Nasz Europejski dom. Jerzy Mikułowski Pomorski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nasz Europejski dom. Jerzy Mikułowski Pomorski"

Transkrypt

1 Jerzy Mikułowski Pomorski Nasz Europejski dom 1.Problem Jak współczesny młody Europejczyk wyobraża sobie własne, bezpieczne miejsce w przestrzeni? Poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie prowadzi nas ku wizji DOMU. Samo pojęcie DOMU, nawet biorąc jego znaczenia słownikowe wskazuje na trzy różne zjawiska, związane z rozumieniem słowa dom : budynek, wnętrze mieszkalne i grupę ludzi. Budynek to element krajobrazu, przestrzeni zewnętrznej określony w swoim stosunku do innych elementów tej przestrzeni, krajobrazu, świata i ludzie znajdujących się na zewnątrz; wizytówka mieszkańców, ich wypracowany wizerunek; Wnętrze to mieszkanie, przestrzeń wewnętrzna, organizacja elementów pozwalająca na jego funkcjonowanie; a więc porządek wewnętrzny, własny, prywatny, mi bliski, to moja jaźń; Grupa to mieszkańcy, najczęściej rodzina, wypełniająca swym życiem mieszkanie, lecz także dająca się widzieć na zewnątrz, w krajobrazie, nawet bez udziału dwu pozostałych desygnatów domu: budynku i mieszkania. To także kontynuacja społeczna bliskich, rodziny, rodu, jak dom Jagielloński, czy noszenie cech wyniesionych z domu (pani z domu Kowalska). Dla jednostki dom to miejsce własne, bo przez nas oswojone, pierwotne, bo związane z dzieciństwem i rodzinną tradycją, bezpieczne, 1

2 bo w nim nauczyliśmy się świata, akceptowane, bo będące elementem naszej tożsamości. Mój dom, czy nasz dom? Na ten temat wypowiadają się różni autorzy dając przegląd stanowisk znanych w ontologii socjologicznej od nominalizmu po realizm. A to dlatego, że w przypadku indywidualnego obrazu domu, z którym będziemy mieli tu do czynienia te wszystkie liczby mnogie, pluralia, są nie do końca udowodnione, wszędzie tam na pierwsze miejsce w naszej percepcji wybija się osoba pojedyncza, a więc ja, i moje. Bezpieczny dom i chaos świata zewnętrznego stają się we współczesnej antropologii filozoficznej symbolem kondycji ludzkiej. To człowiek, pisze filozof niemiecki Otto Friedrich Bollnow może przezwyciężyć swój przyrodzony stan tułactwa, niezamieszkania, 1 i odczuwanie wiecznego niepokoju 2. Dzięki swej zdolności oswojenia przestrzeni, poprzez wprowadzenie w niej ładu. Tworzy dom, formę, w jakiej człowiek osłania za pomocą chroniącego dachu i odgraniczających murów własną przestrzeń jako przestrzeń życiową 3. Jest to w gruncie rzeczy apoteoza kultury w sensie, jaki jej nadal Alfred Weber. Owa jednostkowa, gatunkowa tożsamość jest jednak osadzona we wspólnocie ludzkiej. Józef Tischner zauważa: Owocem wzajemności jest miejsce. Mamy jak powiedziałem- cztery podstawowe miejsca: dom, warsztat, świątynię, cmentarz. Miejsca te znaczą główne zręby dramatu człowieka z drugim człowiekiem. Dzięki tym 1 Otto Friedrich Bollnow powołuje się na tytuł książki H.E.Holthusena, Der unbehauste Mensch, Monachium, Otto Friedrich Bollnow, Rozum a siły irracjonalne, tłum. M. Pulkowska, w: Znak R.XXXI, nr 305, s O. F. Bollnow, op. cit. s

3 miejscom w świecie człowieka istnieje podstawowy ład. Gdzie znika miejsce, pozostają bezdroża... 4 Poszukujemy więc owego spojrzenia zbiorowego, grupowego, tego co nasze, a nie tylko moje. A na szczególną wagę domu dla życia zbiorowego człowieka zawraca uwagę Józef Tischner. W swej pracy Filozofia dramatu pisze: Przestrzenią człowiekowi najbliższą jest dom. Wszystkie drogi człowieka przez świat mierzą się odległością od domu. Widok z okien domu jest pierwszym widokiem człowieka na świat. Człowiek zapytany, skąd pochodzi wskazuje na dom. Dom jest gniazdem człowieka. Tu przychodzi na świat dziecko, tu dojrzewa poczucie odpowiedzialności za ład pierwszej wspólnoty, tu człowiek rozpoznaje główne tajemnice rzeczyokna, drzwi, łyżki cieszy się i cierpi, stąd odchodzi na wieczny spoczynek. Mieć dom znaczy: mieć wokół siebie obszar pierwotnej swojskości. Ściany domu chronią człowieka przed srogością żywiołów i nieprzyjaźnią ludzi. Umożliwiają życie i dojrzewanie. Mieszkając w domu, człowiek może się czuć sobą i u siebie. Być sobą u siebie do doświadczać sensownej wolności. Dom nie pozwala na swawolę, nie oznacza też niewoli. Domowa przestrzeń to przestrzeń wielorakiego sensu. Budować dom znaczy: zadomowić się. Człowiek nie może zadomowić się w samotności. Samotni budują cele, inni wznoszą kryjówki. Zadomowienie jest owocem kobiecej i męskiej wzajemności. 5 Wizje domów związane są z narodowymi tożsamościami. Martin J. Gannon, autor interesującej pracy o metaforach jako narzędziach interpretacji narodowych kultur 6 wymienia wśród takich metafor angielski dom, szwedzki dom letniskowy Stuga jak metafory dla kultur angielskiej i szwedzkiej, a wiejski kościół dom boży- dla kultury polskiej. Kulturę 4 Józef Tischner: Filozofia dramatu Znak, Kraków, 1998, str Józef Tischner: Filozofia dramatu. Znak, Kraków, 1998, str Martin J. Gannon: Understanding Global Cultures. Sage, Thousand Oaks,

4 narodową symbolizują tam budynki i to, co się w nich dzieje. Znawcy Kazachstanu twierdzą, że metaforą kultury tego kraju jest kazachska jurta. Domy i budynki łączą się zatem tak silnie z kulturą danego narodu, że stanowią silny element tożsamościowy. Dom europejski Czy takie szeroko pojęte europejskie nasze w ogóle istnieje? Pierwsze poważne zagadnienie, jakie wypadnie mi tu pokonać. Czy zatem uzasadnione jest mówić o Naszym Europejskim Domu? Hasło Europejskiego Domu rzucił Michaił Gorbaczow w dyskusji nad przyszłością kontynentu. Miało ono znaczyć, że każdy urządza sobie życie po swojemu, i nie wadzi mu to, że także inni to czynią. Jednak te urządzenia są podobne. To stanowisko było wyrazem tolerancji. Tu służy ono poszukiwaniu wspólnych dla wszystkich elementów i wartości, których obecność nie pozwala tylko na tolerancję, lecz daje poczucie wspólnoty. Jeżeli zaś występują różnice to, można dowieść, że są to różnice bardziej wynikające z przesunięcia w czasie, niż różnic w przestrzeni. Europejskość w tym wypadku ma ukazać, że wspólnota ta dotyczy ludzi tego kontynentu, ponieważ łączy ich sposób życia, a Europa jest całością w antropologicznym sensie. Być może jednak takiego dowodu nie da się przeprowadzić, po pierwsze ponieważ Europa nie jest całością, a po wtóre ponieważ to co stwierdzamy dotyczy także innych kontynentów, a nawet całej ludzkości. To drugie poważne zagadnienie. Czy dom jest naprawdę tak dziś istotny by jego widzenie mogło posłużyć jako kryterium tej wspólnoty? Wydaje się, że tak, przynajmniej, być powinno. Organizowanie własnej przestrzeni jest dowodem kultury, odciskania piętna na otoczeniu, nadawania mu własnych znaczeń. Jednak nasze osobiste, ale też i społeczne historyczne doświadczenie niedawnych dekad ukazało jak słabe mamy możliwości takiego podmiotowego organizowania przestrzeni. Z jednej strony duża ruchliwość przestrzenne pozwalała tylko na tymczasowe, nie pełne zasiedlanie swoich 4

5 miejsc zamieszkania, z drugiej strony w te procesy organizacji przestrzeni ingerowały czynniki zewnętrzne, zwykle polityczne, które ograniczały swobodę tworzenia własnego domu. Zatem ktoś stale zmieniał swoje miejsce osiedlenia, za każdym razem jednak nie mógł odcisnąć na nim swego piętna, był gościem w wielu miejscach, ale nigdy nie był u siebie? Ludzie często zmieniający swe miejsce zamieszkania, a także swe kulturowe otoczenie nazywani zostali przez Johna i Ruth Hill Useem dziećmi trzeciej kultury. Piszący na ten temat D.C. Pollock i R.E. Van Reken zwracają uwagę, że często nie są w stanie zidentyfikować swego domu, bo jak powiadają jest on wszędzie i nigdzie 7. Być może zatem współczesny Europejczyk nie pozostawił w przestrzeni własnego śladu, z którym mógłby się identyfikować? To trzecie poważne zagadnienie. Czy mamy doświadczenie jednego domu? Przecież zjawiska dużej ruchliwości przestrzennej dają nam doświadczenie wielości domów. Europa dziś wydaje się wielkim polem, po którym jedni wędrują do jej środka w poszukiwaniu pracy i pieniędzy, a na jej peryferie na czas wycofania się z aktywnego życia osoby dorosłej. Jest to zjawisko, które zawdzięczamy procesom integracji kontynentu. Jeżeli o wizji domu decyduje osobiste doświadczenie dorośli dziś Europejczycy mieli swój archetypowy dom na jej peryferiach, a młodzi w centrum. Gdy obecnie dorośli byli młodzi mogli wyraźnie oddzielać wyobrażenie własnego domu od tego miejsca osiedlenia, w którym obecnie się znajdują, urodzone po okresie migracyjnym dzieci mogą widzieć swój dom inaczej, jako owe miejsce tymczasowego osiedlenia rodziny, w którym się żyje, ale o którym nie mówi się jako o domu. Tradycyjne przyzwyczajenia są bowiem silniejsze, niż osobiste doświadczenie. A wizja domu jest silnie kształtowana przez tradycję. 7 D. C. Pollock, R. E. Van Reken, Third Culture Kids. The Experience of Growing Up Among Worlds, Nicolas Brealey Publishing / International Press, 2001, s. 7. 5

6 A zatem być może jednak decyduje przekaz kulturowy. A myślenie o domu jest silnie osadzone w kulturowej tradycji, zapisane w wizjach narodowych, etnicznych tożsamości, wówczas uczone bardziej przez przekaz, niż nabyte przez doświadczenie. Własny dom może być bardziej tworem wirtualnym, odziedziczonym wyobrażeniem, niż nabytym doświadczeniem. Jednak te procesy masowej migracji zdają się ustępować wobec zmiany charakteru pracy, którą zawdzięczamy postępowi technologicznemu. Dzięki rozwojowi telekomunikacji i nowych osobistych mediów następuje możliwość wydatnej pracy na odległość, gdzie wykonywana może być z dala od fabryk, biur i klientów. Jak każda innowacja taka wygoda pracy na odległość jest przywilejem fachowców, czy ludzi zamożnych. Wówczas dobrze urządzony i wyposażony w środki komunikacji na odległość dom staje się miejscem życia, a ciągła ruchliwość przestrzenna jest utrapieniem współczesnego mobilnego proletariatu. Wówczas powraca problem domu, własnego, atrakcyjnie położonego, gniazda rodzinnego i wygodnego miejsca pracy. Znajdujemy się właśnie na przecięciu się tych dwu tendencji: migracji często poza granice własnego kraju i osiedlania się w wybranych miejscach w domach zorganizowanych przez innych, często obcych ludzi i zakładania domu dla siebie, a także, być może, dla wielopokoleniowej rodziny, na swoje potrzeby i swoje aspiracje. Tymczasowe mieszkanie bliskie miejsca pracy i dom własny zwykle w atrakcyjnych, warunkach przyrodniczych to dwie formy bytowania. Tymczasem możliwości mieszkaniowe w dużym stopniu zależą od odziedziczonej z poprzednich epok infrastruktury mieszkaniowej. Późna epoka przemysłowa pozostawiła wiele dużych, masowych wręcz budynków blokowych, zorganizowanych jak kolektywne maszyny do mieszkania, a właściwie noclegu. Te warunki nie odpowiadają dziś, ani pierwszej ani drugiej z tych współczesnych tendencji. Nie są wygodne dla życia blisko miejsca pracy i nie odpowiadają własnym potrzebom i aspiracjom. Dlatego 6

7 też ludzie, gdy są poproszeni o narysowanie domu najczęściej odrzucają blok mieszkaniowy, mimo, że w nim rzeczywiście mieszkają. Już prędzej wskażą na dawną kamienicę miejską, lub jeszcze częściej na miniaturę takiej kamienicy osadzoną w przyrodzie. Czy europejski dom może być taką metaforą dla całej Europy? To najbardziej hipotetyczne założenie naszej pracy. Obserwacja warunków zamieszkania Europejczyków na tle warunków mieszkańców innych kontynentów pozwala przypuszczać, że europejski dom, a także europejskie miasto i europejska wieś, mimo różnic jakie dzielą poszczególne części kontynentu, jego Zachód i Wschód, a zwłaszcza jego Północ i jego Południe są na tyle podobne, że można je traktować jako wyraźne wyróżniki tego kontynentu. W materiale empirycznym powinniśmy zatem oczekiwać raczej podobieństw wizji domu, niż zasadniczych różnic. Czy to się potwierdzi badania winny okazać. 2. Badania W badaniach tych zajmujemy się świadomością osób młodych, studentów, którzy jeszcze sami nie stworzyli swego domu, lecz żyją przestrzeni zorganizowanej przez dorosłych, a także myślą o domu w kategoriach przekazanych im przez starszych. Ich domy realne są różne od domów wirtualnych. Które z nich mają większy wpływ na kształtowanie się idei domu? Jeżeli silniejsze jest własne doświadczenie domu, domy dzieci będą poważnie różnić się od domów dorosłych, jeżeli przekaz kulturowy jest silniejszy w umysłach dzieci ugruntowały się obrazy domów o których one tylko słyszały, ale w nich nigdy nie żyły, lub co najwyżej doświadczały ich wyjątkowo. 3. Źródła Prezentujemy tu wyniki badań pilotażowych. Ich celem było otrzymanie rysunków domów, które odpowiadają ich najbardziej schematycznym wyobrażeniom. Badani proszeni byli o narysowanie własnych wizji domu. 7

8 Tam gdzie słowo dom znaczyło w miejscowym języku zarówno dom własny (home), jak i tylko budynek (house) proszono o narysowanie jednego i drugiego. W większości jednak przypadków taka dwoistość nie występowała 8. Jednak w 6-ciu przypadkach rysowano tylko wnętrze mieszkania, lub wnętrze mieszkania obok wizji domu. Takie produkowanie dwu rysunków występowało najczęściej tam, gdzie reprezentantem pierwszego rysowanego domu był blok mieszkaniowy; tam ma drugiej stronie przedstawiano rysunek budynku małego wolno stojącego domu, Na ogół dom był bardziej domem własnym, niż tylko budynkiem. Antycypacja tych różnic pojęciowych była istotna, ponieważ postanowiliśmy przeprowadzić badania międzynarodowe. Zgromadzone 198 rysunki domów pochodzą od młodych osób pochodzących z 16-tu krajów, z których 13 to kraje europejskie. Badania są kontynuowane i będziemy się starać poważnie poszerzyć nasze spektrum, lecz i tak w tej chwili dysonujemy rysunkami z wielu różnych stron Europy 9. Badani byli studenci w wieku od 19 do 28 lat. Badanie studentów wynikło nie tylko z ich większej dostępności, lecz w pierwszym rzędzie z założenia, że badamy społecznie i osobowościowo dojrzałych ludzi, którzy jednak nie są w sytuacji wyboru swego przyszłego domu, lecz żyją w wyobrażeniach domów wyniesionych ze swej rodzinnej tradycji. 4. Metoda Badani proszeni byli o narysowanie własnej wizji domu. Zdawaliśmy sobie sprawę, że rysowanie wizji domu jest treścią nauczania z lat dzieciństwa. W pewnych krajach odbywa się to w niższych klasach szkół podstawowych, w innych jeszcze w przedszkolach, gdy dzieci są proszone o narysowanie domu z pamięci, proponując by obrazki te były możliwie swobodnie komponowane, na zasadzie skojarzeniowej, a także by były 8 Mamy sześć takich przypadków w materiale portugalskim i dwa w angielskim. W tych dwu wypadkach w językach narodowych występuje dwoistość oddzielająca dom rodzinny od budynku. Angielskie home and house, portugalskie casa i lar, japońskie ie na budynek i katei na dom wskazują odrębnie na jedno i drugie. W artykule tym nie analizujemy rysunków przedstawiających mieszkania. 9 Anglia 5, Austria 3, Białoruś 2,Bułgaria 39, Niemcy 5, Norwegia 8, Litwa 1, Polska 42, Portugalia 46, Słowacja 5, Szwecja 1, Turcja 8, Ukraina 2, Japonia 19, Kazachstan 3, USA

9 możliwie proste (użycie kwadratów, prostokątów i trójkątów). Na te schematyczne, proste obrazy dzieci narzucają pewne własne uzupełnienia, które świadczą o kierunkach ich myślenia. Ta procedura została podczas badań przywołana. Metodyczną trudnością była interpretacja tych obrazków. Będziemy tu stosować dwie drogi postępowania. Pierwsza to wydobycie i skomentowanie jawnych treści tych rysunków, a więc tego, co tam świadomie zostało zapisane. Droga druga jest bardziej skomplikowana i przez to wyniki jej mogą być kwestionowane. Odwołujemy się tu do najprostszych sugestii płynących z interpretacji psychologicznych, którymi posługuje się współczesna grafologia. Ta nie wszędzie uznawana dziedzina wiedzy posługuje się rysunkami domu, a także postaci ludzkiej dla oceny psychiki osoby, której pismo grafolog analizuje. W najprostszych ujęciach zwraca ona uwagę na podział obrazu na część lewą, która odpowiada treściom żeńskim według typologii Junga 10, i cześć prawą męską, oraz podziału na górę rysunku co odpowiada sferze wyobraźni i fantastyki oraz dolna- realistycznej i pragmatycznej 11. Z grafologii również czerpiemy sugestię, że linie ostre wyrażają agresję, gdy linie miękkie aprobatę, a także założenie, że rysowanie linią ciągłą dowodzi całościowości i zgodności, gdy stosowanie linii przerywanych rozdzielania i sprzeczności, oraz, że niekompletność rysunku dowodzi dezaprobaty dla jego przedmiotu. Celem naszych analiz jest ukazanie cech wspólnych występujących w tak pozyskanym materiale, gdy analiza psychologiczna poszczególnych autorów nie była naszym celem. 10 Monique Genty: L etre et l ecriture dans la psychologie jungienne. Edition Masson, Paris,

10 5. Ogólna charakterystyka materiału Przyjęta perspektywa kulturowo-porównawcza nie ujawniła wyraźnych tendencji różnicujących. Osobny przypadek stanowi Japonia, choć występuje tam wiele nieoczekiwanych podobieństw do materiału europejskiego. Domy z różnych nawet bardzo odległych kierunków są podobne Są to na ogół samodzielne budynki, względnie niskie, często osadzone w krajobrazie. Ich miejsca na rysunku, a więc wielkość przestrzeni, jaka zajmują różnią się, co dowodzi ich znaczenia dla rysującego, lecz różnice te nie podlegają, na ogół uwarunkowaniom kulturowym; można co najwyżej zauważyć, że domy angielskie i norweskie zajmują więcej miejsca na rysunku, są dla rysującego ważniejsze, niż na rysunkach pochodzących z innych krajów, gdzie bądź otoczenie przyrodnicze i elementy krajobrazowe zajmują więcej miejsca, jak na przykład w przypadku domów portugalskich i tureckich, bądź pozostają niewypełnione, co świadczy o braku wyobrażenia o tym, czym taki dom jest. Można by powiedzieć, że dla rysowników z Północy Europy domy są ważniejsze, gdy dla rysowników z Południa krajobrazy, w jakich zostały zlokalizowane. Również domy górskie wyróżniają się swą budową i to w całym materiale są one inne niż domy nizinne. 6. Dom jako symbol Kilka znaczących rysunków traktuje dom jako symbol kraju i miejsca. Tu najbardziej zwracającym uwagę jest jeden z portugalskich rysunków, gdzie nie mamy domu, lecz mapę Europy widzianą z Portugalii (Rys. 1 Portugalia 40). Tam Półwysep Iberyjski znajduje się w centrum. To mój dom-portugalia. To przykład omfalizmu badanego przez Everetta M.Rogersa i Thomasa M. Steinfatta Max Pulver: Symbolik der Handschrift. Zurich, 1931; Ania Teillard: L ame et l ecriture. Editions Traditionalles, Paris, Everett M.Rogers, Thomas M.Steinfatt :Intercultural communication. Weaveland Press, Prospect Hills, 1999,s

11 Drugi rysunek tego rodzaju pochodzi z Litwy, gdzie młody student narysował dom na mapie Litwy, z zaznaczeniem krajów sąsiednich i wybrzeża Bałtyku. To mój Litwa, lecz dom konkretny.(rys. 2 Litwa 1) Trzeci rysunek pochodzący z Krakowa, stanowiący parafrazę herbu miasta wpisanego w Planty. Ten dom to średniowieczna baszta obronna, z której droga prowadzi ku ułożonym w krąg drzewom (Rys. 3. Polska 6). Czwarty pochodzi ze Śląska tu nie budynek, lecz grupa rozbawionych dzieci igrających na łące stanowi dla autorki dom- sytuację radosnej wspólnoty. Tu dom to wspólnota ludzka. Piąty pochodzący z Bułgarii przedstawia piramidę, trudno wyjaśnić to skojarzenie. W końcu jeszcze inna bardzo osobista symbolizacja na rysunku pochodzącym z Norwegii. Tu sylweta piętrowego została zdeformowana na kształt wykrzywionej boleśnie ludzkiej twarzy, przypominającej słynny Krzyk Edwarda Muncha. To dom człowiek, człowiek cierpiący. 7. Dom w krajobrazie Domy w swej przewadze są usytuowane w krajobrazie wiejskim. Do wyjątków należą domy w krajobrazie miejskim, lecz nigdy nie są one wyraźnie obecne w ciągach ulic. Mamy tu dwa interesujące wyjątki. Pierwszy narysowała Amerykanka zamieszkała w Krakowie, który połączyła swój miejski dom z drogą prowadzącą do krakowskiego Rynku, z jego sylwetą. Drugi pochodzący z Portugalii nie dom lecz przedmiejskie osiedle z zaznaczonymi ciągami komunikacyjnymi uliczkami to nie dom, ale plan osiedla. Wiejskie krajobrazy są różne od licznych domów w górach, po domy na nizinach, aż po domy na brzegami morza, rzeki, a także bardzo często stawu, lub sztucznego basenu. Krajobrazy są różne. Często dramatyczne zwłaszcza górskie, pod sielskie zwykle ogrodowe, kultywowane. W krajobrazie są czasem ludzie, częściej 11

12 zwierzęta psy, w mieście koty, ptaki, ale także maszyny tu przeważają samochody, czy maszyny do kultywacji ogrodu. Na domami świeci słońce, latają ptaki, unoszą się liczne i dobrze zarysowane chmury. 8. Domy wiejskie, domy miejskie Domy wiejskie zdecydowanie przeważają. Mamy tradycyjne domy jednokondygnacyjne, lecz coraz liczniej pojawiają się domy dwu i trzy kondygnacyjne, małe domy typu miejskiego w wiejskim krajobrazie. W końcu nowoczesne wiejskie rezydencje, otoczone silnym płotem, lub murem i wyraźnie zaznaczoną bramą. Kilka domów z Bułgarii otoczonych jest wysokim murem. Domy miejskie są dwojakiego rodzaju. Są tam stare miejskie kamienice z narysowanymi fragmentami ulic, oraz domy bloki z wywołanym przez rysownika życiem mieszkańców, często wyjątkowym odświętnym. Właśnie bloki stanowią przykład budownictwa kolektywnego. Anna Karwińska pisze: Dla cywilizacji kolektywistycznych charakterystyczna jest dominacja przestrzeni publicznej, zorganizowanej i urządzonej zgodnie z przyjętą przez rządzące centrum koncepcją potrzeb i preferencji ogólnospołecznych. Dla tego typu cywilizacji przestrzeń osobista, prywatna ma znaczenie drugorzędne, jest poddana kontroli, często reglamentowana. Dla cywilizacji o wyraźnej dominancie indywidualistycznej charakterystyczny jest dom wolnostojący, jednorodzinny, a potrzeba izolacji i prywatności akceptowana. Dla cywilizacji kolektywistycznych jest to raczej zabudowa zbiorowa (czasem typu koszarowego ), które sprzyja redukowaniu samodzielności i intymności życia prywatnego i rodzinnego. 13 Jak pokażemy niżej kwalifikowanie bloku do domów wywołuje wątpliwości u rysujących. Dom dla nich kojarzy się z indywidualnym jego użytkownikiem, zwykle rodzin, należy do cywilizacji o dominancie indywidualistycznej. 12

13 9. Domy trzech epok Można powiedzieć, że zgromadzone rysunki przedstawiają domy trzech epok: tradycyjny dom wiejski epoki agrarnej, domy miejskie, tu najczęściej bloki epoki industrialnej, oraz rezydencje wiejskie, czy podmiejskie epoki post-industrialnej. Domy wiejskie w pewnymi wyjątkami nie są domami tradycyjnych rolników, to raczej domy osób, które uprawiają swoje warzywne ogrody, czy sady, znacznie rzadziej domy farmerskie, z budynkami gospodarczymi i podwórzem (Rys. 4,Polska 3). Domy miejskie to albo domy mieszczańskie, kamienice, gdzie zaznaczono życie na ulicy, ale zarazem miejsce, gdzie swobodnie żyją ich mieszkańcy. A także bloki. Tam jednak indywidualizm rysujących często dochodzi do głosu,a słowem dom opatruje się dwa małe okna w bloku. Rysujący zdają sobie sprawę, że bloki to zgromadzenia wielu osób, rysują ich przed blokami w jakiejś kolektywnej aktywności. Dla rysownika z Białorusi to manifestacja państwowa ludzie maszerują, niosą transparenty, na bloku powiewają flagi narodowe (Rys. 5, Białoruś 1). Dla rysownika z Polski ta aktywność do święto rodzinne, czy przyjaciół, którzy bawią się na ulicy, tańczą. Dla rysownika z Portugalii blok otoczony jest parkingami, a jedyny ruch na ulicy to przechodnie i samochody, na ścianie domu zaznaczono graffiti W końcu szczególny blok z Bawarii położony wśród pięknych gór nowoczesny blok, z którego wystają anteny telewizyjne. (Rys. 6, Niemcy 2) Jest to dom o ambiwalentnej orientacji ku widocznej w okna przyrodzie i ku wirtualnemu światu telewizji i mediów. To symbol wirtualnego nomadyzmu na swój sposób przypominający obraz afrykańskiego nomada na wielbłądzie, który podróżuje przez pustynię wioząc przytroczoną do siodła wielką antenę satelitarną i rozmawiającego przez telefon komórkowy. Bloki miejskie, czy wtopione w krajobraz 13 Anna Karwińska :Dom, maszynopis 13

14 odwracają nas od najbliższego otoczenia, izolują od przestrzeni i wymuszają grupową aktywność społeczną, albo zamykają nas w ciasnych pomieszczeniach, w których toczy się życie prywatne. To domymieszkania, co występuje w materiale nie tylko tam, gdzie występuje słownikowe rozdzielenie na home i house. To mieszkańcy bloków często rysują jako dom swoje małe mieszkanie, pełne poupychanych telewizorów i komputerów. Gdy pytałem badanych studentów co rysują, gdy mieszkają w blokach wielu z nich przyznało, że narysowali wolno stojący dom, który widzi ze swego okna. Pojęcie domu nie kojarzy im z blokiem, w którym mieszkają. W końcu domy rezydencje. Przypominają małe warownie, zamknięte przed intruzami, o wysoko umieszczonych niskich, lecz szerokich oknach jakby strzelnicach, skąd można obserwować świat zewnętrzny, ale trudno przez nie obserwować życie w domu. Domy te mają wyraźnie zaznaczone zamknięte metalowymi bramami garaże, do których prowadzi wyraźna agresywna, bo prosta droga, a często stoi samochód, lub maszyna do ścinania trawy. Droga dla pieszych jest bardziej przyjazna, nawet kręta, lecz mniejsza i jakby mniej ważna. (Rys.7 Polska 1) Ten domy zwłaszcza na Południu (Portugalia) mają swe sztuczne baseny kąpielowe. Ogrody kwiatowe są wyraźnie dla ich mieszkańców, nie dla przechodniów. 10. Wygląd domu i jego struktura. Klasyczny ideał domu nawiązuje to zrównoważonego w swych funkcjach domu wiejskiego. Parterowy, bez widocznej podmurówki, ze spadzistym dachem, dużych oknach na ogół nisko osadzonych, drzwiach centralnie umieszczonych, łatwo dostępnych dla przybysza. W oknach firanki, lecz nie zasłaniające życia w wewnątrz. Taki dom jest jednak coraz rzadszy. Domy różnią się w zależności od krajobrazu, w którym są osadzone. Są różne tego przyczyny. Pierwsze to położenie w krajobrazie, tu odmienne są domy w górach. Wysoka podmurówka, wejście po schodkach, często z 14

15 boku, nie raz nie widoczne z zewnątrz, osłonięte skośnym do drogi gankiem- trudno dostępny. Niektóre z nich zwłaszcza na rysunkach z Portugalii umieszczone są szczytach pagórków. Okna wysoko umieszczone, trudno do nie zajrzeć, co pozwala także suszyć drewno pod zadaszonymi oknami. Inne to domy nad wodą. Te są na ogół wysokie piętrowe, dobrze osłonięte od wiatru. Osobny jest typ domów szczytowych, występujących na Słowacji. Usytuowane szczytem do drogi, co powoduje, że zasłonięte od drogi podwórze stanowi własna prywatną przestrzeń nie dostępną dla obcych. W końcu domy tureckie, niektóre co prawda, to raczej niskie rozlegle baraki, odgrodzone wysokim płotem, lub murem z dużym podwórzem terenem prywatnego życia mieszkańców. 11.Dom i jego otoczenia Wiele osób nie narysowało otoczenia domu. Stoją one samotnie, w pustej przestrzeni. Ci, którzy od tego odstąpili rysują trawnik, często z kwiatami, grządki ogrodowe, na podwórkach maszyny i pojazdy. Coraz ważniejszym elementem jest samochód, który ma garaż, na ogół stojący obok domu, czasem jednak część domu, stanowiący jego ważny element. Otoczenie to także zwierzęta: najczęściej psy w swych budach, ptaki tu zwłaszcza kaczki na stawach, a także ptaki lecące gdzieś w górze. Słońce na ogół jasno świeci, chmury są dobrze zaznaczone, lecz nie przykrywają słońca. To wszystko dzieje się wokół domów tradycyjnych, lub nowych domówrezydencji, gdzie sielski, lecz komfortowy wypoczynek jest ważnym elementem domu. Najbardziej puste otoczenie mają podwyższone stojące na wsi domy o standardzie miejskim, tak zwane kamienice te nie są ukierunkowane na otoczenie, są samotne. 12. Dom i świat zewnętrzny Wiele domów nie ma dróg, które by do nich prowadziły. Dla ich autorów świat zewnętrzny nie jest ważny, choćby nawet, jak w pięknym domu z Austrii, szeroka brama i świetliste okna zapraszały do odwiedzin. To jakby 15

16 brak otwarcia na ludzi tradycyjnej gościnnej struktury. Młodzi rysownicy nie dostrzegają, że ich archetypowe domy mogą być otwarte na ludzi z zewnątrz. Wydaje się, że mniej boją się ludzi mieszkańcy starych domów miejskich, do których prowadzą ulice. Powrót do archetypowego domu w jego dawnych funkcjach otwartości i gościnności wydaje się trudny. 13. Różnice narodowe Pewne różnice narodowe występują. Są one trudne do wychwycenia w tym materiale, ze względu na jego wielkość. Tam gdzie mamy więcej przykładów ukazuje się jednak mylące zróżnicowanie. Dotyczy to domów polskich. Mamy tu dużą rozmaitość domów. Od poszlacheckich dworków, poprzez zagrody chłopskie, aż po domy w górach, nad jeziorami, czy w końcu z całą rozmaitością przeniesionych na wieś małych kamienic miejskich. Osobną grupę stanowią nowe rezydencje. Podobne wrażenie robią, liczniej reprezentowane domy portugalskie, choć trudno mi je tak szczegółowo analizować. Pewne cechy narodowe dadzą się spostrzec. W Portugalii dominuje dom usytuowany na szczycie wzgórza, lub położony blisko wody. (Rys 8,Portugalia 5a lub Portugalia 6) W Anglii wyraźnie widać oddzielenie domu od świata zewnętrznego przez mury, płoty i zamknięte bramy, lecz wszędzie tu jest zaznaczony kontakt ze światem zewnętrznym. (Rys.9 Anglia 5) W Norwegii domy są ważne, duże, dominujące i mało gościnne. (Rys 10, Norwegia 1) W Turcji i Słowacji zwraca uwagę pomysłowość rysowników, gdy chodzi o inwencje w tworzeniu własnych form i dekorowania fasad. Czy jest to wyraz tendencji do własnego tworzenia wzorca domu przez jego mieszkańca, miast korzystać z propozycji architektów, dowód ubóstwa, które prowokuje do własnej inwencji właściciela? trudno orzekać. Takich prób brak w materiale polskim. Widoczne w naszym krajobrazie fantazyjne 16

17 domy pełne baszt, wymyślnych ozdób, mauretańskich balkonów nie trafiają do polskich rysowników. Dwa takie domy występują na rysunkach z Bułgarii. Być może znajdziemy je, gdy zgromadzimy większy materiał źródłowy. 14. Domy realne a domy wirtualne Gdy pokazałem rysunki grafologowi zwrócił mi uwagę na to, że znaczna ich część lokuje domy, a zwłaszcza ich otoczenie na górnej połowie zarysowanej kartki. W miarę jak rysownik zbliżał się ku dołowi strony jego inwencja gasła. Góra to fantazja, wyobraźnie, życzenie, dół to przeżyta rzeczywistość, doświadczenie. A zatem duża liczba naszych domów to domy wirtualne takie, jakie chcemy znać, ale nie wiemy co z nimi robić. Uwagę tę potwierdza analiza kulturowa. Domy angielskie, gdzie istnieje swoisty kult wolno stojącego własnego domu, a także domy norweskie, gdzie mieszkańcy wsi są liczniejsi od mieszkańców miast, nasi rysownicy umieścili domy bądź na całej stronie, bądź na jej dolnej połowie. Tam dom jest realny, przeżyty doświadczony. W pozostałych krajach dominują wizje wirtualne. Młodzi europejscy studenci chcą mieć swoje domy, lecz nie mają z nimi własnego doświadczenia. To raczej domy z wakacji, krótkich pobytów u rodzin na wsi, czy z oglądanych obrazków. Interesujące jest jednak, że rysują takie domy, miast miejskie bloki, w których się wychowali. 15. Domy odrzucane Nie wszystkie rysowane domy są jednak chciane. Czytamy to z treści tych rysunków, które przedstawiają domy ponure, brzydkie a nade wszystko nie skończone. Co myśleć o człowieku, który nie dokończył rysunku swej archetypowej wizji miejsca własnego i bezpiecznego? Że nie było to ani miejsce własne, ani bezpieczne. Mamy pięć takich rysunków. Zatrzymajmy się przy dwóch z nich. Pierwszy to dom z Norwegii: duży trzykondygnacyjny dom z dwoma sterczącymi w niebo kominami. Na najwyższym piętrze tylko dwa okna, na 17

18 środkowym sześć prostych okien i drzwi, z których prowadzi na dół coś między schodami i drabiną. To być może dom wiejski -rolniczy, bo parter bez okien tylko z nie dorysowanymi drzwiami, zapewne pomieszczenia gospodarcze, brak jego zamknięcia, granicy wyznaczającej kontakt z ziemią. Po za tym pustka, nie ma otoczenia, ani krajobrazu. Dom osadzony w środku kartki. (Rys. 11, Norwegia 7) Drugi to dom z Portugalii blok. Nie zamknięty prostokąt dwanaście okien na czterech piętrach, w tym jedno okno opisane dom, a wysokości parterowej nie zamknięty prostokąt nie wiadomo, czy przejście, czy parter, brak oddzielenia od ziemi. To nie chciany blok, w którym dom sprowadza się do jednego okna. Dobry komentarz do patologii blokowisk. Trzeci też z Portugalii- - dom duży wolno stojący, lecz nie dokończony; brak mu linii oddzielającej go od gruntu, w rezultacie dół budynku nie istnieje. Osobny przypadek odrzucenia stanowi, zamiast domu, psia buda z wesołym jego mieszkańcem czy to znaczy, że na dom może pozwolić sobie zwierzak, nie zaś człowiek? W końcu to wspomniany wyżej dom norweski na kształt ludzkiej wykrzywionej twarzy. 16 Domy z innych kontynentów jako tło porównawcze Japonia Nieprzygotowanego obserwatora zaskoczy wiele podobieństw między modalnym domem z Japonii a domami europejskimi. Na 19 rysunków z Japonii większość(10) to domy, które z powodzeniem mogłyby stać gdzieś w Europie. Potwierdza to przypuszczenie, że mieszkalna architektura jest jednym z produktów europejskiego kolonializmu, a budowniczowie europejscy ze swoją prostą geometrią organizowania przestrzeni byli jedynymi z najgłębszych kolonizatorów. W Japonii mówi się o westernizacji budownictwa mieszkalnego i jako na wzór wskazuje się Stany Zjednoczone. Wychowany w Stanach Zjednoczonych Japończyk, Profesor 18

19 z Hiroszimy pisze: japońskie domy są w wielu przypadkach podobne do domów amerykańskich, lecz są mniejsze w znaczeniu wielkości budynku i działki W tym materiale przeważają kwadratowe lub prostokątne domki lub prostokątne wolno-stojące kamienice. Ale już pozostałe rysunki, a także detale tych podobnych do europejskich wskazują na inną wręcz filozofię budowania. Gdy w porównaniu z materiałem japońskim budownictwo europejskie wydaje się podporządkowane liniom prostym, technologii pionu i wasserwagi, które narzucają porządek całemu budynkowi, wprowadzając w nim wszędzie kąty proste, to budynki japońskie przedstawiają się jako układy osobnych całości zbudowanych według swoich wewnętrznych zasad i połączonych w jeden kompleks z przyczyn ograniczoności przestrzeni, lub też istniejących obok siebie niezależnie. Te budynki istnieją według swych odrębnych zasad, a ich wzajemna bliskość wynika z możliwości ich połączenia, a nie z organicznych związków. Stąd też europejskie proste płaszczyzny i piony nie odgrywają tu roli warunków na pomyślne połączenie podobnych kształtów w jedną bryłę. Czemu zawdzięczamy formy tych podstawowych elementów budynku? Przyczyn może być wiele, a jedną z pewnością jest zamiłowanie do linii półkolistych, a nawet okrągłych, łagodnych skosów i elips. Takie formy narzuca naturalny budulec, który jest mniej poddany obróbce niż w Europie. Na przykład Dom Japonia 9 zbudowany jest drewna, a jego dach z nieobrobionych drewnianych bali zachowujących przez to swoje obłości. Ich szczelne połączenie powoduje, że dach jest nieprzenikalny dla deszczu, lecz sam jego kształt jest obły i to zarówno w poszczególnych elementach, jak i w całości (Rys. 12, Japonia 9). Budowane w bali domy polskich górali przypominają te japońskie konstrukcje tylko tam, gdzie obłość bali nie wchodzi w konflikt z prostymi liniami ścian czy płaszczyzn dachu. I tu również wielką uwagę poświęca się wypełnianiu szpar pomiędzy balami. Ale w Europie zwycięża prosta płaszczyzna, gdy w Japonii obłość budulca. 19

20 Dalszą tego konsekwencją jest półkolistość dachów tradycyjnych budynków przypominających pagody czy świątynie: dach łagodnie opada, lecz ma swoje łagodne przełamanie, które powoduje, że jego zakończenie jest nieco wyżej położone, niż bardziej środkowo położone części dachu. Pomieszczone na takim dachu małe figurki bogów - opiekunów nie układają się w spadającą ku dołowi linię prostą, lecz stanowią rodzaj elipsy. Takie obłe domy łączone są w kompleksowe całości, w których jednak struktury poszczególnych elementów są widoczne. Nawet rysowane przez studentów mieszkalne bloki nie reprezentują europejskiej geometrii prostych sześcianów, lecz przedstawiają się jak połączona ze sobą struktura obłych domków pięter. Nawet wielopiętrowe domy mieszkalne Japończyków wyglądają jak zespoły niezależnych od siebie domów, każdy stanowiąc osobną całość. Ich konfiguracje są osobliwe i fantazyjne. Odpowiada to zapewne zasadom wewnętrznego funkcjonowania poszczególnych części. Wszędzie dom to układ kilku takich budynków w jakiś sposób ze sobą złączonych, a pełniących różne funkcje na przykład domu mieszkalnego i garażu w domach nowoczesnych. Nawet tam, gdzie domy japońskie przypominają wzorce zachodnie mamy do czynienia z dużą rozmaitością detali. Na szczególną uwagę zasługują drzwi, a zwłaszcza okna, różnej wielkości i różnego położenia. To już nie europejski sześcian wypełniony linearnie położonymi kwadratami takiej samej wielkości okien, lecz wariacja okien na różnych poziomach różnych wielkości i kształtów. Japońskie domy stanowią ważne wewnętrzne całości w niewielkim stopniu połączone ze światem zewnętrznym. Tylko na jednym rysunku z domu prowadzi na zewnątrz ścieżka, znak otwarcia na świat zewnętrzny ( Japonia 11). W znakomitej większości domy nie otwierają się na otoczenie, są same dla siebie. Nawet, co istotne, nie zaznaczono ich wyraźnych granic, ani to w postaci ogrodzeń, czy murów, ani też wyraźnie 20

Zobacz, zachwyæ siê... Zamieszkaj! ul. Zagrodnicza, Strachocin, Wroc³aw

Zobacz, zachwyæ siê... Zamieszkaj! ul. Zagrodnicza, Strachocin, Wroc³aw Zobacz, zachwyæ siê... Zamieszkaj! ul. Zagrodnicza, Strachocin, Wroc³aw Nasze osiedle - położone jest przy ul. Zagrodniczej, spokojnej, wewnętrznej uliczce na Strachocinie. Wokół dominuje zabudowa jednorodzinna,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz nr 4. Autor scenariusza: Olga Lech. Blok tematyczny: Zima w przyrodzie

Scenariusz nr 4. Autor scenariusza: Olga Lech. Blok tematyczny: Zima w przyrodzie Autor scenariusza: Olga Lech Blok tematyczny: Zima w przyrodzie Scenariusz nr 4 I. Tytuł scenariusza: W górach. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące): polonistyczna, matematyczna,

Bardziej szczegółowo

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego Zasady rzutowania prostokątnego metodą europejską Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Wiadomości ogólne Rzutem nazywamy rysunkowe odwzorowanie przedmiotu lub bryły geometrycznej

Bardziej szczegółowo

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych i secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

WZORU PRZEMYSŁOWEGO PL 15734 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY (19) PL (11) 15734. (51) Klasyfikacja: 06-05. (21) Numer zgłoszenia: 15702

WZORU PRZEMYSŁOWEGO PL 15734 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY (19) PL (11) 15734. (51) Klasyfikacja: 06-05. (21) Numer zgłoszenia: 15702 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11) 15734 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 15702 (22) Data zgłoszenia: 26.11.2009 (51) Klasyfikacja:

Bardziej szczegółowo

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI PRACA BADAWCZA autor Agnieszka Duszeńko Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki 2005 Na płaszczyźnie: Najpopularniejsza, powszechnie znana wersja twierdzenia

Bardziej szczegółowo

Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu

Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu Projektowanie w krajobrazie: - zurbanizowanym -otwartym Zakres tematyczny prac projektowych: 1. Koncepcja projektowa wybranego elementu

Bardziej szczegółowo

UCIECZKA OD BETONOWYCH KURORTÓW

UCIECZKA OD BETONOWYCH KURORTÓW UCIECZKA OD BETONOWYCH KURORTÓW Stwórz wymarzone miejsce dla siebie i najbliższych w jednym z najpiękniejszych zakątków nad polskim morzem. Komfortowe domy jednorodzinne oraz przestronne apartamenty to

Bardziej szczegółowo

Turystyka zrównoważona na Podlasiu

Turystyka zrównoważona na Podlasiu Turystyka zrównoważona na Podlasiu Eugeniusz Wiśniewski Podlaskie Stowarzyszenie Agroturystyczne Z uwagi na cenne walory przyrodnicze, kulturowe i etniczne, turystyka stała sięważnądziedzinągospodarki

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Warszawa ul. Ratuszowa 7/9. Nieruchomość na sprzedaż

Warszawa ul. Ratuszowa 7/9. Nieruchomość na sprzedaż Warszawa ul. Ratuszowa 7/9 Nieruchomość na sprzedaż PODSTAWOWE INFORMACJE Miejscowość Warszawa Ulica, nr budynku ul. Ratuszowa 7/9 Powierzchnia budynków Nieruchomość jest zabudowana budynkami o łącznej

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan)

Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan) Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan) Prawidłowa dokumentacja materiału ceramicznego ma na celu odtworzenie pierwotnego kształtu i wyglądu naczynia. Rysunek

Bardziej szczegółowo

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie:

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie: Repozytorium służy do przechowywania plików powstających przy pracy nad projektami we w miarę usystematyzowany sposób. Sam mechanizm repozytorium jest zbliżony do działania systemu plików, czyli składa

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Płaskie figury geometryczne W królestwie figur.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Płaskie figury geometryczne W królestwie figur. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Opowiedz mi bajkę Bajki i legendy. tygodniowy Temat dnia Płaskie figury geometryczne W królestwie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH

MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH Dowodzenie twierdzeń przy pomocy kartki. Część II Na rysunku przedstawiony jest obszar pewnego miasta wraz z zaznaczonymi szkołami podstawowymi. Wyobraźmy sobie, że mamy przydzielić

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek Granice w procesie wychowania Iwona Janeczek Czym są granice? w świecie fizycznym są to płoty, szlabany, żywopłoty; informują o tym gdzie zaczyna się moja własność; w świecie duchowym są równie rzeczywiste,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY

MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY Moje Miejsce Pracy - Barometr Biurowy to prekursorskie badanie pracowników biurowych przeprowadzone metodą telefonicznych, standaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+

Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+ Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+ Elementy gry: Plansza z ramką z dziewięcioma polami z Mi 1 sztuka Plansza z ramką z dziewięcioma polami z Ryśkiem 1 sztuka Karty z kwiatkami 72

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Zakład Informacji Przestrzennej Inżynieria Środowiska INSTRUKCJA KOMPUTEROWA z Rysunku technicznego i geometrii wykreślnej RYSUNEK TECHNICZNY

Bardziej szczegółowo

Położenie obszaru. Projekt rewitalizacji. Warszawa. Uwarunkowania położenia 2011-02-07. ul. Okopowa. Żoliborz. Śródmieście. Wola.

Położenie obszaru. Projekt rewitalizacji. Warszawa. Uwarunkowania położenia 2011-02-07. ul. Okopowa. Żoliborz. Śródmieście. Wola. Projekt rewitalizacji Warszawa ul. Okopowa Malwina Wysocka nr 38080 Położenie obszaru Dzielnica: Wola Na granicy z Żoliborzem i Śródmieściem Ograniczony ulicami: Stawki, Okopową oraz Al. Jana Pawła II

Bardziej szczegółowo

... Które analizy w kalkulatorze możesz wykonać, by odpowiedzieć na to pytanie?

... Które analizy w kalkulatorze możesz wykonać, by odpowiedzieć na to pytanie? Analiza studiów przypadku Gimnazjum J Gimnazjum J jest zlokalizowane w dużym mieście na prawach powiatu (powyżej 500 tys. mieszkańców). Jest to jedna z ponad 70 szkół gimnazjalnych w tym mieście i ponad

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA REWITALIZACJI PODWÓREK XIX-WIECZNEJ ZABUDOWY MIESZKANIOWEJ NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KWARTAŁÓW PRZY ULICY JAGIELLOŃSKIEJ W SZCZECINIE

KONCEPCJA REWITALIZACJI PODWÓREK XIX-WIECZNEJ ZABUDOWY MIESZKANIOWEJ NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KWARTAŁÓW PRZY ULICY JAGIELLOŃSKIEJ W SZCZECINIE MGR INŻ. ARCH. KRAJ. KAROLINA TURBACZEWSKA Tel. 509508209 e-mail: botanica@wp.pl W 2008 roku skończyłam Akademię Rolniczą w Szczecinie na kierunku Architektura Krajobrazu. Od tego czasu pracuję jako wolny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

RODZINNY ZAKĄTEK. PAWŁOWICE ul. Stawowa. Objęta programem Inwestuj w nieruchomości. Rządowe dopłaty Mieszkanie dla młodych. Mieszkania z ogrodem

RODZINNY ZAKĄTEK. PAWŁOWICE ul. Stawowa. Objęta programem Inwestuj w nieruchomości. Rządowe dopłaty Mieszkanie dla młodych. Mieszkania z ogrodem RODZINNY ZAKĄTEK PAWŁOWICE ul. Stawowa Rządowe dopłaty Mieszkanie dla młodych Mieszkania z garażem Mieszkania z ogrodem Objęta programem Inwestuj w nieruchomości Program Zamień Stare na Nowe RODZINNY ZAKĄTEK

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. "Tacy jak my".

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. Tacy jak my. 1 Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży "Tacy jak my". Dialog oznacza, że ludzie wyszli z kryjówek, zbliżyli się do siebie, rozpoczęli wymianę zdań. ( ) Nikt nie zamyka się w kryjówce

Bardziej szczegółowo

X Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów

X Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów www.omg.edu.pl X Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów Zawody stopnia pierwszego część korespondencyjna (10 listopada 01 r. 15 grudnia 01 r.) Szkice rozwiązań zadań konkursowych 1. nia rozmieniła banknot

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś STRUKTURA WYKORZYSTANIA CZASU WOLNEGO A STAN ZDROWIA DZIECI I MŁODZIEŻY mgr inż. Janusz Trepkowski 1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś 1.1 Formy wykorzystania czasu wolnego. Do najbardziej spotykanych

Bardziej szczegółowo

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Marek Kaczmarzyk Pracownia Dydaktyki Biologii Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski Przekaz pozagenetyczny - gatunkowa przypadłośd

Bardziej szczegółowo

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry OFERTA NAJMU Ul. Opolska 16 Tarnowskie Góry 1 Szanowni Państwo, Mamy przyjemność przedstawić Państwu ofertę najmu całej powierzchni zabytkowej kamienicy położonej w centrum Tarnowskich Gór. Mając na uwadze

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 3. Spór o uniwersalia Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Nieco semiotyki nazwa napis lub dźwięk pojęcie znaczenie nazwy desygnat nazwy każdy

Bardziej szczegółowo

FINAŁ 17 IGRZYSK MATEMATYCZNYCH SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH. Zadania dla klasy 6

FINAŁ 17 IGRZYSK MATEMATYCZNYCH SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH. Zadania dla klasy 6 FINAŁ 17 IGRZYSK MATEMATYCZNYCH SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH Zadania dla klasy 6 Na rozwiązanie pięciu zadań masz 90 minut. Kolejność rozwiązywania zadań jest dowolna. Maksymalną liczbę punktów możesz uzyskać

Bardziej szczegółowo

5 Sypialnie, 3 Łazienki 191,45 m 2

5 Sypialnie, 3 Łazienki 191,45 m 2 5 Sypialnie, 3 Łazienki 191,45 m CONSTRUCTON 11,66 m 6,40 m 16,36 m 5,41 m,30 m "" 6,11 m 9,07 m 3,44 m 3,04 m 16,09 m 7,81 m 16,50 m 7,98 m 13,06 m i schody 5 Sypialnie, 3 Łazienki 191,45 m 5,99 m Czwarta

Bardziej szczegółowo

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu Zespół pałacowo parkowy w Dąbrówce Wielkopolskiej, gm. Zbąszynek woj. lubuskie Neorenesansowy pałac hrabiów Schwarzenau i park krajobrazowy w zespole pałacowym,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

O INWESTYCJI. ATRIUM PARK - Nowa inwestycja przy ulicy Bociana w Krakowie.

O INWESTYCJI. ATRIUM PARK - Nowa inwestycja przy ulicy Bociana w Krakowie. O INWESTYCJI ATRIUM PARK - Nowa inwestycja przy ulicy Bociana w Krakowie. Okolica ul. Bociana jest znana w Krakowie głównie z powodu powstałych w tym rejonie oryginalnych i wysoko ocenianych projektów

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

KONKURS Z MATEMATYKI DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH 2011/2012

KONKURS Z MATEMATYKI DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH 2011/2012 ... pieczątka szkoły... kod pracy ucznia KONKURS Z MATEMATYKI DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH 2011/2012 ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu! Witaj na etapie szkolnym konkursu matematycznego. Przeczytaj uważnie instrukcję

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy?

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy? Budowa świec Wielu inwestorów od razu porzuca analizę wykresów świecowych, ponieważ na pierwszy rzut oka są one zbyt skomplikowane. Na szczęście tylko na pierwszy rzut oka. Jeśli lepiej im się przyjrzeć

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Afryki Subsaharyjskiej

Afryki Subsaharyjskiej Dostęp do edukacji w krajach Abstrakt Afryki Subsaharyjskiej Dostęp do edukacji jest podstawowym warunkiem rozwoju wszystkich państw. Szczególnie istotne jest nauczanie najmłodszych obywateli, bo to oni

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Szanowni Internauci,

Szanowni Państwo, Szanowni Internauci, Szanowni Państwo, Szanowni Internauci, Mija kolejny już rok działalności Schroniska dla zwierząt w Jeleniej Górze. 1 / 6 Robiąc podsumowanie ostatnich 12 miesięcy stwierdzam, że wiele udało nam się osiągnąć,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII W dniach 24 lipca- 6 sierpnia 2011r. uczestniczyłam w kursie metodycznojęzykowym pt. Teachers of English Course w ramach programu Comenius-

Bardziej szczegółowo

RESTAURACJA I APARTAMENTY ZA MUREM

RESTAURACJA I APARTAMENTY ZA MUREM RESTAURACJA I APARTAMENTY ZA MUREM...Są miejsca które wywierają niezapomniane wrażenia dlatego z ogromną radością pragniemy zaprosić Państwa do nowo powstałego, unikatowego zakątka Stworzyliśmy miejsce,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

OFERTA WYNAJMU LOKALI Zapraszamy do wynajęcia lokali w znanej kaŝdemu łodzianinowi nieruchomości, połoŝonej w centrum miasta przy ulicy Kopernika 22.

OFERTA WYNAJMU LOKALI Zapraszamy do wynajęcia lokali w znanej kaŝdemu łodzianinowi nieruchomości, połoŝonej w centrum miasta przy ulicy Kopernika 22. Kopernika 22 - Łódź OFERTA WYNAJMU LOKALI Zapraszamy do wynajęcia lokali w znanej kaŝdemu łodzianinowi nieruchomości, połoŝonej w centrum miasta przy ulicy Kopernika 22. Budynek frontowy posesji jest wpisany

Bardziej szczegółowo

NIERUCHOMOŚĆ NA SPRZEDAŻ

NIERUCHOMOŚĆ NA SPRZEDAŻ Kraków, ul. Lubicz - 4 grunt zabudowany NIERUCHOMOŚĆ NA SPRZEDAŻ Powierzchnia gruntu: 824 m kw. Położenie: Kraków Lubicz 4 Tytuł prawny do gruntu: prawo użytkowania wieczystego Zabudowa: Budynek biurowy

Bardziej szczegółowo

Firmowe media społecznościowe dla pracowników

Firmowe media społecznościowe dla pracowników Firmowe media społecznościowe dla pracowników Raport z badania Maciej Dymalski, Szymon Góralski Wrocław, 2012 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

OSTATNIA SZANSA NA NOWE ŻYCIE CRACOVII

OSTATNIA SZANSA NA NOWE ŻYCIE CRACOVII OSTATNIA SZANSA NA NOWE ŻYCIE CRACOVII Kraków 6 czerwca 2013 NOWA CRACOVIA 2 1. Echo Investment 2. Ocena techniczna istniejącego budynku 3. Wpis do ewidencji zabytków 4. Projekt planu miejscowego Błonia

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Temat 12. Rozkaz Wykonać! Języki programowania

Temat 12. Rozkaz Wykonać! Języki programowania Temat 12 Rozkaz Wykonać! Języki programowania Streszczenie Do programowania komputerów używa się zazwyczaj informatycznego języka, który składa się ze słów-instrukcji zrozumiałych dla maszyn. Tym, co może

Bardziej szczegółowo

Obszar wsparcia: Zabawy edukacyjne wzmacniające motywację dziecka do poznawania i rozwiązywania problemów. Scenariusz zajęć

Obszar wsparcia: Zabawy edukacyjne wzmacniające motywację dziecka do poznawania i rozwiązywania problemów. Scenariusz zajęć Obszar wsparcia: Zabawy edukacyjne wzmacniające motywację dziecka do poznawania i rozwiązywania problemów. Autor: Karina Jedynak Grupa wiekowa: 5 - latki Temat: Zwierzęta na wsi. Byczek. Scenariusz zajęć

Bardziej szczegółowo

Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska

Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Zakres materiału z płyty: Plansza 4 ochrona zwierząt Bezpośrednie

Bardziej szczegółowo

3 Sypialnie, 3 Łazienki 139,40 m 2

3 Sypialnie, 3 Łazienki 139,40 m 2 3 Sypialnie, 3 Łazienki 139,40 m CONSTRUCTION - -- 8.39 m Druga sypialnia 7,40 m 3 Sypialnie, 3 Łazienki 139,40 m i schody Jadalnia 1,60 m 1,40 m sypialnia 5,0 m Przedsionek łazienka 8.39 m,0 m Druga sypialnia

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Bicie dzieci po polsku... czyli postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu. Raport Rzecznika Praw Dziecka 2014

Bicie dzieci po polsku... czyli postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu. Raport Rzecznika Praw Dziecka 2014 Bicie dzieci po polsku... czyli postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu Raport Rzecznika Praw Dziecka 2014 Metodologia IV edycji monitoringu postaw społecznych wobec przemocy w wychowaniu Monitoring

Bardziej szczegółowo

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy WSTĘP 3 Narysowanie postaci ludzkiej nie należy do prostych zadań. Opanowanie tej sztuki wymaga wielu ćwiczeń i dużej cierpliwości, jednak jest to możliwe dla każdego, kto wykaże się zapałem oraz ambicją,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Dom Metoda projektów badawczych

Dom Metoda projektów badawczych Dom Metoda projektów badawczych Nauczyciel: Anna Podolak Czas trwania projektu: 7 dni Grupa IV 5-6 latki I etap projektu rozpoczęcie projektu 1. Wybór tematu Temat wyłonił się z inicjatywy nauczyciela.

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 30 kwietnia 2012 r. Poz. 1542 UCHWAŁA NR XVII/149/2012 RADY MIEJSKIEJ W SKARSZEWACH z dnia 1 marca 2012 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III I POSTANOWIENIA OGÓLNE System oceniania jest zgodny z rozporządzeniem MEN, w sprawie oceniania, klasyfikacji i promowania

Bardziej szczegółowo

!!! Ankieta dla przyszłych!!! Domów Tymczasowych!

!!! Ankieta dla przyszłych!!! Domów Tymczasowych! Ankieta dla przyszłych Domów Tymczasowych Szanowni Państwo Dziękując Państwu za wyrażoną chęć stworzenia domu tymczasowego dla naszych podopiecznych, Forum Pomocy Retrieverom Złoty Pies zwraca się do Państwa

Bardziej szczegółowo

Wybrane definicje i warunki prawne obowiązujące w projektowaniu urbanistycznym

Wybrane definicje i warunki prawne obowiązujące w projektowaniu urbanistycznym Wybrane definicje i warunki prawne obowiązujące w projektowaniu urbanistycznym RODZAJE ZABUDOWY zabudowa jednorodzinna - jeden budynek mieszkalny jednorodzinny lub zespół takich budynków, wraz z budynkami

Bardziej szczegółowo

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 593/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 7.09.2009r w sprawie uchwalenia

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

Gdynia Mały Kack, Ul. Strzelców

Gdynia Mały Kack, Ul. Strzelców Gdynia Mały Kack, Ul. Strzelców Mieszkanie na sprzedaż Dane nieruchomości: Numer oferty: TY38873 Powierzchnia: 101,00 m Pow. działki: 0,00 m Liczba pokoi: 4 Piętro/Pięter 6/6 Rok budowy: 009 Balkon: Taras

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Kto chce niech wierzy

Kto chce niech wierzy Kto chce niech wierzy W pewnym miejscu, gdzie mieszka Bóg pojawił się mały wędrowiec. Przysiadł na skale i zapytał: Zechcesz Panie ze mną porozmawiać? Bóg popatrzył i tak odpowiedział: mam wiele czasu,

Bardziej szczegółowo

ul. Rolna w Katowicach dzielnica Brynów Miejsce, gdzie chcielibyście zamieszkać...

ul. Rolna w Katowicach dzielnica Brynów Miejsce, gdzie chcielibyście zamieszkać... ul. Rolna w Katowicach dzielnica Brynów Miejsce, gdzie chcielibyście zamieszkać... Lokalizacja ul. Rolna w Katowicach, dzielnica Brynów Blisko tętniącego życiem centrum miasta Atrium Geo to nowa inwestycja

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA. Zajęcia turystyczno-krajoznawcze 27.09-29.11.2013. Zajęcia turystyczno-krajoznawcze w ramach Projektu Klucz do Przyszłości:

PREZENTACJA. Zajęcia turystyczno-krajoznawcze 27.09-29.11.2013. Zajęcia turystyczno-krajoznawcze w ramach Projektu Klucz do Przyszłości: PREZENTACJA Zajęcia turystyczno-krajoznawcze 27.09-29.11.2013 Zajęcia turystyczno-krajoznawcze w ramach Projektu Klucz do Przyszłości: Turystyka zjawisko przestrzennej ruchliwości ludzi, które związane

Bardziej szczegółowo

Bez pogodnego, pełnego dziecięctwa

Bez pogodnego, pełnego dziecięctwa Bez pogodnego, pełnego dziecięctwa całe życie jest kalekie. Janusz Korczak F d K Warsztat filozoficzny Vagusa: Filozofia dla Każdego Copyright by Robert Akus, 2012 Projekt okładki i rysunki: Robert, Filip,

Bardziej szczegółowo