Numeryczne projektowanie układów wzbudzenia silnego pola magnetycznego dla przezczaszkowej stymulacji magnetycznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Numeryczne projektowanie układów wzbudzenia silnego pola magnetycznego dla przezczaszkowej stymulacji magnetycznej"

Transkrypt

1 Numeryczne projektowanie układów wzbudzenia silnego pola magnetycznego dla przezczaszkowej stymulacji magnetycznej Bartosz Sawicki, Robert Szmurło, Jacek Starzyński, Stanisław Wincenciak, Instytut Elektrotechniki Teoretycznej i Systemów Informacyjno-Pomiarowych, Politechnika Warszawska, Tomasz Zyss Collegium Medicum, Uniwersytet Jagielloński Wprowadzenie Źródłem tej publikacji jest chęć zastąpienia terapii elektrowstrząsowej (ang. ECT - electroconvulsive treatment) przez przezczaszkową stymulację magnetyczną (ang. - TMS - transcranial magnetic stimulation). Obie metody mają zbliżony zakres zastosowań (głównie ciężkie, lekooporne zaburzenia depresyjne), mechanizm oddziaływania na mózg i mogłyby być stosowane wymiennie. Terapia elektrowstrząsowa jest stosowana od prawie 70 lat i polega na aplikowaniu impulsów prądu elektrycznego na głowę pacjenta za pomocą elektrod przyłożonych bezpośrednio do skóry, z dodatkową warstwą żelu zmniejszającą rezystancję kontaktową. Skutkiem przepływu prądu jest wywołanie napadu padaczkowego w obrębie sieci neuronalnej ośrodkowego układu nerwowego (drgawki mięśni eliminowane są przez podanie środków zwiotczających), co skutkuje ostatecznie uzyskaniem efektu klinicznego zmniejszeniem nasilenia objawów depresji. Od nieco ponad 10 lat trwają badania nad alternatywną do terapii ECT, niedrgawkową metodą leczenia depresji przezczaszkową stymulacją magnetyczną, która polega na pobudzeniu mózgu silnym, impulsowym polem magnetycznym, indukującym prądy wirowe. Zaletą techniki TMS ma być nie wywoływanie drgawek co pozwala na przeprowadzanie terapii bez konieczności usypiania pacjenta i jego zwiotczania. Ostatnie badania kliniczne [1] wskazują, że skuteczność terapeutyczna przezczaszkowej stymulacji magnetycznej jest niższa niż terapii elektrowstrząsowej. Prawdopodobnego wyjaśnienia tego faktu dostarczyły numeryczne metody modelowania pola elektromagnetycznego. Ich wyniki [2] jednoznacznie wskazują, że maksymalne wartości pola osiągane podczas TMS są znacznie (kilkadziesiąt razy) mniejsze niż w czasie ECT. Pojawiły się przypuszczenia, że w celu uzyskania korzystnego, przeciwdepresyjnego efektu terapeutycznego kluczowe znaczenie ma właśnie wytworzenie jak największego natężenie pola

2 elektrycznego wewnątrz mózgu. Autorzy postawili więc pytanie, jak silne musiało by być pole magnetyczne, żeby zaindukowane prądy wirowe były zbliżone pod względem wartości do tych uzyskiwanych za pomocą bezpośrednio przyłożonych elektrod? Podjęta zostanie również próba zaprojektowania cewki powietrznej, która byłaby w stanie wytworzyć odpowiednio silne pole magnetyczne. Porównanie ECT i TMS W pracy [2] autorzy szczegółowo dyskutowali porównanie wartości modułu gęstości prądu osiągane podczas ECT i TMS. Tabela 1 zawiera najważniejsze wyniki przedstawione w tamtym artykule. Tab. 1 Wyniki porównania ECT i TMS, zgodnie z [2]. ECT-FT ECT-TT TMS-T min śred max min śred max min śred max Skóra Czaszka Mózg J max [A/m 2 ] , Rozróżniono trzy przypadki stymulacyjne: ECT-FT (ECT w układzie elektrod skroń-czoło = frontotemporal), ECT-TT (ECT w układzie elektrod skroń-skroń = temporo-temporal), TMS-T (TMS z pojedynczą cewką umieszczoną przy skroni = temporal). Ze względu na szerokie przedziały zmienności parametrów urządzeń oraz nastaw zasilaczy w każdym z przypadków wykonano obliczenia dla minimalnych, maksymalnych i przeciętnych parametrów. Ogólnym wnioskiem płynącym z wykonanych symulacji jest to, że pole elektryczne wytwarzane podczas stymulacji elektrowstrząsowej jest znacznie ( krotnie) mocniejsze pole niż odpowiadające mu wartości osiągane przy stymulacji magnetycznej. Warto jednak zauważyć, że zbliżone wartości zaobserwowano dla minimalnej stymulacji ECT i maksymalnej TMS. Wszystkie z uzyskanych wartości znajdują się znacznie powyżej progu 0,1 [A/m2], który jest podawany w normach dotyczących bezpieczeństwa. Wydaje się jednak, że tego rodzaju krótkotrwałe przeciążenie układu biologicznego jest konieczne w określonych warunkach do osiągnięcia efektu terapeutycznego w tym przypadku do osiągnięcia poprawy w leczeniu depresji. Rozważając opisane powyżej przeciążenie elektryczne tkanki nerwowej mózgu nie możemy zapominać, iż w trakcie leczenia farmakologicznego, działaniu chemicznemu leków podlega nie tylko mózg, lecz wszystkie organy i układy biologiczne organizmu człowieka (związane są z tym objawy uboczne i powikłania). Metody fizykalne (elektryczna i magnetyczna) jawią się być pod tym względem czystsze.

3 Projektowanie silnej cewki Analizę zagadnienia projektowania układu do silnej stymulacji magnetycznej rozpocznijmy od rozdzielenia dwóch grup parametrów mających wpływ na wartości prądów wirowych indukowanych w mózgu. Pierwsza grupa to wartości typowo elektryczne, które mogą być zmieniane przy pomocy zasilacza sterowanego: amplituda impulsu prądowego i czas jego narastania. Druga grupa związana jest z geometrycznymi wymiarami układu, w jej skład wchodzą: rozmiary cewki (promienie wewnętrzny i zewnętrzny oraz wysokość), liczba zwojów cewki, oraz jej położenie względem głowy pacjenta. Jeśli przyjmiemy liniowy charakter całego modelu, a takie założenie jest bardzo często stosowane, zmiany parametrów elektrycznych będą się bezpośrednio i proporcjonalnie przekładały na wartości polowe wewnątrz modelu głowy. Oznacza to, że np. dwukrotne zwiększenie prądu zasilającego spowoduje dwukrotny wzrost wartości pola wewnątrz głowy. Analogicznie, skrócenie czasu narastania będzie skutkowało odwrotnie proporcjonalnym wzrostem prądów wirowych. Wpływ parametrów geometrycznych jest bardziej skomplikowany. Żeby odpowiedzieć na pytanie jak będzie zmieniało się pole podczas zmian położenia i rozmiarów cewki, trzeba każdorazowo modelować dany układ i wykonać pełny cykl obliczeniowy. Proponując nowe rozwiązanie dobrze jest odnieść się do stosowanych obecnie urządzeń. Tabela 2 zawiera parametry stosowanych stymulatorów magnetycznych. Wartości wszystkich parametrów mogą zmieniać się w szerokich zakresach, co już było wspomniane przy okazji dyskusji wyników porównania ECT i TMS. Stosowane cewki do TMS osiągnęły już granice mechanicznej i cieplnej wytrzymałości układu. Zasilacze sterowane potrafią wytworzyć prąd osiągający wartości nawet do 10kA, a szybkość narastania impulsu można skrócić do 50 μs są to maksymalne wartości, które trudno już poprawić. Tab.2. Parametry obecnie stosowanych układów do przezczaszkowej stymulacji magnetycznej. Średnica zewnętrzna cewki: 7-14 cm, Średnica wewnętrzna cewki: 1-2 cm, Liczba zwojów: 5-10 Napięcie zasilania: V Prąd zasilania: ka:

4 Czas narastania impulsu: us, Czas opadania impulsu: us. Częstość powtarzania impulsów: 0, Hz Ważnym z technicznego punktu widzenia parametrem opisującym energetyczne i mechaniczne obciążenie cewki jest zastępcza gęstość prądu płynącego w jej przekroju. Można ją wyznaczyć korzystając z zależności: J c = zi max h R r gdzie z to liczba zwojów cewki, I max - maksymalny prąd zasilania, h wysokość cewki, R- promień zewnętrzny, a r promień wewnętrzny. Proste obliczenia pozwalają stwierdzić, że dla większości przypadków gęstość prądu w cewce waha się około 20e7 A/m 2. Należy więc przyjąć, że wartość ta wynika z naturalnych ograniczeń technicznych i nie jest możliwe znaczne jej przekroczenie. W celu uzyskania wartości gęstości prądu w mózgu zbliżonych do tych, które osiągane są podczas elektrowstrząsu, zaprojektowano cewkę powietrzną przedstawioną na rysunku 1. Została ona zaprojektowana na podstawie największej ze stosowanych do tej pory cewek, tak by tylko nieznacznie przekroczyć ograniczenia materiałowe. Szczegółowe parametry zaproponowanego układu stymulującego zawiera Tabela 3.

5 Tab. 3. Parametry zaprojektowanego układu do stymulacji magnetycznej Promień wewnętrzny cewki: 2 cm Promień zewnętrzny cewki: 7 cm Wysokość cewki: 4 cm Liczba zwojów: 20 Prąd maksymalny : 10 ka Czas narastania impulsu: 50 us Rys. 1. Modelowana bardzo silna cewka powietrzna zastosowana do stymulacji magnetycznej mózgu. Modelowanie silnej cewki Metodyka modelowanie zjawiska prądów wirowych w środowisku słabo przewodzącym była przedmiotem wielu publikacji autorów [3]. Do numerycznej symulacji nowej cewki zostało wykorzystane opracowane wcześniej oprogramowanie wykorzystujące opis pola za pomocą elektrycznego potencjału wektorowego. Przeprowadzono symulację TMS dla zaprojektowanej cewki, zasilonej impulsem prądowym o amplitudzie 10kA i czasie narastania 50μs. Wyniki w formie przekroju pionowego modelu głowy ludzkiej prezentuje rysunek 2. Maksymalna wartość gęstości prądu wyniosła 320 A/m 2 i wystąpiła w zewnętrznych warstwach skóry. Największa wartość w mózgu to 180 A/m 2. Odnosząc te rezultaty do przedstawionych w Tab. 1. wyników symulacji terapii elektrowstrząsowej, warto zauważyć, że średnia wyników maksymalnej gęstości prądu w mózgu dla ECT waha się około 300 A/m 2. Wartość ta nie jest bardzo odległa od tego, co udało się uzyskać dla projektowanej silnej cewki. Gdyby udało się zwiększyć prąd zasilający do 17kA, to można by osiągnąć bardzo zbliżone maksymalne wartości gęstości prądów w mózgu. Jednak przy takim zasilaniu gęstość prądu w cewce wynosiłaby około 35e7 A/m 2, a więc znacznie więcej niż spotykane do tej pory 20e7 A/m 2. Porównajmy zaprojektowany układ wymuszający pod kątem wielkości wytwarzanej indukcji

6 magnetycznej. Parametr ten, B max jest często spotykanym parametrem w specyfikacjach technicznych urządzeń do stymulacji magnetycznej. Jednak nie jest określone, w którym miejscu, w jakiej odległości od cewki została zmierzona podawana w dokumentacji wartość, np. 3 T [4]. Dysponując modelem numerycznym możemy dokładnie określić wartości indukcji magnetycznej w wewnątrz mózgu. Wyniki takich obliczeń przedstawia Tabela 4. Wartości wahają się od 0,2 T dla najsłabszej z analizowanych stymulacji, aż do 1,3 T dla zaprojektowanej silnej cewki. Tab. 4. Maksymalne pole magnetyczne w mózgu dla różnych stymulatorów TMS (min) TMS (avg) TMS (max) TMS (nowa) H max [10 3 A/m] B max [T] 0,2 0,55 0,9 1,3 Efekt odsuwania głowy Poszukując sposobów na najsilniejszą stymulację magnetyczną nie można pominąć efektów związanych z samym pacjentem i jego reakcją na urządzenie stymulujące. Praktyka medyczna wskazuje bowiem, że większość pacjentów obawia się cewki przyłożonej do ich głowy. Pacjenci odruchowo odsuwają głowę od źródła pola zmniejszając tym samym jego natężenie w mózgu. Problem ten nasiliłby się dodatkowo w przypadku dużych i silnych cewek. Z powodu wysokich energii i szybkich zmian pola w czasie urządzenie wydawałoby podczas pracy głośne dźwięki, które dodatkowo potęgowałyby u pacjenta efekt zagrożenia, a tym samym efekt cofania głowy byłby jeszcze silniejszy. Przeprowadzono cykl symulacji pozwalających na określenie w jakiej mierze oddalenie głowy od cewki będzie przekładało się na obniżenie wartości polowych wewnątrz głowy. Tak jak przedstawiono to na rysunku 3, zaproponowany w model silnej cewki był odsuwany po jednym centymetrze od powierzchni głowy. Dla każdego z położeń cewki przeprowadzono pełną symulację numeryczną, wyznaczając maksymalną wartość modułu wektora gęstości prądu w mózgu. Wykres przedstawiający wyniki zbiorcze sześciu symulacji zawiera rysunek 4.

7 blisko 1 cm 2 cm 3 cm 4 cm 5 cm Jmax [A/m2] Rys. 3. Ilustracja efektu odsuwania przez pacjenta głowy od cewki Rys. 4. Maksymalna wartość modułu prądów wirowych w mózgu w funkcji odległości pomiędzy głową a cewką. Wyniki obliczeń pokazują wyraźnie, jak silne jest osłabienie pola przy oddalaniu głowy od cewki. Odsunięcie głowy o nawet o 1 cm to spadek pola w mózgu o ponad 15%. Odsunięcie o 5 cm to spadek pola o ponad 50%. Tak duże spadki sugerują, że z punktu widzenia efektywności wskazane byłoby unieruchomienie głowy pacjenta. Takie podejście może jednak stwarzać dodatkowe problemy związane z bezpieczeństwem zabiegu - cewkę powinno się móc oddalić od głowy pacjenta niemal natychmiast w razie jakiegokolwiek zagrożenia: przegrzanie cewki spowodowanie uszkodzeniem obwodu pomiaru temperatury, uszkodzenie mechaniczne cewki, przebicie elektryczne (z drugiej jednak strony 20 lat badań nad techniką TMS nie przyniosło żadnych informacji o tego rodzaju uszkodzeniach sprzętowych i zagrożeniu stworzonym dla pacjenta). Posumowanie Przeprowadzony cykl obliczeń symulacyjnych pozwolił zaprojektować układ do stymulacji magnetycznej o zwiększonych parametrach indukcji pola magnetycznego -- niż stosowane jest w komercyjnych stymulatorach do TMS. Trzeba jednak oddzielić teoretyczne analizy od budowy praktycznego urządzenia. Projektując tak silną cewkę poruszamy się na granicy ograniczeń materiałowych i może się okazać, że względy technologiczne uczynią projekt nierealizowalnym w praktyce. Szukając silnej stymulacji trzeba pamiętać o możliwie bliskim przyłożeniu głowy pacjenta do cewki. Nawet nieznaczne odsunięcie głowy od cewki będzie skutkowało zdecydowanym obniżeniem wartości polowych w mózgu.

8 Nadal otwarte pozostają pytania: czy możliwa jest techniczna realizacja tak dużej cewki i układu zasilającego o odpowiednich parametrach?, jakie byłyby koszty takiego urządzenia? i najważniejsze, czy wywoływałoby ono efekt terapeutyczny u pacjenta? Literatura [1] Zyss T., Zięba A., Dudek D., Datka W., Grabski B., Siwek M., Wróbel A., Mączka G.: Stymulacja magnetyczna w leczeniu depresji - badania kliniczne. Przegląd Elektrotechniczny 2005, 81, 12, [2] Sawicki B., Szmurło R., Starzyński J., Wincenciak S., Zyss T.: Porównanie wyników symulacji terapii EW i TMS dla rzeczywistych parametrów urządzeń stymulujących. Przegląd Elektrotechniczny 2005, 81, 12, [3] J. Starzyński, B. Sawicki, S. Wincenciak, A. Krawczyk, T. Zyss.: Simulation of Magnetic Stimulation of the Brain, IEEE Transactions on Magnetics, vol. 38, no. 2, March 2002 [4] Rapid2 Specification, The Magstim Company Limited, September 2004 [5] M. Sekino and S. Ueno: Comparison of current distributions in electroconvulsive therapy and transcranial magnetic stimulation, Journal of Applied Physics -- May 15, Volume 91, Issue 10, pp [6] M. Nadeem, T. Thorlin, OP. Gandhi, M. Persson:Computation of electric and magnetic stimulation in human head using the 3-D impedance method, IEEE Transactions on Biomedical Engineering,Volume 50, Issue 7, July 2003 Page(s):

Zwój nad przewodzącą płytą METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH

Zwój nad przewodzącą płytą METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH (2) (3) (10) (11) Modelowanie i symulacje obiektów w polu elektromagnetycznym 1 Rozwiązania równań (10-11) mają ogólną postać: (12) (13) Modelowanie i symulacje obiektów w

Bardziej szczegółowo

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem Ćwiczenie E7 Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem E7.1. Cel ćwiczenia Prąd elektryczny płynący przez przewodnik wytwarza wokół niego pole magnetyczne. Ćwiczenie polega na pomiarze

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2

Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2 dr inż. ALEKSANDER LISOWIEC dr hab. inż. ANDRZEJ NOWAKOWSKI Instytut Tele- i Radiotechniczny Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2 W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ROZKŁADU POLA MAGNETYCZNEGO W KADŁUBIE OKRĘTU Z CEWKAMI UKŁADU DEMAGNETYZACYJNEGO

ANALIZA ROZKŁADU POLA MAGNETYCZNEGO W KADŁUBIE OKRĘTU Z CEWKAMI UKŁADU DEMAGNETYZACYJNEGO POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 81 Electrical Engineering 2015 Mirosław WOŁOSZYN* Kazimierz JAKUBIUK* Mateusz FLIS* ANALIZA ROZKŁADU POLA MAGNETYCZNEGO W KADŁUBIE OKRĘTU Z CEWKAMI

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym.

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Ćwiczenie 1 Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Środowisko symulacyjne Symulacja układu napędowego z silnikiem DC wykonana zostanie w oparciu o środowisko symulacyjne

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 7. Pole magnetyczne zadania z arkusza I 7.8 7.1 7.9 7.2 7.3 7.10 7.11 7.4 7.12 7.5 7.13 7.6 7.7 7. Pole magnetyczne - 1 - 7.14 7.25 7.15 7.26 7.16 7.17 7.18 7.19 7.20 7.21 7.27 Kwadratową ramkę (rys.)

Bardziej szczegółowo

Zad. 2 Jaka jest częstotliwość drgań fali elektromagnetycznej o długości λ = 300 m.

Zad. 2 Jaka jest częstotliwość drgań fali elektromagnetycznej o długości λ = 300 m. Segment B.XIV Prądy zmienne Przygotowała: dr Anna Zawadzka Zad. 1 Obwód drgający składa się z pojemności C = 4 nf oraz samoindukcji L = 90 µh. Jaki jest okres, częstotliwość, częstość kątowa drgań oraz

Bardziej szczegółowo

PL 196881 B1. Trójfazowy licznik indukcyjny do pomiaru nadwyżki energii biernej powyżej zadanego tg ϕ

PL 196881 B1. Trójfazowy licznik indukcyjny do pomiaru nadwyżki energii biernej powyżej zadanego tg ϕ RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196881 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 340516 (51) Int.Cl. G01R 11/40 (2006.01) G01R 21/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl Źródło: LI OLIMPIADA FIZYCZNA (1/2). Stopień III, zadanie doświadczalne - D Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Andrzej Wysmołek, kierownik ds. zadań dośw. plik;

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia"

Ćwiczenie: Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia Ćwiczenie: "Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską

Bardziej szczegółowo

PRZYRZĄDY POMIAROWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRZYRZĄDY POMIAROWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRZYRZĄDY POMIAROWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Przyrządy pomiarowe Ogólny podział: mierniki, rejestratory, detektory, charakterografy.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Właściwości wybranych elementów układów elektronicznych"

Ćwiczenie: Właściwości wybranych elementów układów elektronicznych Ćwiczenie: "Właściwości wybranych elementów układów elektronicznych" Opracowane w ramach projektu: "Informatyka mój sposób na poznanie i opisanie świata realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki.

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii Wykład 3 metody badania mózgu I dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii ośrodkowy układ nerwowy (OUN) mózgowie rdzeń kręgowy obwodowy układ nerwowy somatyczny układ nerwowy: przewodzi informacje z i do

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 2 APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ.

ĆWICZENIE NR 2 APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ. ĆWICZENIE NR 2 PRTUR DO TERPII POLEM MGNETYCZNYM W.CZ. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z budową, zasadą działania urządzenia. Identyfikacja i pomiary zakłóceń generowanych przez urządzenie do otoczenia. Zbadanie

Bardziej szczegółowo

APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ.

APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ. Laboratorium Elektronicznej Aparatury Medycznej Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki Katedra Inżynierii Biomedycznej ĆWICZENIE NR 2 APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ.

Bardziej szczegółowo

PRZEZCZASZKOWA STYMULACJA MAGNETYCZNA:

PRZEZCZASZKOWA STYMULACJA MAGNETYCZNA: Dr n. med. Tomasz Zyss ukończył studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu w Rostocku (Niemcy), gdzie studiował w latach 1984-1990 r. Tuż po zakończeniu studiów bronił tamże pracę doktorską z neuropsychiatrii

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem Pole magnetyczne Własność przestrzeni polegającą na tym, że na umieszczoną w niej igiełkę magnetyczną działają siły, nazywamy polem magnetycznym. Pole takie wytwarza ruda magnetytu, magnes stały (czyli

Bardziej szczegółowo

Temat: MontaŜ mechaniczny przekaźników, radiatorów i transformatorów

Temat: MontaŜ mechaniczny przekaźników, radiatorów i transformatorów Zajęcia nr 7 Temat: przekaźników, radiatorów i transformatorów I. Przekaźniki Przekaźniki to urządzenia, które pod wpływem elektrycznych sygnałów sterujących małej mocy załącza lub wyłącza kilka obwodów

Bardziej szczegółowo

Stabilizatory impulsowe

Stabilizatory impulsowe POITECHNIKA BIAŁOSTOCKA Temat i plan wykładu WYDZIAŁ EEKTRYCZNY Jakub Dawidziuk Stabilizatory impulsowe 1. Wprowadzenie 2. Podstawowe parametry i układy pracy 3. Przekształtnik obniżający 4. Przekształtnik

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka mechaniczna I

Charakterystyka mechaniczna I Wydział: EAIiE kierunek: AiR, rok II Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Laboratorium z Elektrotechniki z Napędami Elektrycznymi Grupa laboratoryjna: A Czwartek 13:15 Temat ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego.

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. 1. Moc odbiorników prądu stałego Prąd płynący przez odbiornik powoduje wydzielanie się określonej

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

30R4 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - IV POZIOM ROZSZERZONY

30R4 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - IV POZIOM ROZSZERZONY 30R4 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - IV POZIOM ROZSZERZONY Magnetyzm Indukcja elektromagnetyczna Prąd przemienny Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych miejscach pod

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający wiedzę z fizyki z zakresu gimnazjum autor: Dorota Jeziorek-Knioła

Test sprawdzający wiedzę z fizyki z zakresu gimnazjum autor: Dorota Jeziorek-Knioła Spotkania z fizyką, część 3 Test 1 1. ( p.) Do zawieszonej naelektryzowanej szklanej kulki zbliżano naelektryzowaną szklaną laskę. Na którym rysunku przedstawiono poprawne położenie kulki i laski? Zaznacz

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Cel ćwiczenia. Nabycie umiejętności posługiwania się miernikami uniwersalnymi, oscyloskopem, generatorem, zasilaczem, itp. Nabycie umiejętności rozpoznawania

Bardziej szczegółowo

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II 52 FOTON 99, Zima 27 Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II Bogdan Bogacz Pracownia Technicznych Środków Nauczania Zakład Metodyki Nauczania i Metodologii Fizyki Instytut

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

Potencjał pola elektrycznego

Potencjał pola elektrycznego Potencjał pola elektrycznego Pole elektryczne jest polem zachowawczym, czyli praca wykonana przy przesunięciu ładunku pomiędzy dwoma punktami nie zależy od tego po jakiej drodze przesuwamy ładunek. Spróbujemy

Bardziej szczegółowo

Zalecenia projektowe i montaŝowe dotyczące ekranowania. Wykład Podstawy projektowania A.Korcala

Zalecenia projektowe i montaŝowe dotyczące ekranowania. Wykład Podstawy projektowania A.Korcala Zalecenia projektowe i montaŝowe dotyczące ekranowania Wykład Podstawy projektowania A.Korcala Mechanizmy powstawania zakłóceń w układach elektronicznych. Głównymi źródłami zakłóceń są: - obce pola elektryczne

Bardziej szczegółowo

Zastrzeżony znak handlowy Copyright Institut Dr. Foerster 2010. Koercyjne natężenie pola Hcj

Zastrzeżony znak handlowy Copyright Institut Dr. Foerster 2010. Koercyjne natężenie pola Hcj Zastrzeżony znak handlowy Copyright Institut Dr. Foerster 2010 Koercyjne natężenie pola Hcj KOERZIMAT 1.097 HCJ jest sterowanym komputerowo przyrządem pomiarowym do szybkiego, niezależnego od geometrii

Bardziej szczegółowo

Grupa: Zespół: wykonał: 1 Mariusz Kozakowski Data: 3/11/2013 111B. Podpis prowadzącego:

Grupa: Zespół: wykonał: 1 Mariusz Kozakowski Data: 3/11/2013 111B. Podpis prowadzącego: Sprawozdanie z laboratorium elektroniki w Zakładzie Systemów i Sieci Komputerowych Temat ćwiczenia: Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa Sprawozdanie Rok: Grupa: Zespół:

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne. Magnes wytwarza wektorowe pole magnetyczne we wszystkich punktach otaczającego go przestrzeni.

Pole magnetyczne. Magnes wytwarza wektorowe pole magnetyczne we wszystkich punktach otaczającego go przestrzeni. Pole magnetyczne Magnes wytwarza wektorowe pole magnetyczne we wszystkich punktach otaczającego go przestrzeni. naładowane elektrycznie cząstki, poruszające się w przewodniku w postaci prądu elektrycznego,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa. Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa Ćwiczenie nr 3 Temat: Badanie indywidualnego pola widzenia w różnych typach masek Warszawa

Bardziej szczegółowo

Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera

Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera 23 kwietnia 2001 Ryszard Kostecki Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera Streszczenie Celem tej pracy jest zapoznanie się z tematyką i zbadanie diód krzemowej, germanowej, oraz

Bardziej szczegółowo

BADANIE SILNIKA WYKONAWCZEGO PRĄDU STAŁEGO

BADANIE SILNIKA WYKONAWCZEGO PRĄDU STAŁEGO Politechnika Warszawska Instytut Maszyn Elektrycznych Laboratorium Maszyn Elektrycznych Malej Mocy BADANIE SILNIKA WYKONAWCZEGO PRĄD STAŁEGO Warszawa 2003 1. WSTĘP. Silnik wykonawczy prądu stałego o wzbudzeniu

Bardziej szczegółowo

Indukcja elektromagnetyczna

Indukcja elektromagnetyczna ruge, elgium, May 2005 W-14 (Jaroszewicz) 19 slajdów Indukcja elektromagnetyczna Prawo indukcji Faraday a Indukcja wzajemna i własna Indukowane pole magnetyczna prawo Amper a-maxwella Dywergencja prądu

Bardziej szczegółowo

Stanowisko pomiarowe do wyznaczania ró nicowego pr¹du wy³¹czania wy³¹czników ró nicowo-pr¹dowych typu AC

Stanowisko pomiarowe do wyznaczania ró nicowego pr¹du wy³¹czania wy³¹czników ró nicowo-pr¹dowych typu AC ZESZYTY NAUKOWE WYŻSZEJ SZKOŁY ZARZĄDZANIA OCHRONĄ PRACY W KATOWICACH Nr 1(4)/2008, s. 91-95 ISSN-1895-3794 Andrzej Kidawa Wy sza Szko³a Zarz¹dzania Ochron¹ Pracy w Katowicach Jagoda G³az Wy sza Szko³a

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

Pola elektromagnetyczne

Pola elektromagnetyczne Materiały szkoleniowe Krzysztof Gryz, Jolanta Karpowicz Pracownia Zagrożeń Elektromagnetycznych CIOP PIB, Warszawa krgry@ciop.pl, jokar@ciop.pl +22 623 46 50 1. Czym są pola elektromagnetyczne? tzw. fizyczny

Bardziej szczegółowo

Aparat ASTYM Opór Oscyloskop

Aparat ASTYM Opór Oscyloskop Nazwisko i imię... Grupa... sekcja... Data... BADANIE CHARAKTERYSTYKI WYBRANYCH PRĄDÓW UśYWANYCH W ELEKTROLECZNICTWIE ZASTOSOWANIE WYBRANYCH PRĄDÓW W ELEKTROTERAPII Cel ćwiczenia: 1. Poznanie charakterystyk

Bardziej szczegółowo

Badziak Zbigniew Kl. III te. Temat: Budowa, zasada działania oraz rodzaje mierników analogowych i cyfrowych.

Badziak Zbigniew Kl. III te. Temat: Budowa, zasada działania oraz rodzaje mierników analogowych i cyfrowych. Badziak Zbigniew Kl. III te Temat: Budowa, zasada działania oraz rodzaje mierników analogowych i cyfrowych. 1. MIERNIKI ANALOGOWE Mierniki magnetoelektryczne. Miernikami magnetoelektrycznymi nazywamy mierniki,

Bardziej szczegółowo

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Hamulce elektromagnetyczne EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Elektromagnetyczne hamulce i sprzęgła proszkowe Sposób oznaczania zamówienia P Wielkość mechaniczna Odmiana

Bardziej szczegółowo

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab.

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab. Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć Dr hab. Paweł Żukowski Materiały magnetyczne Właściwości podstawowych materiałów magnetycznych

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH Badanie siłowników INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA LABORATORYJNEGO ŁÓDŹ 2011

Bardziej szczegółowo

Systemy i architektura komputerów

Systemy i architektura komputerów Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Systemy i architektura komputerów Laboratorium nr 4 Temat: Badanie tranzystorów Spis treści Cel ćwiczenia... 3 Wymagania... 3 Przebieg ćwiczenia...

Bardziej szczegółowo

Obwody liniowe. Sprawdzanie praw Kirchhoffa

Obwody liniowe. Sprawdzanie praw Kirchhoffa POLTECHNK ŚLĄSK WYDZŁ NŻYNER ŚRODOWSK ENERGETYK NSTYTT MSZYN RZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH LBORTORM ELEKTRYCZNE Obwody liniowe. Sprawdzanie praw Kirchhoffa (E 2) Opracował: Dr inż. Włodzimierz OGLEWCZ 3 1. Cel

Bardziej szczegółowo

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania Pole elektryczne Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunek punktowy Ładunek punktowy (q) jest to wyidealizowany model, który zastępuje rzeczywiste naelektryzowane

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora.

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. I. Cel ćwiczenia ĆWICZENIE 6 Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. Badanie właściwości wzmacniaczy tranzystorowych pracujących w układzie wspólnego kolektora. II.

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 1 6 BADANIE PROSTOWNIKÓW NIESTEROWANYCH

Ć w i c z e n i e 1 6 BADANIE PROSTOWNIKÓW NIESTEROWANYCH Ć w i c z e n i e 6 BADANIE PROSTOWNIKÓW NIESTEROWANYCH. Wiadomości ogólne Prostowniki są to urządzenia przetwarzające prąd przemienny na jednokierunkowy. Prostowniki stosowane są m.in. do ładowania akumulatorów,

Bardziej szczegółowo

Badanie histerezy magnetycznej

Badanie histerezy magnetycznej Badanie histerezy magnetycznej Cele ćwiczenia: Wyznaczenia przenikalności magnetycznej próżni µ 0 na podstawie wykresu B(H) dla cewek pomiarowych bez rdzenia ferromagnetycznego; wyznaczenie zależności

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I ETAPU PISEMNEGO

CZĘŚĆ I ETAPU PISEMNEGO .1. Elektryk 74[01] Do egzaminu zgłoszonych zostało: 1 336 Przystąpiło łącznie: 1 09 1 010 81 ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY 540 (53,5%) 663 (80,8%) DYPLOM POTWIERDZAJĄCY KWALIFIKACJE ZAWODOWE otrzymało:

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Analogowych Układów Elektronicznych Laboratorium 6

Laboratorium Analogowych Układów Elektronicznych Laboratorium 6 Laboratorium Analogowych Układów Elektronicznych Laboratorium 6 1/5 Stabilizator liniowy Zadaniem jest budowa i przebadanie działania bardzo prostego stabilizatora liniowego. 1. W ćwiczeniu wykorzystywany

Bardziej szczegółowo

BTL-4825 S PREMIUM. www.eresmedical.com.pl

BTL-4825 S PREMIUM. www.eresmedical.com.pl BTL-4825 S PREMIUM Nowa seria BTL-4000 Premium oferuje aparaty Combi dwa rodzaje terapii w jednym urządzeniu: 2-kanałowa elektroterapia z rozszerzonym zakresem prądów + 1- kanałowa terapia ultradźwiękowa.

Bardziej szczegółowo

Czujniki prędkości obrotowej silnika

Czujniki prędkości obrotowej silnika Czujniki prędkości obrotowej silnika Czujniki prędkości obrotowej silnika 1 Jednym z najważniejszych sygnałów pomiarowych używanych przez program sterujący silnikiem spalinowym ZI jest sygnał kątowego

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA STEROWANEGO UKŁADU KONDYCJONOWANIA SYGNAŁU GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO

IDENTYFIKACJA STEROWANEGO UKŁADU KONDYCJONOWANIA SYGNAŁU GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 89-77X, s. 9-, Gliwice IDENTYFIKACJA STEROWANEGO UKŁADU KONDYCJONOWANIA SYGNAŁU GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO MACIEJ ROSÓŁ *,BOGDAN SAPIŃSKI ** *AGH Akademia Górniczo-Hutnicza,Katedra

Bardziej szczegółowo

Prosty model silnika elektrycznego

Prosty model silnika elektrycznego Prosty model silnika elektrycznego Program: Coach 6 Projekt: komputer H : C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6\Elektronika\Silniczek2.cma Cel ćwiczenia Pokazanie zasady

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SILNIKA VCM DO AKTYWNEJ WIBROIZOLACJI DRGAŃ

PROJEKT SILNIKA VCM DO AKTYWNEJ WIBROIZOLACJI DRGAŃ MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISNN 1896-771X 32, s. 455-460, Gliwice 2006 PROJEKT SILNIKA VCM DO AKTYWNEJ WIBROIZOLACJI DRGAŃ TOMASZ TRAWIŃSKI ZBIGNIEW PILCH IETiP, Zakład Mechatroniki, Wydział Elektryczny

Bardziej szczegółowo

INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA

INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA Wstęp INDKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA Zajęcia wyrównawcze, Częstochowa, 009/00 Ewa Jakubczyk Michalel Faraday (79-867) odkrył w 83roku zjawisko indukcji elektromagnetycznej. Oto pierwsza prądnica -generator

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Podstaw Elektroniki. Badanie przekształtnika obniżającego napięcie. Opracował: dr inż. Rafał Korupczyński

Laboratorium Podstaw Elektroniki. Badanie przekształtnika obniżającego napięcie. Opracował: dr inż. Rafał Korupczyński Laboratorium Podstaw Elektroniki Badanie przekształtnika obniżającego napięcie Opracował: dr inż. Rafał Korupczyński Zakład Gospodarki Energetycznej, Katedra Podstaw Inżynierii.Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 4

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 4 Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 4 Temat: Badanie własności przełączających diod półprzewodnikowych Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest poznanie własności przełączających złącza p - n oraz wybranych

Bardziej szczegółowo

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRĄDNICE I SILNIKI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące) W każdej maszynie można wyróżnić: - magneśnicę

Bardziej szczegółowo

Prostowniki. Prostownik jednopołówkowy

Prostowniki. Prostownik jednopołówkowy Prostowniki Prostownik jednopołówkowy Prostownikiem jednopołówkowym nazywamy taki prostownik, w którym po procesie prostowania pozostają tylko te części przebiegu, które są jednego znaku a części przeciwnego

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa

Dioda półprzewodnikowa COACH 10 Dioda półprzewodnikowa Program: Coach 6 Projekt: na MN060c CMA Coach Projects\PTSN Coach 6\ Elektronika\dioda_2.cma Przykład wyników: dioda2_2.cmr Cel ćwiczenia - Pokazanie działania diody - Wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w energię

Bardziej szczegółowo

OPORNIKI POŁĄCZONE SZEREGOWO: W połączeniu szeregowym rezystancja zastępcza jest sumą poszczególnych wartości:

OPORNIKI POŁĄCZONE SZEREGOWO: W połączeniu szeregowym rezystancja zastępcza jest sumą poszczególnych wartości: REZYSTOR Opornik (rezystor) najprostszy, rezystancyjny element bierny obwodu elektrycznego. Jest elementem liniowym: spadek napięcia jest wprost proporcjonalny do prądu płynącego przez opornik. Przy przepływie

Bardziej szczegółowo

Klasyczny efekt Halla

Klasyczny efekt Halla Klasyczny efekt Halla Rysunek pochodzi z artykułu pt. W dwuwymiarowym świecie elektronów, autor: Tadeusz Figielski, Wiedza i Życie, nr 4, 1999 r. Pełny tekst artykułu dostępny na stronie http://archiwum.wiz.pl/1999/99044800.asp

Bardziej szczegółowo

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład...

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład... Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH.

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. W programie COMSOL multiphisics 3.4 Wykonali: Łatas Szymon Łakomy Piotr Wydzał, Kierunek, Specjalizacja, Semestr, Rok BMiZ, MiBM, TPM, VII, 2011 / 2012 Prowadzący: Dr hab.inż.

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) Wprowadzenie Wartość współczynnika sztywności użytej można wyznaczyć z dużą dokładnością metodą statyczną. W tym celu należy zawiesić pionowo

Bardziej szczegółowo

Modelowanie diod półprzewodnikowych

Modelowanie diod półprzewodnikowych Modelowanie diod półprzewodnikowych Programie PSPICE wbudowane są modele wielu elementów półprzewodnikowych takich jak diody, tranzystory bipolarne, tranzystory dipolowe złączowe, tranzystory MOSFET, tranzystory

Bardziej szczegółowo

Q.Light - profesjonalna fototerapia

Q.Light - profesjonalna fototerapia Q.Light - profesjonalna fototerapia Urządzenie Q.Light 70 NT IR pozwala na prowadzenie skutecznej terapii w szerokim zakresie stosowania właściwemu dla światła spolaryzowanego. Q.Light 70 NT IR jest bardzo

Bardziej szczegółowo

Badania efektywności systemu zarządzania jakością

Badania efektywności systemu zarządzania jakością Opracowanie to z łagodniejszym podsumowaniem ukazało się w Problemach jakości 8/ 2007 Jacek Mazurkiewicz Izabela Banaszak Magdalena Wierzbicka Badania efektywności systemu zarządzania jakością Aby w pełni

Bardziej szczegółowo

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1 Miniskrypt: Płyny newtonowskie Analizujemy cienką warstwę płynu zawartą pomiędzy dwoma równoległymi płaszczyznami, które są odległe o siebie o Y (rys. 1.1). W warunkach ustalonych następuje ścinanie w

Bardziej szczegółowo

UZWOJENIE SYNCHRONICZNEGO SILNIKA LINIOWEGO

UZWOJENIE SYNCHRONICZNEGO SILNIKA LINIOWEGO Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 92/2011 55 Grzegorz Kamiński, Tomasz Wygonowski Politechnika Warszawska UZWOJENIE SYNCHRONICZNEGO SILNIKA LINIOWEGO WINDING OF LINEAR SYNCHRONOUS MOTOR Abstract:

Bardziej szczegółowo

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Mechanika Strona 1 z 5 XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Odwrócona zasada: liniowy silnik ruch obrotowy System napędowy XTS firmy Beckhoff

Bardziej szczegółowo

Badanie prawa Faraday'a

Badanie prawa Faraday'a (TI8)H (MS Doświadczenie: Badanie prawa Faraday'a Badanie prawa Faraday'a CELE Doświadczalne sprawdzenie słuszności prawa indukcji elektromagnetycznej. Prawo indukcji elektromagnetycznej Faraday'a jest

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej prof. dr hab. inż. Andrzej J. OSIADACZ Politechnika Warszawska Wydział Inżynierii Środowiska dr hab. inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja parametrów w strategiach inwestycyjnych dla event-driven tradingu dla odczytu Australia Employment Change

Optymalizacja parametrów w strategiach inwestycyjnych dla event-driven tradingu dla odczytu Australia Employment Change Raport 4/2015 Optymalizacja parametrów w strategiach inwestycyjnych dla event-driven tradingu dla odczytu Australia Employment Change autor: Michał Osmoła INIME Instytut nauk informatycznych i matematycznych

Bardziej szczegółowo

AUDYT NAPĘDU ELEKTRYCZNEGO

AUDYT NAPĘDU ELEKTRYCZNEGO Wytyczne do audytu wykonano w ramach projektu Doskonalenie poziomu edukacji w samorządach terytorialnych w zakresie zrównoważonego gospodarowania energią i ochrony klimatu Ziemi dzięki wsparciu udzielonemu

Bardziej szczegółowo

60539POZNAŃ ax

60539POZNAŃ ax MUL TI MOTO Sp.zo. o. Ul.Św.Wawr zyńca1/ 7 60539POZNAŃ t el.+48618483737 +48618483739 f ax+48618483738 Ogólna charakterystyka serii Silniki prądu stałego serii G przystosowane są do zasilania z przekształtników

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY UKŁADÓW ENERGOELEKTRONICZNYCH

ELEMENTY UKŁADÓW ENERGOELEKTRONICZNYCH Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny ELEMENTY UKŁADÓW ENERGOELEKTRONICZNYCH Piotr Grzejszczak Mieczysław Nowak P W Instytut Sterowania i Elektroniki Przemysłowej 2015 Wiadomości ogólne Tranzystor

Bardziej szczegółowo

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO 1. Wiadomości wstępne Silniki asynchroniczne jednofazowe są szeroko stosowane wszędzie tam, gdzie

Bardziej szczegółowo