MARKA WIEJSKIEGO PRODUKTU TURYSTYCZNEGO. Monografia pod redakcją Piotra Palicha

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MARKA WIEJSKIEGO PRODUKTU TURYSTYCZNEGO. Monografia pod redakcją Piotra Palicha"

Transkrypt

1 MARKA WIEJSKIEGO PRODUKTU TURYSTYCZNEGO Monografia pod redakcją Piotra Palicha Wydawnictwo Akademii Morskiej w Gdyni Gdynia 2009

2 RECENZENCI: prof. dr hab. Maciej Drzewiecki prof. dr hab. inŝ. Piotr Palich prof. dr hab. Bogusław Sawicki prof. dr hab. Jan Sikora REDAKCJA NAUKOWA: prof. dr hab. inŝ. Piotr Palich Opracowanie materiałów: ElŜbieta Kmita-Dziasek Klaudia Kieljan Redakcja i korekta: Jadwiga Szczerkowska Projekt okładki: Jadwiga Szczerkowska Opracowanie graficzne i komputerowe: Jadwiga Szczerkowska Jerzy Paczyński Copyright by Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Oddział w Krakowie, Kraków 2009 ISBN Wydawnictwo Akademii Morskiej w Gdyni Gdynia, ul. Morska 83 Wydanie I, nakład 400 egz.

3 Marka wiejskiego produktu turystycznego SPIS TREŚCI Str. Wstęp... 7 Część 1 KREACJA PRODUKTÓW MARKOWYCH... 9 Sawicki B. Kreowanie marki w agroturystyce i turystyce wiejskiej...11 Wojciechowska J. Agroturystyka w kreowaniu przestrzeni turystycznej...18 Perepeczko B. Przyroda jako rdzeń wiejskiego produktu turystycznego...23 Warmińska M., Dąbrowska A. Kreowanie produktu turystycznego na obszarach wiejskich na przykładzie działań Stowarzyszenia Mieszkańców i Przyjaciół wsi Zawady Ełckie Mukszty...30 Sawicki B., Janicka J. Rola dziedzictwa kulturowego Lubelszczyzny w kreowaniu markowego produktu turystycznego...36 Bednarek A. Polskie rodzinne i ekologiczne gospodarstwa wiejskie marką produktu turystyki wiejskiej uwarunkowania i szanse rozwoju...45 Bednarek-Szczepańska M. Próby kształtowania wizerunku i funkcji turystycznej w peryferyjnej gminie rolniczej przykład gminy Hrubieszów...51 Orłowski D., Woźniczko M. Świętokrzyski Jarmark Agroturystyczny jako impreza promująca kuchnię regionalną w Muzeum Wsi Kieleckiej...59 Stec A., Stec S. Budowa i rozwój produktu w oparciu o walory turystyczne obszarów wiejskich na przykładzie województwa podkarpackiego...68 Czapiewska G. Markowe produkty turystyki wiejskiej subregionu słupskiego

4 Marka wiejskiego produktu turystycznego Część 2 RYNKOWY WIZERUNEK WIEJSKIEGO PRODUKTU TURYSTYCZNEGO...85 Sawicki B., Malik A. Produkty tradycyjne i regionalne jako szansa pozyskania wysoko pozycjonowanej marki w turystyce na obszarach wiejskich...87 Zalech M., Godlewski G. Rodzaje i znaczenie produktów wiejskich w tworzeniu marki przestrzeni turystycznej...96 Seweryn R. Marka produktów regionalnych narzędziem promocji turystycznej obszarów wiejskich Krupińska W. Produkt turystyczny obszarów wiejskich a lokalna strategia rozwoju Marks E. Miejsce ekoturystyki w budowaniu wizerunku wiejskiego produktu turystycznego Bienia B., Pisarek M. Produkt agroturystyczny powiatu krośnieńskiego Woźniczko M., Orłowski D. Kuchnia ludowa jako regionalny produkt agroturystyczny Podkarpacia Kozubek S. Szkoła Domowego Masarstwa w Folwarku Zrębice propozycją nabywania praktycznych umiejętności wędzarniczych w polskiej agroturystyce Część 3 DETERMINANTY ROZWOJU PRODUKTÓW MARKOWYCH W TURYSTYCE WIEJSKIEJ Niemczyk A. Wiejska turystyka kulturowa jako czynnik wzrostu konkurencyjności regionów Woźniak M. Przyroda i jej znaczenie w tworzeniu wizerunku wiejskiego produktu turystycznego Idziak W. Uwarunkowania tworzenia wiosek tematycznych i ich produktów turystycznych Godlewski G., Kalinowski S. Dziedzictwo przyrodniczo-kulturowe południowego Podlasia a działalność agroturystyczna niewykorzystany potencjał czy płonne nadzieje

5 Spis treści Mazurek-Kusiak A., Rękas A. Perspektywy rozwoju wiosek tematycznych jako markowego produktu turystycznego w województwie lubelskim Kosmaczewska J. Tworzenie markowych produktów turystyki wiejskiej w oparciu o wybrane dyscypliny plastyki ludowej Oleszek J., Kolanko K. Wyraz duchowy środowiska kulturowego markerem produktu turystycznego obszaru Doliny Białej Lądeckiej Część 4 DZIEDZICTWO KULTUROWE JAKO SKŁADNIK MARKI REGIONALNEJ Marks M., Marks E. Wpływ agroturystyki na zachowanie dziedzictwa kulturowego polskiej wsi Dziechciarz T. Tradycje rzemiosła ludowego a proces kreacji marki produktu turystycznego Górka A. Udział architekta w planowaniu zrównowaŝonej turystyki wiejskiej Legienis H. Gawędziarstwo ludowe jako składnik marki regionalnej Kasprzyk A., Nałęcka D. Wybrane zagadnienia z zakresu kultury ludowej jako elementu intensyfikującego rozwój agroturystyki na obszarze południowego Podlasia Niedziółka A., Bogusz M. Dziedzictwo kulturowo-historyczne jako czynnik rozwoju agroturystyki w województwie małopolskim Sammel A. Dziedzictwo kulinarne jako potencjalny markowy produkt turystyczny obszarów wiejskich województwa zachodniopomorskiego Część 5 TURYSTYKA WIEJSKA JAKO ELEMENT POLSKIEJ MARKI TURYSTYCZNEJ Matlegiewicz M. Rozwój turystyki wiejskiej drogą do zwiększenia konkurencyjności obszarów wiejskich

6 Marka wiejskiego produktu turystycznego Przezbórska L., Gawałek A. Wizerunek rynkowy produktu agroturystycznego (na przykładzie badań sondaŝowych wybranych grup społecznych i zawodowych mieszkańców Poznania) Przeorek-Smyka R. Badania wizerunku wiejskiego produktu turystycznego Szpara K., Wątroba Ł., Urbaniak J. Turystyka winiarska jako markowy produkt turystyczny województwa podkarpackiego Kryński Z. Udział biur podróŝy w sprzedaŝy ofert gospodarstw agroturystycznych Stec S., Stec A. Oferta turystyczna podkarpackich gospodarstw agroturystycznych zrzeszonych w Stowarzyszeniu Galicyjskie Gospodarstwa Gościnne Bieszczady Brodziński Z., Janikowska A. J. Działania LGD na rzecz wzmacniania potencjału turystycznego Warmii i Mazur Jaszczak A. Melkhuske droga mleczna? O produkcie turystycznym w regionie Ostfriesland Indeks autorów monografii Wsparcie dla turystyki wiejskiej w programie rozwoju obszarów wiejskich (materiały informacyjne)

7 Marka wiejskiego produktu turystycznego WSTĘP Turystyka wiejska na przestrzeni ostatnich kilku lat stała się waŝnym elementem oferty aktywnego wypoczynku dla turystów krajowych i zagranicznych. Rozwój turystyki wiejskiej stanowi nowy kierunek w przemianach społeczno-gospodarczych obszarów wiejskich. Pozwala na wykorzystanie zasobów lokalnych, uzyskanie dodatkowych dochodów, rozwój przedsiębiorczości i ekonomicznego oŝywienia terenów wiejskich. DuŜe znaczenie mają tu działania marketingowe, zwłaszcza w zakresie promocji i dystrybucji. Polska ma warunki do wytwarzania produktów turystycznych wysokiej jakości. Istotne jest, aby wszystkie produkty turystyczne krajowe, regionalne, lokalne cechowała wysoka jakość. UmoŜliwi to wykreowanie marki lub wzmocni juŝ istniejące. Przyczyni się takŝe do większej rozpoznawalności produktów oraz zwiększy efektywności działań przedsiębiorstw na rynku turystycznym. Organizowanie wydarzeń o charakterze marketingowym stanowi pomysł na wykreowanie miejsc czy przedmiotów, wzbogacając w zasadniczy sposób ofertę i moŝliwości komunikowania się z nabywcami. W ostatnich latach światowy rynek dąŝy do powiązania globalnego rynku z systemem dystrybucji i strategii marketingowej wytwarzanych produktów. Konsumenta nie satysfakcjonuje zunifikowany produkt, pragnie róŝnorodności. Poszukuje towaru identyfikowanego z jego źródłem pochodzenia, marką narodową lub lokalną. Walory te, choć często niedostrzegane przez samych mieszkańców wsi, stanowią istotną atrakcję dla turystów z kraju i ze świata. W dzisiejszych czasach modne stało się poszukiwanie utraconych smaków i klimatów dzieciństwa oraz innych pamiątek sentymentalnych. Stwarza to duŝą szansę powiązania turystyki wiejskiej z wytworzeniem charakterystycznych produktów regionalnych. W turystyce wiejskiej wizerunek marki moŝe być prezentowany jako: marka symboliczna określająca pewien styl Ŝycia, taki jak dbałość o fizyczną sprawność, ochronę środowiska, poznawanie historii, kultury, folkloru; marka rytualna pozwalająca wykorzystać róŝnego rodzaju święta, uroczystości, obrzędy; marka dziedziczna związana z istotą turystyki wiejskiej i zaspokojeniem potrzeb turysty na walory wsi i jej dziedzictwo. Produkty markowe uznano za najbardziej skuteczny sposób promocji Polski jako atrakcyjnego celu podróŝy zarówno dla turystów z zagranicy, jak 7

8 Marka wiejskiego produktu turystycznego i Polaków. W ocenie ekspertów, Polska posiada bardzo wysoką atrakcyjność i potencjał turystyczny. Rozwijanie produktów markowych opartych na najistotniejszych walorach turystycznych przyczyni się do poprawy wizerunku, a tym samym konkurencyjności polskiej oferty turystycznej. Markowe produkty turystyczne powinny wzmocnić i podwyŝszyć turystyczną atrakcyjność obszaru. Na polskim rynku turystycznym podejmowane są liczne inicjatywy mające na celu motywowanie przedsiębiorców i wspieranie ich w działaniach prowadzących do tworzenia markowych produktów. Tworzenie markowych produktów turystycznych jest procesem długotrwałym, wymagającym współdziałania administracji państwowej, regionalnej i lokalnej. W opracowaniu przedstawiono wiele artykułów, w których autorzy przedstawiają własne poglądy dotyczące: kreacji produktów markowych, rynkowego wizerunku wiejskiego produktu turystycznego, determinantów rozwoju produktów markowych w turystyce wiejskiej, dziedzictwa kulturowego jako składnika marki regionalnej oraz turystyki wiejskiej jako elementu polskiej marki turystycznej. Niniejsza monografia podejmuje próbę usystematyzowania wymienionych zagadnień. Szczególną uwagę zwrócono na znaczenie marki produktu turystycznego w podniesieniu atrakcyjności turystycznej regionu, a tym samym jego rozwoju społeczno-kulturowego i ekonomicznego. prof. dr hab. inŝ. Piotr Palich 8

9 Część 1 KREACJA PRODUKTÓW MARKOWYCH

10

11 Bogusław Sawicki KREOWANIE MARKI W AGROTURYSTYCE I TURYSTYCE WIEJSKIEJ Wprowadzenie Sir Hector Lainy, prezes United Biscuit stwierdza, Ŝe Budynki się starzeją i popadają w ruinę, samochody rdzewieją, ludzie umierają marki pozostają. Jest to zapewne prozaiczne, ale bardzo trafne ujęcie istoty i sensu marki. Nadawanie produktom marki przynosi wiele korzyści, a wśród nich istotną rolę odgrywają względy ekonomiczne, bowiem te posiadające markę są przeciętnie o 30% droŝsze od produktów niemarkowych. Marka jest równieŝ istotnym instrumentem tworzenia pozytywnego wyobraŝenia o przedsiębiorstwie oraz ciągle działającym narzędziem promocji w podtrzymywaniu kontaktu z klientem. W gospodarce rynkowej odznaczającej się duŝą, często trudno przewidywalną zmianą otoczenia oraz intensyfikacją konkurencji spowodowaną globalizacją, utrzymanie nieustannej przewagi konkurencyjnej przez przedsiębiorstwo jest coraz trudniejsze. Dotychczasowa praktyka stawiająca na obniŝenie kosztów czy na innowacje takŝe nie przynosi trwałych efektów ze względu na łatwo dostępne naśladownictwo. W zarysowanych okolicznościach znacznie wzrasta rola wiedzy marketingowej, kanałów dystrybucji a takŝe brandingu. Marka to bardzo waŝny zasób strategiczny przedsiębiorstwa, poniewaŝ jest jedynym jego składnikiem majątkowym mogącym pozostawać na niezmiennej pozycji przez bardzo długi okres. Silna marka jest niezwykle waŝnym atrybutem, równieŝ z tego powodu, Ŝe stanowi zabezpieczenie dawnych i przyszłych dochodów przedsiębiorstwa. Z podanych wyŝej powodów, do budowy marki naleŝy podchodzić podobnie jak do długoterminowej inwestycji pienięŝnej. Markę moŝna traktować jako zasób generujący dodatkowe przychody w przedsiębiorstwie, ale jednocześnie nie wolno zapomnieć o negatywnych skutkach w przypadku nadmiernej eksploatacji tego zasobu celem szybkiego poprawienia wyników finansowych podmiotu gospodarczego. Pomimo wielu korzyści wynikających z markowania produktów trzeba pamiętać, Ŝe jest to proces związany ze znacznymi kosztami. Zapewne z tego powodu na współczesnym rynku występuje dosyć duŝo produktów niemarkowych (no-name products) oraz produkty o markach ogólnych (generic brands) 1. Określenie marka odnosi się zarówno do produktu firmy, jak i miejsca. W literaturze przedmiotu nie podaje się jednoznacznej definicji. Najczęściej marka jest rozumiana jako nazwa, symbol lub termin, których celem jest wyróŝnienie produktu lub firmy na rynku 2. Czasem markę traktuje się jako ideę w umyśle konsumenta na temat produktu lub firmy, 1 K. Podstawka, Praktyczny marketing kluczowe elementy, Wyd. Promar International, Rzeszów J. Altkorn, Strategia marki, PWE, Warszawa

12 Marka wiejskiego produktu turystycznego która znajduje swój wyraz w korzyściach jakie zyskuje nabywca 3. Dosyć często markę rozumie się jako graficzny znak towarowy będący własnością danej firmy. W traktowaniu przestrzennym marka określana jest jako wyobraŝenie wartości, tworzące wizerunek kraju czy regionu. Przykładem jest tutaj Marka Ameryka, do której naleŝą takie kraje, jak Anglia, Francja, Niemcy, Japonia, Skandynawia, Szwajcaria, Włochy, Korea Południowa 4. Do najtrwalszych wyróŝników marki naleŝą wartości, kultura i osobowość, natomiast inne elementy są mniej trwałe i naraŝone na wiele zagroŝeń. Podsumowując naleŝy powiedzieć, Ŝe marka jest wiązką wartości funkcjonalnych i emocjonalnych wyraŝonych przez symbole słowne i wizualne w znaku graficznym (tzw. logo). Na rynku turystycznym istnieje duŝo produktów podobnych do siebie co powoduje, Ŝe jakość świadczenia usług, cena czy dystrybucja nie wystarczają juŝ do osiągnięcia przewagi konkurencyjnej i stąd pojawia się potrzeba tworzenia marki. Marka w turystyce nie ma długiej tradycji, ale nadchodzi czas aby zwrócić na nią większą uwagę, nawet w przypadku agroturystyki i turystyki wiejskiej. 1. Cel, materiał i metody badawcze Celem pracy jest określenie moŝliwości i potrzeby nadawania marki w agroturystyce i turystyce wiejskiej, a takŝe bardzo skrótowe przybliŝenie istoty oraz funkcji brandingu. Podstawę opracowania stanowi synteza zgromadzonej literatury przedmiotu oraz własnych badań. Wykorzystano tu technikę obserwacji oraz podano wyniki oceny niektórych badań wykonanych techniką ankietową (Kraina w Kratę). 2. Istota i funkcje marki produktu turystycznego Do głównych elementów w budowie marki produktu turystycznego zalicza się: rdzeń marki (ang. brand essence), benefit marki, toŝsamość marki, sposób prezentacji. Rdzeń marki turystycznej prezentuje charakter miejsca, wskazuje na jego historię oraz dominującą rolę walorów kulturowych. Dobrze skonstruowany rdzeń marki czyni ją atrakcyjną dla określonych grup docelowych, odpowiednio wyselekcjonowanych w procesie segmentacji. Na przykład Grecja czeka co oznacza, Ŝe moŝna tam zobaczyć coś ciekawego i ktoś dla nas przygotował odpowiednie atrakcje. Benefity marki oznaczają głównie korzyści stanowiące o przewadze konkurencyjnej danego produktu turystycznego, które turysta nabywa pod postacią oferty znajdującej się na rynku. O zakupie konsumenta danego produktu opatrzonego określoną marką stanowi nie tylko rdzeń produktu, ale i jego podstawowe walory wyróŝniające go na rynku. Według Oleksiuka 5 moŝna wyróŝnić następujące, przykładowe benefity marki regionu turystycznego: Aspekt symboliczny podkreślający specyfikę miejsca. Kraina Przygód tereny wykorzystywane do organizacji programów i ofert aktywnoedukacyjnych. 3 G. Urbanek, Zarządzanie marką, PWE, Warszawa S. Anholt, Brand America tajemnica mega marki, Instytut Marki Polskiej, Warszawa A. Oleksiuk, Marketing usług turystycznych, Wyd. Difin, Warszawa

13 B. Sawicki, Kreowanie marki w agroturystyce... Otwarte na kulturę imprezy kulturalne, w tym plenery, konkursy, warsztaty plastyczne nagłaśniające miasto. Obecność znanych twórców sztuki i kultury zwiększy aktywność samych mieszkańców. Historyczno-sentymentalne miejsca i wydarzenia. W tym przypadku podkreślane są walory architektoniczne przez organizację imprez nawiązujących do czasów świetności regionu. Innym przykładem benefitów jest hotelowa marka Mercure, która oferuje klientom korzyści w postaci zniŝek na pokoje, welcome drinks, gwarantowaną rezerwację, punkty zamieniane na atrakcyjne nagrody lub teŝ darmowe pobyty 6. ToŜsamość marki powinna być budowana na aktualnej rzeczywistości, albo na przyszłych moŝliwościach, w zaleŝności od konkretnej sytuacji przedsiębiorstwa. Propozycje powinny być proste, oparte na wartościach emocjonalnych, dających się łatwo przekształcić w symbole słowne i wizualne. Dutkiewicz 7 podkreśla, Ŝe jednocześnie muszą one być powszechnie zrozumiałe i na tyle elastyczne, aby dały się łatwo zastosować w odniesieniu do róŝnych rynków docelowych. W przypadku rynku turystycznego istotna jest zarówno marka produktu, przedsiębiorstwa jak i marka regionu czy kraju 8. Elementami toŝsamości marki są: nazwa Chorwacja mały kraj na wielkie wakacje, symbol znak graficzny oddający syntetycznie rzeczywistość, atmosfera cisza, spokój, kontakt z naturą lub kontakt ze sztuką. Prezentacja oraz związana z nią identyfikacja i znajomość marki turystycznej jest uzyskiwana w procesie przekazu marketingowego oraz doświadczenia, czyli wiedzy turystów, którzy odwiedzili dany region lub korzystali z przedmiotowego produktu. W tym procesie niesłychanie waŝny jest dobry projekt elementów graficznych marki, bowiem wzrokiem odbiera się większość bodźców, jednak równie waŝna jest oryginalność komunikatu. Tworzenie produktów markowych w turystyce jest zagadnieniem nowym ale niezbędnym, bowiem obecnie w warunkach ostrej konkurencji rynkowej marka pozwala na wyróŝnienie produktu turystycznego wobec potencjalnych klientów. Marka nie pojawia się w sposób naturalny, lecz jest efektem świadomego działania (branding). Jej tworzenie jest procesem ciągłym, w którym niezwykle waŝną rolę odgrywa sprzęŝenie zwrotne, czyli badanie czy wizerunek marki u odbiorców jest zgodny z załoŝeniami toŝsamości marki. Marka określana jest poprzez spełniane funkcje rynkowe i marketingowe. Do najczęściej wymienianych funkcji naleŝy zaliczyć: funkcję identyfikacyjną, której celem jest odróŝnienie danego produktu i usługi od dóbr oferowanych przez konkurencję. Oznacza to akcentowanie wśród cech produktu turystycznego wartości poszukiwanych przez dany segment konsumentów, a takŝe osobowości nabywcy. Omawiana funkcja umoŝliwia równieŝ łatwe rozpoznawanie walorów turystycznych regionu, funkcję odróŝniającą polegającą na takim wykreowaniu marki produktu turystycznego, aby wyraźnie wyróŝniał się wśród całej masy innych ofert rynkowych, 6 M. Bigos, Marka jako gwarancja jakości usług hotelarskich, [w:] B. Sawicki, J. Bergier (red.), Uwarunkowania rozwoju turystyki związanej z obszarami wiejskimi, InterGraf, Międzyrzec Podlaski D. Dutkiewicz, Marketing usług turystycznych, Wyd. Almamer, Warszawa J. Sikora, A. Jęczmyk, Czynniki wspierające i bariery ograniczające rozwój agroturystyki, [w:] B. Sawicki, J. Bergier (red.), Uwarunkowania rozwoju turystyki związanej z obszarami wiejskimi, InterGraf, Międzyrzec Podlaski

14 Marka wiejskiego produktu turystycznego funkcję gwarancyjną marki, zwaną czasem funkcją jakościową, bowiem dotyczy ona jakości świadczonych usług i utrzymuje określone stabilne standardy, funkcję promocyjną marki, zwracającą uwagę konsumentów i nakłanianie ich do wyboru właśnie danej usługi. W promocyjnej funkcji marki naleŝy uwzględnić nowatorstwo idei, łatwość wpadania w oko, estetykę i brak dwuznacznych skojarzeń. Tutaj mieszczą się kampanie wspierające sprzedaŝ oraz rozwój produktów posezonowych, funkcję informacyjną, zawierającą się zwykle w nazwie i logo marki lub opierającą się na skojarzeniach i sugestiach odnoszących się do korzyści. Na przykład moŝna przekazywać informacje, Ŝe Polska jest krajem Chopina, funkcję symboliczną, wynikającą stąd, Ŝe pewnym grupom konsumentów pozwala podkreślać swoją osobowość i miejsce w społeczeństwie, czyli staje się narzędziem słuŝącym do komunikowania otoczenia o swojej toŝsamości. Elementy symboliczne pełnią istotną rolę w promocji regionów oraz w uwypuklaniu istniejących walorów turystycznych. Marka jest coraz bardziej waŝnym narzędziem w procesie komunikowania się rządowców (przedsiębiorców) i odbiorców (nabywca określonego przedmiotu) na rynku usług turystycznych. Dosyć sugestywnie przedstawiła tę zaleŝność Górska-Warsewicz (rys.1) 9. Reakcja (sprzęŝenie zwrotne) Przedsiębiorstwo turystyczne nabywca komunikatu turystycznego Kodowanie Odbiorca usług turystycznych i odbiorca komunikatu turystycznego Odkodowanie Komunikat turystyczny oparty na marce Zakłócenie przekazu Rys.1. Marka jako element komunikatu turystycznego 3. Marka w agroturystyce i turystyce wiejskiej Polska turystyka na obszarach wiejskich, w tym szczególnie dobrze wylansowana agroturystyka, uzyskały społeczną aprobatę i osiągnęły określony etap rozwoju. Dalsze, względnie szybkie przemiany w tym zakresie są moŝliwe tylko w przypadku wzrostu poziomu wiedzy wśród osób kreujących te formy turystyki oraz wśród samorządowców, którzy powinni pełnić rolę wspierającą oraz inspirującą. Z przeprowadzonych badań wynika, Ŝe w sporej części gospodarstw agroturystycznych oraz w obiektach turystyki 9 H. Górska-Warsewicz, Rola marki na rynku usług turystycznych a rozwój regionów, [w:] S. Bosiacki (red.), Gospodarka turystyczna XXI wieku, Wyd. AWF w Poznaniu, Poznań

15 B. Sawicki, Kreowanie marki w agroturystyce... wiejskiej problemem jest nadmierna sezonowość ruchu turystycznego lub nawet zupełny brak turystów 10. Generalnie zapotrzebowanie na odpowiedni standard usług w turystyce na obszarach wiejskich wzrasta, a wraz z nim powinna podąŝać edukacja kwaterodawców, tymczasem zwykle posiadają oni 2-3 dniowe szkolenia agroturystyczne. W tej sytuacji naleŝałoby stawiać na dobrze przeszkoloną kadrę legitymującą się dyplomami wyŝszych szkół turystycznych. To właśnie oni powinni być liderami w pozarządowych organizacjach turystycznych oraz na odpowiednich stanowiskach w samorządach terytorialnych. Bez odpowiedniego wykształcenia nie będzie moŝliwe tworzenie relatywnie opłacalnych produktów turystycznych przyciągających turystów na polską wieś. Patrząc na rozwój turystyki na obszarach wiejskich w wielu krajach europejskich wydaje się, Ŝe nadszedł juŝ czas aby i w naszym kraju przyśpieszyć tworzenie markowych produktów w agroturystyce i turystyce wiejskiej, co ma ewidentny związek z odpowiednim wykształceniem lokalnych liderów, a takŝe z aktywnością administracji samorządowej. NaleŜy pamiętać jednak, Ŝe branding jest procedurą bardzo kosztowną, a kwaterodawcy rzadko posiadają odpowiednie rezerwy finansowe. Chodzi więc tutaj o decyzję kto będzie nadawać i finansować markę oraz kierować marketingiem. Zgodnie z teoretycznym podejściem, moŝe to realizować producent, pośrednik albo nawet określona organizacja czy nawet administracja 11. Swoistą odpowiedzią na powyŝsze dywagacje moŝe być przykład Podlaskiego Szlaku Bocianiego jako jednego z pierwszych markowych produktów turystycznych w Polsce i pierwszego na Podlasiu. Idea stworzenia szlaku jest oryginalną inicjatywą Północno- Podlaskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków i Spółki cywilnej EKOTON. Całość przedsięwzięcia w sposób logistyczny i finansowy wsparła Polska Agencja Rozwoju Turystyki S.A., Samorząd Województwa Podlaskiego, samorządy gminne, Polska Organizacja Turystyczna, Ministerstwo Gospodarki, Duńska Agencja Ochrony Środowiska (DANCEE), branŝa turystyczna i społeczność lokalna. Podlaski Szlak Bociani jako szlak rowerowy łączy ze sobą cztery parki narodowe (Białowieski, Biebrzański, Narwiański, Wigierski) oraz jeden park krajobrazowy (Suwalski). Osnową dla szlaku jest Dolina Górnej Narwi i południowy fragment Kotliny Biebrzańskiej. Głównym, unikatowym walorem turystycznym szlaku jest występowanie wielu skupisk bocianów trwale związanych z krajobrazem Podlasia. Nadrzędnym celem natomiast jest propagowanie zasady zrównowaŝonego rozwoju gospodarczego oraz aktywizowanie społeczności lokalnej. Szlak jest oznakowany i wyposaŝony w sieć tablic informacyjnych, drogowskazów i znaków drogowych zaopatrzonych w rozpoznawalny znak graficzny (logo). W wielu punktach na szlaku moŝna wynająć kwaterę agroturystyczną, wypoŝyczyć kajaki i pojeździć konno, są równieŝ atrakcyjne sezonowe imprezy turystyczne. Tak więc na markowym szlaku znajduje się wszystko to czego w większości brakuje na innych tego typu krajowych szlakach. Biorąc pod uwagę przytoczony przykład moŝna stwierdzić, Ŝe w warunkach turystyki wiejskiej i agroturystyki nie naleŝy stawiać na markowe produkty usługi, bowiem jest to inwestycja zbyt kosztowna dla jednego przeciętnego kwaterodawcy. Do procesu brandingu najodpowiedniejszy będzie produkt turystyczny miejsca (region, powiat, miejscowość, park) lub produkt turystyczny szlak, poniewaŝ w tych przypadkach jest większa szansa znalezienia gwaranta marki, który będzie nadawać i finansować markę oraz kierować jej marketingiem. 10 B. Sawicki, Agroturystyka w aktywizacji obszarów wiejskich, Wyd. InterGraf, Międzyrzec Podlaski K. Podstawka, Praktyczny marketing kluczowe elementy, Wyd. Promar International, Rzeszów

16 Marka wiejskiego produktu turystycznego Mając na względzie takie bariery, jak brak wiedzy i kapitału finansowego wśród wiejskich kwaterodawców, naleŝy zalecać łączenie się podmiotów turystycznych z róŝnymi organizacjami i kreowanie marki wspólnej. Wzorem innych krajów moŝna tu wskazać na ekologię, wokół której naleŝy konsolidować działania brandingowe względem produktu agroturystycznego 12. Z doświadczenia i literatury przedmiotu wynika, Ŝe budowę marki produktu turystycznego na obszarach wiejskich naleŝy łączyć z istniejącymi lub planowanymi klastrami 13,14 oraz z ewentualnym Zintegrowanym Obszarem Agroturystycznym 15. W przeciętnych warunkach wiejskich tylko w ten sposób mamy szansę utworzyć odpowiednio silny markowy produkt agroturystyczny, a tylko taki daje szansę budowy przewagi konkurencyjnej regionu lub kraju. 4. Podsumowanie Myśląc o budowie silnej marki produktu w agroturystyce lub w turystyce wiejskiej, naleŝałoby podjąć decyzję o planowym zasięgu tej marki. MoŜe to być marka lokalna, regionalna czy nawet krajowa, a ideałem do którego naleŝy dąŝyć byłaby marka o zasięgu międzynarodowym. W przedsięwzięcie naleŝy zaangaŝować cały istniejący kapitał społeczny. Zdaniem Szwichtenberga 16, największą rolę mają tutaj odegrać lokalne organizacje turystyczne, gdyŝ łączą interesy władz samorządowych i branŝy turystycznej. Niezwykle waŝne jest wybranie odpowiedniego gwaranta marki, który będzie Ŝywo zainteresowany dziełem i będzie w stanie finansować markę oraz kierować jej marketingiem. Kolejnym niezwykle waŝnym zagadnieniem jest wybór strategii zarządzania marką. Zmiany zachodzące w otoczeniu sprawiają, Ŝe marki pozostawione w niezmiennej postaci stają się mało konkurencyjne. Przykładem jest tutaj Kraina w Kratę, którą wykreowano pod koniec lat 90. XX wieku, a obecnie prawie nie istnieje zarówno w świadomości kwaterodawców agroturystycznych, zwykłych mieszkańców, jak i turystów 17. W zarysowanej sytuacji pozostaje do wyboru strategia odmłodzenia marki, wyjście z rynku lub rozszerzenie marki. Dobrym przykładem odmłodzenia marki jest Park Jurajski w Bałtowie, który funkcjonuje od sierpnia 2004 roku w województwie świętokrzyskim, a powstał na bazie inicjatywy Gminy Bałtów, Stowarzyszenia Delta i pomniejszych podmiotów. Promocja tego produktu trwa nieustannie od 2004 roku, co jest w regionie widoczne (targi, festyny, ogłoszenia w mediach itd.), a sam produkt podlega ciągłemu procesowi ulepszania. Uogólniając naleŝy podkreślić, Ŝe w zasadzie nie jest moŝliwe wykreowanie markowego produktu regionalnego bez zaangaŝowania kapitału społecznego całego regionu, czy teŝ produktu o randze krajowej i międzynarodowej bez zaangaŝowania podmiotów o randze krajowej. 12 B. Hołderna-Mielcarek, Marka ekologiczna elementem strategii produktu turystycznego, [w:] S. Bosiacki (red.), Gospodarka turystyczna XXI wieku, Wyd. AWF w Poznaniu, Poznań J. Starzewska, Klaster szansą rozwoju przedsiębiorstw na rynku turystycznym, [w:] S. Bosiacki (red.), Gospodarka turystyczna XXI wieku, Wyd. AWF w Poznaniu, Poznań J. Starzewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców na polskim rynku turystycznym, Wyd. Difin, Warszawa I. Majewska, Zintegrowany Obszar Agroturystyczny jako przykład modelu funkcjonowania i rozwoju turystyki na obszarach wiejskich, [w:] B. Sawicki, J. Bergier (red.), Uwarunkowania rozwoju turystyki związanej z obszarami wiejskimi, InterGraf, Międzyrzec Podlaski A. Szwichtenberg, Gospodarka turystyczna polskiego wybrzeŝa, Wyd. Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin A. Rzepka, Stan i perspektywy kształtowania produktu turystycznego w Gminie Ustka, Praca magisterska wykonana pod kierunkiem B. Sawickiego w Katedrze Turystyki i Rekreacji Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Lublin

17 Literatura B. Sawicki, Kreowanie marki w agroturystyce Altkorn J., Strategia marki, PWE, Warszawa Anholt S., Brand America tajemnica mega marki, Instytut Marki Polskiej, Warszawa Bigos M., Marka jako gwarancja jakości usług hotelarskich, [w:] Sawicki B., Bergier J. (red.), Uwarunkowania rozwoju turystyki związanej z obszarami wiejskimi, InterGraf, Międzyrzec Podlaski Dutkiewicz D., Marketing usług turystycznych, Wyd. Almamer, Warszawa Górska-Warsewicz H., Rola marki na rynku usług turystycznych a rozwój regionów, [w:] Bosiacki S. (red.), Gospodarka turystyczna XXI wieku, Wyd. AWF w Poznaniu, Poznań Oleksiuk A., Marketing usług turystycznych, Wyd. Difin, Warszawa Podstawka K., Praktyczny marketing kluczowe elementy, Wyd. Promar International, Rzeszów Rzepka A., Stan i perspektywy kształtowania produktu turystycznego w Gminie Ustka, Praca magisterska wykonana pod kierunkiem B. Sawickiebo w Katedrze Turystyki i Rekreacji Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Lublin Sawicki B., Agroturystyka w aktywizacji obszarów wiejskich, Wyd. InterGraf, Międzyrzec Podlaski Sikora J., Jęczmyk A., Czynniki wspierające i bariery ograniczające rozwój agroturystyki, [w:] Sawicki B., Bergier J. (red.), Uwarunkowania rozwoju turystyki związanej z obszarami wiejskimi, InterGraf, Międzyrzec Podlaski Szwichtenberg A., Gospodarka turystyczna polskiego wybrzeŝa, Wyd. Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin Urbanek G., Zarządzanie marką, PWE, Warszawa STRESZCZENIE W opracowaniu zwrócono uwagę na rolę marki na współczesnym rynku. Omówiono istotę oraz funkcję marki produktów turystycznych. Przytoczono liczne przykłady marek w turystyce. Poza tym zwrócono szczególną uwagę na proces i czynniki kreowania marki produktów w agroturystyce oraz w turystyce wiejskiej. Z analizy przeprowadzonej syntezy wynika, Ŝe największe szanse mają marki tworzone przez lokalne podmioty turystyczne, ale z uwzględnieniem szerokiego frontu kapitału społecznego. Szczególną rolę przypisuje się tutaj organizacjom pozarządowym oraz samorządom terytorialnym. Jako dobrze realizowany marketing miejsca podano Park Jurajski w Bałtowie. Ponadto w pracy zwrócono uwagę na konieczność wyboru i realizacji odpowiedniej strategii zarządzania marką produktu turystycznego. 17

18 Jolanta Wojciechowska AGROTURYSTYKA W KREOWANIU PRZESTRZENI TURYSTYCZNEJ Wprowadzenie Zgodnie z definicją Liszewskiego (1995), przestrzeń turystyczną naleŝy rozumieć jako funkcjonalnie wyróŝniającą się część (podprzestrzeń) przestrzeni geograficznej, na którą w sensie largo składają się elementy przyrodnicze powłoki Ziemi (środowisko naturalne), a w niej trwałe efekty działalności ludzkiej (środowisko gospodarcze), a takŝe środowisko człowieka w rozumieniu społecznym. Agroturystyka przyczynia się do kreowania przestrzeni turystycznej poprzez działania podejmowane przez jej organizatorów oraz zachowania turystów. Przez organizatora agroturystyki naleŝy rozumieć podmioty działające w sferze podaŝy, a więc przede wszystkim właścicieli gospodarstw agroturystycznych dostarczających turystom moŝliwość noclegu i atrakcji. Najkrócej mówiąc, organizatorami agroturystyki są ci właściciele gospodarstw rolnych, którzy decydują się na dodatkowe działania związane z turystyką. Od momentu przyjazdu pierwszych gości następuje wspólne kształtowanie przestrzeni turystycznej. Jedni i drudzy dokonują przemiany, tym samym ponoszą świadomą lub nieświadomą odpowiedzialność za kreowanie przestrzeni, odgrywając w tym znaczące, jeśli nie równowaŝne role. Celem artykułu jest zaprezentowanie metodologicznej koncepcji pokazującej, Ŝe agroturystyka ma swój udział w organizowaniu oraz kształtowaniu przestrzeni turystycznej. Koncepcja ta najpierw dotyczy sposobów kreowania najbliŝszej przestrzeni, istotnej dla organizatora agroturystyki, czyli gospodarstwa rolnego i jego okolicy, a następnie relacji agroturystyki z typami przestrzeni turystycznej wyróŝnionymi przez Liszewskiego (1995). 1. Agroturystyka w kreowaniu najbliŝszej dla organizatora przestrzeni turystycznej Kreowanie przestrzeni poprzez agroturystykę ma wyraz w przemianach fizjonomicznych gospodarstw domowych i rolnych, jakie zachodzą w wyniku prowadzenia działalności agroturystycznej. Przemiany te najczęściej związane są z trzema grupami działań podejmowanych przez organizatorów agroturystyki. Działania te zachodzą kolejno po sobie, tak jak pokazano to na rysunku 1. przygotowanie miejsca pod agroturystykę > powiększanie > pomniejszanie = 3 x P miejsca na skutek rozwoju agroturystyki funkcji produkcyjnej gospodarstwa Rys. 1. Grupy działań odpowiadające za przemiany gospodarstwa agroturystycznego Źródło: opracowanie własne. 18

19 J. Wojciechowska, Agroturystyka w kreowaniu przestrzeni... Pierwsza grupa działań określa czynności związane z przygotowaniem w gospodarstwie dla gości miejsca pod agroturystykę, czyli części mieszkalnej oraz wypoczynkoworekreacyjnej. Składa się na to wiele czynności, jak: urządzanie pokoi, porządkowanie obejścia, w tym dokonywanie zmian w układzie przestrzennym siedliska, np. przenoszenie niekorzystnie usytuowanych dla celów agroturystycznych pomieszczeń gospodarczohodowlanych, albo zmiana lokalizacji ogrodu warzywnego czy urządzanie i wyposaŝanie w róŝne sprzęty części rekreacyjnej. Wszystkie podejmowane czynności mające na celu przygotowanie gospodarstwa pod działalność agroturystyczną przyczyniają się do wielu przemian, głównie fizjonomicznych, ale takŝe gospodarczych i organizacyjnych. Zmienia się wygląd, estetyka, wyposaŝenie i zagospodarowanie siedliska. Zmiany w produkcji i uprawach gospodarstwa są raczej małe. Kolejne grupy działań pojawiają się wraz z rozwojem działalności agroturystycznej. Dotyczą one powiększania miejsca przeznaczonego pod tę działalność zwiększa się liczbę łóŝek, pokoi pod wynajem, powierzchnię pod rekreację, wzbogaca wyposaŝenie. Działania te intensyfikują przemiany fizjonomiczne, gospodarcze, a takŝe organizacyjne. W duŝo większym stopniu ingeruje się w dotychczasowy układ przestrzenny siedliska, a takŝe części uŝytkowanej produkcyjnie. Kolejne lata rozwoju przynoszą działania coraz więcej ingerujące w gospodarstwo rolne. Przyczyniają się one do pomniejszania jego funkcji produkcyjnej. Mogą mieć wyraz w zmniejszaniu powierzchni uprawnej, czy stopniowej lub całkowitej rezygnacji z hodowli. Ta grupa działań dokonuje najbardziej intensywnych przemian w fizjonomii oraz w funkcji gospodarstwa. MoŜna więc uznać, Ŝe działania określone jako 3P, tj. przygotowanie, powiększanie i pomniejszanie, odpowiadają za przemiany wiejskiego gospodarstwa rolnego, w którym prowadzona jest działalność agroturystyczna. To, w jakim stopniu gospodarstwo się zmieni, zaleŝy od ich właścicieli, od tego na ile będą oni kontrolować procesy przemian i na jaką ich intensywność pozwolą. Wymienione działania mogą być prowadzone komplementarnie lub selektywnie. Jeśli dotyczą one zmian całościowych, odnoszących się do budynków i terenu podjętych w akcji skonsolidowanej po której następuje przyjmowanie gości, wówczas są to przemiany komplementarne. Spotyka się je raczej rzadziej. Częściej występują zmiany częściowe, ciągnące się latami, adekwatne do wielkości ruchu turystycznego. MoŜna je nazwać przemianami selektywnymi. W ostatecznym wyniku one takŝe doprowadzają do znacznych zmian w gospodarstwie i odpowiadają za pomniejszanie jego funkcji rolniczej na rzecz agroturystyki. Gospodarstwa agroturystyczne we wsi są więc rozpoznawalne, nie tylko poprzez znak logo (jeśli go stosują), ale poprzez swój wygląd, który wpływa takŝe na ogólny wizerunek wsi. Agroturystyka uczestniczy więc w przemianach fizjonomicznych wsi, wyraźnie kreując jej przestrzeń. 2. Typy przestrzeni turystycznej a agroturystyka Ze względu na róŝnorodną aktywność turystyczną człowieka i stopień kształtowania przez nią przestrzeni geograficznej oraz społecznej, Liszewski (1995) wyróŝnił pięć typów przestrzeni turystycznej: przestrzeń eksploracji turystycznej, penetracji turystycznej, asymilacji turystycznej, kolonizacji turystycznej i przestrzeń urbanizacji turystycznej. Wpływ agroturystyki Liszewski uwzględnił w trzech pierwszych typach, czyli eksploracji, penetracji i asymilacji. 19

20 Marka wiejskiego produktu turystycznego W niniejszym artykule przeanalizowano wpływ agroturystyki w wyróŝnionych typach przestrzeni turystycznej w dwóch kategoriach, czyli po stronie organizatorów agroturystyki oraz turystów zainteresowanych agroturystyką, przy czym aktywność turystów rozwaŝono w ujęciu subiektywnym (indywidualnym, percepcyjnym) i obiektywnym (z pozycji miejsca, obszaru) (Latosińska, 2006; Włodarczyk, 2006, 2009). Liszewski natomiast w swojej teorii skoncentrował się głównie na róŝnorodnej aktywności turystycznej człowieka jako turysty, tego który eksploruje, uŝytkuje oraz pozostawia po sobie trwałe inwestycje. Mniej zaś zwrócił uwagę na tych, którzy nie będąc turystami celowo przystosowują dla nich środowisko geograficzne do ich pobytu. Wymienione róŝnice zaprezentowano w tabeli 1. Typy przestrzeni turystycznej wg Liszewskiego wyszczególnienie 1. Przestrzeń eksploracji 2. Przestrzeń penetracji 3. Przestrzeń asymilacji 4. Przestrzeń kolonizacji 5. Przestrzeń urbanizacji uwzględniające agroturystykę Tabela 1. Agroturystyka a typy przestrzeni turystycznej Działania i aktywność oraz ich konsekwencje w wyróŝnionych typach przestrzeni turystycznej po stronie (1995, 2005) turystów zainteresowanych organizatorów agroturystyką agroturystyki ) wprowadzanie GA (jednostkowe) - przestrzeń z pojedynczym GA 2) rozpowszechnianie adaptacyjne GA - przestrzeń naznaczona kilkoma (2-3) GA 3) rozpowszechnianie indukowane GA - przestrzeń naznaczona do kilkunastu GA 4) ekspansja GA - przestrzeń zdominowana przez GA (wioski agroturystyczne) Źródło: opracowanie własne, GA - gospodarstwa agroturystyczne. w ujęciu subiektywnym 1) eksploracja przestrzeni z pojedynczym GA lub kilkoma i więcej 2) penetracja przestrzeni z pojedynczym GA lub kilkoma i więcej 3) asymilacja w przestrzeni odnośnie do pojedynczego, kilku lub więcej GA w ujęciu obiektywnym 1) eksploracja agroturystyczna - liczebnie jednostkowa 2) penetracja agroturystyczna - liczebnie niewielka Typy przestrzeni turystycznej z uwzględnieniem agroturystyki 1. Przestrzeń eksploracji agroturystycznej 2. Przestrzeń penetracji agroturystycznej 3) asymilacja 3. Przestrzeń agroturystyczna asymilacjii - liczebnie średnio agroturystycznej wielka Przestrzeń kolonizacji agroturystycznej W przestrzeni eksploracji charakterystyczne dla organizatorów jest działanie polegające na eksperymencie wprowadzenia doń gospodarstwa agroturystycznego, które jest w niej przykładem jednostkowym jako coś nowego, innowacyjnego. Kiedy eksperyment ten zaczyna być adaptowany przez innych w okolicy, ale w nieduŝej skali, przez 2-3 gospodarstwa, wówczas moŝna mówić o przestrzeni penetracji agroturystyki. Działania stopniowego przenikania albo rozpowszechniania agroturystyki na zasadzie jej adaptacji, czy oswojenia są głównymi procesami kształtującymi przestrzeń penetracji. W konsekwencji jest ona zaledwie naznaczona kilkoma (2-3) gospodarstwami agroturystycznymi. JeŜeli w przestrzeni występuje coraz więcej gospodarstw i rozpowszechniają się one na zasadzie indukcji, a więc reakcji na czynnik, którym jest fakt odniesionego sukcesu przez innych i dochodzą do tego procesy przyswojenia innowacji, a następnie chęć upodobnienia 20

ISBN 978-83-7421-077-5

ISBN 978-83-7421-077-5 RECENZENCI: prof. dr hab. Maciej Drzewiecki prof. dr hab. in. Piotr Palich prof. dr hab. Bogusław Sawicki prof. dr hab. Jan Sikora REDAKCJA NAUKOWA: prof. dr hab. in. Piotr Palich Opracowanie materiałów:

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Procesy Zachodzące w Agroturystyce

Procesy Zachodzące w Agroturystyce Procesy Zachodzące w Agroturystyce Agroturystyka jest to forma wypoczynku na obszarach wiejskich o charakterze rolniczym, oparta o bazę noclegową i aktywność rekreacyjną związaną z gospodarstwem rolnym

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ 1) Wprowadzenie 2) Spostrzeżenia 3) Szanse 4) Cele 5) Narzędzia 6) Propozycje 7) 2011, 2012,

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Założenia programu Eko - Polska

Założenia programu Eko - Polska Założenia programu Eko - Polska dr Jarosław Klimczak Warszawa 17 Kwiecień 2013r. Cele programu Promocja Polski jako kraju który wykorzystał szanse pakietu klimatycznego Pokazanie Polski jako lidera w ekologii

Bardziej szczegółowo

Turystyka zrównoważona na Podlasiu

Turystyka zrównoważona na Podlasiu Turystyka zrównoważona na Podlasiu Eugeniusz Wiśniewski Podlaskie Stowarzyszenie Agroturystyczne Z uwagi na cenne walory przyrodnicze, kulturowe i etniczne, turystyka stała sięważnądziedzinągospodarki

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością.

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością. Wizja 1. Roztoczańskie Centrum Rekreacyjne wykorzystujące położenie transgraniczne, walory przyrodnicze i gospodarcze dla poszerzania oferty turystycznowypoczynkowej. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011 ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI Jawor, 17 września 2011 Marka jako pojęcie nazwa pojęcie znak symbol rysunek Kombinacja cech materialnych (funkcjonalnych) i niematerialnych, generowanych

Bardziej szczegółowo

II. Poprawa jakości życia, w tym dostępu do kultury i rekreacji, nauki i pracy.

II. Poprawa jakości życia, w tym dostępu do kultury i rekreacji, nauki i pracy. Opracowanie informacji o możliwości realizacji projektów przez beneficjentów z terenu działania LGD Między Dalinem i Gościbią w ramach Osi 4 Leader Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

Armin Mikos v. Rohrscheidt. Szlak kulturowy jako markowy produkt turystyczny

Armin Mikos v. Rohrscheidt. Szlak kulturowy jako markowy produkt turystyczny Armin Mikos v. Rohrscheidt Szlak kulturowy jako markowy produkt turystyczny Marka w turystyce MARKA: nazwa, symbol lub termin służący dla oznaczenia produktu rzeczowego, usługi lub firmy na rynku (Altkorn

Bardziej szczegółowo

Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022

Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022 Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022 Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Dolina Stobrawy Kluczbork, 08 grudnia 2015 r. Filar gospodarczy Analiza SWOT Filar społeczno - środowiskowy Filar gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Marketing w turystyce

Marketing w turystyce Marketing w turystyce MT 6 Kształtowanie produktu turystycznego dr Edyta Gołąb-Andrzejak MSU4 sem. 3, MSU3 sem. 2 (zimowy), studia dzienne Gdańsk 2011-12 Najważniejsze składniki produktu turystycznego

Bardziej szczegółowo

Geneza powstania agroturystyki. Pojęcie Agroturystyki

Geneza powstania agroturystyki. Pojęcie Agroturystyki Geneza powstania agroturystyki Pojęcie Agroturystyki 1992 rok Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Departamentem Nauki, Oświaty i Postępu pismem z dnia 19 maja 1992 roku kierowanym do

Bardziej szczegółowo

Przede wszystkiej liczy się pomysł

Przede wszystkiej liczy się pomysł Przede wszystkiej liczy się pomysł ciekawy, nowatorski możliwy do realizacji i odpowiadający oczekiwaniom społeczności lokalnej nt.: - organizacja szkoleń w zakresie prowadzenia działalności turystycznej

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Wyniki warsztatów GRUPA 1:: Jakość usług jako podstawa rozwoju turystyki wiejskiej w latach 2014 2020

Wyniki warsztatów GRUPA 1:: Jakość usług jako podstawa rozwoju turystyki wiejskiej w latach 2014 2020 Wyniki warsztatów GRUPA 1:: Jakość usług jako podstawa rozwoju turystyki wiejskiej w latach 2014 2020 Turystyka wiejska, w tym agroturystyka w ramach nowej perspektywy finansowej - doświadczenia PROW 2007-2013

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu.

Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu. Sieć Zielone Gościńce Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu. Idea powstania sieci Jest rok 2008... Stan agroturystyki w woj. opolskim

Bardziej szczegółowo

Z czym kojarzy się Szczecin?

Z czym kojarzy się Szczecin? IMAS International Wrocław Z czym kojarzy się Szczecin? Wrocław, marzec 2008 Sprawdziliśmy, z czym Polakom kojarzy się Szczecin. Raport moŝe być przydatny w ocenie efektywności dotychczasowych akcji promocyjnych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

Kierownik Katedry Dr hab. Krystyna Krzyżanowska prof. SGGW

Kierownik Katedry Dr hab. Krystyna Krzyżanowska prof. SGGW Kierownik Katedry Dr hab. Krystyna Krzyżanowska prof. SGGW Zakład Komunikowania Społecznego i Doradztwa Zakład Turystyki i Rozwoju Wsi Zakład Organizacji i Ekonomiki Edukacji Kierownik: Dr inż. Ewa Jaska

Bardziej szczegółowo

TEST Z MARKETINGU. 2. Segmentacja rynku to: - wybór rynku celowego - rodzaj tekstu rysunkowego - ustalanie konkurentów i wynikających stąd zagroŝeń

TEST Z MARKETINGU. 2. Segmentacja rynku to: - wybór rynku celowego - rodzaj tekstu rysunkowego - ustalanie konkurentów i wynikających stąd zagroŝeń TEST Z MARKETINGU 1. Pozycjonowanie produktu to: - ocena walorów produktu - opracowanie oddzielnych produktów dla róŝnych rynków - ustalanie cech uŝytkowych produktu jakie powinien on posiadać 2. Segmentacja

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła Kryteria Wyboru Operacji przez Radę LGD Etap I ocena zgodności operacji z Lokalną Strategią Rozwoju Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą cele ogólne i szczegółowe LSR. Operacja musi być zgodna przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy licencjacki, studia stacjonarne, obowiązujące w roku akad. 2013/2014

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy licencjacki, studia stacjonarne, obowiązujące w roku akad. 2013/2014 Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy licencjacki, studia stacjonarne, obowiązujące w roku akad. 2013/2014 1. Czynniki i uwarunkowania rozwoju turystyki. 2. Rodzaje turystyki i kryteria ich

Bardziej szczegółowo

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali:

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali: Na www.lca.pl napisali: Gminy łączą siły 2008-05-09 12:05:47 Podlegnickie gminy chcą wspólnie sięgnąć po unijne pieniądze. Wójtowie czterech gmin podpisali w piątek deklarację współpracy. Deklaracje współpracy

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne -

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - PROGRAM ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH 2007-2013 Podstawowe założenia, jak również zakres, cele oraz działania Programu zostały wybrane

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

Wizerunek Województwa Podkarpackiego. Jarosław Reczek, 15.11.2012

Wizerunek Województwa Podkarpackiego. Jarosław Reczek, 15.11.2012 Wizerunek Województwa Podkarpackiego Jarosław Reczek, 15.11.2012 Program badawczy OBOP. Atuty województwa (Top3) Zachodnio-Pomorskie: Blisko morza-51% Lasy-8% Miejsce urodzenia-7% Lubuskie: Położenie geogr.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ustka Nr XV/162/2008 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA ZIMOWISKA 2008 ROK RYS HISTORYCZNY Zimowiska to wieś w granicach sołectwa Grabno, połoŝona przy drodze krajowej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: 1. Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich 2. Scalanie

Bardziej szczegółowo

Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące

Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące KONCEPCJA INNOWACYJNEGO PLANU ROZWOJU GMINY SOSNOWICA Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące 1. Cele i przedmiot opracowania Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu. Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl

Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu. Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl Produkt turystyczny jego zdefiniowanie możliwe jest tylko w ujęciu popytowym jest odpowiedzią

Bardziej szczegółowo

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Załącznik nr 1 do Regulaminu Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Kryteria podstawowe (podstawa dopuszczenia): aplikująca destynacja stanowi obszar, który spełnia

Bardziej szczegółowo

PARTNERSTWO MIĘDZYREGIONALNE W DZIAŁANIACH NA RZECZ ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI- PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY Z REGIONAMI WARMII I MAZUR ORAZ POMORZEM

PARTNERSTWO MIĘDZYREGIONALNE W DZIAŁANIACH NA RZECZ ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI- PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY Z REGIONAMI WARMII I MAZUR ORAZ POMORZEM PARTNERSTWO MIĘDZYREGIONALNE W DZIAŁANIACH NA RZECZ ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI- PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY Z REGIONAMI WARMII I MAZUR ORAZ POMORZEM Kazimierz Sumisławski Departament Środowiska i Rolnictwa Urząd

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Tabela wskaźników produktu i rezultatu dla Działania 6.2 Turystyka

Tabela wskaźników produktu i rezultatu dla Działania 6.2 Turystyka Tabela wskaźników produktu i rezultatu dla Działania 6.2 Turystyka L.p. Numer priorytetu RPO WM Typ wskaźnika Działanie Nazwa wskaźnika Jedn. Miary Numer KSI 1. Priorytet VI Produkt 6.2. Liczba wybudowanych

Bardziej szczegółowo

CZY MOŻLIWE JEST UTWORZENIE W POLSCE EUROPEJSKIEGO CENTRUM WYPOCZYNKOWO-UZDROWISKOWEGO?

CZY MOŻLIWE JEST UTWORZENIE W POLSCE EUROPEJSKIEGO CENTRUM WYPOCZYNKOWO-UZDROWISKOWEGO? CZY MOŻLIWE JEST UTWORZENIE W POLSCE EUROPEJSKIEGO CENTRUM WYPOCZYNKOWO-UZDROWISKOWEGO? dr Krzysztof Pawłowski Rektor WSB-NLU w Nowym Sączu XVI KONGRES UZDROWISK POLSKICH Krynica-Zdrój Przemysł wolnego

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

Odkrywanie magii marki w procesie budowania relacji z konsumentem

Odkrywanie magii marki w procesie budowania relacji z konsumentem Odkrywanie magii marki w procesie budowania relacji z konsumentem Autorzy: Wojciech Bortkiewicz (Polmos Lublin), Piotr Kwiatkowski, Adam Szymczak (Pentor RI) Picie po polsku Chińczyk i Anglik piją herbatę,

Bardziej szczegółowo

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06.

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. II TURA PROJEKTU Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. 2006 9.15 9.30 Rozpoczęcie Konferencji MenadŜerowie

Bardziej szczegółowo

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "LIWOCZ" zaprasza wszystkich zainteresowanych na bezpłatne szkolenie pt. "Małe projekty - sposób na aktywizację społeczności lokalnej" dotyczące przygotowania wniosków

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Program LEADER 2014-2020 realizowany będzie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program LEADER 2014-2020 realizowany będzie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Leśna Kraina Górnego Śląska współfinansowana jest ze środków

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM FINANSOWY EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO ORAZ NORWESKI MECHANIZM FINANSOWY

MECHANIZM FINANSOWY EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO ORAZ NORWESKI MECHANIZM FINANSOWY Witamy uczestników szkolenia: Zrównoważony rozwój turystyki a oferta turystyczna regionu BROK 17.11.2009 roku Projekt p.n. Wzorcowa sieć ekoturystyczna między Bugiem a Narwią Realizator: Społeczny Instytut

Bardziej szczegółowo

II KONSULTACJE W SPRAWIE OPRACOWANIA STRATEGII ROZWOJU GMINY OSIEK NA LATA 2015-2022

II KONSULTACJE W SPRAWIE OPRACOWANIA STRATEGII ROZWOJU GMINY OSIEK NA LATA 2015-2022 II KONSULTACJE W SPRAWIE OPRACOWANIA STRATEGII ROZWOJU GMINY OSIEK NA LATA 2015-2022 2022 WYNIKI ANKIETY DLA MIESZKAŃCÓW GMINY OSIEK OCENA STANU INFRASTRUKTURY NA TERENIE GMINY OSIEK OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ

Bardziej szczegółowo

Polskie przykłady turystyki zrównoważonego rozwoju

Polskie przykłady turystyki zrównoważonego rozwoju Polskie przykłady turystyki zrównoważonego rozwoju Brok, 17 listopada 2009 r. 1. Biuro Bird Service prywatne biuro podróży z siedzibą w Krakowie ekoturystyka ornitologia turystyka aktywna piesza, rowerowa

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny merytorycznej

Kryteria oceny merytorycznej Kryteria oceny merytorycznej Ocena merytoryczna składa się z: a) oceny zgodności operacji z LSR; b) oceny zgodności operacji z lokalnymi kryteriami przyjętymi przez LGD. Ocenę zgodności operacji z LSR

Bardziej szczegółowo

Turystyka przyrodnicza, ekoturystyka, turystyka wiejska, agroturystyka i turystyka kulinarna (NERAF)

Turystyka przyrodnicza, ekoturystyka, turystyka wiejska, agroturystyka i turystyka kulinarna (NERAF) Turystyka przyrodnicza, ekoturystyka, turystyka wiejska, agroturystyka i turystyka kulinarna (NERAF) definicje, koncepcje, przykłady MichałGazdecki Katedra Rynku i Marketingu UP w Poznaniu Seminarium:

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

MARKETING TERYTORIALNY

MARKETING TERYTORIALNY MARKETING TERYTORIALNY PROJEKT PROGRAMU STRATEGICZNEGO Posiedzenie Komisji ds. Budowy Marki Małopolski oraz Organizacji Imprez Sportowych o Zasięgu Międzynarodowym SWM 16 kwietnia 2013 r. Program strategiczny

Bardziej szczegółowo

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 wsparcie dla samorządów i organizacji pozarządowych Warszawa, 8 maja 2008 r. Zarys prezentacji środki finansowe na wspieranie

Bardziej szczegółowo

Zagrody edukacyjne szansąna innowacyjne zagospodarowanie potencjału wsi

Zagrody edukacyjne szansąna innowacyjne zagospodarowanie potencjału wsi Zagrody edukacyjne szansąna innowacyjne zagospodarowanie potencjału wsi Gdańsk, 22.10.2013 r. www.zagrodaedukacyjna.pl Wielowymiarowe oblicze wsi Wieś może być postrzegana jako: romantyczna przestrzeń,

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I STOPIEŃ egzamin licencjacki. obowiązują od roku akademickiego 2014/2015

PYTANIA I STOPIEŃ egzamin licencjacki. obowiązują od roku akademickiego 2014/2015 PYTANIA I STOPIEŃ egzamin licencjacki obowiązują od roku akademickiego 2014/2015 1. Wymień układy, których współdziałanie jest niezbędne do wykonania ruchu. 2. Scharakteryzuj łańcuch biokinematyczny kończyny

Bardziej szczegółowo

Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW

Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW Struktura Katedry Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu

Bardziej szczegółowo

Gospodarstwa edukacyjne we Francji

Gospodarstwa edukacyjne we Francji Gospodarstwa edukacyjne we Francji Są przykładem profesjonalnego produktu turystycznego o określonej specjalizacji, który związany jest ściśle z wsią, rolnictwem i turystyką wiejską. Specjalizują się w

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R.

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli LODR w Końskowoli zasięgiem swojej działalności obejmuje teren całego województwa lubelskiego,

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 23 czerwca 2006 r. Gospodarka turystyczna NaleŜy zauwaŝyć,

Bardziej szczegółowo

Marketing miejsc: marka wizerunek tożsamość. Dr Sylwia Dudek-Mańkowska

Marketing miejsc: marka wizerunek tożsamość. Dr Sylwia Dudek-Mańkowska Marketing miejsc: marka wizerunek tożsamość Dr Sylwia Dudek-Mańkowska Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Organizacja pro/seminarium:

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Burmistrz Lubrańca Krzysztof Wrzesiński

Burmistrz Lubrańca Krzysztof Wrzesiński Strategia Rozwoju Obszaru Rozwoju Społeczno-Gospodarczego powiatu włocławskiego ANKIETA Drodzy mieszkańcy Jednym z najważniejszych założeń nowo projektowanej polityki spójności na lata 2014-2020 jest szerokie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO POMORSKIE

WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO POMORSKIE WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO POMORSKIE 1 Turystyka Sport i zdrowie Edukacja Produkty lokalne Ekologia Tradycja Lider projektu Partnerzy Obszar Okres realizacji Budżet Lokalna Grupa Działania Zakole Dolnej Wisły

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje PAN IRWiR Program działania 2014-2016

Rekomendacje PAN IRWiR Program działania 2014-2016 CENTRUM WDRAŻANIA PROJEKTÓW PRZY BPN Rekomendacje PAN IRWiR Program działania 2014-2016 ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Usługi informacyjne i doradcze Opracowanie i wydanie Poradnika dla inwestora Usługi doradcze

Bardziej szczegółowo

CEL OGÓLNY (CO) CEL SZCZEGÓŁOWY (CS) PRZEDSIĘWZIĘCIE (P) PREFEROWANE TYPY OPERACJI

CEL OGÓLNY (CO) CEL SZCZEGÓŁOWY (CS) PRZEDSIĘWZIĘCIE (P) PREFEROWANE TYPY OPERACJI Opis operacji odpowiadającej działaniu z zakresu Małe projekty pod kątem spełniania kryteriów wyboru określonych w Lokalnej Strategii Rozwoju Lokalnej Grupy Działania Partnerstwo na Jurze Tytuł projektu:

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Ankieta monitorująca z realizacji operacji

Ankieta monitorująca z realizacji operacji Ankieta monitorująca z realizacji operacji Ankietę monitorującą z realizacji operacji beneficjent wypełnia na podstawie danych z wniosku o przyznanie pomocy, umowy przyznania pomocy oraz wniosku o płatność.

Bardziej szczegółowo

Z czym kojarzy się Kraków?

Z czym kojarzy się Kraków? IMAS International Wrocław Z czym kojarzy się Kraków? Wrocław, maj 2007 Sprawdziliśmy, z czym Polakom kojarzy się Kraków. Wyniki badania mogą posłuŝyć osobom zajmującym się promocją i wizerunkiem miasta,

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r.,

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Iwona Stach - Janyst Punkt Informacji Funduszy Europejskich Wałbrzych Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Priorytet

Bardziej szczegółowo

Liczne konkursy i imprezy kulinarne a w nich m.in.: 1. Konkurs Nasze Kulinarne Dziedzictwo Smaki Regionów.

Liczne konkursy i imprezy kulinarne a w nich m.in.: 1. Konkurs Nasze Kulinarne Dziedzictwo Smaki Regionów. Liczne konkursy i imprezy kulinarne a w nich m.in.: 1. Konkurs Nasze Kulinarne Dziedzictwo Smaki Regionów. 2. Miodowe Lato. 3. Kaczka po naszymu. 4. Babska Biesiada Tradycji, Folkloru i Humoru. 5. Dożynki

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI dr hab. Zbigniew Brodziński Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich UWM

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA EKOLOGICZNA DZIECI KLAS I-III I ROLNIKÓW POWIATU PODDĘBICKIEGO W RAMACH ZRÓWNOWAśONEGO ROZWOJU REGIONU

EDUKACJA EKOLOGICZNA DZIECI KLAS I-III I ROLNIKÓW POWIATU PODDĘBICKIEGO W RAMACH ZRÓWNOWAśONEGO ROZWOJU REGIONU STAROSTWO POWIATOWE W PODDĘBICACH EDUKACJA EKOLOGICZNA DZIECI KLAS I-III I ROLNIKÓW POWIATU PODDĘBICKIEGO W RAMACH ZRÓWNOWAśONEGO ROZWOJU REGIONU Opracował: Wydział Promocji, Rozwoju i Informacji Wydział

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW Szanowni Państwo Urząd Gminy rozpoczął prace nad przygotowaniem Strategii Rozwoju. istotnym elementem, niezbędnym dla stworzenia strategii jest poznanie opinii

Bardziej szczegółowo

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r.

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r. Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding Otwock, 19 października 2012r. Którą wołowinę wybierzesz? A teraz? Czym jest branding? Branding

Bardziej szczegółowo

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru?

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Gmina:.. Sektor: Turystyka obiekty, obszary funkcjonowania ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Jakie są

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Wydział odpowiedzialny Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Termin ogłoszenia konkursu Termin realizacji zadania

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu. Termin realizacji zadania

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu. Termin realizacji zadania Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Wydział odpowiedzialny Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Aktywizacja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach "małych projektów" beneficjenci, poziom dofinansowania (wykład)

16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach małych projektów beneficjenci, poziom dofinansowania (wykład) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Harmonogram szkolenia: 16:00-16:15 "Małe projekty" - definicja (wykład) 16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania

Bardziej szczegółowo