Spis treści. Część I. Fizjologia ludzkiej laktacji. Autorzy... 7 Wykaz skrótów...9 Wstęp...21

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Część I. Fizjologia ludzkiej laktacji. Autorzy... 7 Wykaz skrótów...9 Wstęp...21"

Transkrypt

1

2 Spis treści Autorzy Wykaz skrótów...9 Wstęp...21 Część I. Fizjologia ludzkiej laktacji Karmienie piersią w ujęciu historycznym...25 Barbara Baranowska Okres prehistoryczny...25 Starożytność Średniowiecze...26 Czasy nowożytne i współczesne Wierzenia i przesądy związane z karmieniem piersią...28 Kontakty seksualne w okresie karmienia piersią...28 Niepłodność laktacyjna Podsumowanie...29 Promocja karmienia piersią...31, Beata Sztyber, Agnieszka Pietkiewicz Zarys historyczny...31 Kalendarium wydarzeń Omówienie najważniejszych dokumentów dotyczących karmienia piersią...33 Kodeks Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece Ochrona, propagowanie i wspieranie karmienia piersią. Szczególna rola opieki okołoporodowej Deklaracja Innocenti...33 Obecne działania na rzecz karmienia piersią świat Globalna strategia żywienia niemowląt i małych dzieci Amerykańska Akademia Pediatrii: Stanowisko w sprawie karmienia piersią, Amerykańska Akademia Pediatrii: stanowisko w sprawie karmienia piersią, Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) Obecne działania na rzecz karmienia piersią Europa Ochrona, propagowanie i wspieranie karmienia piersią w Europie: wzorzec działania Standardy postępowania dla Unii Europejskiej Dyrektywa Komisji Europejskiej 2006/141/WE z 22 grudnia 2006 r. w sprawie preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt oraz zmieniająca dyrektywę 1999/21/WE...35 Promocja karmienia naturalnego w Polsce...36 Korzyści wynikające z karmienia piersią...41, Agnieszka Pietkiewicz Wprowadzenie...41 Zdrowie matki i dziecka...41 Efekt dawki Wyłączne karmienie piersią...42 Wpływ karmienia piersią na zdrowie matki Niepłodność laktacyjna jako etap cyklu rozrodczego kobiety...43 Rozwój poznawczy dziecka Znaczenie karmienia piersią dla rozwoju emocjonalnego...44 Społeczne korzyści wynikające z karmienia piersią...45 Uwagi dla doradcy laktacyjnego...45 Pokarm kobiecy skład i funkcja Aleksandra Banaszkiewicz Wprowadzenie...47 Białko...47 Enzymy...47 Tłuszcze...48 Cholesterol...48 Węglowodany...48 Czynniki bioaktywne...48 Witaminy...49 Składniki mineralne i makroelementy...49 Woda...50 Mikroflora jelitowa...50 Zmienność pokarmu...51 Faza karmienia Czas trwania ciąży Okres laktacji Dieta matki...52 Zmienność stężenia tłuszczów Programowanie żywieniowe...52

3 12 Karmienie piersią w teorii i praktyce Anatomia gruczołu piersiowego...55 Wprowadzenie...55 Budowa szczegółowa...56 Naczynia i nerwy gruczołu piersiowego...58 Etapy rozwoju gruczołu piersiowego Okres płodowy Okres pokwitania Ciąża Inwolucja polaktacyjna Inwolucja pomenopauzalna Regulacja procesu wytwarzania pokarmu...61 Ewa Ślizień Kuczapska, Wprowadzenie...61 Laktogeneza...61 I etap laktogenezy II etap laktogenezy Laktacja...66 Odruch oksytocynowy (wypływu pokarmu) Mechanizm autokrynny (inhibitor laktacji) Inwolucja...67 Podsumowanie...67 Sztuka karmienia piersią...69, Wprowadzenie...69 Technika karmienia...69 Prawidłowa pozycja matki i dziecka Sposób podania piersi Podstawowe pozycje do karmienia Sposoby przystawiania dziecka do piersi...71 Asymetryczny sposób przystawiania Tradycyjny sposób przystawiania Czas karmienia...72 Mechanizm ssania...72 Prawidłowe uchwycenie piersi...72 Nieprawidłowe uchwycenie piersi Podstawowe odruchy...73 Ssanie...74 Wskaźniki pobierania pokarmu Ocena efektywności karmienia...75 Przyczyny zaburzeń mechanizmu ssania Podsumowanie...76 Zasady postępowania w czasie laktacji...77, Joanna Żołnowska Wprowadzenie...77 Okres wyłącznego karmienia (0. 6. mż.) Okres żywienia uzupełniającego...78 Długość karmienia piersią Standard postępowania w pierwszych 2 godzinach po porodzie rozpoczęcie karmienia Standard postępowania w pierwszych 4 6 tygodniach stabilizowanie się laktacji Standard postępowania do końca 6. miesiąca laktacji laktacja ustabilizowana Standard postępowania od 7. miesiąca do końca laktacji okres żywienia uzupełniającego Monitorowanie przebiegu karmienia...85 Wprowadzenie...85 Wskaźniki skutecznego karmienia (WSK)...85 Uwagi techniczne dotyczące ważenia...86 Ocena wyniku ważenia...87 Profilaktyka wizyty kontrolne i kontakt z matką Profilaktyka edukacja matek Odciąganie i przechowywanie mleka kobiecego. Wybór metody dokarmiania...91, Kinga Osuch Wprowadzenie...91 Wskazania do odciągania pokarmu Jak często i jak długo odciągać pokarm w zależności od sytuacji? Zapoczątkowanie laktacji, gdy dziecko od początku nie ssie piersi Stymulacja laktacji w przypadku produkcji niezaspokajającej potrzeb dziecka Potrzeba uzyskania pokarmu (kiedy laktacja jest na poziomie potrzeb dziecka) Decyzja o podjęciu współpracy z placówką banku mleka kobiecego Odbarczenie piersi Sprowokowanie wypływu mleka Sposoby odciągania pokarmu...93 Odciąganie ręczne Odciąganie za pomocą laktatora ręcznego Odciąganie za pomocą laktatora bateryjno sieciowego...94 Odciąganie za pomocą laktatora elektrycznego klasy szpitalnej Co ułatwia skuteczne odciąganie pokarmu?...95 Zasady higieny przy stosowaniu laktatora Przechowywanie pokarmu kobiecego...95 Pojemniki Przechowywanie Wykorzystanie pokarmu...96 Transport mleka kobiecego...97 Metody dokarmiania dzieci karmionych piersią Stan ogólny dziecka Wiek dziecka

4 Spis treści 13 Typ zaburzeń ssania Długość trwania i liczba zaplanowanych suplementacji Stosowanie butelek i smoczków stan wiedzy Stosowanie metod dokarmiania a długość karmienia piersią Sposób karmienia Smoczek uspokajacz Podsumowanie Odżywianie kobiet karmiących piersią Anna Durka Wprowadzenie Tłuszcze Białko Węglowodany Składniki mineralne Witaminy Alternatywne sposoby odżywiania Diety pseudoeliminacyjne i eliminacyjne Farmakokinetyka leków w laktacji Wprowadzenie Zasady ogólne Właściwości leków Dawka Biodostępność u matki Okres półtrwania (T 1/2 ) Wiązanie leków z białkami Dystrybucja leków (teoria kompartmentów) Jonizacja leków Rozpuszczalność w tłuszczach Masa cząsteczkowa Biodostępność u dziecka Milk/plasma ratio Wnioski dla lekarza praktyka Zasady podawania leków karmiącym matkom Jak zakończyć karmienie? Wprowadzenie Samodzielna decyzja dziecka Decyzja matki Uczucia matki Uczucia dziecka Sposób odstawienia Odstawienie częściowe Odstawienie nagłe Odstawianie planowane Praktyczne rady Obserwacja piersi i zalecenia laktacyjne Obserwacja dziecka Nagroda Podsumowanie Część II. Sztuka udzielania porad laktacyjnych Umiejętności interpersonalne doradcy laktacyjnego Agnieszka Pietkiewicz Wprowadzenie Umiejętności w zakresie komunikacji Odpowiednia komunikacja niewerbalna Okazywanie zainteresowania za pomocą gestów i słów Otwarte pytania Parafrazowanie Empatia okazywanie zrozumienia dla uczuć matki Unikanie słów zawierających ocenę Umiejętności ułatwiające budowanie poczucia kompetencji i udzielanie wsparcia Akceptacja uczuć i poglądów matki Wskazywanie mocnych stron Adekwatne informowanie jasny język, istotne informacje Zachęcanie do zmian stosuj propozycje zamiast poleceń Skuteczność działań szanse i bariery Jak zadbać o siebie? Standard porady laktacyjnej , Wprowadzenie Jak rozpoznać problem? Wywiad Obserwacja matki (ocena stanu ogólnego i psychicznego) Badanie piersi Obserwacja i badanie dziecka Ocena funkcji ssania Obserwacja aktu karmienia Badania dodatkowe i konsultacje Czas na rozpoznanie Jak rozmawiać o problemie? Elementy rozmowy z matką Sztuka udzielania porad Czas trwania porady laktacyjnej Wyposażenie gabinetu poradni laktacyjnej Współpraca Odpłatność Prowadzenie dokumentacji Sposoby dokumentowania wywiadu i obserwacji

5 14 Karmienie piersią w teorii i praktyce Poradnictwo laktacyjne...147, Wprowadzenie Certyfikaty Konsultant Laktacyjny IBCLC Certyfikowany Doradca Laktacyjny Standard opieki okołoporodowej w zakresie karmienia piersią Joanna Żołnowska Wprowadzenie Karmienie piersią jednym z celów Kluczowe zapisy Wdrożenie Pierwsze kroki Opieka przedporodowa Kolejne kroki Poród Opieka poporodowa w warunkach domowych Monitoring Podsumowanie Prawa matki i dziecka związane z karmieniem piersią. Wybrane zagadnienia Beata Sztyber Wprowadzenie Urlopy i przerwy w pracy Część III. Problemy laktacyjne matki Warianty anatomiczne brodawek piersiowych Wprowadzenie Rozpoznawanie rodzaju brodawki Czynniki wpływające na przystawienie dziecka do piersi Postępowanie Wspieranie matki Zwiększanie elastyczności brodawki i otoczki Dobranie odpowiedniej techniki karmienia Karmienie dziecka Monitorowanie Trudne brodawki w okresie ciąży Brodawki długie lub szerokie Bolesność brodawek Wprowadzenie Bolesność fizjologiczna Bolesność wczesna Bolesność w późniejszym okresie laktacji Uszkodzenia brodawek Rodzaje urazów brodawki wg Woolridge a Przyczyny bolesności i uszkodzeń Rozpoznanie Leczenie uszkodzeń Choroby Zakażenia bakteryjne ran brodawek Liszajec zakaźny Grzybica Zakażenia wirusowe Wirus opryszczki pospolitej Wirus ospy wietrznej i półpaśca Choroby dermatologiczne Wyprysk kontaktowy (eczema) Atopowe zapalenie skóry Łuszczyca Łojotokowe zapalenie skóry Choroba Pageta Problemy naczyniowe Blednięcie brodawki Objaw Raynauda Problemy związane z bolesnością brodawek Różnicowanie bolesności brodawek Różnicowanie bólu brodawki w zależności od rodzaju zmian Zastosowanie kapturków podczas karmienia piersią Podstawowe zastosowania nakładek Prawidłowe ssanie przez kapturek Korzyści Ryzyko Sposób dobierania kapturka Jak korzystać z kapturka Podsumowanie Głęboki ból piersi...199, Wprowadzenie Ból jako objaw Co powoduje ból w gruczole piersiowym? Co należy wziąć pod uwagę, zbierając wywiad Przyczyny głębokiego bólu piersi Problemy częstsze w czasie pierwszych 6 tygodni po porodzie Problemy, które mogą wystąpić w każdym okresie laktacji Rozpoznanie Zaburzenia przepływu pokarmu Wprowadzenie...203

6 Spis treści 15 Nawał (przepełnienie) Definicja Etiopatogeneza Rozpoznanie Różnicowanie Postępowanie terapeutyczne Rokowanie Obrzęk piersi i zastój pokarmu Etiopatogeneza Epidemiologia Rozpoznanie Różnicowanie Zalecenia laktacyjne Niefarmakologiczne metody łagodzenia objawów Rokowanie Zapobieganie Zatkanie przewodu mlecznego/wyprowadzającego Etiopatogeneza Epidemiologia Rozpoznanie Różnicowanie Zalecenia laktacyjne Postępowanie Rokowanie Zapalenie piersi Wprowadzenie Definicja Epidemiologia Etiopatogeneza Czynniki chorobotwórcze Rozpoznanie Badanie piersi Ocena stanu matki Badania laboratoryjne Podział laboratoryjny wg Thomsena Podział kliniczny Różnicowanie Postępowanie Leczenie Rokowanie Zapobieganie zapaleniu piersi Powikłania zapalenia piersi Zmniejszenie produkcji pokarmu Nawrót zapalenia Ropień Rokowanie Zmiany chorobowe gruczołu piersiowego. Ropień piersi Monika Nagadowska, Katarzyna Raczek Pakuła Wprowadzenie Zmiany chorobowe piersi związane z laktacją Zapalenie, ropień piersi Galactocele Zmiany chorobowe piersi występujące poza okresem laktacji Rozstrzenie przewodów (ductectasiae) i zapalenie okołoprzewodowe Przetoka sutkowa Zabiegi chirurgiczne w obrębie gruczołu piersiowego a laktacja Monika Nagadowska, Katarzyna Raczek Pakuła Wprowadzenie Zabiegi diagnostyczne Biopsje przezskórne Otwarte biopsje chirurgiczne Zabiegi terapeutyczne Zabiegi chirurgii estetycznej Zabiegi w obrębie brodawek Zabiegi powiększania piersi Zabiegi zmniejszające gruczoł piersiowy Zabiegi rekonstrukcyjne piersi Wytyczne dla doradcy laktacyjnego badającego pacjentkę z blizną po zabiegu chirurgicznym piersi Profilaktyka raka piersi Monika Nagadowska Wprowadzenie Płeć i wiek Czynniki socjoekonomiczne Czynniki reprodukcyjne Wiek pokwitania Wiek przekwitania Wiek, w jakim nastąpił pierwszy poród Laktacja Hormony endogenne Leki hormonalne Wywiad rodzinny Genetycznie uwarunkowane wystąpienie raka piersi Nosicielstwo mutacji a ryzyko zachorowania Rak piersi w wywiadzie Choroby proliferacyjne piersi w wywiadzie Środowiskowe czynniki ryzyka zachorowania Czynniki dietetyczne Alkohol Aktywność fizyczna Inne czynniki środowiskowe...240

7 16 Karmienie piersią w teorii i praktyce Prewencja Chemoprewencja Zmiana bądź modyfikacja czynników środowiskowych Zabiegi chirurgiczne zmniejszające ryzyko zachorowania Metody wykrywania tzw. wczesnego raka piersi Powikłania ciąży i porodu Ewa Ślizień Kuczapska Wprowadzenie Stany nagłe Rozwiązanie cięciem cesarskim Rodzaje znieczulenia do cięcia cesarskiego Powikłania porodu i połogu a laktacja Nacięcie krocza Powikłania III okresu porodu Zatrzymanie resztek po porodzie Zakrzepica żylna w połogu Zakażenia poporodowe Podsumowanie Choroby przewlekłe matki Ewa Ślizień Kuczapska Wprowadzenie Zaburzenia przysadkowe oraz podwzgórzowo przysadkowe Zespół Sheehana Hiperprolaktynemia Zespół Chiariego i Frommela Zespół Forbesa i Albrighta Zespół del Castillo Mlekotok Ostry zespół braku pokarmu w piersiach Zaburzenia endokrynologiczne ze strony innych gruczołów Cukrzyca Choroby tarczycy Wybrane choroby współistniejące z karmieniem Padaczka Osteoporoza Nadciśnienie tętnicze Astma Neuropatie związane z karmieniem piersią Choroby o podłożu autoimmunologicznym Toczeń rumieniowaty układowy Stwardnienie rozsiane Reumatoidalne zapalenie stawów. Gościec przewlekły postępujący Myasthenia gravis Stany upośledzonej aktywności Fibromialgia Uszkodzenie rdzenia kręgowego Niedowidzenie i niedosłyszenie a karmienie piersią Konieczność hospitalizacji Hospitalizacja nagła z powodów niechirurgicznych Hospitalizacja planowana z powodów chirurgicznych lub niechirurgicznych Przyjęcie chirurgiczne Pozorny i rzeczywisty niedobór pokarmu...263, Wprowadzenie Rozpoczęcie wywiadu Badanie i obserwacja Pozorny niedobór pokarmu Przyczyny Rozpoznanie Różnicowanie Postępowanie terapeutyczne niefarmakologiczne Postępowanie farmakologiczne Kontrola Rokowanie Zapobieganie Rzeczywisty niedobór pokarmu Opóźnienie laktogenezy II Czynniki przedgruczołowe Czynniki gruczołowe Czynniki zagruczołowe Objawy wskazujące na rzeczywisty niedobór pokarmu Objawy wskazujące na nieodwracalny niedobór Rozpoznanie Różnicowanie Postępowanie terapeutyczne niefarmakologiczne Postępowanie terapeutyczne leki Monitorowanie Niedobór nieodwracalny Rokowanie Zapobieganie niedoborowi pokarmu Stosowanie leków a karmienie piersią Barbara Królak Olejnik, Podjęcie decyzji Wybrane stany kliniczne wymagające farmakoterapii Ból i gorączka Kaszel Uczulenie Stany zapalne Dolegliwości gastryczne Nadciśnienie i zaburzenia rytmu serca Leczenie moczopędne

8 Spis treści 17 Choroby endokrynologiczne Zapalenie żył Leczenie przeciwdrgawkowe Zaburzenia psychiczne Szczepienia Preparaty radioaktywne Leki hamujące i pobudzające wydzielanie pokarmu Leki/substancje przeciwwskazane podczas karmienia piersią Postępowanie doradcy laktacyjnego w konkretnych sytuacjach klinicznych Sytuacja I Sytuacja II Sytuacja III Stosowanie używek a laktacja Wprowadzenie Używki Alkohol Kofeina Teobromina Narkotyki i środki odurzające Palenie tytoniu Palenie czynne Palenie bierne Co można doradzić w poradni laktacyjnej? Zanieczyszczenia w pokarmie kobiecym Podstawowe pojęcia toksykologiczne Przenikanie substancji chemicznych do organizmu człowieka Zanieczyszczenia środowiskowe wykrywane w pokarmie kobiecym Pestycydy, dioksyny, PCB, PBB Rozpuszczalniki Metale ciężkie Azotany Silikon Mykotoksyny Obserwacje i tendencje Narażenie w miejscu pracy Monitoring w miejscu pracy Sposoby zminimalizowania narażenia matki i dziecka na zanieczyszczenia zalecenia dla kobiet karmiących Podsumowanie Zioła i ich zastosowanie w czasie laktacji Magdalena Babczyńska Gratzke Wprowadzenie Zioła mlekopędne Zioła hamujące laktację Substraty ziołowe stosowane miejscowo Zioła przyjmowane przez kobiety karmiące w celach leczniczych z innych przyczyn niż wspomaganie lub hamowanie laktacji Podsumowanie Problemy psychologiczne w okresie okołoporodowym Agnieszka Pietkiewicz Wprowadzenie Przedwczesny poród Charakterystyka doświadczanych trudności Młodociane matki Młodociane matki a karmienie piersią Ofiary przemocy Nietypowe objawy podczas karmienia piersią u ofiar przemocy Poporodowe zaburzenia emocjonalne Baby blues Depresja poporodowa Zespół stresu pourazowego Psychoza poporodowa Działania doradcy laktacyjnego w sytuacji zaburzeń Relaktacja i laktacja indukowana Agnieszka Pietkiewicz Wprowadzenie Program odbudowy produkcji pokarmu najważniejsze rekomendacje Mechanizmy warunkujące proces relaktacji Czynniki wpływające na efektywność procesu relaktacji Inicjowanie wydzielania prolaktyny i oksytocyny Ssanie przez dziecko Odciąganie Kontakt skóra do skóry Suplementacja Środki mlekopędne Metoklopramid Domperydon Planowanie procesu indukowania pokarmu informacje dodatkowe Skuteczność procesu relaktacji i laktacji indukowanej Część IV. Karmienie piersią a problemy zdrowotne dziecka Rozwój dziecka a karmienie piersią Beata Sztyber Anatomia i najczęstsze wady twarzoczaszki Irena Bołtruszko Elementy anatomii głowy i szyi Kości części twarzowej czaszki

9 18 Karmienie piersią w teorii i praktyce Nerwy czaszkowe Mięśnie Jama ustna Gardło Struktury anatomiczne jamy ustnej niezbędne w procesie pobierania pokarmu Wargi Policzki Szczęka i żuchwa Język Podniebienie Jama nosowa Wady twarzoczaszki Rozszczep wargi Rozszczep podniebienia Odmiany wysklepienia podniebienia (szerokie płaskie, wydłużone wysokie tzw. gotyckie) Nieprawidłowości żuchwy cofnięta żuchwa, mała żuchwa Krótkie wędzidełko języka Krótkie wędzidełko wargi górnej Funkcja ssania i jej zaburzenia. Wspomaganie wczesnych umiejętności oralnych Paulina Stobnicka-Stolarska Wprowadzenie Charakterystyczne cechy aparatu orofacjalnego noworodka Odruchy oralne istotne dla procesu pobierania pokarmu przez noworodka i niemowlę Odruchy adaptacyjne Odruchy obronne Zaburzenia reakcji odruchowych i napięcia mięśniowego Fizjologia funkcji ssania, połykania i oddychania Koordynacja triady ssanie połykanie oddychanie Zaburzenia koordynacji triady ssanie połykanie oddychanie Patologie w obrębie jamy ustnej oraz twarzoczaszki i wspomaganie rehabilitacyjne Żuchwa Podniebienie twarde Podniebienie miękkie Policzki Wargi Język Porażenie nerwu twarzowego Podsumowanie Krótkie wędzidełko języka jedną z przyczyn trudności w karmieniu piersią Tomasz Sioda Wskazania do podcięcia wędzidełka języka Podcięcie krótkiego wędzidełka języka Rozpoznanie czynnościowo istotnego krótkiego wędzidełka języka u noworodka Problemy z karmieniem...347, Wprowadzenie Jak wygląda prawidłowe karmienie? Najczęstsze problemy z karmieniem Mała aktywność dziecka Niepokój, drażliwość Odmowa ssania, niechęć do piersi Hiperaktywny wypływ mleka Rozpraszanie Przyczyny problemów z karmieniem Nieprawidłowa technika Problem po stronie matki Problem po stronie dziecka Czynniki emocjonalne Konsekwencje problemów z karmieniem Rozpoznanie Jak pomóc w problemach z karmieniem? Udzielić matce wsparcia Pamiętać o uniwersalnych zasadach Dobranie zaleceń szczegółowych Matczyny i dziecięcy zespół nadprodukcji pokarmu Wprowadzenie Przyczyny Objawy U dziecka U matki Postępowanie Postępowanie farmakologiczne Zaburzenia wzrastania Katarzyna Raczek Pakuła Wprowadzenie Określenia Parametry rozwoju Przyczyny niedostatecznego zwiększenia się masy ciała w miesiącu życia Czynniki związane z dzieckiem Czynniki związane z matką Porada laktacyjna Wywiad Badanie piersi matki Badanie dziecka Obserwacja karmienia Badania dodatkowe

10 Spis treści 19 Postępowanie terapeutyczne Uwagi ogólne Zasady szczegółowe Karmienie piersią w wybranych stanach patologii noworodka donoszonego i niemowlęcia Barbara Królak Olejnik Hiperbilirubinemia Uraz okołoporodowy Zamartwica okołoporodowa Uszkodzenia OUN Wrodzone choroby metaboliczne Fenyloketonuria Galaktozemia Mukowiscydoza Wady genetyczne Wady wrodzone twarzoczaszki Refluks żoładkowo jelitowy, wiotki wpust Infekcje Zespół nagłej śmierci niemowląt Matczyne przeciwwskazania do karmienia piersią Barbara Królak Olejnik Wprowadzenie Przeciwwskazania matczyne do karmienia piersią Stany, które nie stanowią przeciwwskazania do karmienia piersią Czasowe przeciwwskazania do karmienia piersią Zakażenia bakteryjne Zakażenia wirusowe Przeciwwskazania do karmienia piersią ze strony dziecka Barbara Królak Olejnik Wprowadzenie Przeciwwskazania do karmienia piersią ze strony dziecka Czasowe utrudnienia w karmieniu piersią ze strony dziecka Wcześniactwo a karmienie piersią Anna Oslislo, Barbara Królak Olejnik Wprowadzenie Definicje Rekomendacje dotyczące żywienia wcześniaków Potrzeby żywieniowe noworodka urodzonego przedwcześnie Zalety mleka matki wcześniaka Składniki mleka matki wcześniaka Uwagi dotyczące suplementacji karmionych naturalnie wcześniaków Zależność procesów ssania, połykania oraz koordynacji oddechowej od stopnia dojrzałości noworodka Podstawowe informacje potrzebne do oceny ssania Kiedy i dlaczego rozpoczynać żywienie enteralne wcześniaka? Uzasadnienie naukowe dla karmienia piersią noworodka urodzonego przedwcześnie Protokoły żywienia wcześniaków Prawidłowe postępowanie w laktacji po porodzie przedwczesnym Elementy opieki poporodowej ułatwiające karmienie piersią po porodzie przedwczesnym Pielęgnacja metodą kangura Pozycje do karmienia piersią wcześniaka Wprowadzenie pełnego karmienia piersią podsumowanie Planowanie wypisu i postępowania po wypisie ze szpitala Warunki przechowywania mleka kobiecego dla wcześniaków Użycie przechowywanego odciągniętego mleka dla wcześniaków Karmienie piersią bliźniąt i wieloraczków Anna Oslislo, Barbara Królak Olejnik Wprowadzenie Czynniki ryzyka związane z ciążą i porodem mnogim Czynniki ryzyka ze strony matki Czynniki ryzyka dotyczące noworodków Wpływ ciąży i porodu mnogiego na zapoczątkowanie karmienia piersią Zapoczątkowanie karmienia piersią postępowanie w okresie poporodowym Utrzymanie karmienia piersią Organizacja karmienia wieloraczków rola doradcy laktacyjnego Postępowanie w przypadku trudności w karmieniu piersią Poradnictwo laktacyjne po porodzie mnogim Karmienie piersią niemowląt i dzieci starszych z porodu mnogiego Rola doradcy laktacyjnego Podawanie witamin i żelaza Wprowadzanie pokarmów stałych Odstawianie od piersi Problemy gastroenterologiczne niemowląt Aleksandra Banaszkiewicz, Marcin Dziekiewicz Refluks żołądkowo przełykowy Definicja Przyczyny Objawy Wykonywane badania Postępowanie Rokowanie Problemy z oddawaniem stolca...394

11 20 Karmienie piersią w teorii i praktyce Biegunka Dyschezja Zaparcie Żółtaczka Krew w stolcu Definicja Przyczyny Objawy Postępowanie Kolka niemowlęca Definicja Przyczyny Objawy Postępowanie Otyłość u niemowląt karmionych piersią Definicja Przyczyny Postępowanie Problemy alergiczne u niemowląt Agnieszka Krauze Wprowadzenie Epidemiologia Czynniki usposabiające do rozwoju alergii pokarmowej Etiopatogeneza Objawy kliniczne Charakterystyka wybranych alergenów pokarmowych Alergeny pochodzenia zwierzęcego Alergeny pochodzenia roślinnego Diagnostyka alergii pokarmowej Wywiad Badanie fizykalne Testy skórne Objawy kliniczne Zespoły objawów klinicznych ze strony przewodu pokarmowego w przebiegu alergii pokarmowej Enteropatia w przebiegu nietolerancji białek pokarmowych Objawy ze strony układu oddechowego występujące w przebiegu alergii pokarmowej Objawy skórne w przebiegu alergii pokarmowej Leczenie alergii pokarmowej Leczenie dietetyczne w alergii na białka mleka krowiego Wprowadzanie pokarmów uzupełniających a ryzyko alergii Wskazania do suplementacji. Produkty zastępujące mleko kobiece Beata Pawlus Wprowadzenie Wskazania do suplementacji Suplementacja Podsumowanie...413

1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki... 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę...

1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki... 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę... Spis treści 1. Rodzina jej znaczenie i rozwój Anna Kwak 17 1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki.............. 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia........... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę.............

Bardziej szczegółowo

Karmienie naturalne dobre dla dziecka zdrowe dla matki. Katarzyna Dobosz, Latem.

Karmienie naturalne dobre dla dziecka zdrowe dla matki. Katarzyna Dobosz, Latem. Karmienie naturalne dobre dla dziecka zdrowe dla matki Katarzyna Dobosz, Latem. PROGRAM ZDROWOTNY KARMIENIE NATURALNE DZIECKA JAKO PROFILAKTYKA NIEKORZYSTNYCH WPŁYWÓW ŚRODOWISKA aktualizacja: Gdańsk, październik

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 (1) Nazwa Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod - (4) Studia Kierunek studiów Poziom Forma studiów

Bardziej szczegółowo

Standard porady laktacyjnej Fragment rozdziału II.2 Certyfikowany Doradca laktacyjny. Podręcznik dla uczestnika kursu. CNoL2010

Standard porady laktacyjnej Fragment rozdziału II.2 Certyfikowany Doradca laktacyjny. Podręcznik dla uczestnika kursu. CNoL2010 Standard porady laktacyjnej Fragment rozdziału II.2 Certyfikowany Doradca laktacyjny. Podręcznik dla uczestnika kursu. CNoL2010 lek. Monika Żukowska-Rubik lek. Magdalena Nehring Gugulska Indywidualne poradnictwo

Bardziej szczegółowo

Odciąganie i przechowywanie pokarmu. Anna Kortas

Odciąganie i przechowywanie pokarmu. Anna Kortas Odciąganie i przechowywanie pokarmu Anna Kortas PROGRAM ZDROWOTNY KARMIENIE NATURALNE DZIECKA JAKO PROFILAKTYKA NIEKORZYSTNYCH WPŁYWÓW ŚRODOWISKA aktualizacja: Gdańsk, październik 2014 PROGRAM ZDROWOTNY

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

(1) Nazwa przedmiotu. Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

(1) Nazwa przedmiotu. Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod - (4) Studia Kierunek studiów Poziom Forma studiów

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 150/2015 z dnia 12 października 2015 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA

WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA zawierająca działalność położnej środowiskowej/rodzinnej odnośnie noworodka (niemowlęcia) do 8 tygodnia życia Nazwisko:... Imię:... Data urodzenia:... Miejsce porodu:...

Bardziej szczegółowo

Problemy w przebiegu laktacji, wraz z omówieniem przyczyn. studentka położnictwa Emilia Jaśniewska

Problemy w przebiegu laktacji, wraz z omówieniem przyczyn. studentka położnictwa Emilia Jaśniewska Problemy w przebiegu laktacji, wraz z omówieniem przyczyn studentka położnictwa Emilia Jaśniewska 1974r.- WHO po raz pierwszy w rezolucji 27.43 ogłasza, że karmienie mlekiem matki jest najzdrowszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 29/2012 z dnia 11 czerwca 2012 r. w sprawie zasadności finansowania środka spożywczego specjalnego przeznaczenia

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

1. Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki. 1) Rozpoznawanie, ocena i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym podopiecznych.

1. Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki. 1) Rozpoznawanie, ocena i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym podopiecznych. Zakres zadań pielęgniarki i położnej POZ 1. Pielęgniarka i położna podstawowej opieki zdrowotnej wybrana przez świadczeniobiorcę planuje i realizuje kompleksową opiekę pielęgniarską i pielęgnacyjną opiekę

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

Powody zaprzestania karmienia... 12

Powody zaprzestania karmienia... 12 RAPORT Z BADANIA Ocena wdrażania praktyk laktacyjnych w ramach obowiązującego standardu opieki okołoporodowej oraz sposobu żywienia dzieci od urodzenia do 12. miesiąca życia Spis treści Założenia ogólne...

Bardziej szczegółowo

1. Informacje nt. matki

1. Informacje nt. matki Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie anonimowej ankiety, dotyczącej stanu zdrowia i rozwoju psychomotorycznego Państwa dziecka. Jesteśmy pierwszym ośrodkiem leczenia niepłodności w Polsce, wprowadzającym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 października 2005 r. (Dz. U. z dnia 28 października 2005 r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 października 2005 r. (Dz. U. z dnia 28 października 2005 r.) Dz.U.05.214.1816 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 października 2005 r. w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z dnia 28 października

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Zdrowie i płodność kobiety. Cele operacyjne rozdziału Celina Łepecka-Klusek... 45

Spis treści. Zdrowie i płodność kobiety. Cele operacyjne rozdziału Celina Łepecka-Klusek... 45 Rozdział I Zdrowie i płodność kobiety Cele operacyjne rozdziału Celina Łepecka-Klusek... 1 1. Okresy życia kobiety Michał Bokiniec... 2 1.1. Okres dojrzewania, pokwitania... 2 1.2. Okres dojrzałości płciowej...

Bardziej szczegółowo

Położnictwo i ginekologia

Położnictwo i ginekologia CRASH COURSE Redaktor serii Daniel Horton-Szar Położnictwo i ginekologia Nick Panay, Ruma Dutta, Audrey Ryan, J. A. Mark Broadbent Wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jerzego Florjańskiego Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Zadania położnej rodzinnej w opiece okołoporodowej - obowiązujące standardy. mgr Barbara Gardyjas

Zadania położnej rodzinnej w opiece okołoporodowej - obowiązujące standardy. mgr Barbara Gardyjas Zadania położnej rodzinnej w opiece okołoporodowej - obowiązujące standardy mgr Barbara Gardyjas 1 Wzorcowa reguła postępowania w danej dziedziny Obowiązująca procedura postępowania w danym zakresie mgr

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci...

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci... SPIS TREŚCI ROZWÓJ ONTOGENETYCZNY ORAZ FIZJOLOGIA CZYNNOŚCI MOTORYCZNEJ PRZEWODU POKARMOWEGO Krzysztof Fyderek.. 13 Rozwój strukturalny................. 13 Rozwój śródściennego żołądkowo-jelitowego (enteralnego)

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w pediatrii

Profilaktyka w pediatrii Profilaktyka w pediatrii dr n.med. Jolanta Meller Profilaktyka (gr) - zapobieganie niekorzystnym zjawiskom Zapobieganie zachorowaniom oraz stworzenie warunków do prawidłowego rozwoju pierwszorzędowa nieswoista

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze?

Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze? Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze? Mleko kobiece jest doskonałym, naturalnym pożywieniem, zapewniającym Twojemu dziecku najlepszy start w życie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca karmienie

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 wersja robocza Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 Pomysłodawcy: Komisja Zdrowia, Opieki Społecznej i Profilaktyki Rady Gminy Izabelin Autor: Anita Mamczur 1 I. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz...... 13 ROZDZIAŁ 2 CELE ZNIECZULENIA I MOŻLIWOŚCI WSPÓŁCZESNEJ ANESTEZJOLOGII

Bardziej szczegółowo

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii IPCZD, Warszawa HEN program domowego żywienia enteralnego

Bardziej szczegółowo

kurs dla kobiet wtorki dla kobiet z osobą towarzyszącą czwartki PROGRAM ZAJĘĆ I spotkanie II spotkanie

kurs dla kobiet wtorki dla kobiet z osobą towarzyszącą czwartki PROGRAM ZAJĘĆ I spotkanie II spotkanie Zajęcia w Szkole Rodzenia odbywają się w cyklu 8 spotkań. Zapraszamy Panie pomiędzy 20 34 tygodniem ciąży do udziału w spotkaniach: - indywidualnie kurs dla kobiet wtorki godz. 18.00 20.00 - kurs dla kobiet

Bardziej szczegółowo

Spis tres ci 1. Rozwo j psychiczny dziecka 2. Rodzina jako system. Wpływ systemu rodzinnego na funkcjonowanie dziecka

Spis tres ci 1. Rozwo j psychiczny dziecka 2. Rodzina jako system. Wpływ systemu rodzinnego na funkcjonowanie dziecka Spis treści 1. Rozwój psychiczny dziecka Agnieszka Kulik............ 15 Okres niemowlęcy.......................... 20 Okres poniemowlęcy......................... 23 Wiek przedszkolny..........................

Bardziej szczegółowo

KIEDY DZIECKO NIE CHCE SSAĆ PIERSI

KIEDY DZIECKO NIE CHCE SSAĆ PIERSI KIEDY DZIECKO NIE CHCE SSAĆ PIERSI MGR. POŁ. AG NES Z K A MUSZYŃSKA, CDL S zpital K l i niczny i m. ks. Anny Mazowieckiej, W a r s z a w a, u l. K a r o w a 2, Po l skie To w arzystwo Ko nsultantów I Doradcó

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski. podstawowy X

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski. podstawowy X SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Propedeutyka chorób dzieci Kod modułu LK.3.E.002 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

W zależności od stanu zdrowia noworodki dzielimy na trzy grupy:

W zależności od stanu zdrowia noworodki dzielimy na trzy grupy: Sprawdź jak bardzo pomocny jest logopeda podczas pierwszych dni nowonarodzonego dziecka. W tym artykule dowiesz się, jak wygląda badanie logopedyczne maluszka oraz jakich wskazówek specjalista powinien

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA

NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA 1. Szczegółowe cele kształcenia wykaz umiejętności: W wyniku zorganizowanego procesu kształcenia student potrafi: Omówić założenia opieki neonatologicznej w oddziale

Bardziej szczegółowo

PROBIOTYKI panaceum dla noworodka ZALECAĆ CZY NIE

PROBIOTYKI panaceum dla noworodka ZALECAĆ CZY NIE PROBIOTYKI panaceum dla noworodka ZALECAĆ CZY NIE Dr hab.n.med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii WUM Czy to są probiotyki? Żywe bakterie kiszonki jogurt naturalny kwas chlebowy Mikroorganizmy Organizm

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Opis:... ... ... 22. Zgon matki: a. podczas ciąŝy: ciąŝa ektopowa, poronienie wczesne do 12 t.c.

Opis:... ... ... 22. Zgon matki: a. podczas ciąŝy: ciąŝa ektopowa, poronienie wczesne do 12 t.c. Pieczęć oddziału/kliniki Miejscowość, dnia... adres, tel./fax Analiza zgonu kobiety w okresie ciąŝy, porodu i połogu I. DANE OGÓLNE: 1. Imię i nazwisko matki :... 2. Data urodzenia:... Wiek:... 3. Miejsce

Bardziej szczegółowo

Kod przedmiotu: IOZPIE-L-4s2-2014S Pozycja planu: D2

Kod przedmiotu: IOZPIE-L-4s2-2014S Pozycja planu: D2 Kod przedmiotu: IOZPIE-L-4s2-2014S Pozycja planu: D2 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane 1 Nazwa przedmiotu Pediatria i pielęgniarstwo pediatryczne 2 Kierunek studiów Pielęgniarstwo 3 Poziom

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO Rodzaj badania profilaktycznego Pozostała działalność profilaktyczna Wstępne (W) Okresowe (O); Kontrolne (K) monitoring stanu zdrowia (M), badanie celowane (C), czynne poradnictwo

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu POŁOŻNICTWO I GINEKOLOGIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca

Bardziej szczegółowo

Jama ustna i ustna część gardła

Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna Przedsionek Jama ustna właściwa Z przodu ograniczona przez wargi Z tyłu przez łuk językowo-migdałkowy Od dołu dno jamy ustnej Od góry podniebienie twarde i miękkie

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

II. INFORMACJE O RODZICACH/OPIEKUNACH Rodzina: pełna/niepełna: w trakcie rozwodu/w separacji/rodzic samotnie wychowujący dziecko/inne:...

II. INFORMACJE O RODZICACH/OPIEKUNACH Rodzina: pełna/niepełna: w trakcie rozwodu/w separacji/rodzic samotnie wychowujący dziecko/inne:... Pieczątka Żłobka Data wpływu... KWESTIONARIUSZ O PRZYJĘCIE DZIECKA DO ŻŁOBKA (Kartę wypełniają rodzice lub prawni opiekunowie) Prosimy o wypełnienie kwestionariusza. Uzyskane informacje zostaną wykorzystane

Bardziej szczegółowo

w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich

w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich (Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r.) Na podstawie art. 37h ust. 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

ZEPTER INTERNATIONAL POLAND R E G I O N A L M E E T I N G B R A N D M E D I C A L ZEPTER INTERNATIONAL POLAND REGIONAL MEETING WARSZAWA, 15-11-2013

ZEPTER INTERNATIONAL POLAND R E G I O N A L M E E T I N G B R A N D M E D I C A L ZEPTER INTERNATIONAL POLAND REGIONAL MEETING WARSZAWA, 15-11-2013 ZEPTER INTERNATIONAL POLAND R E G I O N A L M E E T I N G B R A N D M E D I C A L ZEPTER INTERNATIONAL POLAND REGIONAL MEETING WARSZAWA, 15-11-2013 Ewolucja BIOPTRON BIOPTRON MedAll Nr 1 wśród Terapii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17. 2. Ciąża... 21. 3. Skąd się biorą bliźnięta?... 35

Spis treści. Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17. 2. Ciąża... 21. 3. Skąd się biorą bliźnięta?... 35 Spis treści Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17 1.1. Wizyta u ginekologa... 17 1.2. Dodatkowe konsultacje... 17 1.3. Tryb życia... 18 2. Ciąża... 21 2.1. Badania i wizyty u lekarza... 22 2.2. Gdzie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE PIELĘGNIARSTWO POŁOŻNICZO-GINEKOLOGICZNE Studia pierwszego stopnia stacjonarne

KARTA PRZEDMIOTU. INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE PIELĘGNIARSTWO POŁOŻNICZO-GINEKOLOGICZNE Studia pierwszego stopnia stacjonarne CECHA PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Poziom realizacji przedmiotu Jednostka realizująca KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE PIELĘGNIARSTWO POŁOŻNICZO-GINEKOLOGICZNE Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Instytut: Nauk o Zdrowiu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gnieźnie

Instytut: Nauk o Zdrowiu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gnieźnie Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Nazwa przedmiot: Pediatria i pielęgniarstwo pediatryczne Kierunek: Pielęgniarstwo Specjalność: Wymiar godzin: 410 godzin Wykłady: 25, Ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy I. Szpital Uniwersytecki Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy SZPITAL BIZIELA stanowią: 1. Klinika Alergologii,

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów W 2014 roku, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i firmy Colgate powołany został Polski Oddział Sojuszu

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI

ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI Optymalnym i fizjologicznym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią. Pokarm kobiecy wytwarzany w wystarczających ilościach przez zdrową matkę w pełni

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Na ćwiczeniach i semiariach obowiązują karty zaliczeniowe. Studenci oceniani są w skali 1-10 punktów z tematów realizowanych na zajęciach.

Na ćwiczeniach i semiariach obowiązują karty zaliczeniowe. Studenci oceniani są w skali 1-10 punktów z tematów realizowanych na zajęciach. Harmonogram zajęć dostępny na stronie głównej WNM Na ćwiczeniach i semiariach obowiązują karty zaliczeniowe. Studenci oceniani są w skali 1-10 punktów z tematów realizowanych na zajęciach. Wykłady 1. Pediatria

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

BUDYNEK CENTRUM DYDAKTYCZNEGO SALA 103 HOL I KORYTARZ

BUDYNEK CENTRUM DYDAKTYCZNEGO SALA 103 HOL I KORYTARZ od 9.00 do 18.00 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Wydział Nauk o Zdrowiu w Katowicach Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego Urząd Miasta Katowice PRZED

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki i edukacji przedporodowej Szkoła Rodzenia

Program profilaktyki i edukacji przedporodowej Szkoła Rodzenia Program profilaktyki i edukacji przedporodowej Szkoła Rodzenia Okres realizacji programu: lata 2014 2020 Opinia Agencji Technologii Medycznych: - pozytywna I). Typ programu: edukacyjny II) Uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Wykłady ul. Medyków 14, sala CSK B. godz. 08.00-11.45 (5h) Lp. Data wykładu Temat wykładu

Wykłady ul. Medyków 14, sala CSK B. godz. 08.00-11.45 (5h) Lp. Data wykładu Temat wykładu Wykłady z przedmiotu Opieka specjalistyczna w położnictwie, neonatologii i ginekologii dla studentów I-go roku studiów II stopnia stacjonarnych Wydziału Nauk o Zdrowiu SUM w Katowicach roku akad. 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Układ Oddechowy. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu oddechowego i chorób, zaburzeń układu oddechowego u dzieci w WS 280.

Układ Oddechowy. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu oddechowego i chorób, zaburzeń układu oddechowego u dzieci w WS 280. WF Układ Oddechowy Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu oddechowego i chorób, zaburzeń układu oddechowego u dzieci w WS 280. Klasyfikuj prace: Opieka pielęgniarska nad pacjentami z chorobami układu

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2. Organizacja opieki nad noworodkiem wymagającym intensywnego nadzoru... 26

Rozdział 2. Organizacja opieki nad noworodkiem wymagającym intensywnego nadzoru... 26 Spis treści Przedmowa... 9 Rozdział 1. Wcześniactwo jako problem medyczny, rodzinny i społeczny... 17 Jan Oleszczuk, Henryka Sawulicka-Oleszczuk Czynniki ryzyka porodu przedwczesnego.... 17 Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Okresy rozwojowe. Najczęściej występujące objawy chorób u dzieci. płód i noworodek okres niemowlęcy małe dziecko okres dojrzewania

Okresy rozwojowe. Najczęściej występujące objawy chorób u dzieci. płód i noworodek okres niemowlęcy małe dziecko okres dojrzewania Ogólne zasady postępowania z chorym dzieckiem. Interpretacja podstawowych badań dodatkowych. Najczęściej występujące schorzenia w poszczególnych okresach rozwojowych. dr n. med. Jolanta Meller Okresy rozwojowe

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Produkt leczniczy zawiera sól jodowo-bromową, w tym jodki nie mniej

Bardziej szczegółowo

SEMESTR LETNI 2014/2015 HARMONOGRAM ZAJEC KIERUNEK LEKARSKI ROK III PL

SEMESTR LETNI 2014/2015 HARMONOGRAM ZAJEC KIERUNEK LEKARSKI ROK III PL 3B 3A Grupa Data Godzina miejsce Przedmiot/tematyka Prowadzący czwartek 8.00-8.45 8.45-11.45 Mieszanki mlekozastępcze. Zaburzenia karmienia u dzieci. Cyrta 4 h Rozwój psychomotoryczny dziecka do 3 roku

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA NARODZINY Narodziny dziecka są najważniejszym wydarzeniem w życiu rodziny. Ważne jest, żeby adaptacja do życia pozamacicznego przebiegała w sposób najbardziej naturalny. Dlatego tak istotny jest pierwszy

Bardziej szczegółowo

Co leczy akupunktura?

Co leczy akupunktura? Co leczy akupunktura? Akupunktura posiada bardzo szeroki zakres wskazań ukierunkowanych na przyniesienie ulgi choremu - często też okazuje się nie tylko tańsza, ale również bardziej skuteczna od stosowania

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... Przedmowa do wydania polskiego... Wykaz skrótów...

Przedmowa... Przedmowa do wydania polskiego... Wykaz skrótów... strony-tyt.qxd 9/21/09 12:44 PM Page V Przedmowa............................................ Przedmowa do wydania polskiego........................... Wykaz skrótów..........................................

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo