Trzynaste Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, marca 2007

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Trzynaste Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 13-16 marca 2007"

Transkrypt

1 Trzynaste Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, marca 2007 ULTRADŹWIĘKOWE BADANIE RUR W TOKU PRODUKCJI Grzegorz HOTTOWY Przedsiębiorstwo EKSPLAST Sp. z o.o., Gliwice, 1. Wstęp Rura - element o regularnym, nieskomplikowanym kształcie - jako obiekt badania ultradźwiękowego stanowi prawdziwe wyzwanie dla projektantów urządzeń przeznaczonych do zautomatyzowanych badań nieniszczących. Badanie rur bez szwu, prowadzone w toku produkcji, powinno ujawnić pęknięcia i zawalcowania na powierzchniach zewnętrznych i wewnętrznych oraz rozwarstwienia i niedopuszczalne odchyłki grubości ścianek. W przypadku rur spawanych (zgrzewanych) stosowane jest wszechstronne badanie spoiny, obejmujące zarówno wykrywanie nieciągłości jak i kontrolę kształtu geometrycznego (np. sprawdzenie poprawności usunięcia wypływki po zgrzewaniu), a także badanie materiału rodzimego w strefie przyspoinowej lub na całej powierzchni rury. Duże zróżnicowanie wymiarów produkowanych rur: średnice od kilku milimetrów do ponad metra, grubości ścianek od 1 do kilkudziesięciu milimetrów, powodują konieczność stosowania dla różnych grup wymiarowych, odpowiednio dobranych technik badania. Kształty i usytuowanie wykrywanych nieciągłości wymuszają wykorzystanie różnego typu fal ultradźwiękowych, wprowadzanych do badanych rur w różnych kierunkach i pod różnymi kątami. Pociąga to za sobą konieczność stosowania wielu typów głowic i komplikuje konstrukcję bloków kontrolnych. Wprowadzanie i odbieranie fal ultradźwiękowych przez powierzchnie walcowe; zmieniająca się geometria wiązki przy każdym kolejnym, wewnętrznym odbiciu fali wędrującej w materiale rury oraz deformacje wiązki wynikające z nieprawidłowej geometrii rur (owal, zmienna grubość ścianki), utrudniają analizę i komplikują interpretację wyników badania. Przeprowadzenie ultradźwiękowego badania rur w pełnym zakresie - zapewniającego wykrycie wszystkich spodziewanych nieciągłości materiałowych i niezgodności geometrycznych - jest technicznie trudne i często realizowane z wykorzystaniem kilku systemów defektoskopowych, rozmieszczonych w różnych fragmentach ciągu produkcyjnego lub w bezpośrednim, wzajemnym sąsiedztwie. Pozwala to optymalnie synchronizować badanie z fazą procesu produkcyjnego i różnicować, w zależności od potrzeb, zakres prowadzonych badań. Celem niniejszego opracowania jest omówienie wybranych aspektów technologii automatycznego, ultradźwiękowego badania rur stalowych - aspektów, zdaniem autora, szczególnie istotnych dla oferenta, projektanta i dostawcy systemów defektoskopowych, ale interesujących także dla potencjalnego użytkownika.

2 2. Podstawowe wymagania zawarte w normie PN-EN Norma PN-EN zawiera kompleksowe wymagania dotyczące nieniszczących badań rur stalowych. Norma składa się z 18 części poświęconych różnym metodom badań, w tym: elektromagnetycznej, prądów wirowych, magnetycznego strumienia rozproszenia, ultradźwiękowej, radiograficznej i magnetyczno-proszkowej. Stosowanie wymienionych metod badań podporządkowano następującym celom: kontroli szczelności rur, wykrywaniu nieciągłości wzdłużnych i poprzecznych, wykrywaniu nieciągłości na powierzchni zewnętrznej pomiarom grubości ścianki wykrywaniu rozwarstwień Badaniom ultradźwiękowym poświęcono łącznie 9 części normy (patrz tablica 2.1.), w tym badaniom automatycznym rur 7 części, w których omówiono: wykrywanie nieciągłości poprzecznych na całym obwodzie rury - część 6 wykrywanie nieciągłości wzdłużnych na całym obwodzie rury - część 7 wykrywanie nieciągłości wzdłużnych w spoinach spawanych - część 8 elektrycznie wykrywanie nieciągłości wzdłużnych i/lub poprzecznych w spoinach wykonanych łukiem krytym - część 9 pomiary grubości ścianki na całym obwodzie rury - część 13 wykrywanie rozwarstwień w ściankach rur - część 14 wykrywanie rozwarstwień w strefach przyspoinowych - część 16 Pozostałe 2 części normy, dotyczące badań ultradźwiękowych poświęcono: wykrywaniu rozwarstwień w taśmach/blachach przeznaczonych do produkcji rur - część 15 wykrywaniu rozwarstwień w końcach rur - część 17 Zakłada się, że badania rur będące przedmiotem cytowanych części normy PN-EN 10246, są wykonywane po zakończeniu wszystkich głównych operacji produkcyjnych. Wymaga się, aby rury kierowane do badania były proste i wolne od obcych materiałów, w stopniu zapewniającym wiarygodność badania. Wymaga się także, aby prędkość głowic ultradźwiękowych względem badanego materiału nie zmieniała się podczas badania o więcej niż +10 %. Wybrane parametry dotyczące technologii badań stosowanych do wykrywania nieciągłości wzdłużnych i poprzecznych przedstawiono w tablicy 2.2. Poziomy akceptacji i głębokości reflektorów odniesienia przedstawiono w tablicach 2.3., 2.4. i 2.5. Uwaga: zestawienia porównawcze parametrów przedstawione w tablicach zostały opracowane wyłącznie dla potrzeb niniejszego wykładu i nie mogą być traktowane jako źródła danych dla technologii czy instrukcji badań - zastosowanie przytoczonych danych w praktyce wymaga znajomości kompletnych informacji i komentarzy zawartych w cytowanych częściach normy PN-EN

3 Tablica 2.1. Wykaz części PN-EN Badania nieniszczące rur stalowych Wybór części dotyczących badań ultradźwiękowych Cel badania Tytuł części Nr części Odpowiednik ISO Nieciągłości wzdłużne i/lub poprzeczne Grubość ścianki Rozwarstwienia Automatyczne badanie ultradźwiękowe rur stalowych bez szwu w celu wykrycia nieciągłości poprzecznych na całym obwodzie Automatyczne badanie ultradźwiękowe rur stalowych bez szwu i spawanych (z wyłączeniem rur spawanych łukiem krytym) w celu wykrycia nieciągłości wzdłużnych na całym obwodzie Automatyczne badanie ultradźwiękowe spoin rur stalowych spawanych elektrycznie w celu wykrycia nieciągłości wzdłużnych Automatyczne badanie ultradźwiękowe spoin rur spawanych łukiem krytym celem wykrycia nieciągłości wzdłużnych i/lub poprzecznych Automatyczny ultradźwiękowy pomiar grubości ścianki rur stalowych bez szwu i spawanych (z wyłączeniem rur spawanych łukiem krytym) na całym obwodzie Automatyczne badanie ultradźwiękowe rur stalowych bez szwu i spawanych (z wyłączeniem rur spawanych łukiem krytym) w celu wykrycia rozwarstwień Automatyczne badanie ultradźwiękowe taśm/blach używanych do produkcji rur stalowych spawanych w celu wykrycia rozwarstwień Automatyczne badanie ultradźwiękowe obszarów przyległych do spoiny w rurach stalowych ze szwem w celu wykrycia rozwarstwień Badanie ultradźwiękowe końców rur stalowych bez szwu i spawanych w celu wykrycia rozwarstwień

4 Tablica 2.2. Podstawowe parametry technologii badania Parametr Lokalizacja i rodzaj wykrywanej nieciągłości / {nr części normy} Cały obwód rury Spoina Spoina Poprzeczne {część 6} Wzdłużne {część 7} Wzdłużne {część 8} Wzdłużne i/lub poprzeczne {część 9} Rodzaje rur bez szwu bez szwu spawane spawane łukiem i spawane elektrycznie krytym Średnica zewn. D 10 mm D > 10 mm D 10 mm - Grubość ścianki - g D/5 - - Zakres badania z całej powierzchni zewnętrznej na całej długości spoiny Rodzaj fali poprzeczna (T) poprzeczna (T) lub Lamba - Kierunek wzdłużny obwodowy prostopadły do kierunki propagacji wiązek (2 wiązki (2 wiązki spoiny, optymalne, fal przeciwbieżne) przeciwbieżne) z dwóch stron z dwóch stron Częstotliwość 1 15 MHz fala T: 1 15 MHz 2 10 MHz fala Lamba: 0,3 1 MHz Szerokość dla przetw. fal T: sp 25 mm przetwornika (sp) sp 25 mm dla przetw. fal Lamba: sp 35 mm sp 25 mm Szerokość jw. dla - opcjonalnie: - - D 50 mm 12,5 mm Reflektory odniesienia: rodzaj rowki rowki rowki (opcja: otwór) typ rowka N N lub V N lub V N ilość rowków 1 (opcja: 2) 2 (1 dla D < 20 mm) 4 (2 +2) rowek zewn. tak tak tak tak (x 2) rowek wewn. nie (opcja: tak) tak dla D 20 mm tak (x 2) szerokość w 1 mm w 1 mm w 1 mm w 1,5 mm długość 25 mm głębokość maks. d 1,5 mm = 2 sp 50 mm opcjonalnie: 12,5 mm d 1,5 mm (opcja: d 3 mm dla g > 50 mm) głębokość nom. patrz tablica 2.3 głębokość min. patrz tablica 2.4 d 1,5 mm Stosowane oznaczenia: D - średnica zewnętrzna rury g - grubość ścianki rury T - fala poprzeczna sp - szerokość przetwornika głowicy N - rowek o prostokątnym przekroju poprzecznym V - rowek o trójkątnym przekroju poprzecznym (trójkąt równoboczny) w - szerokość rowka d - głębokość rowka 2 sp 50 mm d 2 mm lub d 3 mm

5 Tablica 2.3. Poziomy akceptacji i odpowiadające im głębokości rowków odniesienia Poziom akceptacji Głębokości rowków w % nominalnej grubości ścianki {nr części normy stanowiącej źródło danych} poprzecznych wzdłużnych wzdłużnych wzdłużnych i/lub {część 6} {część 7} {część 8} poprzecznych {część 9} U U U U4 12,5 12,5 12,5 12,5 U U Tablica 2.4. Minimalne głębokości rowków odniesienia poprzecznych {część 6} (podklasa A D) Minimalne głębokości rowków odniesienia {nr części normy stanowiącej źródło danych} (kryterium decydujące o ograniczeniu głębokości rowków) wzdłużnych {część 7} (podpoziom akceptacji A D) wzdłużnych {część 8} (poziom akceptacji U2 U6) wzdłużnych i/lub poprzecznych {część 9} (poziom akceptacji U2 U4) A: 0,1 mm A: 0,1 mm U2/U3: 0,3 mm U2/U3: 0,3 mm B: 0,2 mm B: 0,2 mm U4/U5/U6: 0,5 mm U4: 0,5 mm C: 0,3 mm C: 0,3 mm D: 0,5 mm D: 0,5 mm Tablica 2.5. Poziomy akceptacji i odpowiadające im średnice otworów promieniowych, stosowanych jako alternatywne reflektory odniesienia, przy wykrywaniu nieciągłości wzdłużnych i/lub poprzecznych w spoinach wykonywanych łukiem krytym, {część 9 normy} - porównaj z tablicą 2.3. Poziom akceptacji U2H U3H U4H Średnica otworu 1,6 mm 3,2 mm 4,0 mm

6 3. Odbicie fali ultradźwiękowej od naroża Nieciągłości powierzchniowe, które powinny zostać wykryte w czasie badania, mają postać tzw. reflektorów narożnych. Idealny reflektor narożny jest tworzony przez dwie (lub trzy) powierzchnie wzajemnie prostopadłe. Naturalne nieciągłości mogą być nachylone do powierzchni rury pod różnymi kątami, co ma oczywiście wpływ na skuteczność ich wykrywania. Jako reflektory odniesienia (patrz tablica 2.2.) stosuje się przede wszystkim rowki o przekroju prostokątnym. W przypadku małych głębokości (d 0,5 mm) dopuszcza się stosowanie rowków wzdłużnych o przekroju trójkątnym (trójkąt równoboczny), których ścianki tworzą z powierzchnią rury kąty rozwarte równe 120. Skuteczność wykrywania metodą ultradźwiękową nieciągłości materiałowych zależy między innymi od ich zdolności odbijania fali. Mechanizm odbicia fali od naroża prostokątnego przedstawiono na rysunku 3.1. a) b) c) L T β α T T T L Przypadek ogólny α + β = 90 Odbicie fali podłużnej (L) Odbicie fali poprzecznej (T) Rys Odbicie fali ultradźwiękowej od naroża prostokątnego Dzięki temu, że suma kątów padania i odbicia dla konkretnego typu fali wynosi dla naroża 180 (patrz rys.3.1.a), fala po odbiciu wraca w kierunku głowicy. Ta właściwość uwalnia nas od konieczności precyzyjnego doboru kąta padania wiązki fali na reflektor narożny. Kąt padania nie może być jednak dowolny. Zjawisko transformacji towarzyszące ukośnemu padaniu fali na powierzchnię odbijającą powoduje powstawanie fal innego typu niż fala padająca, co pociąga za sobą utratę części energii fali odbitej, a także stwarza niebezpieczeństwo powstawania dodatkowych ech, będących wynikiem odbijania się fal transformowanych od nieciągłości materiału - echa te utrudniają analizę wyników badania. Przy wykorzystaniu fali podłużnej (L) zjawisko transformacji (L L + T) występuje przy każdym jej ukośnym padaniu na ścianę naroża (patrz rys.3.1.b), wskutek czego czułość badania ulega znacznemu obniżeniu. Zależność współczynnika odbicia fali L od naroża w funkcji kąta padania przedstawiono na rysunku 3.2. (zgodnie z [1]). Z wykresu wynika, że ew. wykorzystanie fali L do wykrywania reflektorów narożnych ma sens wyłącznie dla zakresu kątów padania 0 10 i fala obija się wtedy głównie od jednej ze ścian naroża, co minimalizuje szkodliwe skutki transformacji. Norma PN-EN wyłącza falę L z wykrywania nieciągłości na powierzchniach rur.

7 a) b) α L 40 α T ,8 0,6 0,4 0, ,8 0,6 0,4 0,2 0 Rys.3.2. Współczynniki odbicia fali od naroża prostokątnego w funkcji kąta padania: dla fali podłużnej (a) i poprzecznej (b) [1] Przy ukośnym padaniu fali T kąt odbicia transformowanej fali L jest zawsze większy od kąta padania (i odbicia) fali T (patrz rys.3.1.c). Dzięki temu istnieje możliwość zablokowania transformacji (T T + L) - wystarczy, aby kąt padania fali T (α T ) na powierzchnię odbijającą był większy od kąta, przy którym kąt odbicia transformowanej fali L wynosi 90. Wartość kąta α T obliczamy ze wzoru Snelliusa (c T i c L - prędkości fal T i L w stali): sinαt c T o sin 90 = => α T = 33 c L Aby uniknąć transformacji (T T + L) i tym samym zapewnić wysoką czułość badania, należy spełnić warunek, o którym mowa wyżej, dla obu ścian naroża tj.: α T > 33 i jednocześnie (90 - α T ) > 33. Potwierdza to wykres zamieszczony na rysunku 3.2.b) - utrzymanie kąta padania w przedziale od 33 do 57 zapewnia pełne odbicie fali T od naroża prostokątnego. Wysoki współczynnik odbicia zapewniają też kąty: 0 α T 20 oraz 70 α T 90. Poza wykrywaniem nieciągłości, badanie powinno umożliwiać ocenę ich głębokości. Przydatność fali T w tym zakresie, potwierdza wykres na rysunku 3.3 [1] - jednoznaczna zależność amplitudy echa reflektora narożnego od jego głębokości pozwala oceniać wykryte nieciągłości na podstawie wysokości ich ech. Jak widać z wykresu, zastosowanie fali L nie daje (w warunkach badania jak na rys.3.3) takiej możliwości. 4. Transmisja echa przy ukośnym padaniu wiązki na powierzchnię przeszukiwania Skuteczność wykrywania metodą ultradźwiękową nieciągłości materiałowych zależy także od efektywności transmisji fali od głowicy do badanego ośrodka i z powrotem. W przypadku badania rur, fala ultradźwiękowa docierająca do powierzchni przeszukiwania wysyłana jest najczęściej z wody lub z polimetakrylanu metylu (pleksiglas). Zanim echo ultradźwiękowe trafi do głowicy odbiorczej, fala pokonuje granicę ośrodków dwukrotnie. Przetwornik głowicy generuje falę podłużną (L), która na powierzchni rury ulega

8 załamaniu i transformacji na falę poprzeczną (T). Po odbiciu od nieciągłości materiału badanego, fala opuszcza rurę, ponownie ulegając załamaniu i transformacji: T L w wodzie lub T L+T w pleksiglasie (przetwornik głowicy odbiera jedynie powracającą falę L). Współczynniki transmisji ciśnienia fali padającej do fal załamywanych i transformowanych na granicy ośrodków, zależą od własności fizycznych tych ośrodków i od kąta padania fali. Iloczyn współczynników charakteryzujących przejście fali tam i z powrotem nazywany jest współczynnikiem transmisji echa. Na rysunkach 4.1 i 4.2 przedstawiono współczynniki transmisji echa, w funkcji kątów padania fal L na granice ośrodków woda-stal i pleksiglas-stal [1]. Jak widać, od kąta padania zależy nie tylko sama wartość współczynnika, wpływająca na czułości badania, ale także rodzaje i kąty fal wprowadzanych do badanego materiału. Jeżeli chcemy uniknąć wprowadzania do stali fal L, to kąt padania powinien być większy od pierwszego kąta krytycznego, który wynosi: dla granicy woda-stal 14,5, dla granicy pleksiglas-stal 27,5. Pierwszemu kątowi granicznemu zawsze odpowiada konkretny kąt załamania fali T w ośrodku drugim - dla stali wynosi on 33. Kształt badanego przedmiotu zazwyczaj wiąże jednoznacznie kąty padania fal L na powierzchnię przeszukiwania z kątami padania transformowanych fal T na nieciągłości materiałowe. Optymalizacja kąta padania fali L polega więc na zapewnieniu zarówno skuteczności transmisji echa jak i efektywności odbicia fali T od poszukiwanych nieciągłości - iloczyn obu współczynników (transmisji i odbicia) decyduje ostatecznie o czułości badania. Głębokość reflektora narożnego (t) Rys.3.3. Zależności amplitud ech reflektora narożnego od jego głębokości (t). Poziomy amplitud wyrażono w db, w odniesieniu do poziomu echa otworu poprzecznego o średnicy Ф 2, leżącego w tej samej odległości od głowicy. Porównania dokonano niezależnie dla fal L (long.) i T (trans.) [1]

9 Kąty padania fali L (α ) na powierzchnię przeszukiwania: - skala górna dla współczynnika transmisji echa fali poprzecznej (LT) - skala dolna dla współczynnika transmisji echa fali podłużnej (LL) Kąty załamania w stali dla fal L i T: Rys.4.1. Współczynniki transmisji echa przez granicę woda-stal: E ll - dla fal podłużnych i E lt - dla fal poprzecznych [1] skala kąta padania fali L (pleksiglas) skala kąta załamania fali T (stal) Rys.4.2. Współczynnik transmisji echa fali T przez granicę pleksiglas-stal [1]

10 5. Droga fali w ściance rury Fala wprowadzana w kierunku wzdłużnym - wykrywanie nieciągłości poprzecznych Wiązka fali T, przeznaczona do wykrywania nieciągłości poprzecznych na obu powierzchniach ścianki rury, jest wprowadzana w płaszczyźnie osiowej. Najczęściej stosowany kąt załamania fali T wynosi 45. Wiązka fali odbija się na przemian od powierzchni wewnętrznej i zewnętrznej, zachowując się podobnie jak w płaskiej płycie równoległościennej - wszystkie kolejne kąty padania/odbicia są sobie równe. Istotna różnica wynika ze zmiany geometrii wiązki przy każdym jej kontakcie z powierzchnią cylindryczną - przy wprowadzaniu wiązki przez powierzchnię zewnętrzną i przy każdym odbiciu od powierzchni wewnętrznej kąt rozbieżności wiązki w kierunku obwodowym rośnie, a przy odbiciach od powierzchni zewnętrznej maleje. Efekt rozpraszający przeważa w stopniu tym większym, im większy jest stosunek g/d (g - grubość ścianki, D - średnica zewnętrzna rury) Rys.5.1. Typowy, zygzakowaty tor wiązki fali wprowadzanej do ścianki rury w kierunku wzdłużnym pod kątem 45. Przy małych grubościach ścianek stosowane są czasem większe kąty załamania np. 70, ułatwiające rozróżnienie ech nieciągłości zewnętrznych i wewnętrznych (większe różnice w drodze fal). W takim przypadku należy się liczyć z możliwością propagacji fali powierzchniowej przez krawędź wiązki wprowadzanej fali - patrz rys.5.2.a) [1]. Można się przed tym zabezpieczyć stosując głowicę o małym kącie rozbieżności (np. jak na rys. 5.2.b). a) b) Rys.5.2. [1] a) fala powierzchniowa jako efekt transformacji krawędzi wiązki fali padającej na powierzchnię cylindryczną, b) konstrukcja głowicy mozaikowej, dopasowanej do krzywizny powierzchni 5.2. Fala wprowadzana w kierunku obwodowym - wykrywanie nieciągłości wzdłużnych Wiązka fali T, przeznaczona do wykrywania nieciągłości wzdłużnych na obu powierzchniach ścianki, jest wprowadzana w płaszczyźnie prostopadłej do osi rury. Wiązka porusza się po torze zygzakowatym. Analogicznie jw., każdy kontakt wiązki z powierzchnią rury wywołuje zmianę kąta rozbieżności - kąt zmienia się w płaszczyźnie prostopadłej do osi rury, co zmienia użyteczny zakres kątów, pod którymi różne fragmenty wiązki mogą trafiać w poszukiwane nieciągłości. Podobnie jw., przeważa mechanizm zwiększający kąt rozbieżności. Bardzo istotną cechą toru wiązki, wynikającą z kształtu przekroju poprzecznego rury, jest zróżnicowanie kątów padania/odbicia dla powierzchni zewnętrznej i wewnętrznej - patrz rys.5.3. Kąty padania wiązki fali T na powierzchnię zewnętrzną (α TZ) są równe kątowi załamania fali wprowadzanej do materiału rury w punkcie 1 (α 2T), natomiast kąty padania na

11 powierzchnię wewnętrzną (α TW) są większe o kąt ε zawarty między promieniami wodzącymi kolejnych punktów odbicia wiązki od powierzchni rury. Różnica między kątami padania α TZ i α TW jest tym większa, im większy jest kąt załamania α 2T i im większy jest stosunek grubości ścianki rury (g) do średnicy zewnętrznej (D). 1 α 2T α TW 2 β TW α TZ β TZ 3 α TW = (180 - α 2T - ε) α TW = α 2T + ε α 2T = α TZ α TW = α TZ + ε ε ε ε D/2 g O Rys.5.3. Tor wiązki fali ultradźwiękowej w ściance rury (fala wprowadzana w kierunku obwodowym) Stosując do trójkąta O-1-2 twierdzenie o równości stosunków sinusów kątów w trójkącie do długości boków leżących na przeciw tych kątów, możemy stwierdzić, że: sinα 2 T D / 2 g = o sin(180 α D / 2 TW ) wstawiając: sin(180 - α TW) = sin α TW możemy przekształcić powyższą zależność do postaci: sinα 2 sinα T TW D / 2 g D / 2 sinα sinα TZ = i ostatecznie: = (1 - ) g D 1 2 TW Jak ustaliliśmy w rozdz. 3. optymalne warunki dla odbicia fali T od reflektora narożnego występują przy kątach padania zawartych w przedziale od 33 do 57. Wstawiając te wartości do powyższego równania otrzymujemy warunek na maksymalną grubość ścianki

12 rury, w zakładanych warunkach badania: g max = 0,175 D lub D/gmax = 5,7. Dopuszczając zwiększenie kąta padania α TW do wartości 90 (co odpowiada sytuacji, w której oś wiązki jest styczna do powierzchni wewnętrznej rury), otrzymujemy: D/g max = 4,4. Dla większych grubości ścianek oś wiązki mija się z powierzchnią wewnętrzną, co istotnie ogranicza czułość wykrywania nieciągłości na tej powierzchni. Część 7 PN-EN 10246, dotycząca wykrywania wad wzdłużnych na całym obwodzie rury, zaleca badanie wg podstawowych wymagań dotyczących kalibracji aparatury w zakresie do D/gmax 5. Norma dopuszcza także badanie dla mniejszych wartości D/gmax (do wartości równej 4 włącznie), zakładając mniejszą czułość wykrywania nieciągłości na powierzchni wewnętrznej - np. dla D/g max = 4, zaleca się stosowanie wewnętrznego rowka odniesienia o głębokości 2,5 razy większej niż głębokość nominalna. 6. Techniki badania Charakterystyka ogólna W badaniach automatycznych rur stalowych stosuje się przede wszystkim różne odmiany techniki zanurzeniowej oraz technikę kontaktową. Badanie jest realizowane impulsową metodą echa. Do kontroli sprzężenia wykorzystuje się impulsy przejścia między głowicami kątowymi (o ile wzajemne położenia głowic na to pozwalają) oraz impulsy ech dna. Przy badaniu rur bez szwu oraz przy wykrywaniu rozwarstwień na całym obwodzie w rurach spawanych stosuje się przeszukiwanie ruchem spiralnym. Przy badaniu spoin i obszarów przyległych do spoiny przeszukiwanie odbywa się wzdłuż spoiny. Stosowane są głowice normalne fal podłużnych pojedyncze i podwójne oraz głowice kątowe fal poprzecznych pojedyncze i przeciwbieżne. W celu zwiększenia wydajności badania stosuje się ww. głowice pracujące w zespołach oraz specjalne głowice wieloprzetwornikowe. Osobną kategorię stanowią systemy głowic mozaikowych, współpracujące z aparaturą defektoskopową wyposażoną w setki kanałów kontrolnych, realizujące funkcje wszystkich wcześniej wymienionych głowic. Techniki zanurzeniowe Techniki zanurzeniowe są często stosowane w badaniach automatycznych rur ze względu na ułatwione wprowadzanie fal ultradźwiękowych przez cylindryczne powierzchnie rur o różnych średnicach, możliwość płynnej zmiany kąta padania fali na powierzchnię przeszukiwania oraz możliwość ogniskowania fali padającej. Nie bez znaczenia jest też mała wrażliwość takich systemów na nierówności powierzchni i nieregularności kształtu rur. Klasyczna technika zanurzeniowa, polegająca na zanurzeniu w wodzie całej rury i głowic ultradźwiękowych stosowana jest rzadko. Wykorzystywane są natomiast: bębny przelotowe wypełniane wodą, odpowiednio uszczelnione, zawierające komplety głowic wirujące wokół transportowanych wzdłużnie rur, lokalne wanny przesuwane po powierzchniach rur, związane z poszczególnymi głowicami lub zespołami głowic głowice sprzęgane z rurą przez indywidualne słupy wody. Zespoły głowic wirujących, instalowane w bębnach przelotowych, zawierają najczęściej 3 typy pojedynczych głowic fal podłużnych: a) głowice przeznaczone do wykrywania nieciągłości poprzecznych, konstruowane lub mocowane w sposób zapewniający niezmienny kąt padania fali na powierzchnię rury

13 wynoszący (w materiale rury odpowiada mu kąt załamania fali T równy odpowiednio: ) b) głowice przeznaczone do wykrywania nieciągłości wzdłużnych, mocowane w sposób umożliwiający regulowanie kąta padania fali na powierzchnię rury (patrz rys.6.1.) c) głowice przeznaczone do wykrywania rozwarstwień i ew. do pomiarów grubości ścianki, mocowane w sposób zapewniający prostopadłe padanie fali na powierzchnię rury. Wszystkie ww. głowice są mocowane w sposób zapewniający możliwość ich przemieszania w kierunku promieniowym rury, w celu dostosowania ich położenia do średnicy rury. W rozwiązaniach uproszczonych głowice są mocowane na stałe (możliwy jest jedynie obrót ww. głowic b) w wymiennych pierścieniach o różnych średnicach, stosowanych do badania rur o z góry określonych zakresach wymiarowych. a) b) c) Rys.6.1. Przykłady sposobów regulacji kąta padania w technice zanurzeniowej. Przemieszczenia głowic w kierunku pionowym służą dostosowaniu pozycji głowic do średnicy rury, a w przypadku c) powodują dodatkowo zmiany kąta padania. Przy badaniu rur cienkościennych stosowane są głowice skupiające o ogniskowych w wodzie wynoszących mm. Konieczny jest w takim przypadku precyzyjny dobór pozycji głowic, uwzględniający optymalną odległość od głowicy do powierzchni rury mierzoną wzdłuż osi wiązki. W lokalnych wannach możliwe jest mocowanie wszystkich ww. głowic (a-c). Głowice sprzężone z indywidualnymi słupami wody to wyłącznie głowice typu c). W każdym systemie muszą się znaleźć, co najmniej po dwie ww. głowice typu a) i b) skierowane w przeciwnych kierunkach, aby zapewnić lepszą wykrywalność nieciągłości nachylonych skośnie do powierzchni. Techniki kontaktowe Stosowanie do badania rur techniki kontaktowej, wymaga wyposażenia głowic w nakładki dopasowujące ich powierzchnie robocze do krzywizny powierzchni rury. Nakładki muszą być wymieniane przy każdej zmianie średnicy zewnętrznej rur. Stosowanie sztywnych nakładek zwiększa wymagania dotyczące jakości powierzchni i regularności kształtu rury - nieprawidłowa jakość lub krzywizna powierzchni mogą uniemożliwić badanie. Z badania techniką kontaktową wyłączone są praktycznie wszystkie rury spawane i zgrzewane, jeżeli jest wymagane badanie całego obwodu nawet, jeżeli nadlew czy wypływka są usuwane przed badaniem.

14 Stosowane tu są następujące typy głowic: a) głowice kątowe fal T o kącie załamania w stali 45 (pojedyncze lub przeciwbieżne), przeznaczone do wykrywania nieciągłości poprzecznych b) głowice kątowe fal T przeznaczone do wykrywania nieciągłości wzdłużnych w materiale rury: pojedyncze o kątach załamania oraz przeciwbieżne o kątach (dla głowic przeciwbieżnych podaje się kąt załamania bez nakładki dopasowującej - przy przejściu przez nakładkę kąt padania ulega zwiększeniu, zależnie od średnicy rury) c) pojedyncze głowice kątowe fal T o większych kątach załamania np. 70, przeznaczone do wykrywania nieciągłości wzdłużnych w spoinach rur o cienkościennych d) głowice normalne, podwójne fal podłużnych, przeznaczone do wykrywania rozwarstwień e) głowice normalne fal podłużnych, pojedyncze i podwójne, przeznaczone do pomiaru grubości ścianki (ew. mogą także służyć do wykrywania rozwarstwień) 7. Uwagi końcowe Poświęcenie niniejszego wykładu głównie uwarunkowaniom technologicznym i wymaganiom formalnym, zostało podyktowane koniecznością zasygnalizowania złożoności problemu ultradźwiękowego badania rur stalowych. Producenci rur instalują coraz bardziej złożone systemy kontroli, umożliwiające zmiany warunków badania w szerokim zakresie. Dotyczy to zwłaszcza systemów wykorzystujących techniki zanurzeniowe, w których powodzenie badania zależy przede wszystkim od starannej kalibracji i optymalnego doboru warunków pracy urządzeń defektoskopowych przez operatora. Konieczne jest nie tylko przestrzeganie instrukcji obsługi urządzeń i zaleceń normatywnych, ale także świadome uwzględnianie możliwości i ograniczeń wynikających z podstaw fizycznych technologii badania. Podziękowania Autor dziękuje kolegom: Rochowi Liborowi (pracownikowi firmy: Laboratoria Badań Batory w Chorzowie) oraz Józefowi Plewni (pracownikowi Huty Ferrum S.A. w Katowicach) za udzielone informacje, pomocne w przygotowaniu niniejszego opracowania. Literatura [1]. Kraukrämer J., Kraukrämer H., Ultrasonic Testing of Materials, Springer-Verlag Heidelberg [2]. Deputat J., Badania ultradźwiękowe. Podstawy. Materiały szkoleniowe, Instytut Metalurgii Żelaza Gliwice [3]. PN-EN Badania nieniszczące rur stalowych, części: 6 9 i 13 17, Polski Komitet Normalizacyjny Warszawa Berlin

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania Nazwa modułu: Nieniszczące metody badań połączeń spajanych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych

BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych Ireneusz Mikłaszewicz 1. Badania ultradźwiękowe 2. Badania magnetyczno-proszkowe

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

4. Ultradźwięki Instrukcja

4. Ultradźwięki Instrukcja 4. Ultradźwięki Instrukcja 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie właściwości fal ultradźwiękowych i ich wykorzystania w badaniach defektoskopowych. 2. Układ pomiarowy Układ pomiarowy składa się

Bardziej szczegółowo

TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA

TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA Tolerancje wymiarowe SAPA zapewniają powtarzalność wymiarów w normalnych warunkach produkcyjnych. Obowiązują one dla wymiarów, dla których nie poczyniono innych ustaleń w trakcie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metody

Bardziej szczegółowo

Metoda prądów wirowych

Metoda prądów wirowych Metoda prądów wirowych Idea Umieszczeniu obiektów, wykonanych z materiałów przewodzących prąd elektryczny, w obszarze oddziaływania zmiennego w czasie pola magnetycznego, wytwarzane przez przetworniki

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165426 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 291751 (22) Data zgłoszenia: 18.09.1991 (51) IntCl5: G01H5/00 G01N

Bardziej szczegółowo

CZUŁOŚĆ BADANIA ULTRADŹWIĘKOWEGO wg EN 583-2. Sławomir Mackiewicz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. Świętokrzyska 21, 00-049 Warszawa

CZUŁOŚĆ BADANIA ULTRADŹWIĘKOWEGO wg EN 583-2. Sławomir Mackiewicz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. Świętokrzyska 21, 00-049 Warszawa CZUŁOŚĆ BADANIA ULTRADŹWIĘKOWEGO wg EN 583-2 Sławomir Mackiewicz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. Świętokrzyska 21, 00-049 Warszawa 1.Wstęp Nastawienie czułości badania jest, obok skalowania

Bardziej szczegółowo

Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO

Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO Opis produktu GEKKO Przenośny defektoskop ultradźwiękowy Phased Array, TOFD oraz techniki konwencjonalnej Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO Techniki- Phased Array Głowice od badań

Bardziej szczegółowo

IZOTOPOWE BADANIA RADIOGRAFICZNE ZŁĄCZY SPAWANYCH O RÓŻNYCH GRUBOŚCIACH WEDŁUG PN-EN 1435.

IZOTOPOWE BADANIA RADIOGRAFICZNE ZŁĄCZY SPAWANYCH O RÓŻNYCH GRUBOŚCIACH WEDŁUG PN-EN 1435. IZOTOPOWE BADANIA RADIOGRAFICZNE ZŁĄCZY SPAWANYCH O RÓŻNYCH GRUBOŚCIACH WEDŁUG PN-EN 1435. Dr inż. Ryszard Świątkowski Mgr inż. Jacek Haras Inż. Tadeusz Belka 1. WSTĘP I CEL PRACY Porównując normę europejską

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Laboratorium techniki światłowodowej Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia dla części 2

Opis przedmiotu zamówienia dla części 2 Załącznik nr 1b do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia dla części 2 I. Wstęp Przedmiotem zamówienia jest sukcesywny Zakup i dostawa wraz z rozładunkiem rur stalowych izolowanych i nieizolowanych dla Operatora

Bardziej szczegółowo

BADANIA NIENISZCZĄCE

BADANIA NIENISZCZĄCE PROCEDURA BADAWCZA UT Strona 1 / 16 PROCEDURA BADAWCZA BADANIE METODĄ ULTRADŹWIĘKOWĄ OBWODOWYCH ZŁĄCZY SPAWANYCH RUROCIĄGÓW PREIZOLOWANYCH w Rudzie Śląskiej, Rew: 01: Grudzień, 2013 Opracował: mgr inż.

Bardziej szczegółowo

Wykaz norm. Lex norma badania nieniszczące

Wykaz norm. Lex norma badania nieniszczące Lex norma badania nieniszczące - Lex norma badania nieniszczące L.p. Numer normy Tytuł Status 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. PN-B-06264:1978 Wersja PN-B-19320:1999 Wersja PN-C-82055-4:1999

Bardziej szczegółowo

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki.

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. 1. Równanie soczewki i zwierciadła kulistego. Z podobieństwa trójkątów ABF i LFD (patrz rysunek powyżej) wynika,

Bardziej szczegółowo

POMIAR APERTURY NUMERYCZNEJ

POMIAR APERTURY NUMERYCZNEJ ĆWICZENIE O9 POMIAR APERTURY NUMERYCZNEJ ŚWIATŁOWODU KATEDRA FIZYKI 1 Wstęp Prawa optyki geometrycznej W optyce geometrycznej, rozpatrując rozchodzenie się fal świetlnych przyjmuje się pewne założenia

Bardziej szczegółowo

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary NORMA ZAKŁADOWA I. CEL: Niniejsza Norma Zakładowa Diversa Diversa Sp. z o.o. Sp.k. stworzona została w oparciu o Polskie Normy: PN-EN 572-2 Szkło float. PN-EN 12150-1 Szkło w budownictwie Norma Zakładowa

Bardziej szczegółowo

Laboratorium metrologii

Laboratorium metrologii Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium metrologii Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Temat ćwiczenia: Pomiary wymiarów zewnętrznych Opracował:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Nr ćwiczenia : 7

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Nr ćwiczenia : 7 Przedmiot : OBRÓBKA SKRAWANIEM I NARZĘDZIA Temat: Szlifowanie cz. II. KATEDRA TECHNIK WYTWARZANIA I AUTOMATYZACJI INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Nr ćwiczenia : 7 Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203822 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 358564 (51) Int.Cl. G01N 19/04 (2006.01) G01N 29/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Pytania do spr / Własności figur (płaskich i przestrzennych) (waga: 0,5 lub 0,3)

Pytania do spr / Własności figur (płaskich i przestrzennych) (waga: 0,5 lub 0,3) Pytania zamknięte / TEST : Wybierz 1 odp prawidłową. 1. Punkt: A) jest aksjomatem in. pewnikiem; B) nie jest aksjomatem, bo można go zdefiniować. 2. Prosta: A) to zbiór punktów; B) to zbiór punktów współliniowych.

Bardziej szczegółowo

Charakteryzowanie i sprawdzanie kompletnej aparatury ultradźwiękowej - wymagania normatywne

Charakteryzowanie i sprawdzanie kompletnej aparatury ultradźwiękowej - wymagania normatywne Mgr inż. Werner Sobek BTH TESTING Katowice Dr inż. Gracjan Wiśniewski Urząd Dozoru Technicznego - Warszawa Wprowadzenie Charakteryzowanie i sprawdzanie kompletnej aparatury ultradźwiękowej - wymagania

Bardziej szczegółowo

W przypadku, gdy uzasadniają to obliczenia statyczne wykonane dla rurociągu, dopuszcza się

W przypadku, gdy uzasadniają to obliczenia statyczne wykonane dla rurociągu, dopuszcza się Zarządzenie nr 1/2012 z dnia 21 lutego 2012 roku w sprawie rur przewodowych przeznaczonych do stosowania w warszawskim systemie ciepłowniczym (w.s.c.) Aktualizacja 11.2015 Na podstawie analiz awaryjności

Bardziej szczegółowo

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO Temat ćwiczenia: BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO 1. Wprowadzenie Ultradźwiękowy bezdotykowy czujnik położenia liniowego działa na zasadzie pomiaru czasu powrotu impulsu ultradźwiękowego,

Bardziej szczegółowo

Ćw. 20. Pomiary współczynnika załamania światła z pomiarów kąta załamania oraz kąta granicznego

Ćw. 20. Pomiary współczynnika załamania światła z pomiarów kąta załamania oraz kąta granicznego 0 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J P R A C O W N I A F I Z Y K I Ćw. 0. Pomiary współczynnika załamania światła z pomiarów kąta załamania oraz kąta granicznego Wprowadzenie Światło widzialne jest

Bardziej szczegółowo

Wymiarowanie jest to podawanie wymiarów przedmiotów na rysunkach technicznych za pomocą linii, liczb i znaków wymiarowych.

Wymiarowanie jest to podawanie wymiarów przedmiotów na rysunkach technicznych za pomocą linii, liczb i znaków wymiarowych. WYMIAROWANIE (w rys. technicznym maszynowym) 1. Co to jest wymiarowanie? Aby rysunek techniczny mógł stanowić podstawę do wykonania jakiegoś przedmiotu nie wystarczy bezbłędne narysowanie go w rzutach

Bardziej szczegółowo

Laserowe technologie wielowiązkowe oraz dynamiczne formowanie wiązki 25 październik 2017 Grzegorz Chrobak

Laserowe technologie wielowiązkowe oraz dynamiczne formowanie wiązki 25 październik 2017 Grzegorz Chrobak Laserowe technologie wielowiązkowe oraz dynamiczne formowanie wiązki 25 październik 2017 Grzegorz Chrobak Nasdaq: IPG Photonics(IPGP) Zasada działania laserów włóknowych Modułowość laserów włóknowych IPG

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 2. Badanie apertury numerycznej światłowodów

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 2. Badanie apertury numerycznej światłowodów Laboratorium techniki światłowodowej Ćwiczenie 2. Badanie apertury numerycznej światłowodów Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wprowadzenie Światłowody

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM

ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM mgr inż. Janusz ŁUKASZEWICZ Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM W artykule przedstawiono porównanie wyników uzyskanych podczas

Bardziej szczegółowo

Podstawy standardowej oceny jakości spoin

Podstawy standardowej oceny jakości spoin Podstawy standardowej oceny jakości spoin Tadeusz Morawski Usługi Techniczne i Ekonomiczne Level, Warszawa level_tmo@onet.pl. Wstęp Konstrukcje stalowe przeważnie są wykonywane i montowane technikami spawalniczymi,

Bardziej szczegółowo

BADANIA ULTRADŹWIĘKOWE Z ZASTOSOWANIEM GŁOWIC WIELOPRZETWORNIKOWYCH SYSTEM PHASED ARRAY

BADANIA ULTRADŹWIĘKOWE Z ZASTOSOWANIEM GŁOWIC WIELOPRZETWORNIKOWYCH SYSTEM PHASED ARRAY BADANIA ULTRADŹWIĘKOWE Z ZASTOSOWANIEM GŁOWIC WIELOPRZETWORNIKOWYCH SYSTEM PHASED ARRAY Wojciech MANAJ Grzegorz WOJAS Maciej SZWED Andrzej ZAGÓRSKI Maciej SPYCHALSKI Krzysztof J. KURZYDŁOWSKI Politechnika

Bardziej szczegółowo

U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW

U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW 53-621 Wrocław, Głogowska 4/55, tel/fax 071 3734188 52-404 Wrocław, Harcerska 42, tel. 071 3643652 www.ultrasonic.home.pl tel. kom. 0 601 710290 e.mail: ultrasonic@home.pl

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Instrukcja do ćwiczenia nr 2 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy Metrologii

Bardziej szczegółowo

Normy przywołane do norm zharmonizowanych do. Dyrektywa 87/404/EWG

Normy przywołane do norm zharmonizowanych do. Dyrektywa 87/404/EWG Normy przywołane do norm zharmonizowanych do Dyrektywa 87/404/EWG PN-EN 1011-1:2001 Numer: PN-EN 287-1:2007 Tytuł: Egzamin kwalifikacyjny spawaczy -- Spawanie -- Część 1: Stale Data zatwierdzenia: 2007-02-16

Bardziej szczegółowo

CIEKAWOSTKI ZWIĄZANE Z WALCARKĄ DO PROFILI

CIEKAWOSTKI ZWIĄZANE Z WALCARKĄ DO PROFILI Giętarka jest przeznaczona do gięcia prętów, rur oraz profili sposobem na zimno. Dzięki możliwości położenia maszyny na tylnej ścianie, półfabrykaty można wyginać również w linii poziomej. Giętarka składa

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

POMIARY OPTYCZNE 1. Wykład 1. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

POMIARY OPTYCZNE 1. Wykład 1.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak POMIARY OPTYCZNE Wykład Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej Pokój 8/ bud. A- http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/ OPTYKA GEOMETRYCZNA Codzienne obserwacje: światło

Bardziej szczegółowo

Tolerancje kształtu i położenia

Tolerancje kształtu i położenia Strona z 7 Strona główna PM Tolerancje kształtu i położenia Strony związane: Podstawy Konstrukcji Maszyn, Tolerancje gwintów, Tolerancje i pasowania Pola tolerancji wałków i otworów, Układy pasowań normalnych,

Bardziej szczegółowo

XVII Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 8-11 marca 2011

XVII Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 8-11 marca 2011 XVII Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 8-11 marca 2011 ULTRADŹWIĘKOWA METODA POMIARU ZMIAN ŚREDNICY RURY GRUBOŚCIENNEJ Paweł Grzywna, Piotr Gutkiewicz, Sławomir Mackiewicz, Jacek Szelążek

Bardziej szczegółowo

dr hab. inż. LESŁAW ZABUSKI ***

dr hab. inż. LESŁAW ZABUSKI *** POMIARY INKLINOMETRYCZNE dr hab. inż. LESŁAW ZABUSKI Konsultant Rozenblat Sp. z o.o. *** CEL Celem pomiarów inklinometrycznych jest stwierdzenie, czy i w jakim stopniu badany teren podlega deformacjom,

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Opis ćwiczenia. Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Henry ego Katera.

Opis ćwiczenia. Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Henry ego Katera. ĆWICZENIE WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO Opis ćwiczenia Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

Bardziej szczegółowo

Zasada Fermata mówi o tym, że promień światła porusza się po drodze najmniejszego czasu.

Zasada Fermata mówi o tym, że promień światła porusza się po drodze najmniejszego czasu. Pokazy 1. 2. 3. 4. Odbicie i załamanie światła laser, tarcza Kolbego. Ognisko w zwierciadle parabolicznym: dwa metalowe zwierciadła paraboliczne, miernik temperatury, żarówka 250 W. Obrazy w zwierciadłach:

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stosunku e/m elektronu

Wyznaczanie stosunku e/m elektronu Ćwiczenie 27 Wyznaczanie stosunku e/m elektronu 27.1. Zasada ćwiczenia Elektrony przyspieszane w polu elektrycznym wpadają w pole magnetyczne, skierowane prostopadle do kierunku ich ruchu. Wyznacza się

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 166562 (13) B1

RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 166562 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 166562 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292871 (22) Data zgłoszenia: 19.12.1991 (51) IntCl6: B65D 1/16 B21D

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYCZNE BADANIA ULTRADŹWIĘKOWE

AUTOMATYCZNE BADANIA ULTRADŹWIĘKOWE AUTOMATYCZNE BADANIA ULTRADŹWIĘKOWE Wojciech MANAJ Instytut Lotnictwa manaj@ilot.edu.pl Sławomir MACKIEWICZ I PPT PAN smackiew@ippt.gov.pl 1. WSTĘP W ramach metody ultradźwiękowej możemy dokonać szeregu

Bardziej szczegółowo

Dźwięk. Cechy dźwięku, natura światła

Dźwięk. Cechy dźwięku, natura światła Dźwięk. Cechy dźwięku, natura światła Fale dźwiękowe (akustyczne) - podłużne fale mechaniczne rozchodzące się w ciałach stałych, cieczach i gazach. Zakres słyszalnej częstotliwości f: 20 Hz < f < 20 000

Bardziej szczegółowo

Technologia elementów optycznych

Technologia elementów optycznych Technologia elementów optycznych dr inż. Michał Józwik pokój 507a jozwik@mchtr.pw.edu.pl Część 5 rysunek elementu optycznego Polskie Normy PN-ISO 10110-1:1999 Optyka i przyrządy optyczne -- Przygotowywanie

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2695694. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 28.08.2012 12460056.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2695694. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 28.08.2012 12460056. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2695694 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 28.08.2012 12460056.0

Bardziej szczegółowo

dr inż. Leszek Stachecki

dr inż. Leszek Stachecki dr inż. Leszek Stachecki www.stachecki.com.pl www.ls.zut.edu.pl Przebicie przez ścinanie może powstad na skutek działania obciążenia skupionego lub reakcji na względnie małe pole A load będące częścią

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie i przetwórstwo polimerów!

Wytwarzanie i przetwórstwo polimerów! Wytwarzanie i przetwórstwo polimerów! Łączenie elementów z tworzyw sztucznych, cz.2 - spawanie dr in. Michał Strankowski Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny Publikacja współfinansowana ze środków

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE ZACHOWANIA SIĘ MATERIAŁÓW PODCZAS ŚCISKANIA Instrukcja przeznaczona jest dla studentów

Bardziej szczegółowo

szkło klejone laminowane szkło klejone z użyciem folii na całej powierzchni.

szkło klejone laminowane szkło klejone z użyciem folii na całej powierzchni. SZKŁO LAMINOWANE dokument opracowany przez: w oparciu o Polskie Normy: PN-B-13083 Szkło budowlane bezpieczne PN-EN ISO 12543-5, 6 Szkło warstwowe i bezpieczne szkło warstwowe PN-EN 572-2 Szkło float definicje

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER CHARATERYSTYA WIĄZI GENEROWANEJ PRZEZ LASER ształt wiązki lasera i jej widmo są rezultatem interferencji promieniowania we wnęce rezonansowej. W wyniku tego procesu powstają charakterystyczne rozkłady

Bardziej szczegółowo

Załamanie na granicy ośrodków

Załamanie na granicy ośrodków Załamanie na granicy ośrodków Gdy światło napotyka na granice dwóch ośrodków przezroczystych ulega załamaniu tak jak jest to przedstawione na rysunku obok. Dla każdego ośrodka przezroczystego istnieje

Bardziej szczegółowo

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe Ermeto Original Rury / Łuki rurowe R2 Parametry rur EO 1. Gatunki stali, własności mechaniczne, wykonanie Rury stalowe EO Rodzaj stali Wytrzymałość na Granica Wydłużenie przy zerwaniu rozciąganie Rm plastyczności

Bardziej szczegółowo

Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych

Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych Sławomir Mackiewicz IPPT PAN 1. Wstęp Badania ultradźwiękowe spoin austenitycznych wiązane są najczęściej z sektorem energetyki atomowej gdzie występuje duża

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE KRYTERIÓW JAKOŚCI BADAŃ RADIOGRAFICZNYCH RUR METODĄ PROSTOPADŁĄ I ELIPTYCZNĄ WG NORMY PN-EN 1435

PORÓWNANIE KRYTERIÓW JAKOŚCI BADAŃ RADIOGRAFICZNYCH RUR METODĄ PROSTOPADŁĄ I ELIPTYCZNĄ WG NORMY PN-EN 1435 PORÓWNANIE KRYTERIÓW JAKOŚCI BADAŃ RADIOGRAFICZNYCH RUR METODĄ PROSTOPADŁĄ I ELIPTYCZNĄ WG NORMY PN-EN 1435 1. WPROWADZENIE. CEL BADAŃ. Dr inż. Ryszard ŚWIĄTKOWSKI Mgr inż. Jacek HARAS Dokonując porównania

Bardziej szczegółowo

BADANIE PRZELEWU MIERNICZEGO

BADANIE PRZELEWU MIERNICZEGO BADANIE PRZELEWU MIERNICZEGO Pytania zaliczające: 1. Pomiar przepływu za pomocą jednego z przelewów mierniczych. 2. Charakterystyka przelewu mierniczego. METODA PRZELEWOWA bezpośrednia metoda pomiaru przepływu;

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA WROCŁAWSKA, Wrocław, PL BUP 18/15. HANNA STAWSKA, Wrocław, PL ELŻBIETA BEREŚ-PAWLIK, Wrocław, PL

PL B1. POLITECHNIKA WROCŁAWSKA, Wrocław, PL BUP 18/15. HANNA STAWSKA, Wrocław, PL ELŻBIETA BEREŚ-PAWLIK, Wrocław, PL PL 224674 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 224674 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 409674 (51) Int.Cl. G02B 6/02 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia:

Bardziej szczegółowo

BADANIE I ACHROMATYZACJA PRĄŻKÓW INTERFERENCYJNYCH TWORZONYCH ZA POMOCĄ ZWIERCIADŁA LLOYDA

BADANIE I ACHROMATYZACJA PRĄŻKÓW INTERFERENCYJNYCH TWORZONYCH ZA POMOCĄ ZWIERCIADŁA LLOYDA BADANIE I ACHROMATYZACJA PRĄŻKÓW INTERFERENCYJNYCH TWORZONYCH ZA POMOCĄ ZWIERCIADŁA LLOYDA Celem ćwiczenia jest: 1. demonstracja dużej liczby prążków w interferometrze Lloyda z oświetleniem monochromatycznym,

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITAPOLSKA(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B2

RZECZPOSPOLITAPOLSKA(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B2 RZECZPOSPOLITAPOLSKA(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 161647 (13) B2 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 285386 22) Data zgłoszenia: 24.05.1990 51) IntCl5: B23Q 7/02 Tarcza

Bardziej szczegółowo

BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW. Tomasz Klepka

BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW. Tomasz Klepka Teka Kom. Bud. Ekspl. Masz. Elektrotech. Bud. OL PAN, 2008, 69 74 BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW Tomasz Klepka Katedra Procesów Polimerowych, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej

Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA TRANSPORTU SZYNOWEGO LABORATORIUM DIAGNOSTYKI POJAZDÓW SZYNOWYCH ĆWICZENIE 13 Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej Katowice, 2009.10.01 1.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 7 Temat: Pomiar kąta załamania i kąta odbicia światła. Sposoby korekcji wad wzroku. 1. Wprowadzenie Zestaw ćwiczeniowy został

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych ĆWICZENIE NR.6 Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych 1. Wstęp W nowoczesnych przekładniach zębatych dąży się do uzyskania małych gabarytów w stosunku do

Bardziej szczegółowo

Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu

Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu Ruch falowy Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu Fala rozchodzi się w przestrzeni niosąc ze sobą energię, ale niekoniecznie musi

Bardziej szczegółowo

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Technika świetlna Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Wykonał: Borek Łukasz Tablica rejestracyjna tablica zawierająca unikatowy numer (kombinację liter i cyfr),

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO q Y< (2\j Numer zgłoszenia:

WZORU UŻYTKOWEGO q Y< (2\j Numer zgłoszenia: RZECZPOSPOLITA POLSKA EGZEMPLARZ ARCHIWALNY OPIS OCHRONNY PL 60813 WZORU UŻYTKOWEGO q Y< (2\j Numer zgłoszenia: 108259 51) Intel7: Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej @ Data zgłoszenia: 09.06.1998

Bardziej szczegółowo

Systemy laserowe. dr inż. Adrian Zakrzewski dr inż. Tomasz Baraniecki

Systemy laserowe. dr inż. Adrian Zakrzewski dr inż. Tomasz Baraniecki Systemy laserowe dr inż. Adrian Zakrzewski dr inż. Tomasz Baraniecki Metody analizy i kształtowania wiązki laserowej Źródło: Beyer Wiązka gaussowska Natężenia promieniowania poprzecznie do kierunku propagacji

Bardziej szczegółowo

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Pracownia Molekularne Ciało Stałe Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Brygida Mielewska, Tomasz Neumann Zagadnienia do przygotowania: 1. Budowa mikroskopu elektronowego 2. Wytwarzanie wiązki

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 51: Współczynnik załamania światła dla ciał stałych

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 51: Współczynnik załamania światła dla ciał stałych Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 5: Współczynnik załamania światła dla ciał stałych Cel ćwiczenia: Wyznaczenie współczynnika załamania światła dla szkła i pleksiglasu metodą pomiaru grubości

Bardziej szczegółowo

Balustrada mostowa U-11a rurowa

Balustrada mostowa U-11a rurowa ZAŁĄCZNIK NR 1 Balustrada mostowa U-11a rurowa Stalowe balustrady U-11a są przeznaczone do stosowania na obiektach mostowych. Służą do zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości jeśli powierzchnia, po której

Bardziej szczegółowo

str 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE ( ) - matematyka - poziom podstawowy Dariusz Drabczyk

str 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE ( ) - matematyka - poziom podstawowy Dariusz Drabczyk str 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE (2017-2018) - matematyka - poziom podstawowy Dariusz Drabczyk Klasa 3e: wpisy oznaczone jako: (T) TRYGONOMETRIA, (PII) PLANIMETRIA II, (RP) RACHUNEK PRAWDOPODOBIEŃSTWA, (ST)

Bardziej szczegółowo

Kompensatory stalowe. Produkcja. Strona 1 z 76

Kompensatory stalowe. Produkcja. Strona 1 z 76 Strona 1 z 76 Kompensatory stalowe Jeśli potencjalne odkształcenia termiczne lub mechaniczne nie mogą być zaabsorbowane przez system rurociągów, istnieje konieczność stosowania kompensatorów. Nie przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia. Pomiary otworów na przykładzie tulei cylindrowej

Temat ćwiczenia. Pomiary otworów na przykładzie tulei cylindrowej POLITECHNIKA ŚLĄSKA W YDZIAŁ TRANSPORTU Temat ćwiczenia Pomiary otworów na przykładzie tulei cylindrowej I Cel ćwiczenia Zapoznanie się z metodami pomiaru otworów na przykładzie pomiaru zuŝycia gładzi

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. I. Opis techniczny. II. Rysunki:

SPIS TREŚCI. I. Opis techniczny. II. Rysunki: SPIS TREŚCI I. Opis techniczny II. Rysunki: 1 Plan sytuacyjny przyłącza gazu, kanalizacji sanitarnej i deszczowej 1:500 2 Profil podłużny instalacji gazu prowadzonej na zewnątrz budynku do istniejącej

Bardziej szczegółowo

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych w oparciu o pomiary poziomu ciśnienia akustycznego w punktach pomiarowych lub liniach omiatania na półkulistej powierzchni

Bardziej szczegółowo

Montaż śrub kotwiących HPM

Montaż śrub kotwiących HPM Identyfikacja produktów Śruby kotwiące HPM są dostępne w standardowych rozmiarach (16, 20, 24, 30, oraz 39) analogicznie do rozmiaru gwintu typu M śruby. Model śruby kotwiącej można rozpoznać po nazwie

Bardziej szczegółowo

Prędkość fazowa i grupowa fali elektromagnetycznej w falowodzie

Prędkość fazowa i grupowa fali elektromagnetycznej w falowodzie napisał Michał Wierzbicki Prędkość fazowa i grupowa fali elektromagnetycznej w falowodzie Prędkość grupowa paczki falowej Paczka falowa jest superpozycją fal o różnej częstości biegnących wzdłuż osi z.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Katedra Wytrzymałości Materiałów Instytut Mechaniki Budowli Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Praca zbiorowa pod redakcją S. Piechnika Skrypt dla studentów

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 41 POMIARY PRZY UŻYCIU GONIOMETRU KOŁOWEGO. Wprowadzenie teoretyczne

ĆWICZENIE 41 POMIARY PRZY UŻYCIU GONIOMETRU KOŁOWEGO. Wprowadzenie teoretyczne ĆWICZENIE 4 POMIARY PRZY UŻYCIU GONIOMETRU KOŁOWEGO Wprowadzenie teoretyczne Rys. Promień przechodzący przez pryzmat ulega dwukrotnemu załamaniu na jego powierzchniach bocznych i odchyleniu o kąt δ. Jeżeli

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE MODUŁU YOUNGA METODĄ STRZAŁKI UGIĘCIA

WYZNACZANIE MODUŁU YOUNGA METODĄ STRZAŁKI UGIĘCIA Ćwiczenie 58 WYZNACZANIE MODUŁU YOUNGA METODĄ STRZAŁKI UGIĘCIA 58.1. Wiadomości ogólne Pod działaniem sił zewnętrznych ciała stałe ulegają odkształceniom, czyli zmieniają kształt. Zmianę odległości między

Bardziej szczegółowo

POMIAR KÓŁ ZĘBATYCH WALCOWYCH cz. 1.

POMIAR KÓŁ ZĘBATYCH WALCOWYCH cz. 1. I. Cel ćwiczenia: POMIAR KÓŁ ZĘBATYCH WALCOWYCH cz. 1. 1. Zidentyfikować koło zębate przeznaczone do pomiaru i określić jego podstawowe parametry 2. Dokonać pomiaru grubości zęba suwmiarką modułową lub

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA PRĘTÓW CIENKOŚCIENNYCH

MECHANIKA PRĘTÓW CIENKOŚCIENNYCH dr inż. Robert Szmit Przedmiot: MECHANIKA PRĘTÓW CIENKOŚCIENNYCH WYKŁAD nr Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Katedra Geotechniki i Mechaniki Budowli Opis stanu odkształcenia i naprężenia powłoki

Bardziej szczegółowo

E K O N O M I C Z N E R O Z W I Ą Z A N I E. W Y D A J N Y I N I E Z AW O D N Y.

E K O N O M I C Z N E R O Z W I Ą Z A N I E. W Y D A J N Y I N I E Z AW O D N Y. FALCON. E K O N O M I C Z N E R O Z W I Ą Z A N I E. W Y D A J N Y I N I E Z AW O D N Y. FALCON. Optymalny stosunek kosztów do korzyści gwarantujący sukces. FALCON może być używany do cięcia plazmowego,

Bardziej szczegółowo

(1) (13) B3 (12)OPIS PATENTOWY (19) PL PL B (54) Hydrauliczna maszyna robocza z obrotowym tłokiem

(1) (13) B3 (12)OPIS PATENTOWY (19) PL PL B (54) Hydrauliczna maszyna robocza z obrotowym tłokiem R Z E C Z PO SPO L IT A POLSKA U rząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12)OPIS PATENTOWY (19) PL (21) Numer zgłoszenia: 306609 (22) Data zgłoszenia: 30.12.1994 (61) Patent dodatkowy do patentu: 168490

Bardziej szczegółowo

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r.

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. 1. Po wirującej płycie gramofonowej idzie wzdłuż promienia mrówka ze stałą prędkością względem płyty. Torem ruchu mrówki

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych

Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych Ćwiczenie laboratoryjne z diagnostyki Temat ćwiczenia: Badanie

Bardziej szczegółowo

Bogdan Majka. Dobór kształtek do systemów rurowych. Sztywności obwodowe.

Bogdan Majka. Dobór kształtek do systemów rurowych. Sztywności obwodowe. Bogdan Majka Dobór kształtek do systemów rurowych. Sztywności obwodowe. Toruń 2012 Copyright by Polskie Stowarzyszenie Producentów Rur i Kształtek z Tworzyw Sztucznych Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie,

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE EN DN, DN 1

SYMBOLE EN DN, DN 1 SYMBOLE DN, DN 1, Wymiar umowny stosowany dla rurociągu; wartość niemierzalna (patrz EN ISO 6708); D Określona średnica zewnętrzna łuków, trójników równoprzelotowych, den koszykowych oraz duża średnica

Bardziej szczegółowo

Theory Polish (Poland)

Theory Polish (Poland) Q3-1 Wielki Zderzacz Hadronów (10 points) Przeczytaj Ogólne instrukcje znajdujące się w osobnej kopercie zanim zaczniesz rozwiązywać to zadanie. W tym zadaniu będą rozpatrywane zagadnienia fizyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

STYKOWE POMIARY GWINTÓW

STYKOWE POMIARY GWINTÓW Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 24 60-965 POZNAŃ (budynek Centrum Mechatroniki, Biomechaniki i Nanoinżynierii) www.zmisp.mt.put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

KINEMATYKA I DYNAMIKA CIAŁA STAŁEGO. dr inż. Janusz Zachwieja wykład opracowany na podstawie literatury

KINEMATYKA I DYNAMIKA CIAŁA STAŁEGO. dr inż. Janusz Zachwieja wykład opracowany na podstawie literatury KINEMATYKA I DYNAMIKA CIAŁA STAŁEGO dr inż. Janusz Zachwieja wykład opracowany na podstawie literatury Funkcje wektorowe Jeśli wektor a jest określony dla parametru t (t należy do przedziału t (, t k )

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METOD I TECHNIK BADAŃ MATERIAŁÓW

LABORATORIUM METOD I TECHNIK BADAŃ MATERIAŁÓW LABORATORIUM METOD I TECHNIK BADAŃ MATERIAŁÓW ĆWICZENIE NR 5 BADANIA DEFEKTOSKOPOWE Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie studentów z zasadami badań defektoskopowych - radiologicznych, ultradźwiękowych,

Bardziej szczegółowo