIMNAZJUM (formy, strony, poprawne używanie czasowników)

SPRAWDZIAN GRAMATYCZNY Z CZASOWNIKA DLA GIMNAZJUM (formy, strony, poprawne używanie czasowników) Zespół Szkół nr 4 w Gdyni Halina Majer nauczyciel języka polskiego SPRAWDZIAN GRAMATYCZNY Z CZASOWNIKA DLA GIMNAZJUM (formy, strony, poprawne używanie czasowników) Wersja A 1. Z podanych wyrazów wypisz

Bardziej szczegółowo

Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku...

Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku... Wyznania Wyznania Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku... Wolę być chwilą w Twoim życiu niż wiecznością w życiu innej!!! Nie wiem, czy chcesz ze mną chodzić,

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia!

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! ) Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY II ROK SZKOLNY 2015/2016

WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY II ROK SZKOLNY 2015/2016 WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY II ROK SZKOLNY 2015/2016 opracowane na podstawie: Programu nauczania dla I etapu kształcenia Doświadczanie świata Marzeny Kędry Klasa II e Poziom opanowanych umiejętności

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO KL.VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO KL.VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO KL.VI I. Obszary aktywności ucznia w zakresie wiedzy, umiejętności i postaw, będące przedmiotem oceny. 1. Mówienie poprawne pod względem gramatycznym

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć otwartych z okazji dnia matki. Temat dnia: Przygotowujemy i organizujemy Dzień Matki.

Scenariusz zajęć otwartych z okazji dnia matki. Temat dnia: Przygotowujemy i organizujemy Dzień Matki. Scenariusz zajęć otwartych z okazji dnia matki Temat dnia: Przygotowujemy i organizujemy Dzień Matki. Czas trwania: 45 minut Liczba dzieci: 22 Cele główny: Przybliżenie rodzicom form i metod nauczania

Bardziej szczegółowo

Szkolna lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego w sesji wiosennej 2013 przygotowana przez Komisję Języka Polskiego w ZSZiO w Sułkowicach

Szkolna lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego w sesji wiosennej 2013 przygotowana przez Komisję Języka Polskiego w ZSZiO w Sułkowicach Szkolna lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego w sesji wiosennej 2013 przygotowana przez Komisję Języka Polskiego w ZSZiO w Sułkowicach Literatura 1.Motyw wiosny i jego funkcje. Omów temat

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo