Nasz Europejski dom. Jerzy Mikułowski Pomorski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nasz Europejski dom. Jerzy Mikułowski Pomorski"

Transkrypt

1 Jerzy Mikułowski Pomorski Nasz Europejski dom 1.Problem Jak współczesny młody Europejczyk wyobraża sobie własne, bezpieczne miejsce w przestrzeni? Poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie prowadzi nas ku wizji DOMU. Samo pojęcie DOMU, nawet biorąc jego znaczenia słownikowe wskazuje na trzy różne zjawiska, związane z rozumieniem słowa dom : budynek, wnętrze mieszkalne i grupę ludzi. Budynek to element krajobrazu, przestrzeni zewnętrznej określony w swoim stosunku do innych elementów tej przestrzeni, krajobrazu, świata i ludzie znajdujących się na zewnątrz; wizytówka mieszkańców, ich wypracowany wizerunek; Wnętrze to mieszkanie, przestrzeń wewnętrzna, organizacja elementów pozwalająca na jego funkcjonowanie; a więc porządek wewnętrzny, własny, prywatny, mi bliski, to moja jaźń; Grupa to mieszkańcy, najczęściej rodzina, wypełniająca swym życiem mieszkanie, lecz także dająca się widzieć na zewnątrz, w krajobrazie, nawet bez udziału dwu pozostałych desygnatów domu: budynku i mieszkania. To także kontynuacja społeczna bliskich, rodziny, rodu, jak dom Jagielloński, czy noszenie cech wyniesionych z domu (pani z domu Kowalska). Dla jednostki dom to miejsce własne, bo przez nas oswojone, pierwotne, bo związane z dzieciństwem i rodzinną tradycją, bezpieczne, 1

2 bo w nim nauczyliśmy się świata, akceptowane, bo będące elementem naszej tożsamości. Mój dom, czy nasz dom? Na ten temat wypowiadają się różni autorzy dając przegląd stanowisk znanych w ontologii socjologicznej od nominalizmu po realizm. A to dlatego, że w przypadku indywidualnego obrazu domu, z którym będziemy mieli tu do czynienia te wszystkie liczby mnogie, pluralia, są nie do końca udowodnione, wszędzie tam na pierwsze miejsce w naszej percepcji wybija się osoba pojedyncza, a więc ja, i moje. Bezpieczny dom i chaos świata zewnętrznego stają się we współczesnej antropologii filozoficznej symbolem kondycji ludzkiej. To człowiek, pisze filozof niemiecki Otto Friedrich Bollnow może przezwyciężyć swój przyrodzony stan tułactwa, niezamieszkania, 1 i odczuwanie wiecznego niepokoju 2. Dzięki swej zdolności oswojenia przestrzeni, poprzez wprowadzenie w niej ładu. Tworzy dom, formę, w jakiej człowiek osłania za pomocą chroniącego dachu i odgraniczających murów własną przestrzeń jako przestrzeń życiową 3. Jest to w gruncie rzeczy apoteoza kultury w sensie, jaki jej nadal Alfred Weber. Owa jednostkowa, gatunkowa tożsamość jest jednak osadzona we wspólnocie ludzkiej. Józef Tischner zauważa: Owocem wzajemności jest miejsce. Mamy jak powiedziałem- cztery podstawowe miejsca: dom, warsztat, świątynię, cmentarz. Miejsca te znaczą główne zręby dramatu człowieka z drugim człowiekiem. Dzięki tym 1 Otto Friedrich Bollnow powołuje się na tytuł książki H.E.Holthusena, Der unbehauste Mensch, Monachium, Otto Friedrich Bollnow, Rozum a siły irracjonalne, tłum. M. Pulkowska, w: Znak R.XXXI, nr 305, s O. F. Bollnow, op. cit. s

3 miejscom w świecie człowieka istnieje podstawowy ład. Gdzie znika miejsce, pozostają bezdroża... 4 Poszukujemy więc owego spojrzenia zbiorowego, grupowego, tego co nasze, a nie tylko moje. A na szczególną wagę domu dla życia zbiorowego człowieka zawraca uwagę Józef Tischner. W swej pracy Filozofia dramatu pisze: Przestrzenią człowiekowi najbliższą jest dom. Wszystkie drogi człowieka przez świat mierzą się odległością od domu. Widok z okien domu jest pierwszym widokiem człowieka na świat. Człowiek zapytany, skąd pochodzi wskazuje na dom. Dom jest gniazdem człowieka. Tu przychodzi na świat dziecko, tu dojrzewa poczucie odpowiedzialności za ład pierwszej wspólnoty, tu człowiek rozpoznaje główne tajemnice rzeczyokna, drzwi, łyżki cieszy się i cierpi, stąd odchodzi na wieczny spoczynek. Mieć dom znaczy: mieć wokół siebie obszar pierwotnej swojskości. Ściany domu chronią człowieka przed srogością żywiołów i nieprzyjaźnią ludzi. Umożliwiają życie i dojrzewanie. Mieszkając w domu, człowiek może się czuć sobą i u siebie. Być sobą u siebie do doświadczać sensownej wolności. Dom nie pozwala na swawolę, nie oznacza też niewoli. Domowa przestrzeń to przestrzeń wielorakiego sensu. Budować dom znaczy: zadomowić się. Człowiek nie może zadomowić się w samotności. Samotni budują cele, inni wznoszą kryjówki. Zadomowienie jest owocem kobiecej i męskiej wzajemności. 5 Wizje domów związane są z narodowymi tożsamościami. Martin J. Gannon, autor interesującej pracy o metaforach jako narzędziach interpretacji narodowych kultur 6 wymienia wśród takich metafor angielski dom, szwedzki dom letniskowy Stuga jak metafory dla kultur angielskiej i szwedzkiej, a wiejski kościół dom boży- dla kultury polskiej. Kulturę 4 Józef Tischner: Filozofia dramatu Znak, Kraków, 1998, str Józef Tischner: Filozofia dramatu. Znak, Kraków, 1998, str Martin J. Gannon: Understanding Global Cultures. Sage, Thousand Oaks,

4 narodową symbolizują tam budynki i to, co się w nich dzieje. Znawcy Kazachstanu twierdzą, że metaforą kultury tego kraju jest kazachska jurta. Domy i budynki łączą się zatem tak silnie z kulturą danego narodu, że stanowią silny element tożsamościowy. Dom europejski Czy takie szeroko pojęte europejskie nasze w ogóle istnieje? Pierwsze poważne zagadnienie, jakie wypadnie mi tu pokonać. Czy zatem uzasadnione jest mówić o Naszym Europejskim Domu? Hasło Europejskiego Domu rzucił Michaił Gorbaczow w dyskusji nad przyszłością kontynentu. Miało ono znaczyć, że każdy urządza sobie życie po swojemu, i nie wadzi mu to, że także inni to czynią. Jednak te urządzenia są podobne. To stanowisko było wyrazem tolerancji. Tu służy ono poszukiwaniu wspólnych dla wszystkich elementów i wartości, których obecność nie pozwala tylko na tolerancję, lecz daje poczucie wspólnoty. Jeżeli zaś występują różnice to, można dowieść, że są to różnice bardziej wynikające z przesunięcia w czasie, niż różnic w przestrzeni. Europejskość w tym wypadku ma ukazać, że wspólnota ta dotyczy ludzi tego kontynentu, ponieważ łączy ich sposób życia, a Europa jest całością w antropologicznym sensie. Być może jednak takiego dowodu nie da się przeprowadzić, po pierwsze ponieważ Europa nie jest całością, a po wtóre ponieważ to co stwierdzamy dotyczy także innych kontynentów, a nawet całej ludzkości. To drugie poważne zagadnienie. Czy dom jest naprawdę tak dziś istotny by jego widzenie mogło posłużyć jako kryterium tej wspólnoty? Wydaje się, że tak, przynajmniej, być powinno. Organizowanie własnej przestrzeni jest dowodem kultury, odciskania piętna na otoczeniu, nadawania mu własnych znaczeń. Jednak nasze osobiste, ale też i społeczne historyczne doświadczenie niedawnych dekad ukazało jak słabe mamy możliwości takiego podmiotowego organizowania przestrzeni. Z jednej strony duża ruchliwość przestrzenne pozwalała tylko na tymczasowe, nie pełne zasiedlanie swoich 4

5 miejsc zamieszkania, z drugiej strony w te procesy organizacji przestrzeni ingerowały czynniki zewnętrzne, zwykle polityczne, które ograniczały swobodę tworzenia własnego domu. Zatem ktoś stale zmieniał swoje miejsce osiedlenia, za każdym razem jednak nie mógł odcisnąć na nim swego piętna, był gościem w wielu miejscach, ale nigdy nie był u siebie? Ludzie często zmieniający swe miejsce zamieszkania, a także swe kulturowe otoczenie nazywani zostali przez Johna i Ruth Hill Useem dziećmi trzeciej kultury. Piszący na ten temat D.C. Pollock i R.E. Van Reken zwracają uwagę, że często nie są w stanie zidentyfikować swego domu, bo jak powiadają jest on wszędzie i nigdzie 7. Być może zatem współczesny Europejczyk nie pozostawił w przestrzeni własnego śladu, z którym mógłby się identyfikować? To trzecie poważne zagadnienie. Czy mamy doświadczenie jednego domu? Przecież zjawiska dużej ruchliwości przestrzennej dają nam doświadczenie wielości domów. Europa dziś wydaje się wielkim polem, po którym jedni wędrują do jej środka w poszukiwaniu pracy i pieniędzy, a na jej peryferie na czas wycofania się z aktywnego życia osoby dorosłej. Jest to zjawisko, które zawdzięczamy procesom integracji kontynentu. Jeżeli o wizji domu decyduje osobiste doświadczenie dorośli dziś Europejczycy mieli swój archetypowy dom na jej peryferiach, a młodzi w centrum. Gdy obecnie dorośli byli młodzi mogli wyraźnie oddzielać wyobrażenie własnego domu od tego miejsca osiedlenia, w którym obecnie się znajdują, urodzone po okresie migracyjnym dzieci mogą widzieć swój dom inaczej, jako owe miejsce tymczasowego osiedlenia rodziny, w którym się żyje, ale o którym nie mówi się jako o domu. Tradycyjne przyzwyczajenia są bowiem silniejsze, niż osobiste doświadczenie. A wizja domu jest silnie kształtowana przez tradycję. 7 D. C. Pollock, R. E. Van Reken, Third Culture Kids. The Experience of Growing Up Among Worlds, Nicolas Brealey Publishing / International Press, 2001, s. 7. 5

6 A zatem być może jednak decyduje przekaz kulturowy. A myślenie o domu jest silnie osadzone w kulturowej tradycji, zapisane w wizjach narodowych, etnicznych tożsamości, wówczas uczone bardziej przez przekaz, niż nabyte przez doświadczenie. Własny dom może być bardziej tworem wirtualnym, odziedziczonym wyobrażeniem, niż nabytym doświadczeniem. Jednak te procesy masowej migracji zdają się ustępować wobec zmiany charakteru pracy, którą zawdzięczamy postępowi technologicznemu. Dzięki rozwojowi telekomunikacji i nowych osobistych mediów następuje możliwość wydatnej pracy na odległość, gdzie wykonywana może być z dala od fabryk, biur i klientów. Jak każda innowacja taka wygoda pracy na odległość jest przywilejem fachowców, czy ludzi zamożnych. Wówczas dobrze urządzony i wyposażony w środki komunikacji na odległość dom staje się miejscem życia, a ciągła ruchliwość przestrzenna jest utrapieniem współczesnego mobilnego proletariatu. Wówczas powraca problem domu, własnego, atrakcyjnie położonego, gniazda rodzinnego i wygodnego miejsca pracy. Znajdujemy się właśnie na przecięciu się tych dwu tendencji: migracji często poza granice własnego kraju i osiedlania się w wybranych miejscach w domach zorganizowanych przez innych, często obcych ludzi i zakładania domu dla siebie, a także, być może, dla wielopokoleniowej rodziny, na swoje potrzeby i swoje aspiracje. Tymczasowe mieszkanie bliskie miejsca pracy i dom własny zwykle w atrakcyjnych, warunkach przyrodniczych to dwie formy bytowania. Tymczasem możliwości mieszkaniowe w dużym stopniu zależą od odziedziczonej z poprzednich epok infrastruktury mieszkaniowej. Późna epoka przemysłowa pozostawiła wiele dużych, masowych wręcz budynków blokowych, zorganizowanych jak kolektywne maszyny do mieszkania, a właściwie noclegu. Te warunki nie odpowiadają dziś, ani pierwszej ani drugiej z tych współczesnych tendencji. Nie są wygodne dla życia blisko miejsca pracy i nie odpowiadają własnym potrzebom i aspiracjom. Dlatego 6

7 też ludzie, gdy są poproszeni o narysowanie domu najczęściej odrzucają blok mieszkaniowy, mimo, że w nim rzeczywiście mieszkają. Już prędzej wskażą na dawną kamienicę miejską, lub jeszcze częściej na miniaturę takiej kamienicy osadzoną w przyrodzie. Czy europejski dom może być taką metaforą dla całej Europy? To najbardziej hipotetyczne założenie naszej pracy. Obserwacja warunków zamieszkania Europejczyków na tle warunków mieszkańców innych kontynentów pozwala przypuszczać, że europejski dom, a także europejskie miasto i europejska wieś, mimo różnic jakie dzielą poszczególne części kontynentu, jego Zachód i Wschód, a zwłaszcza jego Północ i jego Południe są na tyle podobne, że można je traktować jako wyraźne wyróżniki tego kontynentu. W materiale empirycznym powinniśmy zatem oczekiwać raczej podobieństw wizji domu, niż zasadniczych różnic. Czy to się potwierdzi badania winny okazać. 2. Badania W badaniach tych zajmujemy się świadomością osób młodych, studentów, którzy jeszcze sami nie stworzyli swego domu, lecz żyją przestrzeni zorganizowanej przez dorosłych, a także myślą o domu w kategoriach przekazanych im przez starszych. Ich domy realne są różne od domów wirtualnych. Które z nich mają większy wpływ na kształtowanie się idei domu? Jeżeli silniejsze jest własne doświadczenie domu, domy dzieci będą poważnie różnić się od domów dorosłych, jeżeli przekaz kulturowy jest silniejszy w umysłach dzieci ugruntowały się obrazy domów o których one tylko słyszały, ale w nich nigdy nie żyły, lub co najwyżej doświadczały ich wyjątkowo. 3. Źródła Prezentujemy tu wyniki badań pilotażowych. Ich celem było otrzymanie rysunków domów, które odpowiadają ich najbardziej schematycznym wyobrażeniom. Badani proszeni byli o narysowanie własnych wizji domu. 7

8 Tam gdzie słowo dom znaczyło w miejscowym języku zarówno dom własny (home), jak i tylko budynek (house) proszono o narysowanie jednego i drugiego. W większości jednak przypadków taka dwoistość nie występowała 8. Jednak w 6-ciu przypadkach rysowano tylko wnętrze mieszkania, lub wnętrze mieszkania obok wizji domu. Takie produkowanie dwu rysunków występowało najczęściej tam, gdzie reprezentantem pierwszego rysowanego domu był blok mieszkaniowy; tam ma drugiej stronie przedstawiano rysunek budynku małego wolno stojącego domu, Na ogół dom był bardziej domem własnym, niż tylko budynkiem. Antycypacja tych różnic pojęciowych była istotna, ponieważ postanowiliśmy przeprowadzić badania międzynarodowe. Zgromadzone 198 rysunki domów pochodzą od młodych osób pochodzących z 16-tu krajów, z których 13 to kraje europejskie. Badania są kontynuowane i będziemy się starać poważnie poszerzyć nasze spektrum, lecz i tak w tej chwili dysonujemy rysunkami z wielu różnych stron Europy 9. Badani byli studenci w wieku od 19 do 28 lat. Badanie studentów wynikło nie tylko z ich większej dostępności, lecz w pierwszym rzędzie z założenia, że badamy społecznie i osobowościowo dojrzałych ludzi, którzy jednak nie są w sytuacji wyboru swego przyszłego domu, lecz żyją w wyobrażeniach domów wyniesionych ze swej rodzinnej tradycji. 4. Metoda Badani proszeni byli o narysowanie własnej wizji domu. Zdawaliśmy sobie sprawę, że rysowanie wizji domu jest treścią nauczania z lat dzieciństwa. W pewnych krajach odbywa się to w niższych klasach szkół podstawowych, w innych jeszcze w przedszkolach, gdy dzieci są proszone o narysowanie domu z pamięci, proponując by obrazki te były możliwie swobodnie komponowane, na zasadzie skojarzeniowej, a także by były 8 Mamy sześć takich przypadków w materiale portugalskim i dwa w angielskim. W tych dwu wypadkach w językach narodowych występuje dwoistość oddzielająca dom rodzinny od budynku. Angielskie home and house, portugalskie casa i lar, japońskie ie na budynek i katei na dom wskazują odrębnie na jedno i drugie. W artykule tym nie analizujemy rysunków przedstawiających mieszkania. 9 Anglia 5, Austria 3, Białoruś 2,Bułgaria 39, Niemcy 5, Norwegia 8, Litwa 1, Polska 42, Portugalia 46, Słowacja 5, Szwecja 1, Turcja 8, Ukraina 2, Japonia 19, Kazachstan 3, USA

9 możliwie proste (użycie kwadratów, prostokątów i trójkątów). Na te schematyczne, proste obrazy dzieci narzucają pewne własne uzupełnienia, które świadczą o kierunkach ich myślenia. Ta procedura została podczas badań przywołana. Metodyczną trudnością była interpretacja tych obrazków. Będziemy tu stosować dwie drogi postępowania. Pierwsza to wydobycie i skomentowanie jawnych treści tych rysunków, a więc tego, co tam świadomie zostało zapisane. Droga druga jest bardziej skomplikowana i przez to wyniki jej mogą być kwestionowane. Odwołujemy się tu do najprostszych sugestii płynących z interpretacji psychologicznych, którymi posługuje się współczesna grafologia. Ta nie wszędzie uznawana dziedzina wiedzy posługuje się rysunkami domu, a także postaci ludzkiej dla oceny psychiki osoby, której pismo grafolog analizuje. W najprostszych ujęciach zwraca ona uwagę na podział obrazu na część lewą, która odpowiada treściom żeńskim według typologii Junga 10, i cześć prawą męską, oraz podziału na górę rysunku co odpowiada sferze wyobraźni i fantastyki oraz dolna- realistycznej i pragmatycznej 11. Z grafologii również czerpiemy sugestię, że linie ostre wyrażają agresję, gdy linie miękkie aprobatę, a także założenie, że rysowanie linią ciągłą dowodzi całościowości i zgodności, gdy stosowanie linii przerywanych rozdzielania i sprzeczności, oraz, że niekompletność rysunku dowodzi dezaprobaty dla jego przedmiotu. Celem naszych analiz jest ukazanie cech wspólnych występujących w tak pozyskanym materiale, gdy analiza psychologiczna poszczególnych autorów nie była naszym celem. 10 Monique Genty: L etre et l ecriture dans la psychologie jungienne. Edition Masson, Paris,

10 5. Ogólna charakterystyka materiału Przyjęta perspektywa kulturowo-porównawcza nie ujawniła wyraźnych tendencji różnicujących. Osobny przypadek stanowi Japonia, choć występuje tam wiele nieoczekiwanych podobieństw do materiału europejskiego. Domy z różnych nawet bardzo odległych kierunków są podobne Są to na ogół samodzielne budynki, względnie niskie, często osadzone w krajobrazie. Ich miejsca na rysunku, a więc wielkość przestrzeni, jaka zajmują różnią się, co dowodzi ich znaczenia dla rysującego, lecz różnice te nie podlegają, na ogół uwarunkowaniom kulturowym; można co najwyżej zauważyć, że domy angielskie i norweskie zajmują więcej miejsca na rysunku, są dla rysującego ważniejsze, niż na rysunkach pochodzących z innych krajów, gdzie bądź otoczenie przyrodnicze i elementy krajobrazowe zajmują więcej miejsca, jak na przykład w przypadku domów portugalskich i tureckich, bądź pozostają niewypełnione, co świadczy o braku wyobrażenia o tym, czym taki dom jest. Można by powiedzieć, że dla rysowników z Północy Europy domy są ważniejsze, gdy dla rysowników z Południa krajobrazy, w jakich zostały zlokalizowane. Również domy górskie wyróżniają się swą budową i to w całym materiale są one inne niż domy nizinne. 6. Dom jako symbol Kilka znaczących rysunków traktuje dom jako symbol kraju i miejsca. Tu najbardziej zwracającym uwagę jest jeden z portugalskich rysunków, gdzie nie mamy domu, lecz mapę Europy widzianą z Portugalii (Rys. 1 Portugalia 40). Tam Półwysep Iberyjski znajduje się w centrum. To mój dom-portugalia. To przykład omfalizmu badanego przez Everetta M.Rogersa i Thomasa M. Steinfatta Max Pulver: Symbolik der Handschrift. Zurich, 1931; Ania Teillard: L ame et l ecriture. Editions Traditionalles, Paris, Everett M.Rogers, Thomas M.Steinfatt :Intercultural communication. Weaveland Press, Prospect Hills, 1999,s

11 Drugi rysunek tego rodzaju pochodzi z Litwy, gdzie młody student narysował dom na mapie Litwy, z zaznaczeniem krajów sąsiednich i wybrzeża Bałtyku. To mój Litwa, lecz dom konkretny.(rys. 2 Litwa 1) Trzeci rysunek pochodzący z Krakowa, stanowiący parafrazę herbu miasta wpisanego w Planty. Ten dom to średniowieczna baszta obronna, z której droga prowadzi ku ułożonym w krąg drzewom (Rys. 3. Polska 6). Czwarty pochodzi ze Śląska tu nie budynek, lecz grupa rozbawionych dzieci igrających na łące stanowi dla autorki dom- sytuację radosnej wspólnoty. Tu dom to wspólnota ludzka. Piąty pochodzący z Bułgarii przedstawia piramidę, trudno wyjaśnić to skojarzenie. W końcu jeszcze inna bardzo osobista symbolizacja na rysunku pochodzącym z Norwegii. Tu sylweta piętrowego została zdeformowana na kształt wykrzywionej boleśnie ludzkiej twarzy, przypominającej słynny Krzyk Edwarda Muncha. To dom człowiek, człowiek cierpiący. 7. Dom w krajobrazie Domy w swej przewadze są usytuowane w krajobrazie wiejskim. Do wyjątków należą domy w krajobrazie miejskim, lecz nigdy nie są one wyraźnie obecne w ciągach ulic. Mamy tu dwa interesujące wyjątki. Pierwszy narysowała Amerykanka zamieszkała w Krakowie, który połączyła swój miejski dom z drogą prowadzącą do krakowskiego Rynku, z jego sylwetą. Drugi pochodzący z Portugalii nie dom lecz przedmiejskie osiedle z zaznaczonymi ciągami komunikacyjnymi uliczkami to nie dom, ale plan osiedla. Wiejskie krajobrazy są różne od licznych domów w górach, po domy na nizinach, aż po domy na brzegami morza, rzeki, a także bardzo często stawu, lub sztucznego basenu. Krajobrazy są różne. Często dramatyczne zwłaszcza górskie, pod sielskie zwykle ogrodowe, kultywowane. W krajobrazie są czasem ludzie, częściej 11

12 zwierzęta psy, w mieście koty, ptaki, ale także maszyny tu przeważają samochody, czy maszyny do kultywacji ogrodu. Na domami świeci słońce, latają ptaki, unoszą się liczne i dobrze zarysowane chmury. 8. Domy wiejskie, domy miejskie Domy wiejskie zdecydowanie przeważają. Mamy tradycyjne domy jednokondygnacyjne, lecz coraz liczniej pojawiają się domy dwu i trzy kondygnacyjne, małe domy typu miejskiego w wiejskim krajobrazie. W końcu nowoczesne wiejskie rezydencje, otoczone silnym płotem, lub murem i wyraźnie zaznaczoną bramą. Kilka domów z Bułgarii otoczonych jest wysokim murem. Domy miejskie są dwojakiego rodzaju. Są tam stare miejskie kamienice z narysowanymi fragmentami ulic, oraz domy bloki z wywołanym przez rysownika życiem mieszkańców, często wyjątkowym odświętnym. Właśnie bloki stanowią przykład budownictwa kolektywnego. Anna Karwińska pisze: Dla cywilizacji kolektywistycznych charakterystyczna jest dominacja przestrzeni publicznej, zorganizowanej i urządzonej zgodnie z przyjętą przez rządzące centrum koncepcją potrzeb i preferencji ogólnospołecznych. Dla tego typu cywilizacji przestrzeń osobista, prywatna ma znaczenie drugorzędne, jest poddana kontroli, często reglamentowana. Dla cywilizacji o wyraźnej dominancie indywidualistycznej charakterystyczny jest dom wolnostojący, jednorodzinny, a potrzeba izolacji i prywatności akceptowana. Dla cywilizacji kolektywistycznych jest to raczej zabudowa zbiorowa (czasem typu koszarowego ), które sprzyja redukowaniu samodzielności i intymności życia prywatnego i rodzinnego. 13 Jak pokażemy niżej kwalifikowanie bloku do domów wywołuje wątpliwości u rysujących. Dom dla nich kojarzy się z indywidualnym jego użytkownikiem, zwykle rodzin, należy do cywilizacji o dominancie indywidualistycznej. 12

13 9. Domy trzech epok Można powiedzieć, że zgromadzone rysunki przedstawiają domy trzech epok: tradycyjny dom wiejski epoki agrarnej, domy miejskie, tu najczęściej bloki epoki industrialnej, oraz rezydencje wiejskie, czy podmiejskie epoki post-industrialnej. Domy wiejskie w pewnymi wyjątkami nie są domami tradycyjnych rolników, to raczej domy osób, które uprawiają swoje warzywne ogrody, czy sady, znacznie rzadziej domy farmerskie, z budynkami gospodarczymi i podwórzem (Rys. 4,Polska 3). Domy miejskie to albo domy mieszczańskie, kamienice, gdzie zaznaczono życie na ulicy, ale zarazem miejsce, gdzie swobodnie żyją ich mieszkańcy. A także bloki. Tam jednak indywidualizm rysujących często dochodzi do głosu,a słowem dom opatruje się dwa małe okna w bloku. Rysujący zdają sobie sprawę, że bloki to zgromadzenia wielu osób, rysują ich przed blokami w jakiejś kolektywnej aktywności. Dla rysownika z Białorusi to manifestacja państwowa ludzie maszerują, niosą transparenty, na bloku powiewają flagi narodowe (Rys. 5, Białoruś 1). Dla rysownika z Polski ta aktywność do święto rodzinne, czy przyjaciół, którzy bawią się na ulicy, tańczą. Dla rysownika z Portugalii blok otoczony jest parkingami, a jedyny ruch na ulicy to przechodnie i samochody, na ścianie domu zaznaczono graffiti W końcu szczególny blok z Bawarii położony wśród pięknych gór nowoczesny blok, z którego wystają anteny telewizyjne. (Rys. 6, Niemcy 2) Jest to dom o ambiwalentnej orientacji ku widocznej w okna przyrodzie i ku wirtualnemu światu telewizji i mediów. To symbol wirtualnego nomadyzmu na swój sposób przypominający obraz afrykańskiego nomada na wielbłądzie, który podróżuje przez pustynię wioząc przytroczoną do siodła wielką antenę satelitarną i rozmawiającego przez telefon komórkowy. Bloki miejskie, czy wtopione w krajobraz 13 Anna Karwińska :Dom, maszynopis 13

14 odwracają nas od najbliższego otoczenia, izolują od przestrzeni i wymuszają grupową aktywność społeczną, albo zamykają nas w ciasnych pomieszczeniach, w których toczy się życie prywatne. To domymieszkania, co występuje w materiale nie tylko tam, gdzie występuje słownikowe rozdzielenie na home i house. To mieszkańcy bloków często rysują jako dom swoje małe mieszkanie, pełne poupychanych telewizorów i komputerów. Gdy pytałem badanych studentów co rysują, gdy mieszkają w blokach wielu z nich przyznało, że narysowali wolno stojący dom, który widzi ze swego okna. Pojęcie domu nie kojarzy im z blokiem, w którym mieszkają. W końcu domy rezydencje. Przypominają małe warownie, zamknięte przed intruzami, o wysoko umieszczonych niskich, lecz szerokich oknach jakby strzelnicach, skąd można obserwować świat zewnętrzny, ale trudno przez nie obserwować życie w domu. Domy te mają wyraźnie zaznaczone zamknięte metalowymi bramami garaże, do których prowadzi wyraźna agresywna, bo prosta droga, a często stoi samochód, lub maszyna do ścinania trawy. Droga dla pieszych jest bardziej przyjazna, nawet kręta, lecz mniejsza i jakby mniej ważna. (Rys.7 Polska 1) Ten domy zwłaszcza na Południu (Portugalia) mają swe sztuczne baseny kąpielowe. Ogrody kwiatowe są wyraźnie dla ich mieszkańców, nie dla przechodniów. 10. Wygląd domu i jego struktura. Klasyczny ideał domu nawiązuje to zrównoważonego w swych funkcjach domu wiejskiego. Parterowy, bez widocznej podmurówki, ze spadzistym dachem, dużych oknach na ogół nisko osadzonych, drzwiach centralnie umieszczonych, łatwo dostępnych dla przybysza. W oknach firanki, lecz nie zasłaniające życia w wewnątrz. Taki dom jest jednak coraz rzadszy. Domy różnią się w zależności od krajobrazu, w którym są osadzone. Są różne tego przyczyny. Pierwsze to położenie w krajobrazie, tu odmienne są domy w górach. Wysoka podmurówka, wejście po schodkach, często z 14

15 boku, nie raz nie widoczne z zewnątrz, osłonięte skośnym do drogi gankiem- trudno dostępny. Niektóre z nich zwłaszcza na rysunkach z Portugalii umieszczone są szczytach pagórków. Okna wysoko umieszczone, trudno do nie zajrzeć, co pozwala także suszyć drewno pod zadaszonymi oknami. Inne to domy nad wodą. Te są na ogół wysokie piętrowe, dobrze osłonięte od wiatru. Osobny jest typ domów szczytowych, występujących na Słowacji. Usytuowane szczytem do drogi, co powoduje, że zasłonięte od drogi podwórze stanowi własna prywatną przestrzeń nie dostępną dla obcych. W końcu domy tureckie, niektóre co prawda, to raczej niskie rozlegle baraki, odgrodzone wysokim płotem, lub murem z dużym podwórzem terenem prywatnego życia mieszkańców. 11.Dom i jego otoczenia Wiele osób nie narysowało otoczenia domu. Stoją one samotnie, w pustej przestrzeni. Ci, którzy od tego odstąpili rysują trawnik, często z kwiatami, grządki ogrodowe, na podwórkach maszyny i pojazdy. Coraz ważniejszym elementem jest samochód, który ma garaż, na ogół stojący obok domu, czasem jednak część domu, stanowiący jego ważny element. Otoczenie to także zwierzęta: najczęściej psy w swych budach, ptaki tu zwłaszcza kaczki na stawach, a także ptaki lecące gdzieś w górze. Słońce na ogół jasno świeci, chmury są dobrze zaznaczone, lecz nie przykrywają słońca. To wszystko dzieje się wokół domów tradycyjnych, lub nowych domówrezydencji, gdzie sielski, lecz komfortowy wypoczynek jest ważnym elementem domu. Najbardziej puste otoczenie mają podwyższone stojące na wsi domy o standardzie miejskim, tak zwane kamienice te nie są ukierunkowane na otoczenie, są samotne. 12. Dom i świat zewnętrzny Wiele domów nie ma dróg, które by do nich prowadziły. Dla ich autorów świat zewnętrzny nie jest ważny, choćby nawet, jak w pięknym domu z Austrii, szeroka brama i świetliste okna zapraszały do odwiedzin. To jakby 15

16 brak otwarcia na ludzi tradycyjnej gościnnej struktury. Młodzi rysownicy nie dostrzegają, że ich archetypowe domy mogą być otwarte na ludzi z zewnątrz. Wydaje się, że mniej boją się ludzi mieszkańcy starych domów miejskich, do których prowadzą ulice. Powrót do archetypowego domu w jego dawnych funkcjach otwartości i gościnności wydaje się trudny. 13. Różnice narodowe Pewne różnice narodowe występują. Są one trudne do wychwycenia w tym materiale, ze względu na jego wielkość. Tam gdzie mamy więcej przykładów ukazuje się jednak mylące zróżnicowanie. Dotyczy to domów polskich. Mamy tu dużą rozmaitość domów. Od poszlacheckich dworków, poprzez zagrody chłopskie, aż po domy w górach, nad jeziorami, czy w końcu z całą rozmaitością przeniesionych na wieś małych kamienic miejskich. Osobną grupę stanowią nowe rezydencje. Podobne wrażenie robią, liczniej reprezentowane domy portugalskie, choć trudno mi je tak szczegółowo analizować. Pewne cechy narodowe dadzą się spostrzec. W Portugalii dominuje dom usytuowany na szczycie wzgórza, lub położony blisko wody. (Rys 8,Portugalia 5a lub Portugalia 6) W Anglii wyraźnie widać oddzielenie domu od świata zewnętrznego przez mury, płoty i zamknięte bramy, lecz wszędzie tu jest zaznaczony kontakt ze światem zewnętrznym. (Rys.9 Anglia 5) W Norwegii domy są ważne, duże, dominujące i mało gościnne. (Rys 10, Norwegia 1) W Turcji i Słowacji zwraca uwagę pomysłowość rysowników, gdy chodzi o inwencje w tworzeniu własnych form i dekorowania fasad. Czy jest to wyraz tendencji do własnego tworzenia wzorca domu przez jego mieszkańca, miast korzystać z propozycji architektów, dowód ubóstwa, które prowokuje do własnej inwencji właściciela? trudno orzekać. Takich prób brak w materiale polskim. Widoczne w naszym krajobrazie fantazyjne 16

17 domy pełne baszt, wymyślnych ozdób, mauretańskich balkonów nie trafiają do polskich rysowników. Dwa takie domy występują na rysunkach z Bułgarii. Być może znajdziemy je, gdy zgromadzimy większy materiał źródłowy. 14. Domy realne a domy wirtualne Gdy pokazałem rysunki grafologowi zwrócił mi uwagę na to, że znaczna ich część lokuje domy, a zwłaszcza ich otoczenie na górnej połowie zarysowanej kartki. W miarę jak rysownik zbliżał się ku dołowi strony jego inwencja gasła. Góra to fantazja, wyobraźnie, życzenie, dół to przeżyta rzeczywistość, doświadczenie. A zatem duża liczba naszych domów to domy wirtualne takie, jakie chcemy znać, ale nie wiemy co z nimi robić. Uwagę tę potwierdza analiza kulturowa. Domy angielskie, gdzie istnieje swoisty kult wolno stojącego własnego domu, a także domy norweskie, gdzie mieszkańcy wsi są liczniejsi od mieszkańców miast, nasi rysownicy umieścili domy bądź na całej stronie, bądź na jej dolnej połowie. Tam dom jest realny, przeżyty doświadczony. W pozostałych krajach dominują wizje wirtualne. Młodzi europejscy studenci chcą mieć swoje domy, lecz nie mają z nimi własnego doświadczenia. To raczej domy z wakacji, krótkich pobytów u rodzin na wsi, czy z oglądanych obrazków. Interesujące jest jednak, że rysują takie domy, miast miejskie bloki, w których się wychowali. 15. Domy odrzucane Nie wszystkie rysowane domy są jednak chciane. Czytamy to z treści tych rysunków, które przedstawiają domy ponure, brzydkie a nade wszystko nie skończone. Co myśleć o człowieku, który nie dokończył rysunku swej archetypowej wizji miejsca własnego i bezpiecznego? Że nie było to ani miejsce własne, ani bezpieczne. Mamy pięć takich rysunków. Zatrzymajmy się przy dwóch z nich. Pierwszy to dom z Norwegii: duży trzykondygnacyjny dom z dwoma sterczącymi w niebo kominami. Na najwyższym piętrze tylko dwa okna, na 17

18 środkowym sześć prostych okien i drzwi, z których prowadzi na dół coś między schodami i drabiną. To być może dom wiejski -rolniczy, bo parter bez okien tylko z nie dorysowanymi drzwiami, zapewne pomieszczenia gospodarcze, brak jego zamknięcia, granicy wyznaczającej kontakt z ziemią. Po za tym pustka, nie ma otoczenia, ani krajobrazu. Dom osadzony w środku kartki. (Rys. 11, Norwegia 7) Drugi to dom z Portugalii blok. Nie zamknięty prostokąt dwanaście okien na czterech piętrach, w tym jedno okno opisane dom, a wysokości parterowej nie zamknięty prostokąt nie wiadomo, czy przejście, czy parter, brak oddzielenia od ziemi. To nie chciany blok, w którym dom sprowadza się do jednego okna. Dobry komentarz do patologii blokowisk. Trzeci też z Portugalii- - dom duży wolno stojący, lecz nie dokończony; brak mu linii oddzielającej go od gruntu, w rezultacie dół budynku nie istnieje. Osobny przypadek odrzucenia stanowi, zamiast domu, psia buda z wesołym jego mieszkańcem czy to znaczy, że na dom może pozwolić sobie zwierzak, nie zaś człowiek? W końcu to wspomniany wyżej dom norweski na kształt ludzkiej wykrzywionej twarzy. 16 Domy z innych kontynentów jako tło porównawcze Japonia Nieprzygotowanego obserwatora zaskoczy wiele podobieństw między modalnym domem z Japonii a domami europejskimi. Na 19 rysunków z Japonii większość(10) to domy, które z powodzeniem mogłyby stać gdzieś w Europie. Potwierdza to przypuszczenie, że mieszkalna architektura jest jednym z produktów europejskiego kolonializmu, a budowniczowie europejscy ze swoją prostą geometrią organizowania przestrzeni byli jedynymi z najgłębszych kolonizatorów. W Japonii mówi się o westernizacji budownictwa mieszkalnego i jako na wzór wskazuje się Stany Zjednoczone. Wychowany w Stanach Zjednoczonych Japończyk, Profesor 18

19 z Hiroszimy pisze: japońskie domy są w wielu przypadkach podobne do domów amerykańskich, lecz są mniejsze w znaczeniu wielkości budynku i działki W tym materiale przeważają kwadratowe lub prostokątne domki lub prostokątne wolno-stojące kamienice. Ale już pozostałe rysunki, a także detale tych podobnych do europejskich wskazują na inną wręcz filozofię budowania. Gdy w porównaniu z materiałem japońskim budownictwo europejskie wydaje się podporządkowane liniom prostym, technologii pionu i wasserwagi, które narzucają porządek całemu budynkowi, wprowadzając w nim wszędzie kąty proste, to budynki japońskie przedstawiają się jako układy osobnych całości zbudowanych według swoich wewnętrznych zasad i połączonych w jeden kompleks z przyczyn ograniczoności przestrzeni, lub też istniejących obok siebie niezależnie. Te budynki istnieją według swych odrębnych zasad, a ich wzajemna bliskość wynika z możliwości ich połączenia, a nie z organicznych związków. Stąd też europejskie proste płaszczyzny i piony nie odgrywają tu roli warunków na pomyślne połączenie podobnych kształtów w jedną bryłę. Czemu zawdzięczamy formy tych podstawowych elementów budynku? Przyczyn może być wiele, a jedną z pewnością jest zamiłowanie do linii półkolistych, a nawet okrągłych, łagodnych skosów i elips. Takie formy narzuca naturalny budulec, który jest mniej poddany obróbce niż w Europie. Na przykład Dom Japonia 9 zbudowany jest drewna, a jego dach z nieobrobionych drewnianych bali zachowujących przez to swoje obłości. Ich szczelne połączenie powoduje, że dach jest nieprzenikalny dla deszczu, lecz sam jego kształt jest obły i to zarówno w poszczególnych elementach, jak i w całości (Rys. 12, Japonia 9). Budowane w bali domy polskich górali przypominają te japońskie konstrukcje tylko tam, gdzie obłość bali nie wchodzi w konflikt z prostymi liniami ścian czy płaszczyzn dachu. I tu również wielką uwagę poświęca się wypełnianiu szpar pomiędzy balami. Ale w Europie zwycięża prosta płaszczyzna, gdy w Japonii obłość budulca. 19

20 Dalszą tego konsekwencją jest półkolistość dachów tradycyjnych budynków przypominających pagody czy świątynie: dach łagodnie opada, lecz ma swoje łagodne przełamanie, które powoduje, że jego zakończenie jest nieco wyżej położone, niż bardziej środkowo położone części dachu. Pomieszczone na takim dachu małe figurki bogów - opiekunów nie układają się w spadającą ku dołowi linię prostą, lecz stanowią rodzaj elipsy. Takie obłe domy łączone są w kompleksowe całości, w których jednak struktury poszczególnych elementów są widoczne. Nawet rysowane przez studentów mieszkalne bloki nie reprezentują europejskiej geometrii prostych sześcianów, lecz przedstawiają się jak połączona ze sobą struktura obłych domków pięter. Nawet wielopiętrowe domy mieszkalne Japończyków wyglądają jak zespoły niezależnych od siebie domów, każdy stanowiąc osobną całość. Ich konfiguracje są osobliwe i fantazyjne. Odpowiada to zapewne zasadom wewnętrznego funkcjonowania poszczególnych części. Wszędzie dom to układ kilku takich budynków w jakiś sposób ze sobą złączonych, a pełniących różne funkcje na przykład domu mieszkalnego i garażu w domach nowoczesnych. Nawet tam, gdzie domy japońskie przypominają wzorce zachodnie mamy do czynienia z dużą rozmaitością detali. Na szczególną uwagę zasługują drzwi, a zwłaszcza okna, różnej wielkości i różnego położenia. To już nie europejski sześcian wypełniony linearnie położonymi kwadratami takiej samej wielkości okien, lecz wariacja okien na różnych poziomach różnych wielkości i kształtów. Japońskie domy stanowią ważne wewnętrzne całości w niewielkim stopniu połączone ze światem zewnętrznym. Tylko na jednym rysunku z domu prowadzi na zewnątrz ścieżka, znak otwarcia na świat zewnętrzny ( Japonia 11). W znakomitej większości domy nie otwierają się na otoczenie, są same dla siebie. Nawet, co istotne, nie zaznaczono ich wyraźnych granic, ani to w postaci ogrodzeń, czy murów, ani też wyraźnie 20

UPORZĄDKUJ PRZESTRZEŃ W OGRODZIE!

UPORZĄDKUJ PRZESTRZEŃ W OGRODZIE! JAK WYBRAĆ DOMEK GOSPODARCZY I DOMEK NARZĘDZIOWY DO OGRODU? UPORZĄDKUJ PRZESTRZEŃ W OGRODZIE! Jakie elementy współtworzą całość, którą określamy mianem piękny ogród? Wielobarwne kompozycje roślin, zadbane

Bardziej szczegółowo

OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH

OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH BS/60/2005 OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH EMPIRYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Π 1 O Π 3 Π Rzutowanie prostokątne Wiadomości wstępne

Π 1 O Π 3 Π Rzutowanie prostokątne Wiadomości wstępne 2. Rzutowanie prostokątne 2.1. Wiadomości wstępne Rzutowanie prostokątne jest najczęściej stosowaną metodą rzutowania w rysunku technicznym. Reguły nim rządzące zaprezentowane są na rysunkach 2.1 i 2.2.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz nr 3. Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka. Blok tematyczny: Moja mała ojczyzna

Scenariusz nr 3. Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka. Blok tematyczny: Moja mała ojczyzna Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Moja mała ojczyzna Scenariusz nr 3 I. Tytuł scenariusza zajęć : "W mieście czy na wsi" - część1. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego Zasady rzutowania prostokątnego metodą europejską Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Wiadomości ogólne Rzutem nazywamy rysunkowe odwzorowanie przedmiotu lub bryły geometrycznej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz nr 4. Autor scenariusza: Olga Lech. Blok tematyczny: Zima w przyrodzie

Scenariusz nr 4. Autor scenariusza: Olga Lech. Blok tematyczny: Zima w przyrodzie Autor scenariusza: Olga Lech Blok tematyczny: Zima w przyrodzie Scenariusz nr 4 I. Tytuł scenariusza: W górach. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące): polonistyczna, matematyczna,

Bardziej szczegółowo

ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO

ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO Rys historyczny, najważniejsze elementy struktury miasta Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych oraz secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

Zobacz, zachwyæ siê... Zamieszkaj! ul. Zagrodnicza, Strachocin, Wroc³aw

Zobacz, zachwyæ siê... Zamieszkaj! ul. Zagrodnicza, Strachocin, Wroc³aw Zobacz, zachwyæ siê... Zamieszkaj! ul. Zagrodnicza, Strachocin, Wroc³aw Nasze osiedle - położone jest przy ul. Zagrodniczej, spokojnej, wewnętrznej uliczce na Strachocinie. Wokół dominuje zabudowa jednorodzinna,

Bardziej szczegółowo

(12) OPI S OCHRONN Y WZORU PRZEMYSŁOWEGO

(12) OPI S OCHRONN Y WZORU PRZEMYSŁOWEGO (12) OPI S OCHRONN Y WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11) 624 1 (21) Nume r zgłoszenia: 3998 (51) Klasyfikacja : 25-03 (22) Dat a zgłoszenia: 29.08.2003 (54) Altan a (45) O udzieleni u praw a z rejestracj

Bardziej szczegółowo

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych i secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

CZARODZIEJSKI OGRÓD DREWNIANA ARCHITEKTURA I MEBLE OGRODOWE

CZARODZIEJSKI OGRÓD DREWNIANA ARCHITEKTURA I MEBLE OGRODOWE DREWNIANA ARCHITEKTURA I MEBLE OGRODOWE CZARODZIEJSKI OGRÓD Urządzanie domu z dbałością o szczegóły jest sprawą oczywistą kupujemy komfortowe sofy i fotele, duże stoły i szafy, aby żyło nam się wygodnie

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

WYPOCZYNEK NA ŁONIE NATURY WE WŁASNYCH CZTERECH ŚCIANACH

WYPOCZYNEK NA ŁONIE NATURY WE WŁASNYCH CZTERECH ŚCIANACH DOMKI OGRODOWE, LETNISKOWE Z DREWNA JAK WYBRAĆ, NA CO ZWRACAĆ UWAGĘ? WYPOCZYNEK NA ŁONIE NATURY WE WŁASNYCH CZTERECH ŚCIANACH Mały drewniany domek postawiony w ogrodzie czy na działce to coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Różnice kulturowe: orientacje i wymiary

Różnice kulturowe: orientacje i wymiary Różnice kulturowe: orientacje i wymiary Wartości kulturowe 1. Poglądy podzielane przez daną grupę, określające, co jest dobre, a co złe, co właściwe, a co niewłaściwe, co wskazane, co niewskazane. 2. Tendencja

Bardziej szczegółowo

PUSZCZA PYZDRSKA WZORNIK ZABUDOWY FORMY ZABUDOWY, ARCHITEKTURA, DETAL INWENTARYZACJE I PROJEKTY DOMÓW

PUSZCZA PYZDRSKA WZORNIK ZABUDOWY FORMY ZABUDOWY, ARCHITEKTURA, DETAL INWENTARYZACJE I PROJEKTY DOMÓW PUSZCZA PYZDRSKA WZORNIK ZABUDOWY FORMY ZABUDOWY, ARCHITEKTURA, DETAL INWENTARYZACJE I PROJEKTY DOMÓW POZNAŃ PYZDRY 2011 Rysunki i zdjęcia : Radosław Barek Przemysław Biskupski Cezary Czemplik Anna Jankowska

Bardziej szczegółowo

Podstawy pedagogiki leśnej od Edukacji Środowiskowej do Edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Bjørn Helge Bjørnstad

Podstawy pedagogiki leśnej od Edukacji Środowiskowej do Edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Bjørn Helge Bjørnstad Podstawy pedagogiki leśnej od Edukacji Środowiskowej do Edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju Bjørn Helge Bjørnstad Edukacja dla zrównoważonego rozwoju Zbliżenie na ludzkie zachowania i interakcje z

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL Y1 B65D 5/18 ( ) B65D 71/00 ( ) Skrzyniarz Adam Firma ADAM'S, Przeźmierowo, PL

WZORU UŻYTKOWEGO PL Y1 B65D 5/18 ( ) B65D 71/00 ( ) Skrzyniarz Adam Firma ADAM'S, Przeźmierowo, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 116194 (22) Data zgłoszenia: 19.06.2006 (19) PL (11) 64000 (13) Y1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ MIEJSCA CZYLI TO CO NAS WYRÓŻNIA JEDNYM SŁOWEM - KRAJOBRAZ

POTENCJAŁ MIEJSCA CZYLI TO CO NAS WYRÓŻNIA JEDNYM SŁOWEM - KRAJOBRAZ POTENCJAŁ MIEJSCA CZYLI TO CO NAS WYRÓŻNIA JEDNYM SŁOWEM - KRAJOBRAZ Analizuje - dr Mirosław Stepaniuk Stowarzyszenie Dziedzictwo Podlasia KRAJOBRAZ A CÓŻ TO TAKIEGO? 1. W krajobrazie jest wyrażona jakość

Bardziej szczegółowo

Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka. Blok tematyczny: Jesień dary niesie. Scenariusz nr 9

Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka. Blok tematyczny: Jesień dary niesie. Scenariusz nr 9 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Jesień dary niesie Scenariusz nr 9 I. Tytuł scenariusza zajęć : Znaczenie lasów, parków i łąk" II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne III. Edukacje

Bardziej szczegółowo

WZORU PRZEMYSŁOWEGO PL 15734 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY (19) PL (11) 15734. (51) Klasyfikacja: 06-05. (21) Numer zgłoszenia: 15702

WZORU PRZEMYSŁOWEGO PL 15734 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY (19) PL (11) 15734. (51) Klasyfikacja: 06-05. (21) Numer zgłoszenia: 15702 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11) 15734 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 15702 (22) Data zgłoszenia: 26.11.2009 (51) Klasyfikacja:

Bardziej szczegółowo

Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu

Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu Projektowanie w krajobrazie: - zurbanizowanym -otwartym Zakres tematyczny prac projektowych: 1. Koncepcja projektowa wybranego elementu

Bardziej szczegółowo

UCIECZKA OD BETONOWYCH KURORTÓW

UCIECZKA OD BETONOWYCH KURORTÓW UCIECZKA OD BETONOWYCH KURORTÓW Stwórz wymarzone miejsce dla siebie i najbliższych w jednym z najpiękniejszych zakątków nad polskim morzem. Komfortowe domy jednorodzinne oraz przestronne apartamenty to

Bardziej szczegółowo

DREWNEX 25 LAT W ZGODZIE Z NATURĄ!

DREWNEX 25 LAT W ZGODZIE Z NATURĄ! ZDROWY I ENERGOOSZCZĘDNY DOM Z BALI DREWNEX 25 LAT W ZGODZIE Z NATURĄ! Firma Drewnex, lider w dziedzinie budowy drewnianych domów z bali, obchodzi ważny jubileusz. Już od ćwierć wieku firma daje swoim

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Wykład 3. Rzutowanie prostokątne, widoki, przekroje, kłady. Rzutowanie prostokątne - geneza. Rzutowanie prostokątne - geneza

Plan wykładu. Wykład 3. Rzutowanie prostokątne, widoki, przekroje, kłady. Rzutowanie prostokątne - geneza. Rzutowanie prostokątne - geneza Plan wykładu Wykład 3 Rzutowanie prostokątne, widoki, przekroje, kłady 1. Rzutowanie prostokątne - geneza 2. Dwa sposoby wzajemnego położenia rzutni, obiektu i obserwatora, metoda europejska i amerykańska

Bardziej szczegółowo

Gdynia Mały Kack, Ul. Olgierda

Gdynia Mały Kack, Ul. Olgierda Gdynia Mały Kack, Ul. Olgierda Dom wolno stojący na sprzedaż Dane nieruchomości: Numer oferty: SAW357857 Powierzchnia: 53,00 m Pow. działki: 779,00 m Liczba pokoi: 5 Jasna kuchnia: Tak Cena za m : 4144

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY STUDENCKIE - Anna Czapska 6/1 PROJEKTY STUDENCKIE

PROJEKTY STUDENCKIE - Anna Czapska 6/1 PROJEKTY STUDENCKIE Poniżej przedstawione zostały prace studentów Wydziału Budownictwa i Architektury Politechniki Lubelskiej wykonane pod kierunkiem Huberta Trammera. Prezentują one projekty koncepcyjne zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

Edukacja społeczno- przyrodnicza

Edukacja społeczno- przyrodnicza Edukacja społeczno- przyrodnicza KLASA I KLASA II KLASA III I półrocze I półrocze I półrocze Wie, jak należy zachowywać się w stosunku do dorosłych i rówieśników (formy grzecznościowe); rozumie potrzebę

Bardziej szczegółowo

Nowy dom w doskonałej cenie

Nowy dom w doskonałej cenie Nowy dom w doskonałej cenie http:///ogloszenie/pokaz/sprzedaz-dom-jelenia-gora-wtorny-nowy-dom-w-doskonalej- dom oferta sprzedaży Adres Powierzchnia [ m 2 ] Cena sprzedaży / wynajmu za całość Liczba pokoi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY OPISOWEJ W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM EDUKACJA SPOŁECZNO - PRZYRODNICZA KLASA III

KRYTERIA OCENY OPISOWEJ W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM EDUKACJA SPOŁECZNO - PRZYRODNICZA KLASA III KRYTERIA OCENY OPISOWEJ W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM EDUKACJA SPOŁECZNO - PRZYRODNICZA KLASA III OCENA WSPANIALE WYMAGANIA EDUKACYJNE Uczeń - wymienia i pokazuje na mapie nazwy państw sąsiadujących z Polską;

Bardziej szczegółowo

Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ

Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ Spis treści Wstęp 1. Małżeństwo jako dramat, czyli dlaczego współczesny świat nazywa ciebie singlem 2. Dlaczego nie potrafisz

Bardziej szczegółowo

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI PRACA BADAWCZA autor Agnieszka Duszeńko Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki 2005 Na płaszczyźnie: Najpopularniejsza, powszechnie znana wersja twierdzenia

Bardziej szczegółowo

Turystyka zrównoważona na Podlasiu

Turystyka zrównoważona na Podlasiu Turystyka zrównoważona na Podlasiu Eugeniusz Wiśniewski Podlaskie Stowarzyszenie Agroturystyczne Z uwagi na cenne walory przyrodnicze, kulturowe i etniczne, turystyka stała sięważnądziedzinągospodarki

Bardziej szczegółowo

Warszawa ul. Ratuszowa 7/9. Nieruchomość na sprzedaż

Warszawa ul. Ratuszowa 7/9. Nieruchomość na sprzedaż Warszawa ul. Ratuszowa 7/9 Nieruchomość na sprzedaż PODSTAWOWE INFORMACJE Miejscowość Warszawa Ulica, nr budynku ul. Ratuszowa 7/9 Powierzchnia budynków Nieruchomość jest zabudowana budynkami o łącznej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Poczuj inspirację, stwórz z nami swoje meble

Poczuj inspirację, stwórz z nami swoje meble Poczuj inspirację, stwórz z nami swoje meble Kolekcja 2012 Gravity Meble sypialniane o unikalnym kształcie oraz charakterystycznie zaokrąglonymi krawędziami, które nadają wizualnej swobody. Przedstawianą

Bardziej szczegółowo

Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+

Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+ Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+ Elementy gry: Plansza z ramką z dziewięcioma polami z Mi 1 sztuka Plansza z ramką z dziewięcioma polami z Ryśkiem 1 sztuka Karty z kwiatkami 72

Bardziej szczegółowo

Polski Instytut Kultury w Kopenhadze

Polski Instytut Kultury w Kopenhadze Polski Instytut Kultury w Kopenhadze 01.04.2012 Polski Instytut Kultury w Kopenhadze 01.04.2012 Polski Instytut Kultury w Kopenhadze 01.04.2012 Polski Instytut Kultury w Kopenhadze 03.04.2012 POLSKI INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie:

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie: Repozytorium służy do przechowywania plików powstających przy pracy nad projektami we w miarę usystematyzowany sposób. Sam mechanizm repozytorium jest zbliżony do działania systemu plików, czyli składa

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH

MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH Dowodzenie twierdzeń przy pomocy kartki. Część II Na rysunku przedstawiony jest obszar pewnego miasta wraz z zaznaczonymi szkołami podstawowymi. Wyobraźmy sobie, że mamy przydzielić

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

Weronika Łabaj. Geometria Bolyaia-Łobaczewskiego

Weronika Łabaj. Geometria Bolyaia-Łobaczewskiego Weronika Łabaj Geometria Bolyaia-Łobaczewskiego Tematem mojej pracy jest geometria hiperboliczna, od nazwisk jej twórców nazywana też geometrią Bolyaia-Łobaczewskiego. Mimo, że odkryto ją dopiero w XIX

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Płaskie figury geometryczne W królestwie figur.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Płaskie figury geometryczne W królestwie figur. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Opowiedz mi bajkę Bajki i legendy. tygodniowy Temat dnia Płaskie figury geometryczne W królestwie

Bardziej szczegółowo

Grafika Komputerowa Materiały Laboratoryjne

Grafika Komputerowa Materiały Laboratoryjne Grafika Komputerowa Materiały Laboratoryjne Laboratorium 9 Inkscape: tworzenie grafik do gier (część II) Wstęp W ramach dzisiejszych zajęć poznasz techniki tworzenia pseudotrójwymiarowych elementów do

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek Granice w procesie wychowania Iwona Janeczek Czym są granice? w świecie fizycznym są to płoty, szlabany, żywopłoty; informują o tym gdzie zaczyna się moja własność; w świecie duchowym są równie rzeczywiste,

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

W latach miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej.

W latach miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej. Zakopane miasto i gmina w województwie małopolskim, siedziba powiatu tatrzańskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 r. miasto miało 26 737 mieszkańców i było drugim co do wielkości po Nowym Targu miastem

Bardziej szczegółowo

Raj na ziemi. Ogrody Orientu

Raj na ziemi. Ogrody Orientu Raj na ziemi Ogrody Orientu Tekst i zdjęcia: inż. Zoltan Nagy, Pracownia Grand Garden, Słowacja, www.grandgarden.sk Tłumaczenie z języka słowackiego: Łukasz Ościłowski 50 W tradycji islamskiej ogród jest

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do socjologii. Barbara Szacka. Spis treści

Wprowadzenie do socjologii. Barbara Szacka. Spis treści Wprowadzenie do socjologii Barbara Szacka Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA. PROLEGOMENA Rozdział I. CHARAKTER SOCJOLOGII I HISTORYCZNE WARUNKI JEJ POWSTANIA 1. Przedsocjologiczna wiedza o społeczeństwie Przedsocjologiczna

Bardziej szczegółowo

Położenie obszaru. Projekt rewitalizacji. Warszawa. Uwarunkowania położenia 2011-02-07. ul. Okopowa. Żoliborz. Śródmieście. Wola.

Położenie obszaru. Projekt rewitalizacji. Warszawa. Uwarunkowania położenia 2011-02-07. ul. Okopowa. Żoliborz. Śródmieście. Wola. Projekt rewitalizacji Warszawa ul. Okopowa Malwina Wysocka nr 38080 Położenie obszaru Dzielnica: Wola Na granicy z Żoliborzem i Śródmieściem Ograniczony ulicami: Stawki, Okopową oraz Al. Jana Pawła II

Bardziej szczegółowo

MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY

MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY Moje Miejsce Pracy - Barometr Biurowy to prekursorskie badanie pracowników biurowych przeprowadzone metodą telefonicznych, standaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

O argumentach sceptyckich w filozofii

O argumentach sceptyckich w filozofii O argumentach sceptyckich w filozofii - Czy cokolwiek można wiedzieć na pewno? - Czy cokolwiek można stwierdzić na pewno? Co myśli i czyni prawdziwy SCEPTYK? poddaje w wątpliwość wszelkie metody zdobywania

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA REWITALIZACJI PODWÓREK XIX-WIECZNEJ ZABUDOWY MIESZKANIOWEJ NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KWARTAŁÓW PRZY ULICY JAGIELLOŃSKIEJ W SZCZECINIE

KONCEPCJA REWITALIZACJI PODWÓREK XIX-WIECZNEJ ZABUDOWY MIESZKANIOWEJ NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KWARTAŁÓW PRZY ULICY JAGIELLOŃSKIEJ W SZCZECINIE MGR INŻ. ARCH. KRAJ. KAROLINA TURBACZEWSKA Tel. 509508209 e-mail: botanica@wp.pl W 2008 roku skończyłam Akademię Rolniczą w Szczecinie na kierunku Architektura Krajobrazu. Od tego czasu pracuję jako wolny

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 3

Scenariusz zajęć nr 3 Autor scenariusza: Maria Piotrowska Blok tematyczny: Nasze stolice Scenariusz zajęć nr 3 I. Tytuł scenariusza zajęć: Miasto, miasteczko, wieś. II Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

(13)B1 (19) PL (11) (12) OPIS PATENTOWY PL B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA. (21) Numer zgłoszenia: (22) Data zgłoszenia:

(13)B1 (19) PL (11) (12) OPIS PATENTOWY PL B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA. (21) Numer zgłoszenia: (22) Data zgłoszenia: RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (21) Numer zgłoszenia: 325504 (22) Data zgłoszenia: 24.03.1998 (19) PL (11)187508 (13)B1 (5 1) IntCl7 G09F 13/16 B60Q

Bardziej szczegółowo

RZUTOWANIE PROSTOKĄTNE

RZUTOWANIE PROSTOKĄTNE RZUTOWANIE PROSTOKĄTNE WPROWADZENIE Wykonywanie rysunku technicznego - zastosowanie Rysunek techniczny przedmiotu jest najczęściej podstawą jego wykonania, dlatego odwzorowywany przedmiot nie powinien

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 6

Scenariusz zajęć nr 6 Autor scenariusza: Maria Piotrowska Blok tematyczny: Nasze stolice Scenariusz zajęć nr 6 I. Tytuł scenariusza zajęć: Uroki wsi i miasta. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące).

Bardziej szczegółowo

Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic

Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic Klasa: Kształtowane kompetencje: Efekty kształcenia: Czas trwania: pierwsza - informatyczne - intrapersonalne i interpersonalne

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość do sprzedaży

Nieruchomość do sprzedaży Nieruchomość do sprzedaży Bojszowy ul. Gaikowa 22 Gmina Bojszowy Woj. Śląskie - Prawo użytkowania wieczystego gruntu: działki nr 341/8 o powierzchni 1066 m kw. zabudowana budynkami: -budynek mieszkalny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/173/2012 WIZERUNEK NAUCZYCIELI

Warszawa, grudzień 2012 BS/173/2012 WIZERUNEK NAUCZYCIELI Warszawa, grudzień 20 BS/17/20 WIZERUNEK NAUCZYCIELI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 20 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

6 godz. (edukacja polonistyczna, edukacja matematyczna, plastyczna) 2 godz. (prezentacja projektu i jego ocena)

6 godz. (edukacja polonistyczna, edukacja matematyczna, plastyczna) 2 godz. (prezentacja projektu i jego ocena) SCENARIUSZ PROJEKTU EDUKACYJNEGO NR 1/II Tytuł: Klasa: Kształtowane kompetencje: Efekty kształcenia: Szkoła dawniej i dziś druga - społeczne, - językowe, - matematyczne. Uczeń: - podaje temat projektu

Bardziej szczegółowo

LUBELSKA PRÓBA PRZED MATUR pola do tego przeznaczone. Błędne

LUBELSKA PRÓBA PRZED MATUR pola do tego przeznaczone. Błędne 1 MATEMATYKA - poziom podstawowy klasa 2 CZERWIEC 2015 Instrukcja dla zdaj cego Czas pracy: 170 minut 1. Sprawdź, czy arkusz zawiera 17 stron. 2. Rozwiązania zadań i odpowiedzi zamieść w miejscu na to

Bardziej szczegółowo

Badanie postaw i opinii środowiska lekarzy i lekarzy dentystów związanych z Systemem Informacji Medycznej i wizerunkiem środowiska lekarzy

Badanie postaw i opinii środowiska lekarzy i lekarzy dentystów związanych z Systemem Informacji Medycznej i wizerunkiem środowiska lekarzy Badanie postaw i opinii środowiska lekarzy i lekarzy dentystów związanych z Systemem Informacji Medycznej i wizerunkiem środowiska lekarzy Skrócona wersja raportu z badania ilościowego realizowanego wśród

Bardziej szczegółowo

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Marek Kaczmarzyk Pracownia Dydaktyki Biologii Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski Przekaz pozagenetyczny - gatunkowa przypadłośd

Bardziej szczegółowo

Tijsjesdijk 69 Rhoon. Cena: Domek B.V.

Tijsjesdijk 69 Rhoon. Cena: Domek B.V. Tijsjesdijk 69 Rhoon Cena: 595.000 Opis Dom marzyć, ale to trzeba zobaczyć na własne oczy! na wsi, a jednocześnie znajduje się w środku Randstad leży to całkowicie odnowiony w 2012 roku całkowicie przebudowany

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Afryki Subsaharyjskiej

Afryki Subsaharyjskiej Dostęp do edukacji w krajach Abstrakt Afryki Subsaharyjskiej Dostęp do edukacji jest podstawowym warunkiem rozwoju wszystkich państw. Szczególnie istotne jest nauczanie najmłodszych obywateli, bo to oni

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2011-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Różnice w metodzie uprawiania nauki Krytyka platońskiej teorii idei Podział

Bardziej szczegółowo

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Zakład Informacji Przestrzennej Inżynieria Środowiska INSTRUKCJA KOMPUTEROWA z Rysunku technicznego i geometrii wykreślnej RYSUNEK TECHNICZNY

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Sąsiedzi. Warszawa, październik 2004 r.

Sąsiedzi. Warszawa, październik 2004 r. 078/04 Sąsiedzi. Warszawa, październik 2004 r. Za dobrego sąsiada najczęściej uważane są Czechy i Słowacja, a za złego Rosja; opinie o Niemczech są podzielone, ale w sumie pozytywne. Krajom, które uważamy

Bardziej szczegółowo

X Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów

X Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów www.omg.edu.pl X Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów Zawody stopnia pierwszego część korespondencyjna (10 listopada 01 r. 15 grudnia 01 r.) Szkice rozwiązań zadań konkursowych 1. nia rozmieniła banknot

Bardziej szczegółowo

Warunki pracy lekarzy. 85% lekarzy dentystów

Warunki pracy lekarzy. 85% lekarzy dentystów Warunki pracy lekarzy i lekarzy dentystów Badanie opinii środowiska Romuald Krajewski Teresa Perendyk Kinga Wojtaszczyk W numerze 9/2013 GL przedstawiliśmy opinie naszego środowiska o konflikcie interesów

Bardziej szczegółowo

aluplast - ekspert w dziedzinie systemów okiennych i drzwiowych z PVC PRZESTRZEŃ BEZ OGRANICZEŃ DRZWI BALKONOWE I TARASOWE

aluplast - ekspert w dziedzinie systemów okiennych i drzwiowych z PVC PRZESTRZEŃ BEZ OGRANICZEŃ DRZWI BALKONOWE I TARASOWE aluplast - ekspert w dziedzinie systemów okiennych i drzwiowych z PVC PRZESTRZEŃ BEZ OGRANICZEŃ DRZWI BALKONOWE I TARASOWE www.aluplast.com.pl DRZWI BALKONOWE Modny klasyk Klasycznym rozwiązaniem wśród

Bardziej szczegółowo

Kryzys w wartościowaniu i relacje rodzinne w świetle badań podopiecznych schroniska dla nieletnich i uczniów liceum

Kryzys w wartościowaniu i relacje rodzinne w świetle badań podopiecznych schroniska dla nieletnich i uczniów liceum Kryzys w wartościowaniu i relacje rodzinne w świetle badań podopiecznych schroniska dla nieletnich i uczniów liceum Wartości, które człowiek ceni, wybiera i realizuje, pozostają w istotnym związku z rozwojem

Bardziej szczegółowo

Temat 12. Rozkaz Wykonać! Języki programowania

Temat 12. Rozkaz Wykonać! Języki programowania Temat 12 Rozkaz Wykonać! Języki programowania Streszczenie Do programowania komputerów używa się zazwyczaj informatycznego języka, który składa się ze słów-instrukcji zrozumiałych dla maszyn. Tym, co może

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MISTRZOSTWA ŚWIATA W PIŁCE NOŻNEJ - FAWORYCI I SZANSE POLAKÓW BS/92/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MISTRZOSTWA ŚWIATA W PIŁCE NOŻNEJ - FAWORYCI I SZANSE POLAKÓW BS/92/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

RYSUNEK ODRĘCZNY PERSPEKTYWA

RYSUNEK ODRĘCZNY PERSPEKTYWA RYSUNEK ODRĘCZNY PERSPEKTYWA P WYKŁAD 7 DR INś. BEATA SADOWSKA WTRĄCENIE (STROPODACHY WENTYLOWANE) WWW.BUILDEN.NEOSTRADA.PL, WWW.ABC-DACHY.PL WTRĄCENIE (STROPODACHY WENTYLOWANE) C.D. WTRĄCENIE (STROPODACHY

Bardziej szczegółowo

STRAŻÓW Trojnar. Działka nr ewid. 457/3

STRAŻÓW Trojnar. Działka nr ewid. 457/3 STRAŻÓW Trojnar Działka nr ewid. 457/3 Działka niezabudowana położona w Strażowie, zlokalizowana w strefie pośredniej wsi, w pobliżu drogi lokalnej, w pobliżu zabudowy mieszkaniowej. Powierzchnia działki

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA, WYDZIAŁ FTIMS. Wielkie umysły. Fizycy. Jan Kowalski, FT gr

POLITECHNIKA GDAŃSKA, WYDZIAŁ FTIMS. Wielkie umysły. Fizycy. Jan Kowalski, FT gr POLITECHNIKA GDAŃSKA, WYDZIAŁ FTIMS Wielkie umysły Fizycy Jan Kowalski, FT gr.1 2013-09-28 Zaprezentowano wybrane wiadomości dotyczące kilku znanych wybitnych fizyków. A tak naprawdę, to chodzi tu o przećwiczenie

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan)

Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan) Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan) Prawidłowa dokumentacja materiału ceramicznego ma na celu odtworzenie pierwotnego kształtu i wyglądu naczynia. Rysunek

Bardziej szczegółowo

Gdzie widać rybę? Marcin Braun Autor podręczników szkolnych

Gdzie widać rybę? Marcin Braun Autor podręczników szkolnych FOTON 128, Wiosna 2015 35 Gdzie widać rybę? Marcin Braun Autor podręczników szkolnych Jednym z najbardziej znanych przykładów załamania światła jest fakt, że gdy znad wody patrzymy na przepływającą rybę,

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. "Tacy jak my".

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. Tacy jak my. 1 Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży "Tacy jak my". Dialog oznacza, że ludzie wyszli z kryjówek, zbliżyli się do siebie, rozpoczęli wymianę zdań. ( ) Nikt nie zamyka się w kryjówce

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA POZNANIA z dnia...r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA POZNANIA z dnia...r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA POZNANIA z dnia...r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Rejon ulic Zbyłowita i Leszka w Poznaniu. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy?

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy? Budowa świec Wielu inwestorów od razu porzuca analizę wykresów świecowych, ponieważ na pierwszy rzut oka są one zbyt skomplikowane. Na szczęście tylko na pierwszy rzut oka. Jeśli lepiej im się przyjrzeć

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO

(12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11) 16001 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 15929 (22) Data zgłoszenia: 11.01.2010 (51) Klasyfikacja:

Bardziej szczegółowo

Wyniki inwentaryzacji na poszczególnych transektach i punktach nasłuchowych 1. Wyniki inwentaryzacji w punkcie nr 1:

Wyniki inwentaryzacji na poszczególnych transektach i punktach nasłuchowych 1. Wyniki inwentaryzacji w punkcie nr 1: Wyniki inwentaryzacji na poszczególnych transektach i punktach nasłuchowych 1. Wyniki inwentaryzacji w punkcie nr 1: Jest to punkt nasłuchowy zlokalizowany przy moście drogowym, nad kanałem łączącym Jezioro

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo