Główna teza: Czas trwania: Cel ćwiczenia:

Podobne dokumenty
SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU. Fizyka w chmurach

Temat: Co można zrobić, aby zmniejszyć emisję dwutlenku węgla do atmosfery?

Zmiany w środowisku naturalnym

Prezentacja grupy A ZAPRASZAMY

Lokalną Grupę Działania. Debata realizowana w ramach projektu. wdrażanego przez

Dlaczego klimat się zmienia?

Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie!

Przedmiot: Biologia Realizowane treści podstawy programowej wymagania szczegółowe

Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Wymagania szczegółowe podstawy programowej kształcenia ogólnego realizowane przez projekt

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie

Agata Gąsieniec Klasa V B

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Temat lekcji: Klimat Polski przejściowość.

ZMIENIAJCIE POLITYKĘ A NIE KLIMAT!

Człowiek a środowisko

CYKL: ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna

Przyroda łagodzi zmiany klimatu cykl szkoleniowy

UKRYTE KOSZTY HAMBURGERA. scenariusze zajęć

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO?

WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU

,,Piękno tej Ziemi zmusza mnie do wołania o zachowanie jej dla przyszłych pokoleń

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli,

1. Geografię na poziomie podstawowym w naszej szkole zdawało 20 osób. Rozkład wyników z geografii w szkole (pp) r

Część I Zmiany klimatu

Klimat i pogoda poznaj różnice!

Układ klimatyczny. kriosfera. atmosfera. biosfera. geosfera. hydrosfera

Odczarujmy mity II: Kto naprawdę zmienia ziemski klimat i dlaczego akurat Słooce?

Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa

Początki początków - maj br.

Zmiana klimatu konsekwencje dla rolnictwa. Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy w Puławach

CHĘCINY CHRONIĄ KLIMAT. Autobus energetyczny mobilne centrum edukacyjno informacyjne przeciwdziałania zmianom klimatu

Zielona Energia czyli Rola nauki w rozwiązywaniu zagrożeń cywilizacyjnych

Scenariusz lekcji geografii z wykorzystaniem podręcznika multimedialnego wydawnictwa KLETT

SCENARIUSZ ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH N.T. WPŁYWU ZMIAN KLIMATYCZNYCH NA FUNKCJONOWANIE EKOSYSTEMÓW KLASA III GIMNAZJUM. Małgorzata Szpyrka

NIECH WIEJE WIATR

1. Zasady nauczania przyrody. Charakterystyka zasad nauczania. Część praktyczna: Portfolio Omówienie regulaminu praktyki z przyrody.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane

CO WIEM O MOIM JEDZENIU? scenariusze zajęć

Dr hab. Zbigniew M. Karaczun CZY I JAK ADAPTOWAĆ SIĘ DO ZMIAN KLIMATU W POLSCE

Temat: Czy to źle, jeśli będzie cieplej?

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa VI

szkoła pełna zasobów scenariusze ćwiczeń do gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych część 2.

Postawy: Uczeń: - Odpowiada za bezpieczeństwo własne i kolegów, - Jest dociekliwy i dokładny, - Wykazuje postawę badawczą.

Pogłębianie odczuwania konieczności poszanowania przyrody i ochrony przyrody

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Fizyka Procesów Klimatycznych Wykład 1

Temat zajęć Alternatywne sposoby otrzymywania energii cieplnej

UCZYMY METODĄ NAUKOWĄ

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic?

LEŚNICTWO W OBLICZU GLOBALNYCH ZMIAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO

SCENARIUSZ LEKCJI. Temat może zostać zrealizowany jako wprowadzający do zagadnień opracowywania i prezentowania informacji.

Czy wiesz, że... Szkolenie e-learningowe Bądźmy klimatyczni. Ciekawostki o klimacie

Kryteria oceniania z geografii (PSO) wg Podstawy Programowej i programu nauczania do podręczników Nowa Nasza Planeta.

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok

Projekt interdyscyplinarny chemia-informatyka KIERUNEK PRZEBIEGU REAKCJI I JEJ KINETYKA A ZNAK EFEKTU ENERGETYCZNEGO

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM

SPIS TREŚCI KSIĄŻKI NAUKA O KLIMACIE

WYMAGANIA EDUKACYJNE - KLASA 8 SZKOŁY PODSTAWOWEJ - GEOGRAFIA

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza

Raport o stanie środowiska. świata. Przygotowano we współpracy z Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska

Żywność i zasoby naturalne LEKCJA 1. Partnerzy: ZRÓWNOWAŻONE SYSTEMY ŻYWNOŚCIOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej

Ściąga eksperta. Skład i budowa atmosfery oraz temperatura powietrza. - filmy edukacyjne on-line Strona 1/5

zwany jest także efektem szklarniowym. Szklarnia jest bardzo dobrym modelem, umożliwiającym wyjaśnienie podstaw tego procesu.

Projekt W ś wiecie dź więko w

OZE - ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII

Co najbardziej przyczyniło się do ich zmniejszenia?

Szkolenie e-learningowe Bądźmy klimatyczni

SZKOLNY PROGRAM EKOLOGICZNY

III. TREŚCI NAUCZANIA

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów.

Przedmiotowy system oceniania z przyrody w kl. 6

2. Pogoda i klimat sprawdzian wiadomości

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki Oddziały gimnazjalne SP 3 w Gryfinie, klasy II.

Każdy mieszkaniec Ziemi może ograniczyć emisję dwutlenku węgla do atmosfery DEBATA EKSPERCKA

EFEKT CIEPLARNIANY. Efekt cieplarniany występuje, gdy atmosfera zawiera gazy pochłaniające promieniowanie termiczne (podczerwone).

Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2013 GEOGRAFIA POZIOM PODSTAWOWY. Kryteria oceniania odpowiedzi

Wehikuł czasu. Jak i dlaczego zmienia się klimat?

Scenariusz lekcji dotyczący zmian klimatu

Scenariusz zajęć nr 2

Temat: Zagrożenie ludności spowodowane zanieczyszczeniem środowiska

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy

ALTERNATYWNE ŹRÓDŁA I OSZCZĘDZANIE ENERGII

Kto puka do naszych drzwi?

KARTA MONITOROWANIA PODSTAWY PROGRAMOWEJ KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

Formy nauczania lekcja zajęcia edukacyjne (zmiana roli nauczyciela z osoby przekazującej wiedzę w osobę wspomagającą uczenie się uczniów).

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie z geografii.

WBPP NATURALNE ZASOBY ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII I SPOSOBY ICH WYKORZYSTANIA (BIOMASA, BIOPALIWA)

Klaudia Stasiak Klaudia Sadzińska Klasa II c LO ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z EMISJĄ PYŁÓW I GAZÓW DLA ŚRODOWISKA

Scenariusze wybranych lekcji z geografii dla szkół ponadgimnazjalnych

Transkrypt:

scenariusz Zmiany klimatu o co chodzi? Główna teza: Zmiany klimatu stały się faktem, a nasz wpływ na nie jest coraz większy. Możemy jednak jako ludzkość podjąć działania, które zapobiegną dalszemu ocieplaniu się atmosfery ziemskiej. Czas trwania: 45 minut Cel ćwiczenia: Po zakończeniu ćwiczenia uczennice i uczniowie: własnymi słowami określają zmiany klimatu, potrafią wymienić podstawowe przyczyny i skutki ocieplenia klimatu, analizują tekst źródłowy, wskazując różne aspekty ocieplania się klimatu, określają zależności między działalnością ludzką i zmianami klimatu. Przedmiot główny, na którym można realizować ćwiczenie (podstawa programowa): Biologia Globalne i lokalne problemy środowiska. Uczeń: przedstawia przyczyny i analizuje skutki globalnego ocieplenia klimatu 1

Inne przedmioty, na których można realizować ćwiczenie (podstawa programowa): Geografia III etap edukacyjny 3. Wybrane zagadnienia z geografii fizycznej. Uczeń: 1) charakteryzuje wpływ głównych czynników klimatotwórczych na klimat; 2) charakteryzuje na podstawie wykresów lub danych liczbowych przebieg temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w ciągu roku w wybranych stacjach meteorologicznych położonych w różnych strefach klimatycznych; oblicza amplitudę i średnią temperaturę powietrza. Chemia III etap edukacyjny 4. Powietrze i inne gazy. Uczeń: 5) opisuje, na czym polega powstawanie dziury ozonowej; proponuje sposoby zapobiegania jej powiększaniu. Informatyka III etap edukacyjny 2. Wyszukiwanie i wykorzystywanie (gromadzenie, selekcjonowanie, przetwarzanie) informacji z różnych źródeł; współtworzenie zasobów w sieci. Uczeń: 2) posługując się odpowiednimi systemami wyszukiwania, znajduje informacje w internetowych zasobach danych, katalogach, bazach danych. 4. Opracowywanie za pomocą komputera rysunków, tekstów, danych liczbowych, motywów, animacji, prezentacji multimedialnych. Uczeń: 7) tworzy i przedstawia prezentację z wykorzystaniem różnych elementów multimedialnych, graficznych, tekstowych, filmowych i dźwiękowych własnych lub pobranych z innych źródeł. Język polski III etap edukacyjny I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. 1. Czytanie i słuchanie. Uczeń: 4) odróżnia informacje o faktach od opinii 2. Samokształcenie i docieranie do informacji. Uczeń: 1) samodzielnie dociera do informacji - w książkach, prasie, mediach elektronicznych oraz w wypowiedziach ustnych III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Mówienie i pisanie. Uczeń: tworzy spójne wypowiedzi ustne (monologowe i dialogowe) oraz pisemne w następujących formach gatunkowych: ( ) rozprawka 2

Miejsce realizacji: sala lekcyjna dyskusja praca z tekstem źródłowym sesja plakatowa uczenie się we współpracy metaplan dywanik pomysłów Wykorzystywane metody: Wykorzystywane materiały: teksty źródłowe dla grup materiał merytoryczny dla nauczyciela instrukcje do wykonania zadania duże arkusze papieru do tworzenia plakatów mazaki małe karteczki karta pracy dla ucznia Ja i klimat Przebieg ćwiczenia: 1 Wprowadzenie do tematu lekcji pytania dotyczące zmian w przyrodzie i dyskusja. Poproś uczniów i uczennice o przypomnienie sobie pierwszej zimy, którą pamiętają. Dopytaj, jak ją pamiętają, co wtedy robili. Następnie poproś o przypomnienie sobie ich paru ostatnich ferii zimowych. Czy widzą różnicę między tym, jak zimy wyglądały kilka lat temu, a jakie są obecne? Jeśli tak, to jakie? Pomyślcie wspólnie również o innych porach roku o wiośnie (kiedy przychodzi?), o lecie i jesieni. Poproś uczniów o krótkie komentarze. Podsumuj tę pogadankę podkreślając, że te drobne obserwacje, które młodzież poczyniła, składają się na obraz większej całości i są przykładami zachodzących obecnie na całej planecie zmian klimatu. Zapowiedz, że kolejne minuty lekcji poświęcicie na zrozumienie, czym są one powodowane i do czego mogą doprowadzić. 5 min 2 Przyczyny i skutki globalnego ocieplenia klimatu praca w grupach z tekstem źródłowym. Podziel grupę na cztery zespoły zadaniowe. Każdemu z zespołów wręcz inną wersję materiału pomocniczego. Poproś klasę o uważne przeczytanie otrzymanych fragmentów. Zachęć młodzież do porozmawiania o tym, czego z nich się dowiedziała, co w nich jest najistotniejsze. Na wykonanie zadania grupy mają 10 minut. 3

Grupa I Efekt cieplarniany - wyjaśnienie zjawiska Grupa II Gazy cieplarniane wytwarzane na skutek działalności człowieka Grupa III Zmiany klimatu na świecie, skutki tych zmian Grupa IV Zmiany klimatu w Polsce, skutki tych zmian 10 min 3 Prezentacja pracy w grupach sesja plakatowa Poproś zespoły, aby opracowały swoje zagadnienie w formie plakatu. Następnie, niech wybiorą osobę, która zaprezentuje wyniki pracy grupy pozostałym zespołom. Po prezentacji osoby z innych grup zadaniowych mogą stawiać pytania. Na wykonanie zadania grupy mają 10 minut (w tym 3 minuty na prezentację dla każdej z grup). 10 min 4 Ocieplenie klimatu na świecie omówienie problemu z wykorzystaniem metody metaplanu i dywanika pomysłów. Zapisz na tablicy główny problem Ocieplenie klimatu na świecie. Narysuj tabelę z czterema kolumnami zawierającymi pytania: Jaki jest stan aktualny? Jak być powinno? Dlaczego nie jest tak, jak być powinno? Co możemy zrobić, żeby było tak, jak być powinno? Wspólnie z uczniami ustal odpowiedzi na pierwsze trzy pytania i zapisz na tablicy. Poproś uczniów, by na ostatnie pytanie przygotowali odpowiedzi w grupach i zapisali każdą z propozycji na osobnych karteczkach. Następnie poproś, by osoba wytypowana przez każdą z grup przypięła karteczki z odpowiedziami w ostatniej kolumnie tabeli. Odczytaj propozycje grup i wspólnie ze wszystkimi uczniami posegregujcie powtarzające się odpowiedzi. 10 min 5 Podsumuj z uczniami uzupełnioną tabelę. Podkreśl konieczność włączenia się wszystkich ludzi i instytucji w ochronę klimatu na świecie. Zapowiedz, że w ramach projektu gimnazjalnego będą mogli skupić się na szukaniu rozwiązań, a tym samym dołączyć do szerokiej grupy osób, które już teraz działają na rzecz dobrego klimatu na ziemi. Możesz podać przykłady osób i instytucji, które należą do tego grona np. kenijska nobliska Wangari Maathai, Al Gore czy grupę IPCC, czyli międzyrządowy zespół ds. zmian klimatu złożony z setek naukowców z całego świata. Pomysły na kontynuacje (po lekcjach, jako zadanie domowe): 1 Udzielenie odpowiedzi na pytania na rozdanej przez nauczyciela karcie pracy: Co wiem na temat zmian klimatu? Co chciałbym robić w związku z tym? 2 Wyszukanie artykułu, filmu, publikacji, prezentacji, ilustracji i wykresów dotyczących zmian klimatu, w celu stworzenia klasowego banku informacji potrzebnych do dalszej pracy nad projektem badawczym w tej dziedzinie. 4

Pomysły na realizację tego zagadnienia na innych przedmiotach: 1 GEOGRAFIA rozważania na temat: Czym różni się pogoda od klimatu? Do czego służynam informacja o pogodzie, a do czego o klimacie? 2 CHEMIA analiza właściwości gazów występujących w powietrzu. Źródła emisji gazów cieplarnianych do atmosfery i ich stężenie. Generowanie pomysłów na działania zmierzające do ograniczenia dziury ozonowej. 3 INFORMATYKA wyszukiwanie w internecie informacji na temat zapobiegania zmianom klimatu. Opracowywanie sposobów działań ograniczających zmiany klimatu w formie prezentacji multimedialnej. Tworzenie wykresów temperatury powietrza w różnych regionach świata (w tym Polski), zmieniającej się na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, będących dowodem na globalne ocieplenie klimatu. 4 JĘZYK POLSKI samodzielne wyszukiwanie informacji i poglądów naukowców w prasie i dostępnych publikacjach, dotyczących zmian klimatycznych na świecie. Ustosunkowanie się do prezentowanych opinii w formie rozprawki, np. na temat: Ocieplenie klimatu naturalny proces czy skutek działalności człowieka. Materiał pomocniczy dla uczniów: a) do wykorzystania w trakcie ćwiczenia (np. instrukcja do pracy w grupie, teksty źródłowe dla grup), b) do zabrania do domu (karta pracy z pytaniami). 51

Grupa I Efekt cieplarniany - wyjaśnienie zjawiska Klimat na Ziemi zmienia się w wyniku różnych naturalnych czynników, takich jak zmiany aktywności słońca czy aktywność wulkaniczna. Efekt cieplarniany, odkryty stosunkowo niedawno, jest zjawiskiem naturalnym i pożądanym 1. Nasza atmosfera działa jak przezroczysta warstwa ochronna wokół Ziemi. Przepuszcza promienie słoneczne i zatrzymuje ciepło. Bez atmosfery energia cieplna słońca odbijałaby się natychmiast od powierzchni Ziemi i wracałaby w przestrzeń kosmiczną. Gdyby tak się stało, na Ziemi byłoby zimniej o około 30ºC wszystko by zamarzło. Atmosfera działa więc jak ściany szklarni. Dlatego właśnie mówi się o efekcie cieplarnianym, którego przyczyną są znajdujące się w atmosferze gazy cieplarniane zatrzymujące energię cieplną 2. Większość gazów cieplarnianych występuje w naturze. Jednakże od czasów rewolucji przemysłowej w XVIII wieku postępuje intensyfikacja wytwarzania gazów cieplarnianych. W efekcie działalności człowieka, to pozytywne zjawisko, zaczęło się coraz bardziej nasilać zagrażając naszej planecie. Bezpośrednią przyczyną tego niebezpiecznego przyspieszenia jest spalanie przez człowieka paliw kopalnych, rozwój przemysłu, transportu, rolnictwa, hodowla bydła, oraz związane z tym uwalnianie do atmosfery większych ilości gazów cieplarnianych (najważniejsze wśród nich to dwutlenek węgla CO₂ i metan CH₄), które pośrednio powodują podwyższanie się temperatury. W konsekwencji, ich stężenie w atmosferze jest obecnie wyższe niż kiedykolwiek w ciągu ostatnich 650 000 lat. Powodują one, że efekt cieplarniany jest silniejszy, a to z kolei prowadzi do wzrostu temperatury na Ziemi, który jest przyczyną zmian klimatu 3. Naukowcy prowadzą pomiary i obserwacje wielu zjawisk oraz ich cech charakterystycznych, takich jak: tempo topnienia lodowców górskich, zmniejszanie się grubości pokryw lodowych i wiecznej zmarzliny oraz wzrost poziomu mórz i oceanów. Wyniki analiz wykazują jednoznaczny trend wzrostu temperatury 4. 1 Prawdy i mity na temat zmian klimatu, Ministerstwo Środowiska 2 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 3 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 4 Prawdy i mity na temat zmian klimatu, Ministerstwo Środowiska 6

Grupa II Gazy cieplarniane wytwarzane w skutek działalności człowieka Podstawowym gazem cieplarnianym wytwarzanym na skutek działalności człowieka jest dwutlenek węgla (CO₂). Stanowi on 82% całkowitej emisji gazów cieplarnianych 27 państw członkowskich Unii Europejskiej. Dwutlenek węgla jest uwalniany m.in. w wyniku spalania paliw kopalnych węgla, ropy, gazu ziemnego. A paliwa kopalne pozostają najbardziej powszechnym źródłem energii. Spalamy je, aby wytwarzać energię elektryczną i cieplną, wykorzystujemy je do napędzania naszych samochodów, statków, samolotów. 5 Dwutlenek węgla jest dla większości z nas znany z napojów bąbelki w napojach gazowanych to w rzeczywistości bąbelki CO₂. Gaz ten również ma istotne znaczenie w procesie oddychania wdychamy tlen, a wydychamy dwutlenek węgla, podczas gdy drzewa i rośliny przyswajają dwutlenek węgla, akumulując go pod postacią drzewca. Dlatego właśnie światowe zasoby leśne są tak ważne. Pomagają wchłonąć wytwarzane przez nas nadwyżki CO₂. W wielu częściach świata ma jednak miejsce wylesianie wyrąb, wycinka i spalanie lasów, przy czym lasy tropikalne zanikają dużo szybciej niż inne rodzaje lasów w tempie 10 milionów hektarów rocznie. 6 Gdy lasy są wycinane i spalane, do atmosfery uwalniany jest CO₂. Szacuje się, że wylesianie jest przyczyną 20% całkowitej emisji gazów cieplarnianych, dlatego powstrzymanie tego zjawiska jest ważnym priorytetem. Innymi gazami cieplarnianymi uwalnianymi wskutek działań człowieka są metan i podtlenek azotu. Należą one do grupy niewidzialnych wyziewów powstających na wysypiskach śmieci oraz w wyniku hodowli bydła, uprawy ryżu i stosowania niektórych metod użyźniania pól uprawnych. Niektóre gazy cieplarniane wytwarzamy również w sposób sztuczny np.: tak zwane gazy fluorowane. Są one wykorzystywane w systemach zamrażania i klimatyzacji, a nawet w butach sportowych. Do atmosfery dostają się wskutek przecieków oraz niewłaściwego postępowania z urządzeniami przeznaczonymi do wyrzucenia. 7 5 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 6 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 7 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 7

Grupa III Zmiany klimatu na świecie, skutki tych zmian Zmiany klimatu są największym zagrożeniem humanitarnym, ekonomicznym i ekologicznym dla współczesnego świata. 8 Zmiany klimatu już się zaczęły. Od 1850 roku średnia temperatura na Ziemi wzrosła o 0,76ºC. Średnia temperatura w Europie wzrosła jeszcze bardziej, o prawie 1ºC, przy czym najwyższy wzrost zanotowano w ciągu ostatnich 30 lat. W skali globalnej, 12 z ostatnich 14 lat było najgorętszymi zarejestrowanymi latami (innymi słowy najgorętszymi od 1850 roku, kiedy po raz pierwszy zaprojektowano urządzenia służące do w miarę dokładnych pomiarów temperatury) 9. Ocieplanie klimatu spowodowane jest zwiększającą się ilością gazów cieplarnianych wytwarzanych przez człowieka, a jego tempo jest coraz większe: w ciągu ostatnich 100 lat temperatura wzrastała o 0,1ºC na dekadę, zaś w ostatniej dekadzie wzrost wyniósł 0,2ºC. Klimatolodzy przewidują, że w ciągu bieżącego stulecia temperatura na świecie prawdopodobnie wzrośnie o kolejne 1,8 4,0ºC, w najgorszym przypadku, wzrost ten może sięgnąć nawet 6,4ºC 10. Wzrost temperatury o takiej skali może wydawać się nieznaczny, ale warto pamiętać, że podczas ostatniej epoki lodowcowej, która zakończyła się 11 500 lat temu średnia temperatura na świecie była tylko o 5ºC niższa niż dzisiaj, większość Europy pokrywał lód polarny. Kilka stopni ma wielkie znaczenie dla naszego klimatu! 11 Zmiany klimatu już mają wpływ na Europę i cały świat. Jeśli ich nie opanujemy, mogą mieć katastrofalne skutki. Będą miały wpływ na wszystkie kraje, a szczególnie narażone są kraje globalnego południa. Często utrzymują się one z działalności, która jest w znacznym stopniu uzależniona od klimatu (na przykład z rolnictwa), a nie posiadają dużo pieniędzy, aby przystosować się do skutków zmian klimatu. Jest jednak dobra wiadomość: o ile będziemy działać szybko, wciąż mamy czas na zahamowanie zmian klimatu. Nieustannie dowiadujemy się też coraz więcej na temat tego, co może zrobić każdy z nas, aby mieć w tym procesie swój udział. Aby uniknąć najgorszego scenariusza, światowe emisje gazów cieplarnianych muszą przestać rosnąć już do 2015 roku, a następnie spaść o połowę do roku 2050 12. 8 D. Dobrowolski, Świat a zmiany klimatyczne 9 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 10 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 11 Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska 12 D. Dobrowolski, Świat a zmiany klimatyczne 8

Grupa IV Zmiany klimatu w Polsce, skutki tych zmian Polska również przyczynia się do pogłębiania zmian klimatu. Choć nie należy do największych ani najludniejszych krajów, to jednak jest w pierwszej 20-ce państw, które emitują najwięcej CO₂. Polska produkuje ok. 10 ton CO₂ na jednego mieszkańca rocznie. Polska energetyka jest całkowicie zdominowana przez węgiel. Zarówno produkcja energii elektrycznej, jak i ciepła w ponad 90% bazuje na tym surowcu. Razem z Chinami, Australią i RPA należymy do najbardziej uzależnionych od węgla krajów na świecie. Polska nie ma radykalnego planu, aby zmniejszać produkcję energii z węgla i przestawiać się na czyste źródła energii oraz efektywność energetyczną. Zaledwie 3% energii elektrycznej w Polsce pochodzi z bardziej przyjaznych dla klimatu i środowiska odnawialnych źródeł, takich jak biomasa, woda, wiatr, słońce, czy geotermia. 13 Statystycznie polskie zimy są coraz cieplejsze, zima nadchodzi późno i szybko się kończy, wydłuża się okres wegetacji. Nie występują tak kiedyś powszechne wiosenne powodzie opadowe. Bałtyk od lat 40 XX wieku już nie zamarza. Przesunięcie się strefy zwrotnikowej na północ powoduje z kolei częstszy dopływ do Polski rozgrzanego powietrza zwrotnikowego, które zderza się z chłodnym powietrzem z rejonów polarnych, co w okresie letnim powoduje intensyfikację burz i nawałnic oraz powstawanie trąb powietrznych. W ciągu kolejnych 100 lat średnie roczne temperatury w Polsce mogą wzrosnąć nawet o 4-5 C. Zimowe temperatury, przekraczające 0 C będą skutkować brakiem pokrywy śnieżnej. 14 Dotychczas dominujące wiosenne powodzie roztopowe, w związku z zanikiem pokrywy śnieżnej, odejdą do przeszłości. Za 90 lat temperatury w Polsce mogą odpowiadać obecnym temperaturom we Włoszech, Gracji czy Hiszpanii. Tam z kolei nastaną upały, typowe dla krajów saharyjskich. Już teraz na skutek zmian klimatu pojawił się w Polsce nowy szkodnik Szrotówek kasztanowcowiaczek, który przyszedł do nas z krajów bałkańskich i coraz agresywniej niszczy nasze kasztanowce. Źródło: Poradnik kampanii energetycznych w szkołach i społecznościach lokalnych, Fundacja GAP Polska, z: http://www.gappolska.org/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=18&itemid=31 Prawdy i mity na temat zmian klimatu, broszura Ministerstwa Środowiska Świat a zmiany klimatu, D. Dobrowolski, z: http://www.ceo.org.pl/pl/energia/news/swiat-zmiany-klimatu 13 D. Dobrowolski, Świat a zmiany klimatyczne 14 D. Dobrowolski, Świat a zmiany klimatyczne 9

Materiał merytoryczny dla nauczyciela: Zmieniająca się aktywność Słońca tłumaczy zmiany klimatu dokonujące się do mniej więcej lat 50-tych XX wieku. Od tego czasu aktywność Słońca maleje, natomiast temperatura na Ziemi coraz szybciej wzrasta. Każdy rok po 1956 był cieplejszy, a 10 najgorętszych lat zanotowano w ciągu ostatniego 15-lecia. Jak wskazują naukowcy, na klimat naszej planety zaczęły wpływać inne niż Słońce czynniki. Głównym z nich jest koncentracja w atmosferze gazów cieplarnianych dwutlenku węgla, metanu, tlenku azotu, freonów i pary wodnej. Do koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze przyczynia się bezpośrednio działalność człowieka. Podczas spalania paliw kopalnych oraz w efekcie rozwoju przemysłu i rolnictwa emitowane są do atmosfery CO₂, CH₄, NO, CFC. Ten nadmiar nie może być w naturalny sposób usuwany. Naturalna równowaga została zachwiana, co ma dla naszej planety wiele niekorzystnych konsekwencji. Przez XX wiek temperatura na Ziemi wzrosła średnio o 0,7 0,8 C. Wydaje się, że to niewiele. Z pomiarów i obserwacji wyłania się jednak niepokojący obraz. Ocieplenie powoduje zjawiska, które jeszcze potęgują ocieplenie. Ale termin globalne ocieplenie nie w pełni oddaje skalę zjawiska. Mówmy raczej o globalnych zmianach klimatu, bo na wzroście temperatury się nie kończy. Zmiany klimatu przejawiają się przez: fale upałów, susze, pustynnienie i pożary, przesuwanie się stref klimatycznych, a co za tym idzie stref upraw i występowania niektórych gatunków roślin i zwierząt, rozpad czapy lodowej Arktyki (w wyniku którego odsłonięta zostaje ciemna powierzchnia Ziemi, co potęguje ocieplenie), topnienie lodów Antarktydy, lodowców górskich, wzrost intensywności i częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych: powodzi, huraganów, burz i nawałnic, powiększanie zasięgu chorób tropikalnych, podnoszenie się poziomu mórz i oceanów, rozmarzanie wiecznej zmarzliny, które uszkadza drogi i budynki, a w przyszłości może zdestabilizować schowane pod nią hydranty metanu (podobną do lodu krystaliczną formę wody i metanu); uwolniony metan jeszcze pogłębi problem zmian klimatu, zamieranie raf koralowych w wyniku wzrostu zakwaszenia wód oceanicznych. 15 Od czasów rewolucji przemysłowej nasze możliwości degradacji otoczenia stale się zwiększają. Wyczerpywanie się zasobów biosfery, surowców naturalnych, permanentny smog na skalę kontynentalną, rozprzestrzenianie się biologicznie i hormonalnie czynnych sztucznych związków chemicznych po całej planecie, dziura ozonowa czy zmiany klimatu to najbardziej charakterystyczne tego przykłady. Wykorzystujemy zasoby naturalne, aby zapewnić sobie żywność, schronienie i wszystko, co jest nam potrzebne do wygodnego życia. Za udogodnienia, z których korzystamy płacą ludzie z krajów globalnego południa i płaci natura. Już dziś mamy świadectwa poważnych konsekwencji zmian klimatu. 15 http://dzieci.mos.gov.pl/index.php?app=docs&action=get&iid=29 10

Co chciałbym/chciałabym zrobić w związku z tym? Czego potrzebuję się jeszcze dowiedzieć, bym mógł / mogła rzeczywiście coś z tym zrobić?..................... Ja i klimat Co wiem na temat zmian klimatu?.............................. Uzupełnij kartę, wpisując swoje odpowiedzi na postawione pytania. 11