UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Katarzyna Łagód nr albumu: Skutki kryzysu finansowo-gospodarczego 2008/2009 dla strefy euro Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem: prof. dr hab. Bogumiła Mucha-Leszko Lublin rok 2015

2 1

3 2

4 Spis treści Wstęp Skala recesji w krajach strefy euro Pogorszenie sytuacji na rynku pracy Wpływ kryzysu na finanse publiczne Podsumowanie i wnioski...23 Spis tabel...24 Bibliografia

5 4

6 Wstęp Celem pracy jest przedstawienie skutków kryzysu finansowogospodarczego 2008/2009 w krajach strefy euro. W pierwszej części oceniam wpływ recesji na kształtowanie wielkości PKB, PKB per capita na podstawie tempa wzrostu PKB. W drugiej części przedstawiam wpływ kryzysu na sytuację na rynku pracy w strefie euro. W analizie wykorzystuję stopy bezrobocia oraz stopy zatrudnienia w latach W trzeciej części oceniam wpływ kryzysu na finanse publiczne krajów należących do strefy euro, kształtowanie się wielkości długu publicznego w wybranych latach w poszczególnych krajów jak i dla całej strefy euro w relacji do PKB. 1. Skala recesji w krajach strefy euro Kryzys finansowo-gospodarczy zapoczątkowany w połowie września 2008 roku w Stanach Zjednoczonych objął także całą Europę. Skutki tego kryzysu odczuwane są do dnia dzisiejszego. Rządy wielu państw przedsięwzięły starania, których celem była stabilizacja koniunktury gospodarczej i sektora finansowego. Zwiększone wydatki budżetowe przyczyniły się do zwiększenia deficytu i zadłużenia publicznego w stosunku do PKB. 1 Do momentu wystąpienie kryzysu wzrost gospodarczy krajów należących do strefy euro był skutkiem popytu tworzonego przez niskie stopy procentowe i łatwy dostęp do tanich kredytów. Z jednej strony zagwarantowało to dynamiczne tempo wzrostu, z drugiej natomiast przyczyniło się do uruchomienia bańki inwestycyjnej na rynku obligacji i nieruchomości. Towarzyszył temu wzrost jednostkowych kosztów pracy, rosnące saldo na rachunku obrotów bieżących a także wyższa inflacja. 2 W przypadku strefy euro źródeł kryzysu upatruje się m. in. 1 B. Mucha Leszko, M. Kąkol, Od kryzysu finansowego do kryzysu finansów publicznych, czyli skutki polityki fiskalnej w strefie euro w latach [w:] B. Mucha-Leszko (red.), Gospodarka i polityka makroekonomiczna strefy euro w latach Skutki kryzysu i słabości zarządzania, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011, s M. Gasz, Źródła niestabilności gospodarczej państw strefy euro w warunkach kryzysu, [w:] Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, nr 166, 2014, s

7 w zbyt dużym zróżnicowaniu poziomu rozwoju i struktur gospodarczych krajów wchodzących w jej skład, nie wystarczającej zdolności krajów do radzenia sobie ze wstrząsami gospodarczymi, nieefektywności mechanizmów mających wymusić prowadzenie właściwej polityki fiskalnej, nie wystarczającej kontroli nad sektorem finansowym oraz brakiem mechanizmów zarządzania kryzysowego. 3 W Europie European Economic Recovery Plan (EERP) stanowił fundament wspierania popytu, który przyczynił się do wzrostu wydatków budżetowych. Został oparty na dwóch filarach i jednej fundamentalnej zasadzie. W ramach pierwszego filaru miały zostać podjęte działania mające na celu wzrost siły nabywczej konsumentów, miało to umożliwić wzrost popytu i zaufania. Na ten cel przeznaczono 200 mld euro (1,5% PKB Unii Europejskiej) z czego 170 mld euro (około 1,2% PKB UE) mały finansować państwa członkowskie, zaś pozostałe 30 mld euro (około 0,3% PKB UE) miało pochodzić z funduszy Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Kroki pojęte w ramach realizacji założeń drugiego filaru miały skupiać się na takim ukierunkowaniu działań krótkoterminowych, aby wzmocnić konkurencyjność w długim okresie. Podstawową zasadą EERP jest solidarność i sprawiedliwość społeczna. 4 Jednak działania te doprowadziły do wzrostu deficytu budżetowego (przewyższającego 6% PKB) i zadłużenia publicznego (około 84% PKB). 5 3 NBP, Kryzys w strefie euro. Przyczyny, przebieg i perspektywy jego rozwiązania, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2013, s Commision of the European Communities, Communication from the Commision to the European Council, A European Economic Recovery Plan, Bruksela , COM(2008) 800 final, s B. Mucha Leszko, M. Kąkol, Od kryzysu, op. cit. s

8 Tab.1. PKB per capita w cenach rynkowych Unii Europejskiej i strefy euro w latach ( w tysiącach euro) Kraj/Rok UE-28 25,8 25,9 24,3 25,3 26,0 26,5 26,6 27,3 SE-19 28,2 28,8 27,7 28,4 29,1 29,1 29,3 29,8 Austria 34,0 35,1 34,3 35,2 36,8 37,6 38,1 38,5 Belgia 4,2 4,8 4,8 4,9 5,5 5,6 5,6 Cypr 22,7 23,9 22,8 23,0 22,9 22,5 p 21,0 5,8 p p 20,5 Estonia 12,1 12,3 10,6 11,0 12,3 13,3 14,2 14,8 Finlandia 35,3 36,5 33,9 34,9 36,5 36,9 37,1 37,4 Francja 30,4 31,0 30,0 30,8 31,5 31,9 32,1 32,4 Grecja 20,9 21,6 21,2 20,3 Hiszpania 18,7 p 17,5 p 16,5 p 16,3 p 23,9 p 24,3 p 23,3 p 23,2 p 23,0 p 22,6 p 22,5 p 22,8 p Holandia 37,2 38,7 37,4 38,0 38,5 38,2 p 38,3 p 38,9 p Irlandia 44,7 41,6 37,0 36,2 37,4 37,6 38,0 40,2 Litwa 9,0 10,2 8,5 9,0 10,3 11,2 11,8 12,4 Luksemburg 74,8 76,7 72,4 77,6 81,7 82,4 83,1 - Łotwa 10,3 11,2 8,8 8,6 9,8 10,9 11,6 12,1 Malta 14,2 15,0 14,9 15,9 16,6 17,2 17,9 18,6 Niemcy 30,5 31,1 30,0 31,5 33,0 33,6 34,2 35,2 Portugalia 16,6 16,9 16,6 17,0 16,7 16,0 16,2 e 16,2 e Słowacja 10,4 12,1 11,8 12,4 13,0 13,4 13,6 13,9 Słowenia 17,4 18,8 b 17,7 17,7 18,0 17,5 17,5 18,1 Włochy 27,4 27,6 26,4 26,8 27,3 26,8 26,5 26,6 Źródło: Eurostat (online data code:tec00001), e=tec00001, (p- provisional, e- estimated, b-break in the time series; ( ). W wyniku spadku zaufania do sektora bankowego wystąpiło ograniczenie akcji kredytowej, miało to istotny wpływ na spadek konsumpcji i skali inwestycji. Analizując PKB per capita strefy euro i całej Unii Europejskiej można zauważyć, 7

9 że najniższą wartość zanotowano w 2009 roku. W przypadku UE w 2009 roku PKB per capita spadło o 1,5 tys. euro w porównaniu do roku 2007 i 1,6 tys. euro w odniesieniu do roku W strefie euro spadek był zdecydowanie mniejszy i wynosił 0,5 tys. euro w porównaniu do 2007 i 1,1 tys. euro w odniesieniu do 2008 roku. Największy spadek PKB per capita w 2009 roku w porównaniu do roku 2007 i 2008 odnotowano w Irlandii (odpowiednio 7,7 tys. euro i 4,6 tys. euro), Luksemburgu (odpowiednio 2,4 tys. euro i 4,3 tys. euro), Finlandii (odpowiednio 1,4 tys. euro, 2,6 tys. euro), Łotwie (odpowiednio 1,5 tys. euro i 2,4 tys. euro) oraz Estonii (odpowiednio 1,5 tys. euro i 1,7 tys. euro). Należy jednak zaznaczyć, że PKB per capita wzrosło w 2009 w stosunku do roku 2007 w niektórych krajach, tj w Słowacji (wzrost PKB per capita o 1,4 tys. euro), Malcie (wzrost o 0,7 tys. euro) i Belgii (wzrost o 0,6 tys. euro na mieszkańca). Sukcesywne łagodzenie polityki kredytowej pozytywnie wpłynęło na poziom konsumpcji i wzrost PKB. W 2010 roku w porównaniu do 2009 roku w większości krajów strefy euro zanotowano wzrost PKB per capita. Największy miał miejsce w Luksemburgu (5,2 tys. euro) i Niemczech (1,5 tys. euro). Jednakże w takich krajach jak Grecja, Irlandia, Łotwa i Hiszpania odnotowano spadek wielkości PKB per capita. Takie kraje jak Cypr, Portugalia, Słowenia czy Włochy mimo wzrostu PKB per capita w 2010 roku w odniesieniu do 2009 (Cypr i Portugalia) i w 2011 roku (Słowenia i Włochy) w kolejnych latach odnotowały spadek wartości PKB per capita. Na rok 2013 prognozowano jedynie nieznaczny wzrost PKB, co też miało miejsce. Podobna tendencja utrzymywała się w kolejnych latach. W 2014 roku spadek PKB per capita w odniesieniu do 2009 roku odnotowano w Grecji z wartości 21,2 tys. euro na mieszkańca do 16,3 tys. euro, Hiszpanii z 23,3 tys. euro w 2009 do 22,8 tys. euro. 8

10 Tab.2. Wielkość PKB krajów strefy euro i Unii Europejskiej w cenach bieżących w wybranych latach (w mln euro) Kraj/Rok EU , , , ,2 SE , , , ,7 Austria , , , ,3 Belgia , , , ,0 Cypr , , , ,3 p Estonia , , , ,2 Finlandia , , , ,0 Francja , , , ,0 Grecja , , ,9 p ,6 p Hiszpania ,0 p ,0 p ,0 p ,0 p Holandia , , , ,0 p Irlandia , , , ,7 Litwa , , , ,9 Luksemburg , , ,4 - Łotwa , , , ,7 Malta 5 757, , , ,5 Niemcy , , , ,0 Portugalia , , , ,3 e Słowacja , , , ,9 Słowenia , , , ,4 Włochy , , , ,6 Źródło: Eurostat (online data code:tec00001); e=tec00001&language=en; (p- provisional, e- estimated); ( ) Największy spadek wielkości PKB w 2014 roku w stosunku do roku 2009 odnotowano w Grecji (58 350,4 euro) i Hiszpanii (20 565,0 euro), nieznaczny spadek wystąpił także w Portugalii (2 394,9 euro) i na Cyprze (916,8 euro). Największy wzrost PKB w 2014 w odniesieniu do 2009 roku miał miejsce w 9

11 Niemczech ( ,0 euro) i Francji ( ,0 euro). W strefie euro-19 w 2014 roku w stosunku do 2009 roku PKB wzrosło o ,3 euro (w całej UE-28 odnotowano wzrost o wielkości ,8 euro). Tab.3. Realne tempo zmiany PKB w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach ( w procentach) Kraj/Rok UE-28 3,1 0,5-4,4 2,1 1,7-0,5 0,0 1,3 SE-19 3,1 0,5-4,5 2,0 1,6-0,8-0,5 0,9 Austria 3,6 1,5-3,8 1,9 3,1 0,9 0,2 0,3 Belgia 3,0 1,0-2,6 2,5 1,6 0,1 0,3 1,0 Cypr 4,9 3,6-2,0 1,4 0,3-2,5-5,4 p -2,3 p Estonia 7,9-5,3-14,7 2,5 8,3 4,7 1,6 2,1 Finlandia 5,2 0,7-8,3 3,0 2,6-1,4-1,3-0,1 Francja 2,4 0,2-2,9 2,0 2,1 0,3 0,3 0,4 Grecja 3,5-0,4-4,4-5,4 Hiszpania -8,9 p -6,6 p -3,9 p 0,8 p 3,8 p 1,1 p -3,6 p 0,0 p -0,6 p -2,1 p -1,2 p 1,4 p Holandia 4,2 2,1-3,3 1,1 1,7-1,6 p -0,7 p 0,9 p Irlandia 4,9-2,6-6,4-0,3 2,8-0,3 0,2 4,8 Litwa 11,1 2,6-14,8 1,6 6,1 3,8 3,3 2,9 Luksemburg 6,5 0,5-5,3 5,1 2,6-0,2 2,0 - Łotwa 9,8-3,2-14,2-2,9 5,0 4,8 4,2 2,4 Malta 4,0 3,3-2,5 3,5 2,3 2,5 2,7 3,5 Niemcy 3,3 1,1-5,6 4,1 3,6 0,4 0,1 1,6 Portugalia 2,5 0,2-3,0 1,9-1,8-4,0-1,6 e 0,9 e Słowacja 10,7 5,4-5,3 4,8 2,7 1,6 1,4 2,4 Słowenia 6,9 3,3-7,8 1,2 0,6-2,6-1,0 2,6 Włochy 1,5-1,0-5,5 1,7 0,6-2,8-1,7-0,4 Źródło: Eurostat (online data code:tec00115), e=tec00115, (p- provisional, e- estimated); ( ) 10

12 W 2007 roku tempo wzrostu gospodarczego we wszystkich krajach strefy euro było dodatnie. Jednak już w I kwartale 2008 roku spadek produkcji odnotowano w Irlandii, w II kwartale także we Włoszech. Recesja gospodarcza wpłynęła na duży spadek produkcji łącznej mierzonej PKB w krajach strefy euro. 6 W 2008 roku największy spadek wzrostu gospodarczego w stosunku do roku poprzedniego miał miejsce w Estonii (-5,3%), Łotwie (-3,2%), Irlandii (-2,6%), we Włoszech (-1%) i Grecji (-0,4%). Najwyższe tempo wzrostu gospodarczego w stosunku do 2007 roku miała: Słowacja (5,4%), Cypr (3,6%), Malta (3,3%) oraz Słowenia (3,3%). W 2009 roku wszystkie państwa należące do strefy euro odnotowały spadek wielkości PKB w stosunku do roku poprzedniego. Taka sytuacja miała miejsce po raz pierwszy od początku funkcjonowania strefy. Zmiany wielkości produkcji jak i ich skala były różne w każdym kraju. Siła z jaką kryzys wpłynął na poszczególne gospodarki zależy zarówno od warunków wyjściowych danej gospodarki jak i jej wrażliwości na szoki. Istotne znaczenie miały także stopień przewartościowania rynku mieszkaniowego i skala przerostu sektora budowlanego, wielkość sektora bankowego i jego wystawienie na ryzykowne aktywa oraz pozycja eksportowa gospodarki i pozycja w rachunku obrotów bieżących. 7 Utrata zaufania do sektora bankowego przyczyniła się do ograniczenia akcji kredytowej co wpłynęło na spadek konsumpcji i skali inwestycji. W następnych latach dzięki m. in. złagodzeniu polityki kredytowej wzrósł poziom konsumpcji co wpłynęło na wzrost PKB. 8 W 2010 roku praktycznie wszystkie kraje strefy euro odnotowały dodatnie tempo wzrostu PKB w stosunku do roku poprzedniego. Wyjątek stanowiła Grecja (-5,2%), Łotwa (-2,9%) oraz Irlandia (-0,3%). W 2011 roku najniższe tempo wzrostu gospodarczego w odniesieniu do roku 2010 miało miejsce w Grecji (-8,9%), Portugalii (-1,8%) oraz Hiszpanii (-0,6%). Najwyższe natomiast 6 A. Rogut, M. Ochrymiuk, Dostosowania na rynkach pracy w państwach członkowskich strefy euro i w Polsce w okresie kryzysu, Departament Integracji ze Strefą Euro NBP, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2011, s Ibidem,s M. Gasz, Źródła, op. cit., s

13 zaobserwowano w Estonii (8,3%), Litwie (6,1%), Łotwie (5%). Rok 2012 przyniósł dalsze spadki tempa wzrostu gospodarczego, największe miały miejsce w Grecji (-6,6%), Portugalii (-4%), we Włoszech (-2,8%), Słowenii (-2,6%), Cyprze (-2,5%) i w Hiszpanii (-2,1%). Podobne tendencje utrzymały się w 2013 roku. Do najistotniejszych strukturalnych barier wzrostu należało: starzenie się społeczeństwa, spadek tempa wzrostu produktywności, wzrastające bezrobocie, problemy z niezbilansowanymi systemami emerytalnymi. Wdrażane pakiety antykryzysowe nie przynosiły pożądanych rezultatów czyli istotnego wzrostu gospodarczego i spadku bezrobocia. Programy oszczędnościowe, które wprowadzano spotykały się z negatywną reakcją rynków, gdyż z jednej strony kładą nacisk na ograniczenie konsumpcji z drugiej nie powodując dużego wzrostu w innych obszarach. 9 Dopiero w 2014 roku praktycznie wszystkie kraje strefy euro odnotowały dodatnie tempo wzrostu gospodarczego. Wyjątek stanowił Cypr (-2,3%), Włochy (-0,4%) i Finlandia (-0,1%). 2. Pogorszenie sytuacji na rynku pracy W II kwartale 2008 roku dobiegł końca okres rosnącej liczby miejsc pracy, który miał miejsce od 2005 roku. W tym czasie powstało około 9,7 mln nowych miejsc pracy, umożliwiło to obniżenie stopy bezrobocia z 9,1% w 2004 roku do 7,0% w 2008 roku. Pogarszająca się sytuacja gospodarcza dość szybko znalazła odbicie na rynku pracy. Reakcja rynków pracy poszczególnych gospodarek krajów członkowskich zależała od struktury danej gospodarki, momentu wejścia w fazę recesji, sytuacji na krajowym rynku pracy, stopnia regulacji a także polityki w zakresie zatrudnienia. 10 Spadek zatrudnienia odnosił się głównie do osób młodych, zatrudnionych na czas określony z niskim poziomem kwalifikacji. W III kwartale 2008 rozpoczął się spadek zatrudnienia wśród osób młodych jednocześnie tempo wzrostu zatrudnienia w innych grupach wiekowych było dodatnie. Najwyższa stopa bezrobocia wśród młodych osób (poniżej 25 roku 9 Ibidem, s P. Pasierbiak, Wpływ kryzysu na rynek pracy, [w:] B. Mucha-Leszko (red.), Gospodarka i polityka makroekonomiczna strefy euro w latach Skutki kryzysu i słabości zarządzania, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011, s

14 życia) została zanotowana w Hiszpanii w 2007 roku wynosiła 18,2% a w 2010 wzrosła do 41,6%. Kryzys znacznie łagodniej wpłynął na poziom zatrudnienia osób w wieku lata. Tempo wzrostu zatrudnienia było ujemne dopiero od III kwartału 2009 roku. Tab.4. Stopa zatrudnienia osób w wieku lata w krajach strefy euro I Unii Europejskiej latach (w procentach) Kraj/Rok UE-28 69,8 70,3 68,9 68,6 68,6 68,4 68,4 69,2 SE-19 69,9 70,2 68,8 68,4 68,4 68,0 67,7 68,2 Austria 72,8 73,8 73,4 73,9 74,2 74,4 74,6 74,2 Belgia 67,7 68,0 67,1 67,6 67,3 67,2 67,2 67,3 Cypr 76,8 76,5 75,3 75,0 73,4 70,2 67,2 67,6 Estonia 76,9 77,1 70,0 66,8 70,6 72,2 73,3 74,3 Finlandia 74,8 75,8 73,5 73,0 73,8 74,0 73,3 73,1 Francja 69,8 70,4 69,5 69,3 69,3 69,4 69,6 69,8 Grecja 65,8 66,3 65,6 63,8 59,6 55,0 52,9 53,3 Hiszpania 69,7 68,5 64,0 62,8 62,0 59,6 58,6 59,9 Holandia 77,8 78,9 78,8 76,8 77,0 77,2 76,5 76,1 Irlandia 73,8 72,2 66,9 64,6 63,8 63,7 65,5 67,0 Litwa 72,7 72,0 67,0 64,3 66,9 68,5 69,9 71,8 Luksemburg 69,6 68,8 70,4 70,7 70,1 71,4 71,1 72,1 Łotwa 75,2 75,4 66,6 64,3 66,3 68,1 69,7 70,7 Malta 58,6 59,2 59,0 60,1 61,6 63,1 64,8 66,3 Niemcy 72,9 74,0 74,2 74,9 76,5 76,9 77,3 77,7 Portugalia 72,5 73,1 71,1 70,3 68,8 66,3 65,4 67,6 Słowacja 67,2 68,8 66,4 64,6 65,0 65,1 65,0 65,9 Słowenia 72,4 73,0 71,9 70,3 68,4 68, ,8 Włochy 62,7 62,9 61,6 61,0 61,0 60,9 59,7 59,96 Źródło: Eurostat (online data code:t2020_10),http://ec.europa.eu/eurostat/product?mode=view&code=t2020_10 ; ( ) Natomiast tempo wzrostu zatrudnienia w grupie wiekowej lata pozostawało dodatnie przez cały okres kryzysu. Podobnie wyglądała sytuacja 13

15 osób posiadających wyższe wykształcenie. W przypadku osób ze średnim wykształceniem tempo wzrostu zatrudnienia obniżyło się a w 2010 osiągnęło wartości ujemne. W największym stopniu zwłaszcza w 2008 i 2009 roku kryzys dotknął osoby z najniższym poziomem wykształcenia. 11 Porównując rok 2007 i 2014 tylko nieliczne kraje strefy euro osiągnęły wartość stopy zatrudnienia sprzed kryzysu. Należą do nich Austria, Luksemburg, Malta oraz Niemcy. Kraje takie jak Belgia, Francja, Holandia oraz Litwa praktycznie osiągnęły w 2014 roku poziom stopy zatrudnienia z roku Największy spadek stopy zatrudnienia w 2014 roku w stosunku do 2007 roku odnotowano w Grecji (12,5 punktu procentowego), Hiszpanii (9,8 punktu procentowego), Cyprze (9,2 punktu procentowego) i Irlandii (6,8 punktu procentowego). W 2009 roku w stosunku do roku 2008 we wszystkich krajach strefy euro zanotowano wzrost stopy bezrobocia. Największy wzrost miał miejsce w Łotwie (9,8 punktu procentowego), Estonii i Litwie (po 8 punktów procentowych), Hiszpanii (6,6 punktu procentowego) i w Irlandii (5,6 punktu procentowego). Nieznaczny wzrost miał miejsce w Niemczech (0,2 punktu procentowego), Luksemburgu (0,2 punktu procentowego) i Holandii (0,7 punktu procentowego). W 2010 roku w większości krajów utrzymała się tendencja wzrostowa. Stopa bezrobocia spadła tylko w Austrii, Luksemburgu, i w Niemczech. W przypadku Malty pozostała na takim samym poziomie. W 2011 roku stopa bezrobocia spadała w Austrii, Belgii, Estonii, Finlandii, Francji, Litwie, Łotwie, Malcie, w Niemczech i Słowacji. W 2012 i 2013 roku dominowały tendencje wzrostowe. Na początku 2013 we wszystkich krajach Unii Europejskiej bez pracy pozostawało około 5,8 mln osób poniżej 25 roku życia. Stanowi to 23,7% bezrobotnych w Unii Europejskiej i 24,4% bezrobotnych w strefie euro. Najwyższe bezrobocie w tej grupie wiekowej występuje w Grecji (57,6%) i Hiszpanii (56,5%). 12 W 2014 roku natomiast dominowała tendencje spadkowe. Wzrost stopy bezrobocia miał miejsce jedynie w Austrii, Belgii, Cyprze, Finlandii i Holandii. 11 A. Rogut, M. Ochrymiuk, Dostosowania, op. cit., s M. Gasz, Źródła, op. cit., s

16 Tab. 5. Stopa bezrobocia w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach 2008 i 2013 z podziałem na płeć i wiek (w procentach) Kraj Mężczyźni Kobiety Osoby poniżej 25 roku życia Osoby w wieku EU-28 6,6 10,8 7,5 10,9 23,4 9,4 SE-18 6,9 11,9 8,3 12,1 24,0 10,7 Austria 3,6 4,9 4,1 4,9 9,2 4,3 Belgia 6,5 8,7 7,6 8,2 23,7 7,1 Cypr 3,2 16,6 4,3 15,2 38,9 13,6 Estonia 5,8 9,1 5,1 8,2 18,7 7,6 Finlandia 6,1 8,8 6,7 7,5 19,9 6,5 Francja 7,1 10,3 7,9 10,2 24,8 8,8 Grecja 5,1 24,5 11,5 31,4 58,3 25,3 Hiszpania 10,1 25,6 12,8 26,7 55,5 23,8 Holandia 2,8 7,1 3,4 6,3 11,0 5,9 Irlandia 7,6 15,0 4,9 10,7 26,8 11,6 Litwa 6,0 13,1 5,6 10,5 21,9 10,9 Luksemburg 4,1 5,6 5,9 6,3 17,4 5,0 Łotwa 8,4 12,6 7,1 11,1 23,2 10,7 Malta 5,6 6,5 6,8 6,3 13,5 5,2 Niemcy 7,4 5,6 7,7 5,0 7,9 5,0 Portugalia 7,9 16,3 9,1 16,6 37,7 14,8 Słowacja 8,4 14,0 11,0 14,5 33,7 12,5 Słowenia 4,0 9,5 4,8 10,9 21,6 9,2 Włochy 5,5 11,5 8,5 13,1 40,0 10,0 Źródło: Eurostat (online data code:une_rt_a); e_by_sex_and_by_age,_2008_and_2013_%28%25%29_yb15.png; ( ) 15

17 Tab.6. Stopa bezrobocia (w procentach) w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach Kraj/Rok UE-28 7,2 7,0 9,0 9,6 9,7 10,5 10,9 10,2 SE-19 7,5 7,6 9,6 10,2 10,2 11,4 12,0 11,6 Austria 4,9 4,1 5,3 4,8 4,6 4,9 5,4 5,6 Belgia 7,5 7,0 7,9 8,3 7,2 7,63 8,4 8,5 Cypr 3,9 3,7 5,4 6,3 7,9 11,9 15,9 16,1 Estonia 4,6 5,5 13,5 16,7 12,3 10,0 8,6 7,4 Finlandia 6,9 6,4 8,2 8,4 7,8 7,7 8,2 8,7 Francja 8,0 7,4 9,1 9,3 9,2 9,8 10,3 10,3 Grecja 8,4 7,8 9,6 12,7 17,9 24,5 27,5 26,5 Hiszpania 8,2 11,3 17,9 19,9 21,4 24,8 26,1 24,5 Holandia 4,2 3,7 4,4 5,0 5,0 5,8 7,3 7,4 Irlandia 4,7 6,4 12,0 13,9 14,7 14,7 13,1 11,3 Litwa 4,3 5,8 13,8 17,8 15,4 13,4 11,8 10,7 Luksemburg 4,2 4,9 5,1 4,6 4,8 5,1 5,9 5,9 Łotwa 6,1 7,7 17,5 19,5 16,2 15,0 11,9 10,8 Malta 6,5 6,0 6,9 6,9 6,4 6,3 6,4 5,9 Niemcy 8,5 7,4 7,6 7,0 5,8 5,4 5,2 5,0 Portugalia 9,2 8,7 10,7 12,0 12,9 15,8 16,4 14,1 Słowacja 11,2 9,6 12,1 14,5 13,7 14,0 14,2 13,2 Słowenia 4,9 4,4 5,9 7,3 8,2 8,9 10,1 9,7 Włochy 6,1 6,7 7,7 8,4 8,4 10,7 12,1 12,7 Źródło: Eurostat (online data code:tsdec450), ( ) Dostosowania płacowe w krajach członkowskich strefy euro nie były znaczące. Jedynie w Niemczech i Irlandii wystąpiło obniżenie tempa wzrostu płac nominalnych do zera. W innych gospodarkach skala dostosowań była nie wielka. Było to skutkiem usztywnienia płac nominalnych od dołu poprzez m. in. indeksacje wynagrodzeń, stopnia zasięgu negocjacji dotyczących płac, płacy 16

18 minimalnej. Takie działania przyczyniły się do wzrostu realnych wynagrodzeń w większości krajów członkowskich. 13 Znaczna część dostosowań na rynku pracy odbywała się przez dostosowanie liczby godzin pracy a nie liczby zatrudnionych. Gdyby nie takie rozwiązanie stopa bezrobocia w wielu krajach była by znacznie wyższa. 14 Spadająca liczba osób w wieku produkcyjnym będzie w przyszłości stanowić barierę wzrostu gospodarczego. W obliczu takiej sytuacji znaczącą rolę będzie odgrywać podnoszenie produktywności pracy. 15 Unia Europejska sugeruje państwom członkowskim skupienie się na pięciu podstawowych działaniach, których zadaniem jest łagodzenie niekorzystnego wpływu kryzysu na zatrudnienie i mających przywracać trwały wzrost zatrudnienia po zakończeniu kryzysu: Inwestycje w skuteczne środki rynku pracy oraz kwalifikacje zapobiegające długoterminowemu bezrobociu; pomoc przedsiębiorstwom w tworzeniu nowych miejsc pracy; utrzymanie miejsc pracy poprzez elastyczną organizacją pracy; wspieranie młodych ludzi i osób najbardziej dotkniętych kryzysem; poprawa sytuacji osób posiadających niestandardowe umowy o pracę Wpływ kryzysu na finanse publiczne Kryzys pokazał, że zarządzanie ograniczające się w zasadzie do nadzoru nad polityką fiskalną państw członkowskich nie jest wystarczającym gwarantem bezpieczeństwa makroekonomicznego strefy. Wyszło na jaw, że kumulacja nierównowag wewnętrznych i zewnętrznych może stanowić zagrożenie dla efektywnego funkcjonowania unii monetarnej. Pęknięcie bańki na rynku nieruchomości i towarzyszące mu kłopoty sektora finansowego przyczyniły się do przesunięcia napięć z sektora prywatnego do publicznego A. Rogut, M. Ochrymiuk, Dostosowania, op. cit., s A. Rogut, M. Ochrymiuk, Dostosowania, op. cit., s M. Gasz, Źródła, op. cit., s P. Pasierbiak, Wpływ, op. cit., s NBP, Przegląd strefy euro IV, Departament Integracji ze Strefą Euro, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2010, s

19 Dla efektywnego funkcjonowania strefy euro zasadnicze znaczenie mają także decyzje podejmowane zarówno przez największe kraje wchodzące w jej skład jak i te których działania stanowią największe zagrożenie dla stabilności obszaru (Grecja, Portugalia, Irlandia, Hiszpania). Jedną z przyczyn problemów Grecji było przeznaczanie pieniędzy z pożyczek na konsumpcję a nie inwestycje. Portugalia jako najbiedniejszy kraj strefy euro od samego początku zmagała się z wieloma problemami. Dodatkowo jej sytuacje pogarszały utrzymujące się od wielu lat deficyty w handlu z zagranica i duże zadłużenie zagraniczne kraju. W przypadku Irlandii załamanie na rynku nieruchomości przyczyniło się do pogorszenia sytuacji na krajowego sektora finansowego. Rząd udzielając bankom znacznej pomocy przyczynił się do gwałtownego wzrostu długu publicznego z poziomu jednego z najniższych w strefie euro do jednego z najwyższych. Portugalia od momentu uczestnictwa w strefie euro zmagała się z problemami gospodarczymi i na rynku pracy co skutkowało wysokim zadłużeniem zagranicznym i deficytami w handlu zagranicznym. W Hiszpanii wystąpił silny boom w sektorze budownictwa i nieruchomości, które nadmiernie rozrosły się zarówno pod względem zatrudnienia oraz wielkości produkcji. Duży spadek dochodów budżetowych (wygenerowanych wcześniej dzięki dobrej koniunkturze w sektorze nieruchomości) był skutkiem załamania w sektorze budownictwa do którego doprowadziło pęknięcie bańki spekulacyjnej. 18 W największych gospodarkach strefy euro (Francja, Niemcy i Włochy) w 2010 roku rządy krajowe planowały ograniczenie deficytu sektora publicznego poniżej 3% PKB w latach Największą redukcję deficytu (1,6% PKB nominalnego rocznie) planowała Francja, miała być skutkiem nie tyle dyskrecjonalnych działań władz ile rezultatem szybszego wzrostu PKB oraz poprawy sytuacji gospodarczej. W przypadku Niemiec planowano zmniejszenie deficytu w 2011 i 2012 roku średnio o 0,9% PKB. Zaplanowane na lata zmniejszenie wydatków miało umożliwić ograniczenie deficytu rządu federalnego do 24 mld euro w 2014 roku i 10 mld euro w 2016 roku. Złożyć się na to miały m. in. ograniczenia subwencji ekologicznych, wydatków socjalnych, redukcja ulg podatkowych. Głównymi źródłami dodatkowych dochodów miały 18 NBP, Kryzys, op. cit., s

20 być wpływy z sektora jądrowego i nowe podatki. We Włoszech planowano redukcją deficytu w 2001 i 2012 roku o średnio 1,15% PKB. Aby to osiągnąć planowano zmniejszenie transferów rządowych do samorządów, zamrożenie płac w sektorze publicznym na 3 lata oraz redukcję płac najlepiej zarabiających zatrudnionych w administracji. 19 Tab.7. Dług publiczny brutto w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w wybranych latach (w mln euro) Kraj EU , ,7 SE , ,2 Austria , , , ,8 Belgia , , , ,6 Cypr 9 370, , , ,6 Estonia 594,5 994,5 984, ,5 Finlandia , , , ,0 Francja , , , ,9 Grecja , ,0 Hiszpania , , , ,0 Holandia , , , ,0 Irlandia , , , ,4 Litwa 4 609, , , ,3 Luksemburg 2 574, , , ,5 Łotwa 1 911, , , ,2 Malta 3 592, , , ,4 Niemcy , , , ,5 Portugalia , , , ,4 Słowacja , , , ,9 Słowenia 7 964, , , ,6 Włochy , , , ,1 Źródło: Eurostat (online data code:teina225), e=teina225&language=en; ( ) 19 NBP, Przegląd, op. cit., s

21 Jednocześnie działania mające na celu pomoc bankom przyczyniły się do zaburzenia równowagi finansów publicznych. Tab. 8. Dług publiczny jako % PKB w krajach strefy euro i UE w wybranych latach Kraj/Rok UE ,1 90, SE ,37 85, Austria , , ,5 80, Belgia , , ,8 104, Cypr , , ,5 102, Estonia 3.7 4, , ,7 10, Finlandia , , ,9 55, Francja , , ,6 92, Grecja ,9 175, Hiszpania , , ,4 92, Holandia , , ,5 68, Irlandia , , ,7 123, Litwa , , ,8 38, Luksemburg , , ,9 24, Łotwa , , ,9 38, Malta , , ,4 69, Niemcy , , ,3 77, Portugalia , , ,8 129, Słowacja , , ,1 54, Słowenia , , ,7 70, Włochy , , ,0 120, Źródło: Eurostat (online datacode:teina225); shtableaction.dotab=table plugin=1&pcode =teina225&language=en;( ) 20

22 Analizując sytuację w sferze finansów publicznych trzeba pamiętać że do momentu wybuchy kryzysu część państw strefy euro prowadziła politykę fiskalną, która służyła tworzeniu nadwyżek budżetowych. Kryzys zweryfikował nieskuteczność stosowanych mechanizmów dyscyplinowania państw w zakresie polityki fiskalnej. W znacznej części państw poziom długu publicznego i deficytu budżetowego przekroczył wartości referencyjne. W niekorzystnym położeniu znajdują się kraje, które mają wysoki deficyt budżetowy i dług publiczny. 20 Udział długu publicznego w PKB wzrósł we wszystkich krajach strefy euro w latach Największy wzrost miał miejsce w Irlandii (85,7 punktu procentowego), Hiszpanii (62,2 punktu procentowego), Portugalii (61,8 punktu procentowego), Słowenii (58,2 punktu procentowego) i Cyprze (53,4 punktu procentowego). Najniższy wzrost w 2014 roku w stosunku do 2007 roku zaobserwowano w Malcie (5,6 punktu procentowego), Estonii (6,9 punktu procentowego) i Luksemburgu (16,4 punktu procentowego). W 2007 roku nie liczne kraje strefy euro zanotowały nadwyżkę budżetową (Estonia, Finlandia, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy) natomiast w roku 2009 roku w całej strefie euro występował deficyt budżetowy. Kolejne lata przyniosły niewielką poprawę, tylko w nie licznych krajach udało się zmniejszyć udział deficytu w PKB. Kwestią mającą istotne znaczenie w przypadku strefy euro było istnienie silnego powiązania między bankami a długiem publicznym. W momencie gdy banki, na których upadek strefa euro nie mogła sobie pozwolić doświadczały trudności finansowych i zwróciły się do rządów krajowych o wsparcie, te chcąc zapewnić stabilność sektora finansowego podejmowały działania, które niekorzystnie wpływały na finanse publiczne. Od momentu utworzenia strefy euro nie doszło do długookresowej redukcji deficytu i zadłużenia publicznego do poziomu sprecyzowanego w Traktacie z Maastricht. Reguły fiskalne, których celem jest zmniejszenie nadmiernego deficytu były rzadko przestrzegane i wdrażane M. Gasz, Źródła, op. cit., s J. Junker, Przygotowania do kolejnych działań w zakresie lepszego zarządzania gospodarczego 21

23 Tab.9 Saldo budżetowe jako procent PKB w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach Kraj/Rok UE ,2-3,2-2,9 SE ,1-3,6-2,9-2,4 Austria ,4-5,3-4,5-2,6-2,2-1,3-2.4 Belgia 0,0-1,1-5,5-4,0-4,1-4,1-2,9-3,2 Cypr , ,8-5,8-5,8-4,9-8,8 Estonia 2.5-2,7-2,2 0, ,2-0,2 0.6 Finlandia 5.1 4, , ,1-2,5-3.2 Francja ,2-7,2-6, ,8-4,1-4.0 Grecja ,2-8,7-12,3-3.5 Hiszpania 2.0-4, ,4-9,4-10,3-6,8-5,8 Holandia 0.2 0, ,0-4,3-4,0-2,3-2,3 Irlandia 0.3-7,0-13,9-32,5-12,7-8,1-5,8-4,1 Litwa ,1-9,1-6,9-8,9-3,1-2,6-0.7 Luksemburg 4.2 3, , ,1 0,9 0.6 Łotwa , ,1-3,3-0,8-0,7-1.4 Malta -2,3-4,2-3,3-3,3-2,6-3,6-2,6-2.1 Niemcy 0.3 0, ,1-0,9 0,1 0,1 0.7 Portugalia , , ,6-4,8-4.5 Słowacja ,4-7,9-7,5-4,1-4,2-2,6-2,9 Słowenia ,4-5,9-5,6-6,6-4,0-14,9-4,9 Włochy ,7-5,3-4, ,0-2,9-3.0 Eurostat (online data code:teina200); de=teina200; ( ) Rosnące zadłużenie publiczne jest przyczyną wielu problemów m. in.: rosnących kosztów obsługi długu, potrzeba prowadzenia restrykcyjnej polityki fiskalnej (ograniczającej wzrost gospodarczy), spadek zaufania rynków finansowych (powoduje to wyższą wyceną ryzyka niewypłacalności państw przez w strefie euro. Nota analityczna, Nieformalne posiedzenie Rady Europejskiej, luty 2015, s

24 co rośnie rentowność obligacji, które emitowane są w celu sfinansowania długu publicznego), pojawił się podział krajów strefy euro na mniej i bardziej wiarygodnych emitentów papierów skarbowych co zakwestionowało wiarygodność całego obszaru, wysokie zadłużenie publiczne ma niekorzystny wpływ na efektywność polityki fiskalnej, dodatkowym obciążeniem budżetów krajowych będą rosnące wydatki emerytalne oraz związane z opieką socjalną i zdrowotną. Występują trzy potencjalne drogi poprawienia sytuacji w dziedzinie finansów publicznych: redukcja wydatków budżetowych, zwiększenie dochodów (wzrost obciążeń podatkowych) i przerzucenie długu na przyszłe pokolenia Podsumowanie i wnioski Kryzys, który miał miejsce w ostatnich latach do dziś ma wpływ na wzrost gospodarczy, poziom bezrobocia, wysokość długu publicznego i deficytu budżetowego wielu krajów. W przypadku strefy euro za źródła kryzysu uznaje się m. in. zbyt znaczne zróżnicowanie struktur i poziomów rozwoju gospodarek, niedostateczną zdolność państw do radzenia sobie ze wstrząsami gospodarczymi, niewłaściwa i nie efektywną polityką fiskalną oraz brak mechanizmów zarządzania kryzysowego. Kryzys odbił się także na rynkach pracy krajów strefy euro. Bezrobocie w największym stopniu dotknęło osoby młode (poniżej 25 roku życia) mające niskie kwalifikacje i pracujące na umowach okresowych. Reakcja rynków pracy gospodarek państw członkowskich zależała od momentu wejścia w fazę kryzysu, struktury gospodarki, sytuacji na rynku pracy oraz stopnia regulacji i krajowej polityki zatrudnienia. W 2014 roku tylko nieliczne kraje strefy euro osiągnęły poziom stopy zatrudnienia sprzed kryzysu. Gdyby nie przeprowadzenie dostosowań poprzez dostosowanie liczby godzin pracy zamiast liczby pracowników stopa bezrobocia była by wyższa w całej strefie euro. Rosnący deficyt budżetowy i dług publiczny w stosunku do PKB był skutkiem m. in.: wzrostu wydatków budżetowych w ramach pakietów 22 B. Mucha Leszko, M. Kąkol, Od kryzysu, op. cit., s

25 ratunkowych dla sektora finansowo-bankowego, zaniechania uruchomienia procedury nadmiernego deficytu, występowanie wysokiego deficytu i długu publicznego w stosunku do PKB w niektórych krajach strefy, spadku dochodów budżetowych, nie nakładania sankcji w przypadku przekroczenia progu 60% zadłużenia PKB Ibidem, s

26 Spis tabel Tab.1. PKB per capita w cenach rynkowych Unii Europejskiej i strefy euro w latach (w tysiącach euro)...7 Tab.2. Wielkość PKB krajów strefy euro i Unii Europejskiej w cenach bieżących w wybranych latach (w mln euro)...9 Tab.3. Realne tempo zmiany PKB w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach (w procentach)...10 Tab.4. Stopa zatrudnienia osób w wieku lata w krajach strefy euro I Unii Europejskiej latach (w procentach)...13 Tab. 5. Stopa bezrobocia w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach 2008 i 2013 z podziałem na płeć i wiek (w procentach)...15 Tab.6. Stopa bezrobocia (w procentach) w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach Tab.7. Dług publiczny brutto w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w wybranych latach (w mln euro)...19 Tab. 8. Dług publiczny jako % PKB w krajach strefy euro i UE w wybranych latach...20 Tab.9 Saldo budżetowe jako procent PKB w krajach strefy euro i Unii Europejskiej w latach

27 Bibliografia 1. Commision of the European Communities, Communication from the Commision to the European Council, A European Economic Recovery Plan, Bruksela , COM(2008) 800 final Gasz M., Źródła niestabilności gospodarczej państw strefy euro w warunkach kryzysu, [w:] Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, nr 166, 2014, s Junker J., Przygotowania do kolejnych działań w zakresie lepszego zarządzania gospodarczego w strefie euro. Nota analityczna, Nieformalne posiedzenie Rady Europejskiej, luty Mucha Leszko B., Kąkol M., Od kryzysu finansowego do kryzysu finansów publicznych, czyli skutki polityki fiskalnej w strefie euro w latach [w:] B. Mucha-Leszko (red.), Gospodarka i polityka makroekonomiczna strefy euro w latach Skutki kryzysu i słabości zarządzania, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011, s NBP, Kryzys w strefie euro. Przyczyny, przebieg i perspektywy jego rozwiązania, Narodowy Bank Polski, Warszawa NBP, Przegląd strefy euro IV, Departament Integracji ze Strefą Euro, Narodowy Bank Polski, Warszawa Pasierbiak P., Wpływ kryzysu na rynek pracy, [w:] B. Mucha-Leszko (red.), Gospodarka i polityka makroekonomiczna strefy euro w latach Skutki kryzysu i słabości zarządzania, Wydawnictwo UMCS, Lublin Rogut A., Ochrymiuk M., Dostosowania na rynkach pracy w państwach członkowskich strefy euro i w Polsce w okresie kryzysu, Departament Integracji ze Strefą Euro NBP, Narodowy Bank Polski, Warszawa

28 27

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty pierwszy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy

Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy Grażyna Marciniak Główny Urząd Statystyczny IV. Posiedzenie Regionalnego Forum Terytorialnego, Wrocław 8 grudnia 215 r.

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. 2 T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) Wykres 01. STRUKTURA LUDNOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ W 2013

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii

Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 Dorota Darzycka Nr albumu: 11/2015 Uwarunkowania makroekonomiczne dla

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Marta Grzechnik nr albumu: 9355154 Ocena stopnia spełnienia kryteriów fiskalnych

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE październik Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 14 i 15 Polska w strefie euro

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 14 i 15 Polska w strefie euro Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz Wykład 14 i 15 Polska w strefie euro http://www.zie.pg.gda.pl/~jwo/ email: jwo@zie.pg.gda.pl Czy opłaca się wejść do strefy euro? 1. Rola

Bardziej szczegółowo

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji?

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Spotkanie na Brukselskiej jest realizowane w ramach projektu Utworzenie Centrum

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby. Sygnały poprawy

Co mówią liczby. Sygnały poprawy EU27 Produkcja (9m2007): Tekstylia +1 % OdzieŜ +2 % Co mówią liczby. Raport. Tekstylia i odzieŝ w Unii Europejskiej.Trzy kwartały 2007 Produkcja Sygnały poprawy Po raz pierwszy od roku 2000 Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE czerwiec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Sytuacja makroekonomiczna w Polsce

Sytuacja makroekonomiczna w Polsce Departament Polityki Makroekonomicznej Sytuacja makroekonomiczna w Polsce 27 lutego 215 ul. Świętokrzyska 12-916 Warszawa tel.: +48 22 694 52 32 fax :+48 22 694 36 3 Prawa autorskie Ministerstwo Finansów

Bardziej szczegółowo

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012 BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU Gala Stolarki Budowlanej 2012 Warszawa, 26.09.2012 SYTUACJA GOSPODARCZA ORAZ NASTROJE SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ SYTUACJA GOSPODARCZA W UE

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej 2011 Paulina Zadura-Lichota, p.o. dyrektora Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej Warszawa, 1 lutego

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 października 2014 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 października 2014 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 października 2014 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat bieżącej i przyszłych decyzji dotyczących polityki

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Agnieszka Cichoń nr albumu: 9355041 Realizacja polityki fiskalnej przez kraje

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 - ćwiczenia. mgr Małgorzata Kłobuszewska Zajęcia 5

Makroekonomia 1 - ćwiczenia. mgr Małgorzata Kłobuszewska Zajęcia 5 Makroekonomia 1 - ćwiczenia mgr Małgorzata Kłobuszewska Zajęcia 5 Plan Kartkówka Praca pisemna wszystko, co chcielibyście wiedzieć Jak pisać? Jak pokazywać dane? Zadania do rozwiązania w grupach Praca

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo