Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Raport otwarcia Bank BISE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Raport otwarcia Bank BISE"

Transkrypt

1 E K O N O M I A S P O Ł E C Z N A T E K S T Y Praca zbiorowa pod redakcją Anny Królikowskiej Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Raport otwarcia Bank BISE

2 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Streszczenie Czy ekonomia społeczna jest bankowalna? Dlaczego tak niewiele organizacji korzysta z kredytów? Czy pomiar zysków społecznych może stać się elementem ich przewagi konkurencyjnej? To wybrane pytania, na które próbują odpowiedzieć autorzy raportu Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Ich celem było opisanie obecnego i zaproponowanie optymalnego systemu finansowania zwrotnego instytucji ekonomii społecznej. W raporcie przeanalizowano źródła finansowania pod kątem dostępności i wpływu na możliwość uzyskania finansowania zwrotnego. Zaprezentowano wachlarz instrumentów finansowych, z jakich mogą korzystać organizacje oraz instytucje finansowe, które decydują się na współpracę z tym sektorem. Dużo uwagi poświęcono opisaniu optyki banku w szczególności analizie ryzyka kredytowego, w nadziei, że pozwoli to organizacjom zrozumieć przyczyny wielu pytań i wątpliwości bankowców, a w konsekwencji ułatwi dialog pomiędzy bankiem a instytucją ekonomii społecznej. Zaproponowano również instrumenty i działania, które pozwolą ograniczyć ryzyko (zarówno ze strony organizacji, jak i banku). Na zakończenie przedstawiono obecną sytuację w zakresie zwrotnego finansowania instytucji ekonomii społecznej, a także postulaty w zakresie modelu finansowania oraz działań, prowadzących do zwiększenia skali i dostępności bankowego finansowania zwrotnego dla tego segmentu rynku. Raport został opracowany przez Bank BISE pod redakcją Anny Królikowskiej. Współautorami raportu są: Piotr Kazimierczyk rozdziały 6. i 7. Magdalena Kawecka opracowanie ekspertyzy o niebankowych instrumentach zwrotnych, Załącznik 1., Załącznik 3. Oda Woskowicz redakcja techniczna, opracowanie danych. Dziękujemy Pani Dorocie Pieńkowskiej, Prezes Polsko-Amerykańskiego Fundusz Pożyczkowego Inicjatyw Obywatelskich PAFPIO za zgodę na opublikowanie danych i doświadczeń Funduszu. Opis potrzeb i ofert sektora wzbogacono analizą przypadku współpracy Banku BISE z organizacjami pozarządowymi. Anna Królikowska prawnik., pracuje w Banku Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, specjalizuje się w problematyce ekonomii społecznej. Ekspert Krajowej Sieci Tematycznej D, członek Krajowego Komitetu Przygotowawczego II Konferencji Ekonomii Społecznej w Krakowie. W projekcie W poszukiwaniu polskiego modelu ekonomii społecznej pełni funkcję koordynatora projektu w Banku BISE, który jest partnerem odpowiedzialnym za model finansowy. Piotr Kazimierczyk doktor nauk technicznych, specjalista w dziedzinie zarządzania ryzykiem, zarządzania strategicznego i finansów. Był dyrektorem Biura Badań Strategicznych w Polskim Banku Rozwoju S.A., obecnie sprawuje funkcję dyrektora Departamentu Zarządzania Ryzykiem w Banku Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych. Od lat jest przewodniczącym Rady Fundacji Poszanowania Energii. O autorze Bank Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych (BISE SA) jest polsko-francuską spółką akcyjną, utworzoną w 1990 roku z inicjatywy Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej oraz francuskiego banku Crédit Cooperatif. Bank ten, obok Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., jest największym akcjonariuszem BISE obie instytucje posiadają razem ponad 70% kapitału BISE. Misją BISE jest świadczeniem wysokiej jakości usług finansowych i doradczych sprzyjających rozwojowi przedsiębiorczości i inicjatyw lokalnych wspierających rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Klienci Banku to przede wszystkim małe i średnie przedsiębiorstwa, jednostki samorządu terytorialnego, fundacje i stowarzyszenia, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe oraz klienci indywidualni. BISE jest bankowym partnerem wielu fundacji i stowarzyszeń. Tworząc rozwiązania i instrumenty dostosowane do ich potrzeb, niezbędne do realizacji ich programów i osiągania celów statutowych, korzysta z doświadczeń własnych oraz francuskiego akcjonariusza banku Crédit Coopératif, który od ponad 70 lat działa we Francji w dziedzinie ekonomii społecznej.

3 Raport otwarcia Bank BISE Spis treści List Joanny Wardzińskiej I zastępcy Prezesa Zarządu Banku BISE 6 Streszczenie 7 Wnioski Cel raportu otwarcia części Finansowanie ekonomii społecznej w Polsce Uwagi metodologiczne Terminologia Dane 9 1. Wstęp 9 2. W poszukiwaniu systemu finansowania organizacji pozarządowych (trzeciego sektora) w Polsce Źródła finansowania NGO Zakres działalności NGO i mobilizacja zasobów Źródła finansowania organizacji w badaniach KLON/JAWOR Źródła finansowania według sprawozdań finansowych przedstawianych przez organizacje pozarządowe Różne organizacje, różne sprawozdania Typologia źródeł finansowania pod kątem finansowania zwrotnego Dostęp do finansowania zwrotnego Zapotrzebowanie na finansowanie zwrotne Wnioski Zarządzanie finansami w NGO Dlaczego zarządzanie finansami jest ważne Czy strategia jest potrzebna do zarządzania finansami? Czy finansowanie zwrotne to instrument dla organizacji pozarządowych? W stronę samowystarczalności finansowej Podsumowanie Oferta finansowania zwrotnego Istota finansowania zwrotnego Panorama instrumentów zwrotnych Inwestycje kapitałowe Dłużne papiery wartościowe Kredyty, pożyczki i mikropożyczki Poręczenia i gwarancje Leasing, faktoring i franczyza Podsumowanie Finansowanie zwrotne z perspektywy relacji bank klient Założenia dotyczące celu relacji bank klient w finansowaniu zwrotnym Cele NGO Cele banku Sprzeczność interesów? Ocena ryzyka z punktu widzenia banku uwarunkowania systemowo-prawne Ochrona wartości depozytów Ochrona wartości aktywów netto Ochrona pożyczkobiorcy Szczególne znaczenie profesjonalnej oceny ryzyka dla NGO jako Klienta banku 38

4 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce 6.3. Rodzaje ryzyka brane pod uwagę Ryzyko rynkowe Ryzyko prawne Ryzyko płynności Sposób oceny badane cechy i ich wpływ na możliwości i warunki finansowania Przedmiot działalności Jakość zarządzania i wiarygodność płatnicza Sytuacja finansowa Potencjał Ocena projektu Zabezpieczenia Ocena łączna Współpraca po udzieleniu finansowania Co to jest monitoring Restrukturyzacja Windykacja Podsumowanie i pytania Czynniki ograniczające zainteresowanie banków finansowaniem NGO Rozwiązania strukturalne potencjalnie zwiększające możliwości współpracy Ograniczenie ryzyka dla NGO Ryzyko kredytowe i kontrahenta Sprzedaż wierzytelności bez regresu Przyjęcie prefinansowania pod płatność kontrahenta Gwarancja wykonania płatności akredytywa Montaże finansowe zapewnienie finansowania kontrahentów przez Bank Ryzyko finansowe Ryzyko płynności Ryzyko stopy procentowej Ryzyko walutowe Ryzyko operacyjne Ograniczenie ryzyka dla banku Problemy w finansowaniu organizacji pozarządowych Jak ograniczyć ryzyko dla banku? Nawiązanie kontaktu Wzmocnienie wiarygodności kredytowej organizacji i pomoc przy ocenie zdolności kredytowej Wsparcie procesu monitorowania kredytu Podsumowanie Bibliografia Spis Tabel 61 Załącznik 1. Charakterystyka instytucji ekonomii społecznej w Polsce Definicja instytucji ekonomii społecznej Charakterystyka instytucji ekonomii społecznej w Polsce Spółdzielnie pracy i organizacje spółdzielcze Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych (TUW-y) Organizacje pozarządowe 64

5 Raport otwarcia Bank BISE Załącznik 2. CASE STUDY organizacje pozarządowe jako klienci banku na przykładzie Banku BISE Wstęp Hipotezy Definicja organizacji pozarządowej i produkty dla organizacji Gwarancje Organizacje korzystające z usług więcej niż jednego banku Podsumowanie 68 Załącznik 3. Zestawienie wybranych ofert kredytów inwestycyjnych 69 Załącznik 4. Zestawienie ofert kredytów na dotacje wybranych banków komercyjnych 70 Załącznik 5. Zestawienie ofert funduszy pożyczkowych województwa mazowieckiego 71

6 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce List Joanny Wardzińskiej I zastępcy Prezesa Zarządu Banku BISE Warszawa, wrzesień 2006 Szanowni Państwo, Przedstawiam Państwu Raport otwarcia projektu»w poszukiwaniu polskiego modelu ekonomii społecznej«część przygotowaną przez bank BISE, dotyczącą zwrotnego finansowania instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Od lat w krajach Unii Europejskiej powstają instytucje finansowe, które oprócz celów ekonomicznych realizują zadania społeczne. Działalność tych instytucji wpisuje się w szerszy ruch zwany ekonomią społeczną i opiera się na takich wartościach, jak odpowiedzialność obywatelska, solidaryzm i dążenie do wspólnego dobra. Te wartości tylko pozornie i głównie w warstwie językowej łączą się z dawnym systemem powszechnej sprawiedliwości społecznej. Ekonomia społeczna jest bowiem ważnym ruchem obywatelskim, elementem budowy społeczeństwa otwartego i demokracji, który nie ma nic wspólnego z subwencjonowaniem czy upaństwawianiem gospodarki rynkowej. Rozwój instytucji ekonomii społecznej w największym stopniu zależy od nich samych. Bez dobrego planu przedsięwzięcia społecznoekonomicznego i bez perfekcyjnego nim zarządzania nie może być mowy o sukcesie. Nie można jednak zapominać o tzw. otoczeniu biznesowym, a więc np. o instrumentach finansowych, koniecznych do realizacji zadań przez instytucję ekonomii społecznej. Polski system bankowy nie może sobie pozwolić na niezauważenie tego rodzaju potrzeb. Coraz więcej ludzi na świecie, również w Polsce, oczekuje od firm, żeby zachowywały się jak odpowiedzialny społecznie obywatel. Bank komercyjny powinien troszczyć się o zysk, ale jako instytucja zaufania publicznego powinien na to zagadnienie patrzeć w szerszej perspektywie przyglądać się temu, na czym zarabia i jak zysk jest dzielony. Jak pokazuje praktyka (np. członków Federacji Europejskich Banków Etycznych i Alternatywnych, do której, jako jedyny w Polsce, należy Bank BISE), można wspierać działania obywatelskie i na nich zarabiać, można udostępniać takie instrumenty, które nie odnoszą się tylko do stricte komercyjnej strony działalności przedsiębiorstw i banków, ale stymulują również rozwój lokalny. Tworzenie rozwiązań finansowych, które pomogą instytucjom ekonomii społecznej w realizacji celów, jest w moim przekonaniu jednym z wyznaczników społecznej odpowiedzialności komercyjnej instytucji finansowej. Jestem pewna, że efekt pracy wielu partnerów projektu Equal S przyczyni się do rozwoju tego jakże ważnego nurtu ekonomii. Joanna Wardzińska 6

7 Raport otwarcia Bank BISE Streszczenie Cele i zawartość raportu Czy ekonomia społeczna jest bankowalna? Dlaczego tak niewiele organizacji korzysta z kredytów? Czy pomiar zysków społecznych może stać się elementem ich przewagi konkurencyjnej? To wybrane pytania, na które próbują odpowiedzieć autorzy raportu Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Ich celem było opisanie obecnego i zaproponowanie optymalnego systemu finansowania zwrotnego instytucji ekonomii społecznej. W raporcie przeanalizowano źródła finansowania pod kątem dostępności i wpływu na możliwość uzyskania finansowania zwrotnego. Zaprezentowano wachlarz instrumentów finansowych, z jakich mogą korzystać organizacje oraz instytucje finansowe, które decydują się na współpracę z tym sektorem. Dużo uwagi poświęcono opisaniu optyki banku w szczególności analizie ryzyka kredytowego, w nadziei, że pozwoli to organizacjom zrozumieć przyczyny wielu pytań i wątpliwości bankowców, a w konsekwencji ułatwi dialog pomiędzy bankiem a instytucją ekonomii społecznej. Zaproponowano również instrumenty i działania, które pozwolą ograniczyć ryzyko (zarówno organizacji, jak i banku). Na zakończenie przedstawiono obecną sytuację w zakresie zwrotnego finansowania instytucji ekonomii społecznej oraz postulaty w zakresie modelu finansowania oraz działań prowadzących do zwiększenia skali i dostępności bankowego finansowania zwrotnego dla tego segmentu rynku. Opis potrzeb i ofert sektora wzbogacono przedstawioną analizą przypadku współpracy Banku BISE z organizacjami pozarządowymi. 7

8 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Wnioski Nie ma przeszkód formalnych, które uniemożliwiałyby organizacjom korzystanie ze zwrotnych instrumentów finansowych. Praktyka pokazuje jednak, że organizacje niechętnie i w ostateczności sięgają po kredyty i pożyczki najczęściej w sytuacjach zagrożenia płynności finansowej. Powody tej niechęci wynikają z utrwalonych przekonań o ryzyku związanym z takimi przedsięwzięciami, z nieznajomości zalet i wad instrumentów zwrotnych oraz z faktu generowania zbyt małego zysku, by można było pokryć koszty finansowania kredytu. Ponadto niewiele instytucji finansowych skłonnych jest podjąć współpracę kredytową z sektorem NGO. Wpływają na to m.in. nieznajomość jego specyfiki, nieumiejętność oceny ryzyka i potencjału oraz stały popyt na usługi bankowe podmiotów komercyjnych, które operują w znanych segmentach rynku, a ryzyko ich działalności daje się zmierzyć przy zastosowaniu standardowych procedur. Doświadczenia wybranych instytucji finansujących pokazują, że rynek NGO jest bardzo zróżnicowany, podlega dynamicznym zmianom każde przedsięwzięcie należy oceniać indywidualnie. Współpraca kredytowa jest czasochłonna, wymaga wzajemnej edukacji, a także wsparcia i doradztwa ze strony banku. Instytucje finansowe, które decydują się na współpracę z organizacjami, robią to przeważnie w związku z obraną misją społeczną. Napływ środków z Unii Europejskiej na finansowanie obszarów działań instytucji ekonomii społecznej (bezrobocie, walka z wykluczeniem, biedą, ochrona środowiska, edukacja) zwiększa potencjał finansowy sektora oraz zapotrzebowanie na finansowanie pomostowe i inwestycyjne. Jest to więc znakomity okres do wypracowania wspólnych rozwiązań, korzystnych zarówno dla organizacji (zgodnych z ich specyfiką, dopasowanych do ich potrzeb i możliwości), jak i instytucji finansowych (rentownych i w granicach określonego ryzyka). Bardzo ważną rolę powinna przy tym odegrać infrastruktura sektora non-profit.

9 Raport otwarcia Bank BISE 1. Wstęp Celem raportu jest określenie warunków finansowania zwrotnego organizacji ekonomii społecznej. Przedmiotem analizy są przede wszystkim organizacje non-profit Cel raportu otwarcia części Finansowanie ekonomii społecznej w Polsce W latach Bank BISE uczestniczy w realizacji projektu W stronę polskiego modelu ekonomii społecznej (projekt es), którego celem jest ocena istniejącego w naszym kraju modelu oraz zaproponowanie wizji i narzędzi 1 rozwoju sektora. W ramach tego projektu bank jest zainteresowany analizą następujących zagadnień: potrzeb organizacji ekonomii społecznej 2 w zakresie finansowania zwrotnego 3, ryzyka związanego z finansowaniem podmiotów ekonomii społecznej, przygotowania organizacji ekonomii społecznej do wykorzystania finansowania zwrotnego dla swojego rozwoju, przygotowania instytucji finansowych, w szczególności banków, do zwrotnego finansowania organizacji pozarządowych, możliwości wykorzystania doświadczeń innych krajów i instytucji na gruncie polskim. Celem raportu otwarcia jest przedstawienie obecnego stanu wiedzy w zakresie wyżej przedstawionym, podstawienie pytań i sformułowanie hipotez, które będą weryfikowane w trakcie realizacji projektu. Podsumowanie badań zostanie przedstawione w raporcie zamknięcia. 1 Por. 2 W sprawie definicji podmiotów ekonomii społecznej patrz [6]. Charakterystyka instytucji ekonomii społecznej w Polsce patrz Załącznik 1. 3 Poprzez finansowanie zwrotne rozumiemy taki przepływ finansowy (w postaci kredytu, pożyczki, leasingu, emisji papierów wartościowych, etc.), który wymaga od pozyskującego finansowanie (instytucji ekonomii społecznej) zwrotu kapitału wraz z opłatą za jego wykorzystanie (np. odsetki, dyskonto) inwestorowi w określonym czasie i na określonych warunkach. Podstawowe pytania, na które poszukujemy odpowiedzi, to: czy, do czego i jakie organizacje ekonomii społecznej poszukują finansowania zwrotnego? kto ze strony instytucji finansowych jest przygotowany do współpracy z tymi organizacjami? jakie narzędzia są i jakie mogą być wykorzystane do finansowania potrzeb sektora? jakie są bariery i możliwości rozwoju instrumentów zwrotnych dla IES? 1.2. Uwagi metodologiczne Terminologia Partnerstwo na rzecz Rozwoju Projektu es przyjęło, że analiza podmiotów ekonomii społecznej będzie możliwie szeroka, ze szczególnym uwzględnieniem organizacji pozarządowych. Poprzez organizacje pozarządowe w niniejszym raporcie rozumiemy stowarzyszenia, fundacje i ich zrzeszenia oraz inne podmioty, w których te pierwsze są podmiotem dominującym. W tekście zamiennie posługujemy się terminami organizacje ekonomii społecznej, trzeci sektor, organizacje pozarządowe. Przeważająca część analizy dotyczy jednak organizacji pozarządowych Dane Powszechnie spotykanym problemem przy analizie finansowania zwrotnego dla NGO, a tym bardziej dla całego sektora ekonomii społecznej, jest brak wiarygodnych i porównywalnych danych. Podstawowymi źródłami, z jakich korzystano przy tworzeniu niniejszego raportu, były: opracowania własne, dane Stowarzyszenia KLON/JAWOR, 9

10 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce dane pochodzące lub publikowane przez administrację publiczną, dane własne SKES. Należy przy tym zaznaczyć, że w ramach projektu zostało przygotowane duże badanie ankietowe, wykonane przez KLON/JAWOR. Niestety jego wyniki w trakcie opracowania niniejszego raportu były dostępne tylko fragmentarycznie. Ich pełna analiza będzie możliwa już po zamknięciu Raportu otwarcia. W związku z powyższym opierano się przede wszystkim na starszych badaniach Stowarzyszenia KLON/JAWOR. Analizując zagadnienia, dla których brak dokładnych danych statystycznych, często powoływano się na dane lub doświadczenia zagraniczne, własne doświadczenia i intuicję autorów lub dane dotyczące wybranych instytucji sektora. Badanie Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce, realizowane między 21 czerwca a 13 września 2004 roku na losowej, reprezentatywnej próbie 950 organizacji pozarządowych. 10

11 Raport otwarcia Bank BISE 2. W poszukiwaniu systemu finansowania organizacji pozarządowych (trzeciego sektora) w Polsce Celem projektu, którego dotyczy niniejszy raport, jest opisanie obecnego i zaproponowanie optymalnego systemu finansowania zwrotnego instytucji ekonomii społecznej. Na tym etapie określono możliwości i potrzeby organizacji w zakresie finansowania zwrotnego oraz ofertę instytucji zainteresowanych finansowaniem NGO. Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jaki system finansowania NGO istnieje w Polsce? należy zacząć od kilku uwag terminologicznych. O podejściu systemowym mówimy najczęściej wtedy, kiedy wiele różnych instrumentów (prawnych czy faktycznych), instytucji, działań tworzy razem zestaw rozwiązań dla danego problemu, zbiór propozycji, które regulują w sposób kompleksowy dane zagadnienie. Termin system kojarzymyz takimi przymiotnikami, jak (nie)spójny, (nie)kompleksowy, wielopłaszczyznowy, (nie)stabilny, które mają informować o wystarczalności rozwiązań. Przez system finansowania dla organizacji pozarządowych możemy więc rozumieć zbiór reguł prawnych, instytucji finansowych i wspierających, orzecznictwa, literatury, zwyczajów, praktyk i innych elementów, które w sposób pełny określają finansowanie tego sektora. Na obecnym etapie projektu dysponujemy pierwszymi elementami, które pozwalają nam opisać ten system. Są to: informacje o dostępnych źródłach bezzwrotnego i zwrotnego finansowania NGO (patrz rozdziały 3. i 5. ), wybrane dane w zakresie potrzeb i praktyki organizacji w kwestii zarządzania finansami (patrz rozdział 4. ), informacje o podejściu banków, na przykładzie Banku BISE, do finansowania tego sektora (patrz Załącznik 2.), krytyka istniejących rozwiązań. Jest to pierwszy krok do sformułowania otwierających hipotez i pierwszych rekomendacji. W toku projektu chcemy pogłębić badania w powyższych dziedzinach, po to, żeby w raporcie zamykającym prace projektowe przedstawić krytyczną analizę istniejącego systemu oraz kierunki postulowanych zmian. 11

12 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce 3. Źródła finansowania NGO Organizacje non-profit działają na styku sektora publicznego i prywatnego, działając w niemal każdej dziedzinie. Wyróżniają się wśród innych podmiotów umiejętnością wykorzystania zasobów pieniężnych oraz niepieniężnych. Podstawowymi źródłami ich finansowania są różne bezzwrotne środki publiczne, darowizny osób prywatnych oraz składki członkowskie. W mniejszym stopniu wykorzystują przychody z własnej działalności gospodarczej oraz majątku. Analiza wpływu źródła finansowania na dostęp do finansowania zwrotnego pokazuje, że istotne jest takie finansowanie, które jest stabilne, pozwala na dysponowanie środkami i generuje zysk. Zapotrzebowanie na takie środki wzrasta, jeżeli organizacja jest refinansowana głównie ze środków publicznych, planuje inwestycje lub posiada cykl wydatków niedopasowany do cyklu przychodów Zakres działalności NGO i mobilizacja zasobów Odpowiedź na pytanie, skąd NGO mają pieniądze?, to odpowiedź na pytanie, co robią te podmioty? Jeżeli przyjmiemy zaproponowane przez E. Lloyda w [33] miejsce trzeciego sektora jako: between declining public service provision and private sector which will supply services strictly where their activities can offer a reasonable return on investment, wówczas jego zadania to wciąż zmieniająca się mozaika aktywności, w tych obszarach, w których rynek oraz sektor publiczny poniosły porażkę. W zależności od poziomu rozwoju poczucia odpowiedzialności każdego z tych sektorów za niewykonane zadania różne będą w różnych krajach źródła finansowania trzeciego sektora. Pola działań, w których ten sektor jest obecny zestawiono w tabeli 1. Badacze często wyróżniają stare (tradycyjne) i nowe zadania trzeciego sektora 6. Nowe zadania 7 pokazują, jak sektor automatycznie wypełnia lukę, o której była mowa powyżej, pomiędzy sektorem publicznym i prywatnym (komercyjnym). W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że trzeci sektor często podejmuje pionierskie wyzwania w obszarach społecznie użytecznych, w których ryzyko jest bardzo wysokie ponieważ niezbadane. Oswojenie problemu, wypracowanie wskaźników i stworzenie kryteriów osiągnięcia sukcesu powoduje, że na tym polu pojawiają się obok organiza- Tabela 1. Pola działań Pola działań organizacji w 2004 roku Procent wskazań Sport, turystyka, rekreacja, hobby 38,6 Kultura, sztuka 11,6 Edukacja i wychowanie 10,3 Usługi socjalne 10,0 Ochrona zdrowia 8,2 Rozwój lokalny w wymiarze społecznym i materialnym 6,5 Ochrona środowiska 3,6 Sprawy zawodowe, pracownicze, branżowe 2,9 Prawo i jego ochrona, prawa człowieka, działalność polityczna 2,6 Badania naukowe 1,8 Wsparcie dla instytucji, organizacji pozarządowych i inicjatyw obywatelskich 1,4 Działalność międzynarodowa 0,7 Religia 0,3 Pozostała działalność 1,6 cji inni gracze: firmy komercyjne jeśli próg rentowności okaże się dostatecznie wysoki, administracja publiczna jeżeli możliwe jest postępowanie w rutynowy (powtarzalny) sposób. Organizacje podejmują walkę z konkurencją (jeśli wygrywają to poprzez jakość świadczonych usług, zaufanie klientów), ale część kolonizuje nowe obszary przesuwając raz jeszcze barierę tego, co określamy jako działalność użyteczności publicznej, działalność społeczną czy ekologiczną. Organizacje trzeciego sektora wykazują również ogromną umiejętność wykorzystywania i łączenia w celu realizacji swoich zadań wielu różnych zasobów. [13] 6 [33] 7 w szczególności w takich obszarach jak: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu na rynku pracy, usługi promujące zrównoważony rozwój obszarów wiejskich i miejskich, rozwój sprawiedliwego handlu. 12

13 Raport otwarcia Bank BISE Tabela 2. Zasoby pieniężne Zasoby rynkowe Zasoby nierynkowe Darowizny Typy zasobów, jakie wykorzystują organizacje pozarządowe Zasoby niepieniężne Wolontariat Kapitał społeczny W niniejszym opracowaniu analizie zostaną poddane głównie źródła pieniężne, ale umiejętność oceny potencjału organizacji to sztuka oceny jej możliwości również w zakresie mobilizacji niepieniężnych (materialnych i niematerialnych) zasobów Źródła finansowania organizacji w badaniach KLON/JAWOR Stowarzyszenie KLON/JAWOR wyróżnia na potrzeby swoich badań 14 kategorii źródeł finansowania NGO. W poniższej tabeli pokazano udział każdego z nich w całości zasobów sektora oraz popularność każdej z form finansowania wśród organizacji. Tabela 3. Źródła finansowania organizacji pozarządowych 9 Źródła finansowania % w całości zasobów sektora % organizacji, które korzystały z danego źródła 1 Dochody z działalności gospodarczej 20,7 10,5 2 Źródła samorządowe (środki od gminy, powiatu lub 3 Źródła rządowe (środki od ministerstw, agencji rządowych, 16,5 45,2 13,1 19,3 4 Inne źródła 12,1 12,3 5 Składki członkowskie 8,1 59,9 6 Darowizny od instytucji i firm 7,0 38,8 7 Opłaty w ramach odpłatnej działalności statutowej (nie będące działalnością gospodarczą) 4,8 8,2 8 Darowizny od osób prywatnych 4,7 40,9 9 Wsparcie od zagranicznych organizacji pozarządowych 10 Zagraniczne źródła publiczne programy pomocowe (w tym środki UE np. Phare, Sapard, Access) 11 Odsetki bankowe, zyski z kapitału żelaznego, udziały i akcje, dochody z majątku 12 Przychody z kampanii, zbiórek publicznych, akcji charytatywnych 13 Wsparcie z innych krajowych organizacji pozarządowych 14 Dotacje od oddziału tej samej organizacji 4,1 4,6 3,5 4,0 2,7 15,3 1,2 6,5 1,1 9,2 0,3 3,1 Zaproponowany podział kładzie nacisk na: pochodzenie finansowania (publiczne: samorządowe, rządowe, zagraniczne; prywatne: firmy, osoby fizyczne (tu: prywatne); pozarządowe: obce, własna działalność) formę finansowania (działalność gospodarcza, statutowa, składki członkowskie, darowizny, majątek). W przypadku niektórych źródeł akcentuje się pochodzenie (źródła rządowe), formę (składki członkowskie), dla innych zastosowano podwójny podział (darowizny firm i instytucji, a osobno osób prywatnych). W niektórych przypadkach pod uwagę brany jest dochód (np. z działalności gospodarczej), w innych suma przychodów (ze zbiórek publicznych, z działalności statutowej). Dzięki temu można uzyskać orientacyjny obraz podziału źródeł finansowania organizacji. Nie jest natomiast możliwe przyporządkowanie wielkości przychodów sektora do kategorii zaproponowanych w rozdziale poniższym Źródła finansowania według sprawozdań finansowych przedstawianych przez organizacje pozarządowe Typologia zaproponowana przez KLON/JAWOR służy przede wszystkim pokazaniu pochodzenia źródeł finansowania oraz ich charakteru, uwzględniając charakterystyczne dla organizacji formy finansowania, takie jak 1%, zbiórki publiczne, składki członkowskie. Dużą wartością takiego podziału jest poszukiwanie informacji o źródłach szczególnie interesujących dla organizacji. Dane te dostarczają odpowiedzi na pytania, kto jest szczególnie zaangażowany w finansowanie sektora pozarządowego? czy rozmawiać należy z samorządowcami, czy z rządem, a może z przedstawicielami darczyńców zagranicznych? Ponieważ banki oceniając wiarygodność i zdolność kredytową organizacji będą posługiwać się sporządzanymi przez organizację sprawozdaniami finansowymi, warto zobaczyć, jakie dane zawarte są w tych dokumentach Różne organizacje, różne sprawozdania Zakres informacji o źródłach finansowania, które powinny się znaleźć w w sprawozdaniach finansowych organizacji pozarządowych, zależy przede wszystkim od: posiadania statutu organizacji pożytku publicznego, prowadzenia działalności gospodarczej. por s.14 w [6] 9 za: [13] 13

14 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Tabela 4. Źródła przychodów organizacji pozarządowych Organizacje pożytku publicznego typy przychodów Prowadzące działalność gospodarczą* Nieprowadzące działalności gospodarczej** Przykłady, uwagi I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów, w tym 1. Przychody netto ze sprzedaży produktów 2. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów II. Pozostałe przychody operacyjne I. Przychody z działalności statutowej 1. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów I.1 Składki brutto określone statutem trwałych 2. Dotacje 3. Inne przychody operacyjne I.2. Przychody z działalności statutowej nieodpłatnej pożytku publicznego Przychody z tytułu 1% odpisu podatku, zbiórki publiczne z wyłączeniem sprzedaży przedmiotów darowizn, dotacje, subwencje, darowizny pieniężne, darowizny rzeczowe, spadki, zapisy, nawiązki, inne przychody określone statutem, niepowiązane z pobieraniem wynagrodzenia oraz działalnością gospodarczą Przychody z działalności statutowej odpłatnej pożytku publicznego I.3. Przychody z działalności statutowej odpłatnej pożytku publicznego Jw., jeżeli nie jest związane z działalnością pożytku publicznego, ale służy realizacji celów statutowych Pozostałe przychody określone I.4. Pozostałe przychody określone statutem statutem 3.3. Pozostałe inne przychody operacyj- II. Pozostałe przychody ne III. Przychody finansowe III. Przychody finansowe Cena sprzedaży akcji i udziałów, odsetki od lokat, wkładów ban- 1. Dywidendy i udziały w zyskach (w tym kowych, odsetki od pożyczek, odsetki od posiadanych papierów od jednostek powiązanych) wartościowych, inne przychody finansowe. 2. Odsetki (w tym od jednostek powiązanych) 3. Zysk ze zbycia inwestycji 4. Aktualizacja wartości inwestycji 5. Inne IV. Wyniki wydarzeń nadzwyczajnych IV. Zyski (straty) nadzwyczajne * załącznik 1 RachU ** [RMF ], w związku z UOPiW W tabeli 4. zestawiono zakres informacji, jaki powinny publikować organizacje pożytku publicznego prowadzące i nieprowadzące działalności gospodarczej 10. Dla organizacji pozarządowych, które nie są organizacjami pożytku publicznego, sprawozdania nie będą zawierać wyszczególnienia na działalność odpłatną i odpłatną pożytku publicznego. Warto zwrócić uwagę na fakt, że przedstawione sprawozdania, które są podstawowym źródłem informacji o finansach organizacji, niewiele mówią o pochodzeniu środków, ich stabilności i swobodzie dysponowania nimi przez organizację. Bez dodatkowych informacji i wyjaśnień ze strony organizacji nie jest możliwe określenie wiarygodności oraz stabilności podmiotu, który ubiega się o finansowanie. Warte zastanowienia byłoby opracowanie takich sprawozdań, które mogłyby pokazać rzeczywisty potencjał i mocne (lub słabe) strony organizacji Typologia źródeł finansowania pod kątem finansowania zwrotnego Dostęp do finansowania zwrotnego Dla banku i innych instytucji finansowych analiza sprawozdania finansowego czyli charakterystyki źródeł finansowania organizacji oraz przeznaczania otrzymanych środków jest kluczowym elementem oceny zdolności do spłaty zobowiązań. Pochodzenie środków, podstawa ich przekazania, okres na jaki zostały udzielone to cechy, które wpływają na dostęp do finansowania zwrotnego. 10 opierano się na kategoriach zaproponowanych w [26], z zastrzeżeniem, że za wszelkie zbiorcze zestawienia i wynikające z tego uproszenia jest odpowiedzialny redaktor niniejszego raportu. 14

15 Raport otwarcia Bank BISE Analiza źródeł z punktu widzenia instytucji finansującej pokazuje, że istotne są podziały ze względu na: stabilność finansowania (pochodzenie, okres, pewność, ryzyko), swobodę w dysponowaniu środkami, generowanie zysku Stabilność finansowania Stabilne źródła finansowania to jeden z elementów, które są podstawą budowania organizacji, którą można określić jako sustainable. Szersza analiza tego zagadnienia znajduje się w rozdziale Stabilne źródła finansowania mają charakter regularny, wystarczający na pokrycie potrzeb organizacji, są pewne (nie zależą od kaprysów i samowoli ich dysponentów lub też okazało się w przeszłości, że organizacja może na nie liczyć). Do takich instrumentów możemy zaliczyć np.: długoterminowe umowy o dofinansowanie, które oparte są na jasno określonych warunkach, regularne przychody z majątku własnego, regularne i przewidywalne przychody z działalności gospodarczej, wieloletnie umowy na dostawę usług z administracją publiczną, inne regularne i wieloletnie przychody wynikające z umów darowizn (np. umowy pay-rollingowe z firmami). Stabilność finansowania pozwala organizacji planować swoje działania w dłuższym okresie, ponieważ koszty i inwestycje można dostosować do przewidywanych wpływów. Dla banku stanowi to gwarancję, że kapitał (zadłużenie) będzie spłacany. Nie zawsze jednak stabilność źródeł finansowania otwiera drogę dla instrumentów finansowych. Można sobie wyobrazić organizację, która regularnie korzysta z jednego typu finansowania dotacji ze środków publicznych, które nie przewidują jako kosztów kwalifikowanych kosztów odsetek od kredytów. Niewątpliwie powiemy, że taka organizacja ma zapewnione stabilne finansowanie, ale każde pogorszenie jego jakości (opóźnienie, zwiększenie formalności w rozliczeniach, etc.) spowoduje, że organizacja może potrzebować finansowania pomostowego, po które nie będzie mogła aplikować, ponieważ nie posiada środków na pokrycie związanych z nim kosztów Swoboda w dysponowaniu środkami Niektóre źródła finansowania raz zdobyte przez organizacje mogą zostać przeznaczone na dowolny, niezakazany przez przepisy prawa i dopuszczalny przez statut organizacji, cel. Inne muszą być wydatkowane zgodnie z procedurą i na cele określone przez inne podmioty. W pierwszym przypadku or- ganizacja może swobodnie dysponować przychodami oraz zyskiem. W drugim swoboda dysponowania środkami jest ograniczona.. Do swobodnych instrumentów możemy zaliczyć np.: przychody z działalności gospodarczej, darowizny. Źródła związane to m.in.: dotacje, przychody ze zbiórek publicznych na określony, szczególny cel. Środki do swobodnej dyspozycji pozwalają organizacji, podobnie jak stabilne przychody, planować swoje działania. Dla banku natomiast mogą być źródłem spłaty kapitału oraz kosztów zadłużenia, pod warunkiem, że organizacja generuje zysk Generowanie zysku Umiejętność wypracowania zysku przez organizację jest kluczowym czynnikiem decydującym o dostępie do finansowania zwrotnego. Zysk pozwala, z jednej strony, pokryć koszty zadłużenia, a z drugiej jest dla banku przejawem zaradności, niezależności organizacji i umiejętności zarządzania finansami. Organizacja, która posiada stabilne finansowanie i dodatkowo generuje zysk, ma szansę zaciągnąć długoterminowy kredyt. Koszt i warunki takiego finansowania są na ogół korzystniejsze niż finansowania pomostowego i obrotowego. To, co dla finansisty jest zaletą, dla organizacji może być przejawem komercjalizacji, odchodzenia od misji, utratą statusu non-profit. W Polsce przy okazji wprowadzenia UOPiW (ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) rozpoczęła się trwająca do dziś debata na temat definicji zysku w organizacjach. W innych krajach również był to ważny temat dzielący sektor. Pokłosiem tej dyskusji są koncepcje zysku społecznego (patrz rozdział ), pojawienie się nowego terminu określającego organizacje pozarządowe: not-for-profit (nie dla zysku) lub dobitniej: not-only-forprofit (nie tylko dla zysku) w odróżnieniu od używanego wcześniej określenia organizacja non-profit. Również w samej UOPiW widać wyraźną tendencję do zawężania możliwości generowania zysku przez organizacje pożytku publicznego: ograniczenie w zakresie działalności gospodarczej sugerowany brak działalności lub działalność w rozmiarze służącym do realizacji celów statutowych (art. 20 pkt.4 in fine), ograniczenie wynagrodzenia, jakie organizacja może pobierać z tytułu odpłatnej działalności pożytku publicznego, do kosztów bezpośrednich działalności (art. 9 pkt.1). 15

16 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Wśród źródeł finansowania, które mogą generować zysk (rozumiany jako nadwyżka przychodów nad kosztami, którą można przeznaczyć na spłatę kredytu) można wymienić: przychody ze sprzedaży towarów i usług, przychody finansowe, przychody ze składek, niektóre przychody operacyjne (lub z działalności nieodpłatnej pożytku publicznego). Do pełnej analizy, określenia poziomu i uwarunkowań wielkości zysku konieczna byłaby analiza kosztów działalności, ale nie jest to konieczne na potrzeby określenia zapotrzebowania na finansowanie zwrotne, co jest głównym przedmiotem rozważań Zapotrzebowanie na finansowanie zwrotne Powyżej określono czynniki, które sprzyjają podjęciu pozytywnej decyzji o finansowaniu podmiotu na podstawie analizy jego przychodów. W niniejszym rozdziale zajmiemy się czynnikami, które wpływają na pojawienie się zapotrzebowania na finansowanie zwrotne w organizacji. Z doświadczeń banku wynika, że z wnioskiem o finansowanie zwracają się organizacje, które: otrzymują znaczne dotacje publiczne, w szczególności z funduszy strukturalnych (niekiedy znacznie przekraczające ich dotychczasowe przychody), prowadzą działalność gospodarczą, w szczególności w stadium rozwoju, pozyskują finansowanie niedopasowane do cyklu działalności organizacji (cyklu wydatkowania), oznacza to przede wszystkim nieregularne wpływy. Dodatkowo takiego finansowania szukają organizacje większe (o budżetach rocznych powyżej 100 tys. zł). Doświadczenie funduszu pożyczkowego PAFPIO 11 (patrz opis w rozdziale ) pokazują, że zapotrzebowanie wynika z: systemu częściowego, a nawet całkowitego refinansowania projektów (głównie z funduszy unijnych), nieterminowej wypłaty zaliczek przez grantodawców, późnej dystrybucji środków przez administrację publiczną (głównie samorządową), zachwiania płynności finansowej,, małych inwestycji potrzebnych do bieżącej działalności statutowej (np. komputer, remont lokalu, samochód) Wnioski Przedstawione powyżej problemy spotykają najprawdopodobniej większość organizacji. To, czy uda im się zaspokoić swoje potrzeby finansowe za pomocą pożyczki lub kredytu, będzie m.in. zależeć od sposobu, w jaki są finansowane. Zapotrzebowanie organizacji na finansowanie zwrotne jest związane z takimi źródłami finansowania jak dotacje publiczne (wypłacane w systemie refundacji lub z opóźnieniem) i przychody ze sprzedaży towarów i usług, a także inne (jeżeli nie są dopasowane do cyklu wydatków organizacji). Natomiast do źródeł finansowania ułatwiających sięganie po finansowanie zwrotne można zaliczyć: przychody z działalności gospodarczej (ze sprzedaży towarów i usług), darowizny (inne przychody operacyjne), przychody finansowe, składki członkowskie. Dodatkową zaletą są stabilne i regularne wpływy oraz zróżnicowana kompozycja budżetu. Jak wspominano w rozdziale dotychczas obowiązujące wzory sprawozdań nie pozwalają na ocenę rzeczywistego potencjału i mocnych stron organizacji. By ta ocena była możliwa, konieczne są wiedza i dodatkowy czas, którego często nie mają ani organizacje, ani podmiot finansujący. Warto byłoby zatem w przyszłości opracować wzór przedstawiania sytuacji finansowej organizacji, który pozwoliłby wydobyć te elementy. W następnym rozdziale rozważone zostanie podejście organizacji do zarządzania finansami po to, żeby w kolejnych rozdziałach omówić istotę oraz ofertę finansowania zwrotnego dla tego sektora (rozdziały 4. i 5. ) i czynniki, jakie są brane pod uwagę przy finansowaniu zwrotnym (rozdział 6.). 11 [12] 16

17 Raport otwarcia Bank BISE 4. Zarządzanie finansami w NGO Finanse to jeden z filarów pozwalających organizacji na realizowanie założonych celów. Świadome zarządzanie finansami pozwala budować stabilność organizacji. Konieczne jest przy tym uwzględnienie nie tylko misji i strategii, ale również stosunku do finansowania zwrotnego oraz budowania majątku organizacji. Sposób zarządzania finansami to jeden z podstawowych elementów, na które zwraca uwagę bank Dlaczego zarządzanie finansami jest ważne Umiejętne zarządzanie finansami to poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jakie finansowe środki dobierać, aby najefektywniej realizować wytyczoną przez organizację strategię, realizować wyznaczone zadania, osiągać określone cele. To wymaga umiejętności analizy kiedy warto się zadłużyć, aby w przyszłości zapewnić sobie zysk, sukces, renomę, kiedy należy poczynić inwestycje, a kiedy ciąć koszty, żeby w możliwie jak największym stopniu zrealizować cele. Zarządzanie finansami to element planowania. Doświadczenie pokazuje, że organizacje, które wytyczają sobie długofalowe cele, dążą do osiągnięcia stabilności i niezależności finansowej po to, żeby problemy finansowe nie dominowały nad celami społecznymi. Zaciąganie długu jest dla takich organizacji jednym z elementów zarządzania finansami, obok budowania funduszy żelaznych, gromadzenia majątku i zdobywania stabilnych źródeł finansowania. W niniejszym raporcie wiele uwagi poświęcamy zagadnieniu zarządzania finansami. Zadaniem niniejszego rozdziału jest przedstawienie głównych osi dyskusji w tym zakresie Czy strategia jest potrzebna do zarządzania finansami? Zarządzanie finansami to jeden z koniecznych elementów wdrażania planu działania organizacji. Po odpowiedzi na pytania: dokąd zmierzamy?, dlaczego chcemy działać?, w jakim obszarze?, czym różnimy się od pozostałych podmiotów wokół nas? przychodzi pytanie prozaiczne jak będziemy finansować nasze działania? Bardzo ważna jest kolejność zadawania tych pytań. Niektóre organizacje na przykład rezygnują z określonych źródeł finansowania, ponieważ ich zdaniem stwarzają one zbyt duże zagrożenie dla tożsamości organizacji i zachowania jej misji. Zakres ingerencji przyszłego sponsora lub grantodawcy oceniają jako zbyt duży. W rozdziale podkreślamy, że nadanie zarządzaniu finansami wysokiego priorytetu w organizacji jest elementem ważnym dla jej oceny. Należy pamiętać, że jedną z ról instytucji takich jak bank jest pomoc w lokowaniu nadwyżek i znalezienie najlepiej dopasowanego do cyklu działań organizacji finansowania. Badania pokazują, że organizacje nie wykorzystują dostępnych usług doradczych w tym zakresie (mniej niż 1% wskazań por [14]), chociaż aż 10% kieruje się ofertą doradczą w wyborze banku Czy finansowanie zwrotne to instrument dla organizacji pozarządowych? Wiele organizacji w Polsce zakłada, że pożyczka lub kredyt to instrumenty, z których trzeba korzystać wyłącznie w ostateczności. Skutkuje to dość nerwowym poszukiwaniem finansowania w sytuacjach kryzysowych lub bliskich kryzysowym oraz brakiem czasu na przegląd ofert i rozsądne negocjacje. Nie jest przypadkiem, że sukces na rynku pożyczek dla NGO osiągnął fundusz PAFPIO, który szybko i bez zbędnych formalności uruchamia pożyczki, ale pobiera za nie bardzo wysokie opłaty. Takie podejście do pożyczania pieniędzy nie pozwala na kształtowanie się normalnego rynku tego typu usług dla organizacji. Pozytywnie na wzrost zainteresowania finansowaniem zwrotnym wpływa wzrost wielkości funduszy publicznych dla sektora a właściwie opóźnienia związane z przekazywaniem środków. Coraz więcej organizacji, chcąc zabezpieczyć się przed negatywnymi skutkami tych opóźnień, zaczyna myśleć o zapewnieniu sobie linii kredytowej często jeszcze zanim pojawi się rzeczywista potrzeba jej wykorzystania. 17

18 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Można w związku z tym powiedzieć, że wzrasta świadomość roli kredytu w zwiększaniu płynności organizacji. Nadal daleko jest do zrozumienia roli, jaką odgrywa kredyt w zwiększaniu przyszłych przychodów, poprzez umożliwienie realizacji inwestycji oraz zmianę cyklu płatności. W następnym rozdziale pokazano, jakie instrumenty i jakich partnerów ze strony instytucji finansowych mogą napotkać przedstawiciele organizacji społecznych W stronę samowystarczalności finansowej Z tegorocznych badań Stowarzyszenia KLON/JAWOR wynika, że bardzo niewiele organizacji posiada rezerwy finansowe (18,7% badanych). Wysokość posiadanych rezerw nie pozwoliłaby większości organizacji na prowadzenie działalności bez dodatkowych środków nawet przez okres 1 miesiąca (87,8% badanych posiada rezerwy do 3 miesięcy, w tym 81% wcale lub poniżej 1 miesiąca). To bardzo niepokojąca informacja, oznacza ona bowiem, że organizacje, które chcą przetrwać, są pod dużą presją znalezienia środków skądkolwiek. A to nie zawsze pozwala na podejmowanie działań w wyznaczonych kierunkach często zmusza do wielu kompromisów. Niewielka jest też skłonność organizacji do budowania kapitałów żelaznych (5% badanych posiada kapitał rezerwowy lub znaczny fundusz statutowy). Wiele organizacji nadal nieufnie podchodzi do inwestowania, a nawet generowania nadwyżek. Panuje przekonanie, że organizacja powinna wydać (na swoje cele statutowe) wszystko, co otrzymała. W Polsce pojawiły się pierwsze programy, które mają na celu przekonanie organizacji, że warto budować swoją samowystarczalność. Do takich inicjatyw można zaliczyć program Rozwój Instytucjonalny Organizacji Pozarządowych Fundacji Batorego w ramach programu Trzeci Sektor 12. Realizowane w jego ramach programy, Fundusz Probonus, Fundusz Opera, to ważne kroki na drodze do stabilizacji sektora. Jest to również okazja do współpracy z instytucjami komercyjnymi, do zrozumienia ich specyfiki, ograniczeń oraz wartości dodanej, jaką mogą zaoferować organizacjom Podsumowanie Powyżej zarysowane zostały wyłącznie podstawowe problemy, z jakimi spotykają się banki i inne instytucje finansowe analizujące finanse organizacji. Programy dotyczące zarządzania finansami stworzone przez same organizacje pokazują, że te problemy są dostrzegane również przez przedstawicieli sektora. Tworzenie strategii, korzystanie z finansowania zwrotnego z otwartymi oczyma oraz budowanie stabilności finansowej to niewątpliwie czynniki zwiększające bankowalność sektora. 12 więcej; 18

19 Raport otwarcia Bank BISE 5. Oferta finansowania zwrotnego Po finansowanie zwrotne mogą sięgać wyłącznie organizacje, które będą mogły zwrócić kapitał oraz ponieść koszty takiego finansowania. Dlatego służy ono realizacji przedsięwzięć generujących zysk. Dla organizacji dostępne są m.in. kredyty, pożyczki (i mikropożyczki), gwarancje i poręczenia, a w szczególnych przypadkach leasing, faktoring, franczyza czy emisja obligacji. Instytucje specjalizujące się w finansowaniu podmiotów ekonomii społecznej są nieliczne i drogie. Finansiści głównego nurtu decydują się na współpracę jedynie w wybranych przypadkach, często motywowani ideologicznie lub w związku ze znajomością sektora lub organizacji przez swoich pracowników. Intensywniejsza współpraca jest zauważalna w przypadku montaży finansowych dla projektów refinansowanych ze środków funduszy strukturalnych Istota finansowania zwrotnego Finansowanie zwrotne nigdy nie jest pierwotnym elementem finansowania żadnego podmiotu. Ponieważ otrzymane pieniądze trzeba oddać, i to na dodatek powiększone o odsetki, rozsądek podpowiada, że każdy podmiot bez względu na to czy jest spółką, Kowalskim czy organizacją pozarządową przez zadłużeniem się musi znaleźć odpowiedzi na następujące pytania: jakie są alternatywne bezzwrotne źródła finansowania? na jaki okres i w jakiej wysokości są potrzebne środki? z jakich źródeł zostaną zwrócone (kapitał i odsetki)? jakie jest ryzyko, że nie pojawią się przychody pozwalające na zwrot długu, i jaki w takim przypadku jest plan awaryjny? Po podjęciu decyzji o zaciągnięciu długu powinna nastąpić analiza dostępnych instrumentów oraz ofert i warunków instytucji finansowych. Każdy podmiot finansujący w tym bank zada ewentualnemu dłużnikowi te same pytania. Będzie analizować jego wiarygodność, zdolność do spłaty (por. rozdział 6. ) itp., po to, by ograniczyć ryzyko niezwrócenia środków. Organizacje pozarządowe, z racji że ich źródła finansowania bardzo rzadko pozwalają na wypracowanie nadwyżek, które mogłyby zostać przeznaczone na spłatę kosztów zadłużenia, powinny szczególnie ostrożnie zaciągać długi. Mimo niewątpliwych zalet 13 finansowania zwrotnego wcześniejsza analiza dostępności bezzwrotnych źródeł finansowania jest bardzo ważna zwłaszcza dla podmiotów, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Tabela 5 Instrumenty Akcje, udziały Parakapitał (pożyczki podporządkowane) Obligacje Kredyty Pożyczki Mikropożyczki Leasing Factoring Franchising Poręczenia, gwarancje Instrumenty finansowania zwrotnego Dla kogo? Spółka akcyjna, z o.o., komandytowo-akcyjna, spółdzielnia (ksh) Osoba prawna prowadząca działalnośćgospodarczą, spółka komandytowo-akcyjna Osoba posiadająca zdolnośćkredytową Zdolnośćdo zawierania czynności prawnych W poprzednich rozdziałach omówiono pewne aspekty finansowania organizacji ze źródeł bezzwrotnych oraz analizowano podejście do zarządzania finansami. Obecny rozdział pokazuje, jakie instrumenty finansowania zwrotnego są dostępne na rynku dla organizacji Panorama instrumentów zwrotnych Teoretycznie wachlarz zwrotnych instrumentów finansowania jest szeroki (patrz tabela 5.). W praktyce, co schematycznie pokazano w drugiej kolumnie tabeli, możliwość skorzystania z niektórych instrumentów jest uwarunkowana spełnieniem dodatkowych warunków, takich jak określona forma prawna, zdolność kredytowa czy prowadzenie działalności gospodarczej. 13 [21] 19

20 Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Inwestycje kapitałowe Organizacje pozarządowe działające w formie stowarzyszeń i fundacji nie mogą pozyskać finansowania od inwestorów kapitałowych. Prawo do emisji akcji i udziałów mają jedynie spółki kapitałowe (akcyjna i z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz spółdzielnie. Wyjątek został zrobiony dla spółki komandytowo-akcyjnej 14. Praktycznie nie możemy również mówić o venture capital dla trzeciego sektora. Pierwszą przeszkodą jest, jak wyżej podkreślono, wymóg określonej formy prawnej, co eliminuje fundacje i stowarzyszenia. Natomiast na drodze organizacji, które zdecydują się powołać do życia spółkę lub spółdzielnię, pojawią się kolejne przeszkody 15 : zapewnienie inwestorowi strategii wyjścia oraz satysfakcjonującego poziomu zwrotu z inwestycji. Ponieważ zwrot ekonomiczny jest przeważnie niesatysfakcjonujący dla potencjalnych inwestorów, to ewentualny venture capital dla tego sektora ogranicza się do posiadaczy tzw. cierpliwego kapitału (patient capital) 16, który charakteryzuje się: długim okresem zaangażowania środków, długim okresem karencji w spłacie lub/i niskim kosztem, niskim poziomem przekazania kontroli zarządzania instytucją, wysokim poziomem zaangażowania społecznego. Źródłem takiego kapitału mogłyby być przeważnie podmioty, które są zainteresowane skutkami działalności organizacji. Powstaje w związku z tym pytanie, czy darowizna zasilająca fundusz żelazny organizacji lub zakup usług a w ostateczności pożyczka nie są preferowanymi przez organizację i społecznego inwestora metodami finansowania potrzeb organizacji. Dotychczasowa praktyka w Polsce pokazuje, że tak Dłużne papiery wartościowe Polskie prawo nie wyklucza możliwości emitowania przez organizacje pozarządowe obligacji. Podstawowy wymóg dotyczy prowadzenia działalności gospodarczej. Dla organizacji z dużym zapleczem członków i sympatyków, którzy gotowi są wesprzeć swoją organizacje w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, emisja obligacji mogłaby być pomysłem wartym rozważenia. Obligacje mają ogromną zaletę w porównaniu z akcjami określony termin i wielkość zwrotu środków. W odróżnieniu od darowizny obligacja zakłada co najmniej zwrot zainwestowanych środków. 14 W niektórych krajach wprowadzano specyficzne formy udziału kapitałowego (np. prêt participatif (dosłownie: pożyczka uczestnicząca) we Francji), ale w dłuższej perspektywie nie stały się one alternatywnym instrumentem dokapitalizowania instytucji ekonomii społecznej. 15 Por: [21] 16 [2] Oprocentowanie, które przeważnie występuje w obligacjach o charakterze komercyjnym, mogłoby być w takim przypadku ograniczone do minimum lub opcjonalnie przekazywane jako darowizna na zakończenie programu emisji. Obecnie nie ma polskich przykładów wykorzystania obligacji przez organizacje non-for-profit. Może być kilka przyczyn tego zjawiska: takich jak nieznajomość instrumentu, wysokie koszty stałe oraz obawa organizacji przez zadłużaniem się wśród swoich sympatyków i działaczy. Emisja obligacji jest jednak warta rozważenia jako instrument, który mógłby być wykorzystany do mobilizacji środków osób skupionych wokół organizacji (patrz 3.1. ). Zwłaszcza w sytuacji, w której zwrot z inwestycji ma charakter społeczny, a jej efekty są dobrze rozpoznawalne (oczywiste) dla bezpośredniego otoczenia organizacji, znacznie łatwiej byłoby pozyskać środki tą drogą niż poprzez kredyt lub pożyczkę Kredyty, pożyczki i mikropożyczki Banki Podstawową usługą, która daje możliwość pozyskania zasobów finansowych, jest kredyt bankowy. Teoretycznie organizacja może korzystać z kredytu nie tylko w przypadku braku zasobów, ale również wtedy, gdy kapitał własny jest zainwestowany np. w lokatach długoterminowych i koszt naruszenia inwestycji jest większy od kosztu związanego z zaciągnięciem pożyczki. Aby dostosować ofertę do potrzeb klientów, banki wprowadziły wiele rodzajów kredytów. Najważniejszymi kryteriami podziału są okres kredytowania (krótko-, średnio- lub długoterminowe), metoda udzielania (w rachunku bieżącym, w rachunku kredytowym), przeznaczenie kredytu (obrotowy, inwestycyjny), sposób jego wykorzystania, sposób spłat (odnawialny, nieodnawialny), bank kredytujący, preferencyjność i zasady oprocentowania. W przypadku organizacji pozarządowych bardzo trudno określić, w jakim zakresie korzystają one z kredytów bankowych takimi danymi nie dysponują ani NGO, ani instytucje bankowe. Coroczne raporty, przygotowywane przez Stowarzyszenie Klon/Jawor, wśród źródeł finansowania organizacji nie wyodrębniają kredytów czy pożyczek (zapewne znajdują się one w kategorii inne 12,3%). Ponadto badanie prowadzone jest tylko na wybranej próbie organizacji (ok. 9% całego sektora), co teoretycznie może oznaczać, że pominięto organizacje o większym potencjale, korzystające z kredytów bankowych. Po stronie banków trudność w pozyskaniu danych o udzielonych NGO kredytach czy poręczeniach wynika z przyję- 20

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

Praca zbiorowa pod redakcją Anny Królikowskiej. Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Raport otwarcia Bank BISE

Praca zbiorowa pod redakcją Anny Królikowskiej. Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Raport otwarcia Bank BISE E K O N O M I A S P O Ł E C Z N A T E K S T Y 2 0 0 6 Praca zbiorowa pod redakcją Anny Królikowskiej Finansowanie zwrotne instytucji ekonomii społecznej w Polsce Raport otwarcia Bank BISE 19/2006 19/2006

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Alternatywne formy finansowania inwestycji. Obligacje przychodowe

Alternatywne formy finansowania inwestycji. Obligacje przychodowe Alternatywne formy finansowania inwestycji Obligacje przychodowe Inwestycje w sektorze usług użyteczności publicznej Duża jednostkowa skala nakładów inwestycyjnych Długi okres użytkowania Opłaty za korzystania

Bardziej szczegółowo

CoopEst. Włodzimierz Grudziński

CoopEst. Włodzimierz Grudziński CoopEst Włodzimierz Grudziński CoopEst jest funduszem kapitałowym z siedzibą w Brukseli, którego celem jest wspieranie rozwoju ekonomii społecznej w nowych i przyszłych krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008

Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Bank przedsiębiorstwo wykonujące działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów,

Bardziej szczegółowo

Regionalny Fundusz Poręczeniowy Ekonomii Społecznej koncepcja i załoŝenia

Regionalny Fundusz Poręczeniowy Ekonomii Społecznej koncepcja i załoŝenia tytuł Regionalny Fundusz Poręczeniowy Ekonomii Społecznej koncepcja i załoŝenia Jakub Głowacki Małopolska Szkoła Administracji Publicznej, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie powered by dr M. Płonka, R.

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania podmiotów ekonomii społecznej

Źródła finansowania podmiotów ekonomii społecznej Źródła finansowania podmiotów ekonomii społecznej Praca powstałą w oparciu o informacje zaczerpnięte z internetu oraz z A. Królikowska, Finansowanie instytucji ekonomii społecznej., [w:]t. Kazimierczak,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego ZAŁĄCZNIK Nr 2 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW Wprowadzenie do sprawozdania finansowego obejmuje zakres informacji określony w przepisach

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA Środki trwałe, wartości niematerialne i prawne: Wycenia się wg cen nabycia pomniejszone o odpisy amortyzacyjne oraz odpisy z tyt. trwałej utraty wartości; Rzeczowe składniki aktywów

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I Przyjęte zasady (politykę) rachunkowości stosuje się w sposób ciągły, dokonując w kolejnych latach obrotowych jednakowego grupowania operacji gospodarczych, jednakowej wyceny aktywów

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości Wartości niematerialne i prawne w wartości nominalnej/cena

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Centrum Spotkan i Rehabilitacji Młodzieży Fundacja Miki Centrum. Informacja dodatkowa za 2009 r.

Międzynarodowe Centrum Spotkan i Rehabilitacji Młodzieży Fundacja Miki Centrum. Informacja dodatkowa za 2009 r. Międzynarodowe Centrum Spotkan i Rehabilitacji Młodzieży Fundacja Miki Centrum Informacja dodatkowa za 009 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach

Bardziej szczegółowo

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Marta Gumkowska Stowarzyszenie Klon/Jawor Źródła danych - Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006 (reprezentatywna,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Plan prezentacji System finansowy a sfera realna Rozwój w ujęciu krajowym,

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

W praktyce firma rozwija się dynamicznie, a mimo to wciąż odczuwa brak gotówki - na pokrycie zobowiązań lub na nowe inwestycje.

W praktyce firma rozwija się dynamicznie, a mimo to wciąż odczuwa brak gotówki - na pokrycie zobowiązań lub na nowe inwestycje. W praktyce firma rozwija się dynamicznie, a mimo to wciąż odczuwa brak gotówki - na pokrycie zobowiązań lub na nowe inwestycje. Dostarczanie środków pieniężnych dla przedsiębiorstwa jest jednym z największych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA Informacja dodatkowa za 2011 r. 1. a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości b. Zmiany stosowanych metod

Bardziej szczegółowo

na dzień 31-12-2012 Rachunek zysków i strat wariant kalkulacyjny zgodnie z zał. Nr 1 do Ustawy o rachunkowości 0,00 0,00 I II B

na dzień 31-12-2012 Rachunek zysków i strat wariant kalkulacyjny zgodnie z zał. Nr 1 do Ustawy o rachunkowości 0,00 0,00 I II B ... REGON: 200640383 (Nazwa jednostki) Rachunek zysków i strat (Numer statystyczny) na dzień 31-12-2012 Rachunek zysków i strat wariant kalkulacyjny zgodnie z zał. Nr 1 do Ustawy o rachunkowości Pozycja

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2013 r.

Informacja dodatkowa za 2013 r. KLUB ABSTYNENTÓW KROKUS Informacja dodatkowa za 2013 r. a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości zasada ostrożnej wyceny Podział zobowiązań

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny SA-P 2015

Raport półroczny SA-P 2015 skorygowany KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Raport półroczny (zgodnie z 82 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 r. Dz. U. Nr 33, poz. 259, z późn. zm.) (dla emitentów papierów

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2010 r.

Informacja dodatkowa za 2010 r. Fundacja TUS Informacja dodatkowa za 2010 r. Zgodnie z załacznikiem NR 1 do Ustawy o rachunkowości 1 a. Rzeczowe aktywa trwałe - środki trwałe roku Aktualizacja Przychody Przemieszczenia Rozchody Stan

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

BILANS Aktywa (w złotych) AMERICAN HEART OF POLAND SPÓŁKA AKCYJNA Sprawozdanie finansowe za rok zakończony dnia 31 grudnia 2013 roku Bilans Na dzień 31 grudnia 2013 roku Na dzień 31 grudnia 2012 roku A.

Bardziej szczegółowo

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej Spis treści Wstęp Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej 1.1. Bank jako pośrednik finansowy i dostawca płynności 1.2. Segmentacja działalności

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych OCENA EX-ANTE INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH W ZAKRESIE WSPARCIA PODMIOTÓW

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wypełniania biznesplanu funduszu pożyczkowego do Działania 1.1, Schemat A

Instrukcja wypełniania biznesplanu funduszu pożyczkowego do Działania 1.1, Schemat A WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Załącznik nr 5 do Regulaminu konkursu Instrukcja wypełniania biznesplanu funduszu pożyczkowego do Działania 1.1, Schemat

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA Fundacja Niepełnosprawnych SANUS Ostróda I Informacja dodatkowa za 2013 r. a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce)

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2005 r.

Informacja dodatkowa za 2005 r. OGÓLNOPOLSKIE TOWARZYSTWO OCHRONY ZWIERZĄT OTOZ "ANIMALS" Informacja dodatkowa za 005 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie 1. Środki trwałe według ceny nabycia pomniejszone

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA OBLIGACJI KOMUNALNYCH I KOMERCYJNYCH DLA STRATEGICZNYCH KLIENTÓW BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH

OBSŁUGA OBLIGACJI KOMUNALNYCH I KOMERCYJNYCH DLA STRATEGICZNYCH KLIENTÓW BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH OBSŁUGA OBLIGACJI KOMUNALNYCH I KOMERCYJNYCH DLA STRATEGICZNYCH KLIENTÓW BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH Jachranka, 19 stycznia 2010 r. www.sgb.pl PLAN PREZENTACJI Samorządy i przedsiębiorstwa strategicznymi partnerami

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz Spis treści Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych 1. Standaryzacja i harmonizacja sprawozdań finansowych 2. Cele sprawozdań finansowych 3. Użytkownicy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości Wartości niematerialne i prawne w wartości nominalnej/cena

Bardziej szczegółowo

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA [AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA :Y Podręcznik akademicki Spis treś«wprowadzenie 11 Rozdział 1 System bankowy w Polsce 13 1.1. Organizacja i funkcjonowanie systemu bankowego 13 1.2. Instytucje centralne

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2010 rok

Informacja dodatkowa za 2010 rok Informacja dodatkowa za 2010 rok a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie rzeczowe składniki aktywów obrotowych Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości według cen

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010

Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010 MINISTERSTWO FINANSÓW Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010 Warszawa 2011 r. SPIS TREŚCI I. Wstęp II. III. Opis wskaźników Wskaźniki dla gmin miejskich

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA DZIEŁO MIŁOSIERDZIA IM. ŚW. KS. ZYGMUNTA GORAZDOWSKIEGO

FUNDACJA DZIEŁO MIŁOSIERDZIA IM. ŚW. KS. ZYGMUNTA GORAZDOWSKIEGO FUNDACJA DZIEŁO MIŁOSIERDZIA IM. ŚW. KS. ZYGMUNTA GORAZDOWSKIEGO Informacja dodatkowa za 014 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Aktywa Pasywa Przyjęte metody wyceny w zasadach

Bardziej szczegółowo

Program pilotażowy Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej. Działanie 1.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Program pilotażowy Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej. Działanie 1.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Program pilotażowy Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej Działanie 1.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 1991 powstanie od 2002 Członek FEBEA (Europejskiej Federacji Banków

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 2005

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 2005 Fundacja Ośrodka KARTA ul. Narbutta 9 0-536 Warszawa REGON: 00610388 Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 005 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie środki trwałe

Bardziej szczegółowo

Zobowiązania pozabilansowe, razem

Zobowiązania pozabilansowe, razem Talex SA skonsolidowany raport roczny SA-RS WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, 83 399 22 843 towarów i materiałów II. Zysk

Bardziej szczegółowo

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5 Narodowy Bank Polski Wykład nr 5 NBP podstawy prawne NBP reguluje ustawa z dn.29.08.1997 roku o Narodowym Banku Polskim (Dz.U nr 140 z późn.zm). Cel działalności NBP Podstawowym celem działalności NBP

Bardziej szczegółowo

1. Oniszczuk Jan Krzysztof 2. Wódka Marek 3. Kotarba Krzysztof Stanisław

1. Oniszczuk Jan Krzysztof 2. Wódka Marek 3. Kotarba Krzysztof Stanisław INFORMACJA DODATKOWA DO BILANSU ZA 2010 ROK WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Nazwa i siedziba firmy FUNDACJA DOBRYCH MEDIÓW "PRZESŁANIE" Paprotnia, ul. O.Maksymiliana Kolbego 5 96-515 Teresin

Bardziej szczegółowo

Bilans należy analizować łącznie z informacją dodatkową, która stanowi integralną część sprawozdania finansowego - 71 -

Bilans należy analizować łącznie z informacją dodatkową, która stanowi integralną część sprawozdania finansowego - 71 - Bilans III. Inwestycje krótkoterminowe 3.079.489,73 534.691,61 1. Krótkoterminowe aktywa finansowe 814.721,56 534.691,61 a) w jednostkach powiązanych 0,00 0,00 - udziały lub akcje 0,00 0,00 - inne papiery

Bardziej szczegółowo

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Celem opracowania jest przedstawienie istoty i formy sprawozdań finansowych na tle standaryzacji i

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH

ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH ZASADA JEDNOŚCI BUDŻETOWEJ w znaczeniu formalnym wymóg zawarcia budżetu w jednym dokumencie prawnym. Posiada charakter normatywny. Jest przestrzegana

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe za rok 2014. Informacje ogólne

Sprawozdanie finansowe za rok 2014. Informacje ogólne Informacje ogólne 1) nazwa organizacji, siedziba i adres albo miejsce zamieszkania i adres oraz numer we właściwym rejestrze sądowym albo ewidencji Nazwa: Watoto Dzieci Afryki Adres:, Województwo: Mazowieckie

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2012 r.

Informacja dodatkowa za 2012 r. FUNDACJA PODKARPACKIE HOSPICJUM DLA DZIECI Informacja dodatkowa za 2012 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Środki trwałe środki trwałe w budowie należności zobowiązania

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich

Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich Mgr Bogusław Wacławik Doktorant na Wydziale Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 1 Maksyma wystąpienia:

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH Jerzy T. Skrzypek Rachunek zysków i strat Bilans Rachunek przepływów pieniężnych Ocena efektywności projektu Analiza płynności Rachunek przepływów pieniężnych a plan finansowy

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a Warszawa, 2011.07.08 Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a W 2010 r. badaniem objęto 59 firm pośrednictwa kredytowego. Wśród nich przeważały spółki kapitałowe (20 spółek akcyjnych

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2010 r.

Informacja dodatkowa za 2010 r. NAZWA ORGANIZACJI - Fundacja Społeczności Ewangelizacji Dzieci Informacja dodatkowa za 010 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce)

Bardziej szczegółowo

KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD Skonsolidowany raport roczny SA-RS (zgodnie z 57 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2001 r. - Dz. U. Nr 139, poz. 1569, z późn. zm.) (dla

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za 2012 r.

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za 2012 r. Otwarta Rzeczpospolita Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za 2012 r. 1 a. Rzeczowe aktywa trwałe - środki trwałe Stan na początek roku

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917)

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917) USTAWA z dnia 27 sierpnia 2009 r. O

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Stowarzyszenia Otwocka Grupa Rowerowa z działalności w 2011r

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Stowarzyszenia Otwocka Grupa Rowerowa z działalności w 2011r SPRAWOZDANIE FINANSOWE Stowarzyszenia Otwocka Grupa Rowerowa z działalności w 2011r WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO za 2011 rok 1. Nazwa, siedziba i adres organizacji: Stowarzyszenie Otwocka Grupa

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw B 316447 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I. Konkurencyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A.

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. Rola Banku Ochrony Środowiska we wspieraniu inwestycji wykorzystujących odnawialne źródła energii Odnawialne źródła energii: szansa i wyzwanie POLEKO 2007 POLSKI SYSTEM FINANSOWANIA

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2008 r.

Informacja dodatkowa za 2008 r. Fundacja ARTeria Informacja dodatkowa za 008 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości Środki trwałe oraz wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Ul. Kazimierza Wielkiego 7, 47-232 Kędzierzyn-Koźle INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Kędzierzyn-Koźle dnia 31.03.2011 r. Stosownie do postanowień art.

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2006 r.

Informacja dodatkowa za 2006 r. Fundacja "Pomózmy Naszym Pacjentom" ul. Leśna 7-9, 58-100 Świdnica www.fundacja.szpital.swidnica.pl Informacja dodatkowa za 006 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Przyjęte

Bardziej szczegółowo

1. Oniszczuk Jan Krzysztof 2. Wódka Marek 3. Kotarba Krzysztof Stanisław

1. Oniszczuk Jan Krzysztof 2. Wódka Marek 3. Kotarba Krzysztof Stanisław INFORMACJA DODATKOWA DO BILANSU ZA 2009 ROK WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Nazwa i siedziba firmy FUNDACJA DOBRYCH MEDIÓW "PRZESŁANIE" Paprotnia, ul. O.Maksymiliana Kolbego 5 96-515 Teresin

Bardziej szczegółowo

Zmiana rządowego programu Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego 1)

Zmiana rządowego programu Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego 1) Warszawa, 12.06.2015 r. Zmiana rządowego programu Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego 1) W programie Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za I półrocze 2009 r. 1

Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za I półrocze 2009 r. 1 Warszawa, dnia 23 września 2009 r. Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za I półrocze 2009 r. 1 Badaniem objęte zostały 63 spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe za rok obrotowy kończący się 31 grudnia 2008 r. fundacji

Sprawozdanie finansowe za rok obrotowy kończący się 31 grudnia 2008 r. fundacji Sprawozdanie finansowe za rok obrotowy kończący się 31 grudnia 2008 r. fundacji INSTYTUT INICJATYW POZARZĄDOWYCH UL. PRZYBYSZEWSKIEGO 32/34, 01-824 WARSZAWA OŚWIADCZENIIE ZARZĄDU Zgodnie z wymogami art.

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2012 r.

Informacja dodatkowa za 2012 r. Fundacja Już czas Informacja dodatkowa za 2012 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem płynności w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok

Polityka zarządzania ryzykiem płynności w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok Załącznik Nr 2 do Uchwały Zarządu Nr 105/2014 z dnia 11.12.2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 45/2014 z dnia 22.12.2014 r. Polityka zarządzania ryzykiem płynności w Banku Spółdzielczym w Wąsewie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA CZARNOZIEM NA SOLI ZA 2014 ROK

SPRAWOZDANIE FINANSOWE STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA CZARNOZIEM NA SOLI ZA 2014 ROK SPRAWOZDANIE FINANSOWE STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA CZARNOZIEM NA SOLI ZA 2014 ROK I. AKTYWA Wyszczególnienie aktywów Stan na dzień : Stan na dzień : 01.01.2014 r. 31.12.2014 r. A. AKTYWA TRWAŁE

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z realizacji projektu Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w ramach Działania 1.

Doświadczenia z realizacji projektu Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w ramach Działania 1. Doświadczenia z realizacji projektu Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w ramach Działania 1.4 PO KL 22 października 2014 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Utworzony w 1924

Bardziej szczegółowo

Kościerzyna, dnia... / stempel i podpisy osób działających za Klienta /

Kościerzyna, dnia... / stempel i podpisy osób działających za Klienta / Załącznik 2.1.5 do Wniosku o kredyt Z/PK Bank Spółdzielczy w Kościerzynie Załącznik do wniosku kredytowego dla podmiotu prowadzącego pełną księgowość. RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT Nazwa Kredytobiorcy : Okres

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU 1. Podstawa prawna działania Spółki Grupa Exorigo-Upos S.A. ( Emitent, Spółka ) jest spółką akcyjną z

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r.

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r. Aneks nr 1 z dnia 20 listopada r. do prospektu emisyjnego Marvipol S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 9 listopada r. Terminy pisane wielką literą w niniejszym dokumencie mają

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Finansowe Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana. Al. Ujazdowskie 37/5 PL 00-540 Warszawa

Sprawozdanie Finansowe Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana. Al. Ujazdowskie 37/5 PL 00-540 Warszawa Sprawozdanie Finansowe Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana Al. Ujazdowskie 37/5 PL 00-540 Warszawa Za rok obrotowy 2011 WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Przedmiotem podstawowej działalności

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów 80 867 22 150 II. Zysk (strata) na działalności operacyjnej 3 021 829

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ROZWOJU BIZNESU STARTER Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZA ROK 2013

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ROZWOJU BIZNESU STARTER Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZA ROK 2013 Fundacja Rozwoju Biznesu STARTER Al. Wyścigowa 14 lok. 402 02-681 Warszawa tel./fax 22 436 10 98 KRS 0000320647 Warszawa, 19 grudnia 2014 roku Podstawa prawna sporządzenia sprawozdania: 1) Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni"

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach od kuchni Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni" Prowadzący: Marcin Dybek Centrum Analiz Finansowych EBIT marcin.dybek@rsg.pl www.rsg.pl Stosowane standardy rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Bibby Financial Services

Bibby Financial Services Bibby Financial Services Bibby Financial Services Wspieramy rozwój firm na całym świecie Łukasz Sadowski Piotr Brewczak Jaki jest średni roczny wzrost faktoringu w ostatnich 3 latach? Branża faktoringowa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 249 16906 Poz. 1667 1667 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i trybu dokonywania operacji na rachunkach bankowych prowadzonych dla obsługi budżetu

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2010 r.

Informacja dodatkowa za 2010 r. Radomskie Towarzystwo Opieki Nad Zwierzętami Informacja dodatkowa za 010 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie CIĄGŁOŚC JEDNORODNA WYCENA I GRUPOWANIE OPERACJI PORÓWNYWALNOSC

Bardziej szczegółowo

Metodologia Badanie ankietowe

Metodologia Badanie ankietowe Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Biuro Pełnomocnika ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi BADANIE POTENCJAŁU ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Realizator badań Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku Budimex SA Skrócone sprawozdanie finansowe za I kwartał 2007 roku BILANS 31.03.2007 31.12.2006 31.03.2006 (tys. zł) (tys. zł) (tys. zł) AKTYWA I. AKTYWA TRWAŁE 638 189 638 770 637 863 1. Wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok)

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) (dla banków) Zgodnie z 86 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. (Dz.U. Nr 209, poz. 1744) Zarząd Spółki Fortis Bank Polska S.A.

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA WSPIERANIA AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ PER ASPERA. ul. Kordiana 56/91 30-653 Kraków

FUNDACJA WSPIERANIA AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ PER ASPERA. ul. Kordiana 56/91 30-653 Kraków FUNDACJA WSPIERANIA AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ PER ASPERA ul. Kordiana 56/91 30-653 Kraków SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 01.01.2012 31.12.2012 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE KIEROWNICTWA.3 I. BILANS...4

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I I. Szczegółowy zakres wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierających stan tych aktywów na początek

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w Łosicach

BANK SPÓŁDZIELCZY w Łosicach Załącznik Nr 1 do Uchwały Zarządu nr 1/V/2013 z dnia 10.05.2013 r. BANK SPÓŁDZIELCZY w Łosicach I N F O R M A C J A w zakresie adekwatności kapitałowej na dzień 31.12.2012 (Filar III) Łosice, maj 2013

Bardziej szczegółowo