lat Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "lat Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych"

Transkrypt

1 lat Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

2 Publikacja z okazji 50-lecia Członkostwa Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w Systemie Zielonej Karty wydana przez: InterEurope AG European Law Service Likwidacja międzynarodowych szkód komunikacyjnych w Europie strona A. Wprowadzenie Adwokat Holger Backu / Adwokat Nikolai Kröger 2 B. Międzynarodowe ramy prawne I. Międzynarodowe prawo prywatne i procesowe Adwokat Holger Backu 6 II. Transgraniczny regres instytucji ubezpieczenia społecznego Adwokat Holger Backu / Adwokat Christian Naumann 21 C. Prawo odszkodowawcze i przepisy dotyczące odpowiedzialności w wybranych systemach prawnych I. Niemcy Adwokat Martin Kappen / Adwokat Nikolai Kröger 35 II. III. IV. Francja François Duranel, LL.M. Włochy Adwokat Holger Backu / Dott. Antonio Furlanetto Hiszpania Adwokat Christian Naumann / Dorota Trojacka, LL.M V. Austria Mag. Iur. Klaus Hochberger 132 VI. Wielka Brytania Lic. Iur. Susana Almeida / Adwokat Nikolai Kröger 148 D. Załącznik, indeks autorów i tłumaczy Adwokat Holger Backu / Adwokat Nikolai Kröger 163

3 Wprowadzenie: Szkody międzynarodowe, prawo materialne, prawo procesowe, efekty międzynarodowej współpracy Przedmiotowy zbiór tekstów dedykowany jest polskim ubezpieczycielom z okazji 50-lecia Członkostwa Polski w Systemie Zielonej Karty. Powinien on przede wszystkim dostarczyć polskim ubezpieczycielom komunikacyjnym odpowiedzialności cywilnej waŝne informacje dotyczące likwidacji szkód międzynarodowych, których znaczenie, wraz z rosnąca międzynarodową mobilnością, będzie w dalszym ciągu znacznie wzrastać i w przypadku których najczęściej likwidowane są ponadprzeciętnie wysokie szkody. Przy wyborze przedstawionych tutaj państw ograniczyliśmy się do kilku, mających w praktyce likwidacji, szczególne znaczenie, a w których InterEurope posiada własne przedstawicielstwa. Zespół InterEurope zadał sobie trud napisania przedmiotowego zbioru w polskim języku i z polskiej perspektywy. Było to moŝliwe tylko dzięki profesjonalizmowi i nadzwyczajnemu zaangaŝowaniu międzynarodowego zespołu autorów InterEurope (prezentacja zespołu autorów w załączniku). NaleŜy przy tym w szczególności wspomnieć wspaniałą pracę naszych polskich pracowników InterEurope, którzy dysponują znakomitym międzynarodowym wykształceniem i którzy pracują w pięciu państwach członkowskich UE, a mianowicie w Niemczech, Włoszech, Austrii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. Dzięki dogłębnej znajomości sytuacji prawnej, praktyki likwidacji szkód i mentalności w kaŝdym z państw oraz wiedzy na temat kraju ojczystego nasi polscy pracownicy wraz z pozostałymi kolegami i koleŝankami InterEurope zapewniają optymalną współpracę z ubezpieczycielami w procesie likwidacji międzynarodowych szkód komunikacyjnych, przede wszystkim jako tzw. korespondent w ramach Systemu Zielonej Karty i reprezentant do spraw roszczeń w ramach IV Dyrektywy. Z perspektywy polskiego ubezpieczyciela komunikacyjnego odpowiedzialności cywilnej międzynarodowe szkody komunikacyjne to przede wszystkim szkody spowodowane przez własnego ubezpieczonego za granicą lub w Polsce z udziałem obcokrajowca. Opracowywane są obok bezpośrednich roszczeń poszkodowanych wobec ubezpieczyciela OC, równieŝ roszczenia regresowe (przede wszystkim regresy ubezpieczycieli autocasco i społecznych).

4 W pierwszym z wymienionych przypadków następuje zasadniczo likwidacja szkody przy udziale tzw. korespondenta polskiego ubezpieczyciela w kraju miejsca wypadku w ramach tzw. Systemu Zielonej Karty i przy zastosowaniu prawa miejsca wypadku. W drugiej sytuacji następuje likwidacja zgodnie z wyborem poszkodowanego często równieŝ za granicą, mianowicie w kraju poszkodowanego przy udziale reprezentanta do spraw roszczeń polskiego ubezpieczyciela, który musi jednakŝe z reguły zastosować prawo polskie. Tym samym korespondenci lub reprezentanci do spraw roszczeń ubezpieczycieli OC przejmują likwidację szkody strony poszkodowanej, jak równieŝ waŝną dla ubezpieczyciela funkcję łącznika pomiędzy dwoma państwami i ułatwiają obydwu stronom likwidację szkody. W celu uniknięcia nieporozumień naleŝy wyjaśnić, Ŝe korespondenci względnie reprezentanci do spraw roszczeń nie posiadają jedynie funkcji przekaźnika informacji czy teŝ funkcji wyjaśniającej względnie reprezentacyjnej. Co więcej działają oni jako posiadający szerokie pełnomocnictwa przedstawiciele. Efektywna i wydajna likwidacja szkód wymaga dlatego teŝ nie tylko wysokiej profesjonalności zagranicznego usługodawcy, ale równieŝ zaufania polskiego ubezpieczyciela OC w zakresie świadczonych usług. W ramach zadań związanych z likwidacją szkód korespondenci i reprezentanci do spraw roszczeń poruszają się w róŝnych systemach prawnych. Na podstawie róŝnic prawnych rozwinęły się równieŝ róŝne systemy pozasądowej likwidacji szkód i sądowego dochodzenia roszczeń. Do wymaganych wysokich prawnych kompetencji i profesjonalizmu dochodzi konieczność zapewnienia komunikacji - dopasowanej do mentalności poszczególnych krajów - w języku danego kraju. Dziwi fakt, Ŝe tego rodzaju róŝnice występują w sharmonizowanej w wielu obszarach Unii Europejskiej. Przyczyną jest brak europejskiej podstawy prawnej do ujednolicenia prawa w zakresie przepisów odszkodowawczych oraz dotyczących odpowiedzialności. Dlatego teŝ juŝ istniejące róŝnice w systemach prawnych w tej dziedzinie zarówno w zakresie odpowiedzialności jak i roszczeń odszkodowawczych nie tylko pozostały, ale nawet na przestrzeni ostatnich lat częściowo się powiększyły. Dlatego teŝ uczestnicy likwidacji międzynarodowych szkód muszą najpierw określić, jakiego państwa prawo ma zastosowanie. Tą właśnie kwestią mianowicie międzynarodowym prawem prywatnym i procesowym zajmuje się pierwszy artykuł. W części środkowej przedmiotowej publikacji zostało przedstawione prawo odszkodowawcze i przepisy

5 dotyczące odpowiedzialności wybranych krajów. WaŜny dla Polski jest równieŝ artykuł o regresie ubezpieczyciela społecznego. Przy pozasądowym zastosowaniu prawa obok taktycznych posunięć dotyczących likwidacji naleŝy równieŝ uwzględnić aspekty procesowe. Staje się to w szczególności jasne ze względu na moŝliwość, w przypadku wypadku za granicą, nie tylko pozasądowej likwidacji szkody ale równieŝ wniesienia powództwa w kraju swojego zamieszkania. Przy czym do zadań zagranicznego reprezentanta do spraw roszczeń polskiego ubezpieczyciela naleŝy ocena sensowności prowadzenia procesu pod względem prawnym i ekonomicznym. Przykładowo ubezpieczony polskiego ubezpieczyciela OC wyrządza w Polsce, w wypadku drogowym szkodę Niemcowi, tym samym Niemiec moŝe wnieść powództwo w sądzie niemieckim, które wprawdzie podlega prawu polskiemu w zakresie przepisów dotyczących odszkodowania i odpowiedzialności, ale jednocześnie w zakresie prawa cywilnego procesowego znajduje zastosowanie prawo niemieckie. W takiej sytuacji reprezentant do spraw roszczeń polskiego ubezpieczyciela w Niemczech powinien najlepiej nadawać się, aby polskiemu ubezpieczycielowi OC zaprezentować najlepsze moŝliwości postępowania i kompetentnie go reprezentować. Wymaga to z reguły międzynarodowych kompetencji prawniczych. Przede wszystkim tylko wykształceni prawnicy znają w wystarczającym stopniu zaleŝność pomiędzy pozasądową likwidacją i postępowaniem sądowym, tak aby juŝ przed postępowaniem sądowym móc podjąć słuszną decyzję. Dyrekcja InterEurope przykłada duŝą wagę do prawniczych kompetencji zespołu InterEurope. Kompetencje prawne w powiązaniu z międzynarodowym charakterem, efektywnością i nastawieniem na klienta są naszym zdaniem głównym czynnikiem decydującym o sukcesie dobrej współpracy w zakresie likwidacji szkód międzynarodowych. Nie naleŝy zapominać oraz nie doceniać wiedzy zleceniodawcy, jego mentalność, Ŝyczeń i roszczeń względem świadczeniodawców. Staramy się moŝliwie optymalnie odpowiadać na oczekiwania polskiego zleceniodawcy oraz prowadzić, na wszystkich poziomach, regularny, dobry i partnerski dialog z naszymi polskimi partnerami. Cieszy nas bardzo moŝliwość mówienia o relacji wzajemnego powaŝania, szacunku i przyjaźni. Ostatecznie dobre stosunki międzyludzkie są jednym z najwaŝniejszych czynników decydujących o sukcesie pozytywnej, stałej i przynoszącej obu stronom korzyści współpracy.

6 Mamy nadzieję, Ŝe przedmiotowa publikacja przyniesie korzyści polskiemu rynkowi i Ŝe jednocześnie przyczyni się do lepszego obopólnego zrozumienia i jeszcze lepszej współpracy na płaszczyźnie zawodowej i międzyludzkiej. Holger Backu Członek Zarządu Nikolai Kröger Prokurent InterEurope AG European Law Service InterEurope AG European Law Service

7 Międzynarodowe prawo prywatne i procesowe Adwokat Holger Backu

8 Międzynarodowe szkody komunikacyjne: rola międzynarodowego prawa prywatnego i procesowego I. Wprowadzenie: 1. Znaczenie międzynarodowego prawa prywatnego w transgranicznych wypadkach samochodowych W wyniku wzrastającego transgranicznego ruchu drogowego w Europie większego znaczenia nabiera prawidłowa likwidacja międzynarodowych szkód komunikacyjnych. Istnieją tutaj najróŝniejsze konstelacje, na przykład wypadki polskiego kierowcy samochodu osobowego lub cięŝarowego z obcokrajowcem w Polsce, wypadki polskiego kierowcy za granicą, na przykład w Niemczech, gdzie drugim uczestnikiem zdarzenia moŝe być Niemiec lub obywatel państwa trzeciego, na przykład Holandii. ZróŜnicowanie moŝe iść jeszcze dalej, jeśli weźmie się pod uwagę, Ŝe uczestniczące w wypadku pojazdy mogłyby być zarejestrowane i ubezpieczone w róŝnych krajach, na przykład w wypadku Polaka w Niemczech, pojazd drugiego uczestnika mógłby być zarejestrowany w Niemczech, którego kierowca natomiast byłby obywatelem polskim przebywającym głównie na terenie Polski. Z punktu widzenia prawa takie międzynarodowe wypadki samochodowe byłyby mniej problematyczne, gdyby przynajmniej w Unii Europejskiej w zakresie prawa odszkodowawczego istniało ujednolicenie przepisów, tak aby likwidacja szkód mogła odbywać się na międzynarodowo jednolitej podstawie. W zakresie przepisów dotyczących zobowiązań z czynu niedozwolonego brak jest jedności prawnej w Unii Europejskiej, między innymi dlatego, Ŝe prawo Unii Europejskiej nie przewiduje tutaj podstawy prawnej. Jak pokazują artykuły o krajowych przepisach prawa odszkodowawczego w poszczególnych państwach Unii Europejskiej róŝnice narodowe w prawie odszkodowawczym są bardzo duŝe, dotyczy to zarówno podstawy odpowiedzialności jak i wysokości odszkodowania. Dlatego teŝ wynik likwidacji szkody w przypadku wypadków międzynarodowych zaleŝy w decydujący sposób od zastosowanego porządku prawnego. Kwestia, jakie prawo ma zastosowanie w przypadku szkód międzynarodowych, jest regulowana przez międzynarodowe prawo prywatne. Międzynarodowe prawo prywatne jest właściwie prawem krajowym, które określa jaki system prawny ma zastosowanie w przypadku zdarzenia o międzynarodowym kontekście i dlatego teŝ jest nazywane prawem kolizyjnym. Istnieje tutaj ścisły związek z międzynarodowym prawem procesowym, które między innymi określa, który sąd krajowy jest właściwy. Mianowicie kaŝdy sędzia sprawdza,

9 jakie prawo ma zastosowanie w oparciu o krajowe międzynarodowe prawo prywatne. Jeśli na przykład polski kierowca po wypadku w Niemczech chciałby wytoczyć powództwo o odszkodowanie przed sądem polskim, polski sędzia sprawdza najpierw w oparciu o polskie międzynarodowe prawo prywatne, czy w przypadku tego roszczenia o odszkodowanie znajduje zastosowanie prawo polskie czy niemieckie. Dla polskiego poszkodowanego oraz dla odpowiedzialnego ubezpieczyciela wynik moŝe okazać się bardzo róŝny. Dlatego teŝ międzynarodowe prawo prywatne ma duŝe znaczenie praktyczne przy likwidacji szkód międzynarodowych. Ze względu na duŝe znaczenie praktyczne europejski prawodawca systematycznie harmonizował jednakŝe jeszcze nie kompletnie międzynarodowe prawo prywatne i proceduralne, i to poprzez Rozporządzenie Rady WE nr 44/2001 dotyczące międzynarodowej właściwości sądów (por. nast. II 1), poprzez tzw. Rozporządzenie Rzym I dotyczące prawa właściwego dla umów ubezpieczenia oraz poprzez Rozporządzenie Rzym II dotyczące prawa właściwego dla roszczeń odszkodowawczych i z tytułu odpowiedzialności cywilnej (por. nast. III. 1 i 2). 2. Ramy prawne likwidacji szkód międzynarodowych W przypadku międzynarodowych szkód komunikacyjnych moŝna rozróŝnić z perspektywy poszkodowanego pomiędzy wypadkami krajowymi z uczestnictwem obcokrajowca oraz wypadkami zagranicznymi. Pierwszy przypadek podlega ogólnie Systemowi Zielonej Karty (Internal Regulations), w przypadku wypadków zagranicznych na terenie Unii Europejskiej i EOG ma zastosowanie IV Dyrektywa komunikacyjna. Obydwie podstawy prawne regulują wyłącznie pewne elementy pozasądowej likwidacji szkód, a nie na przykład kwestię właściwego prawa w przypadku danej szkody oraz równie mało kwestię sądowego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Likwidacja szkody spowodowanej przez polskiego obywatela w Niemczech pojazdem zarejestrowanym i ubezpieczonym w Polsce nastąpi w ramach Systemu Zielonej Karty. W przypadku wypadku w Niemczech polski poszkodowany ma natomiast moŝliwość wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym wobec ubezpieczyciela komunikacyjnego odpowiedzialności cywilnej (dal. ubezpieczyciel OC) niemieckiego uczestnika wypadku w ramach IV Dyrektywy Komunikacyjnej bezpośrednio u ubezpieczyciela OC w Niemczech lub teŝ w Polsce, u mającego siedzibę w Polsce reprezentanta do spraw roszczeń niemieckiego ubezpieczyciela. To, Ŝe w obydwu przypadkach ma zastosowanie prawo niemieckie, nie

10 wynika z Systemu Zielonej Karty czy teŝ z IV Dyrektywy Komunikacyjnej, tylko z przepisów międzynarodowego prawa prywatnego i proceduralnego (por. dalej cyfra II.). II. Międzynarodowe prawo procesowe 1. Jurysdykcja międzynarodowa a. Znaczenie jurysdykcji międzynarodowej Jurysdykcja międzynarodowa ma znaczenie zarówno dla pozasądowej likwidacji szkód jak równieŝ dla sądowego dochodzenia roszczeń w przypadku szkód z kontekstem zagranicznym. Międzynarodowa właściwość reguluje kwestię, który sąd, w którym państwie jest właściwy dla danej sprawy. Międzynarodowa właściwość oraz określenie właściwego prawa odszkodowawczego pozostają w ścisłym związku, poniewaŝ kaŝdy sąd zasadniczo stosuje międzynarodowe prawo prywatne, które obowiązuje w miejscu jego siedziby. O ile zgodnie z przepisami międzynarodowego prawa procesowego moŝe wystąpić międzynarodowa właściwość kilku sądów, składający roszczenie ma zasadniczo prawo wyboru, w którym sądzie chciałby dochodzić swojego roszczenia. Poprzez wybór sądu właściwego składający roszczenie moŝe mieć nierzadko równieŝ wpływ na mające zastosowanie międzynarodowe prawo prywatne (a tym samym równieŝ na rozstrzygające w danym przypadku prawo materialne) tzw. forum shopping, poniewaŝ sąd, w którym złoŝono powództwo, zasadniczo zastosuje przede wszystkim z obowiązującego w miejscu jego siedziby prawo kolizyjne. b. Podstawy prawne Na terenie Unii Europejskiej kwestia międzynarodowej właściwości została skodyfikowana w rozporządzeniu Wspólnoty Europejskiej, a mianowicie w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 44/2001 z dnia w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Rozporządzenie nr 44/2001) (Dz. U. 2001, L 12, str. 1). Rozporządzenie nr 44/2001 weszło w Ŝycie (art. 76 Rozporządzenia), obowiązuje bez konieczności dostosowywania prawa krajowego bezpośrednio wobec pozwów przeciwko wszystkim pozwanym, którzy posiadają miejsce zamieszkania lub siedzibę w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej i podlegają zgodnie z art. 234 EWO bezpośredniej wykładni Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Rozporządzenie wiąŝe wprost wszystkie nowo przystępujące do UE państwa ( acquis communautaire ). Specjalną rolę odgrywa Dania, która nie uczestniczyła w przyjęciu

11 Rozporządzenia o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych. Rozporządzenie nr 44/2001 zastąpiło poprzednią podstawę prawną, Konwencję Brukselską w sprawie jurysdykcji i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych z dnia 27 września W stosunku do państw EFTA Szwajcarii, Islandii, Norwegii obowiązuje Konwencja Lugańska z 16 września 1988 (Dz. U. WE 1988 L 319, str. 9, od na podstawie art. 62 Konwencji Lugańskiej do przyjęcia Rozporządzenia o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, równieŝ w stosunku do Polski), które jest nieomal jednakowe pod względem treści z Konwencją Lugańską, ale poddana została rewizji. JeŜeli w wypadku uczestniczą pojazdy z innych państw, w których powyŝsze podstawy prawne nie obowiązują, jurysdykcję międzynarodową określa się zasadniczo zgodnie z przepisami krajowego prawa procesowego. c. Sądy właściwe w międzynarodowych szkodach komunikacyjnych Zgodnie z przepisami Rozporządzenia nr 44/2001 osoba moŝe zostać pozwana zasadniczo w miejscu zamieszkania (art. 2 ust. 1). Ponadto istnieje równieŝ szczególna jurysdykcja w miejscu, w którym zdarzenie wywołujące wystąpiło (art. 5 nr 3). W przypadku wypadków komunikacyjnych jest to kaŝdorazowo miejsce, w którym miał miejsce wypadek miejsce wypadku. Ubezpieczyciel OC moŝe, zgodnie z zasadami wniesienia pozwu bezpośredniego, zostać pozwany w miejscu swojej siedziby (art. 2 ust. 1 w pow. z art 60 ust. 1 lub art. 11 ust. 2 w pow. z art. 9 ust. 1 lit. a)) jak równieŝ w państwie wypadku (art. 11 ust. 2 w pow. z art. 10). Ponadto istnieje zgodnie z wyrokiem ETS z dnia w trybie prejudycjalnym (Dz. U. UE C 51 z , str. 23) międzynarodowa właściwość sądu w państwie zamieszkania poszkodowanego zgodnie art. 11 ust. 2 w pow. z art. 9 ust. 1 lit b. ETS potwierdził w nim międzynarodową właściwość sądu w kraju poszkodowanego, pozostając pod tym względem w zgodzie z odpowiednią deklaratoryjną wymową V Dyrektywy Komunikacyjnej (Dz. U. UE L 149, str. 14). Przed wyrokiem ETS była to kwestia sporna w orzecznictwie i literaturze. Rozstrzygający jest fakt, Ŝe art. 11 ust. 2 w powiązaniu z art. 9 ust. 1 lit. B naleŝy rozumieć jako odesłanie skutku prawnego. Dlatego teŝ nie ma znaczenia, czy poszkodowany postrzegany jest jako beneficjent w myśl art. 9 ust. 1, lit. b (Staudinger, NJW 2007, 71 (73); Hermann, VersR 2007, 1479 (1473)). Przykład: wypadek w Polsce, poszkodowany jest Niemcem, sprawca jest Polakiem z pojazdem zarejestrowanym i ubezpieczonym w Polsce.

12 JeŜeli pozasądowa likwidacja szkody nie dojdzie do skutku, np. poniewaŝ niemiecki poszkodowany Ŝąda wyŝszego odszkodowania niŝ to, które mu zaoferowano, moŝe on złoŝyć pozew w następujących sądach: miejscowo właściwy sąd w Polsce (siedziba ubezpieczyciela względnie kraj, w którym miał miejsce wypadek) miejscowo właściwy sąd w Niemczech (miejsce zamieszkania poszkodowanego) MoŜliwe są równieŝ konstelacje z uczestnikami z krajów trzecich. Przykład: wypadek we Włoszech, poszkodowany jest Polakiem, sprawcą jest Niemiec. Poszkodowany Polak moŝe wnieść powództwo w następujących sądach: miejscowo właściwy sąd w Niemczech (siedziba ubezpieczyciela) miejscowo właściwy sąd we Włoszech (kraj, w którym miał miejsce wypadek) miejscowo właściwy sąd w Polsce (miejsce zamieszkania poszkodowanego) Uwzględnić naleŝy równieŝ układy, w których poszkodowani zostali pasaŝerowie pojazdu bez uczestników trzecich, Przykład: wypadek we Włoszech, poszkodowany jest Polakiem, pasaŝerem w pojeździe innego Polaka, który spowodował wypadek i ponosi za niego wyłączną odpowiedzialność, obydwaj mają miejsce zamieszkania w Polsce i we Włoszech byli jedynie przejazdem. Poszkodowany pasaŝer moŝe złoŝyć pozew w następujących sądach: miejscowo właściwy sąd w Polsce (siedziba ubezpieczyciela) miejscowo właściwy sąd we Włoszech (kraj, w którym miał miejsce wypadek) 2. Aspekty prawnoprocesowe Uwzględnić naleŝy przede wszystkim szczególne europejskie przepisy dotyczące dostarczania, specyfikę zastosowania zagranicznego prawa w sądzie krajowym (tu por. poniŝej cyf. IV), jak równieŝ przepisy dotyczące zawisłości sporu.

13 a. Doręczenie O ile poszkodowany po wypadku zagranicznym chce złoŝyć pozew w sądzie właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania, odpowiednie dokumenty (pozew itp.) muszą zostać dostarczone zagranicznemu ubezpieczycielowi OC. Nie obowiązuje to tylko wtedy, jeŝeli reprezentant do spraw roszczeń zgodnie z IV Dyrektywą Komunikacyjną jest postrzegany jako pełnomocnik w zakresie doręczeń (por. poniŝej IV.). Zagraniczne doręczenia są regulowane w UE przez Europejskie Rozporządzenie dotyczące doręczania dokumentów (Rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 dotyczące doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych z dnia (Dz. U. WE L 160, str. 37 )). Od obowiązuje nowe rozporządzenie dotyczące doręczania dokumentów, które zostało uchwalone i uchyliło Rozporządzenie nr 1348/2000 (Rozporządzenie (WE) nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia , Dz. U. EU L 324 z dnia , str. 79). Tutaj waŝna jest przede wszystkim potrzeba tłumaczenia. b. Zawisłość sporu i związane z nim postępowanie: W art. 27 i dalsze Rozporządzenia nr 44/2001 zostało uregulowane pierwszeństwo zawisłości sporu w przypadku postępowania sądowego w tej samej sprawie w róŝnych państwach członkowskich. Zgodnie z art. 27 naleŝy przestrzegać wcześniejszej zawisłości sporu z urzędu, przy czym obowiązuje to teŝ w stosunku pomiędzy pozwem o ustalenie stosunku prawnego i pozwem o świadczenie. Jest to istotne w przypadku szkód z udziałem zagranicznym w związku z problematyką moŝliwości forum shopping i race to the court (zob. wyŝej nr marginesu 4 i dalsze). Poprzez wniesienie powództwa w określonym kraju adwokat poszkodowanego moŝe dla swojego mocodawcy zastosować najkorzystniejszy system prawny. Odwrotnie ubezpieczyciel OC ma moŝliwość w ramach jurysdykcji międzynarodowej wnieść negatywny pozew o ustalenie stosunku prawnego w kraju swojego wyboru, zanim adwokat poszkodowanego wniesie pozew o świadczenie w korzystnym dla swojego klienta kraju. Wcześniej złoŝone negatywny pozew o ustalenie stosunku prawnego blokuje późniejsze powództwo w innym sądzie.

14 III. Międzynarodowe prawo prywatne materialne (prawo kolizyjne) 1. Podstawy prawne Kwestia, które krajowe prawo odszkodowawcze ma zastosowanie w przypadku wypadku komunikacyjnego z udziałem zagranicznym, określana jest przez przepisy krajowe danego międzynarodowego prawa prywatnego. W niektórych państwach międzynarodowe prawo prywatne zostało w przypadku wypadków drogowych ujednolicone poprzez umowę międzynarodową, Konwencję Haską (Konwencja Haska o prawie właściwym dla wypadków drogowych z dnia ). W UE będą mieć od (za wyjątkiem Danii) bezpośrednie zastosowanie przepisy tak zwanego Rozporządzenia Rzym II (Rozporządzenie (WE) nr 864/2007 dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych z dnia (Dz. U. UE L 199, str. 40) i zastąpią w UE krajowe przepisy międzynarodowego prawa prywatnego, przy czym przepisy Konwencji Haskiej w państwach członkowskich UE, które ją podpisały, będą mieć pierwszeństwo (art. 28 ust. 2 Rozporządzenie Rzym II ). 2. Prawo właściwe dla roszczeń odszkodowawczych w wypadkach samochodowych zgodnie z Rozporządzeniem Rzym II W przeciwieństwie do Konwencji Haskiej, której Polska i Niemcy nie podpisały, Rozporządzenie Rzym II nie zawiera Ŝadnej szczególnej regulacji odnośnie wypadków drogowych. Dla wypadków drogowych ma zastosowanie ogólna norma kolizyjna art. 4 Rozporządzenia. Zasadniczo obowiązują z zastrzeŝeniem wolnego wyboru prawa przez strony wypadku zgodnie z art. 14 obydwa obiektywne podstawowe kryteria art. 4 ust. 1 (zasada miejsca popełnienia przestępstwa - lex loci damni, por. 18 rozwaŝań Rozporządzenia) i art. 4 ust. 2 (przypadki, w których strony mają swoje miejsce zwykłego pobytu w tym samym państwie). Klauzula wyłączająca do ust. 1 i 2 uzasadnia art. 4 ust. 3, jeŝeli ze wszystkich okoliczności wynika, Ŝe czyn niedozwolony wskazuje na wyraźne ścisłe powiązanie z innym państwem. a. Zasada miejsca popełnienia przestępstwa: Zasada miejsca popełnienia przestępstwa (art. 4 ust. 1) brzmi następująco: JeŜeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, prawem właściwym dla zobowiązania pozaumownego wynikającego z czynu niedozwolonego jest prawo państwa, w którym powstaje szkoda, niezaleŝnie od tego, w jakim państwie miało miejsce zdarzenie powodujące szkodę, oraz

15 niezaleŝnie od tego, w jakim państwie lub państwach występują skutki pośrednie tego zdarzenia. Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 ( jeŝeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej ) i systematyką Rozporządzenia Rzym II naleŝy najpierw sprawdzić istnienie wyboru prawa (art. 14, por. poniŝej nr marginesu 42 ) lub wspólnego miejsca zwykłego pobytu (art. 4 ust. 2, por. poniŝej nr marginesu 40), zanim moŝe zostać uwzględnione podstawowe kryterium art. 4 ust. 1, czyli prawo miejsca popełnienia przestępstwa. Po wypadku za granicą następuje tak więc likwidacja szkody z reguły zgodnie z zagranicznym prawem odszkodowawczym i przepisami dotyczącymi ustalania odpowiedzialności. DuŜe znaczenie ma przy tym właściwe zastosowanie prawa zagranicznego ze względu na fakt, Ŝe poszkodowany Ŝyje w innym środowisku społecznoekonomicznym niŝ istniejące w kraju miejsca wypadku. Tak więc rekompensacją objęte są np. koszty naprawy w kraju poszkodowanego wyŝsze w porównaniu do poziomu cen w kraju miejsca wypadku przy zastosowaniu (zagranicznego) prawa miejsca zdarzenia. Natomiast wątpliwe jest, czy naleŝy zmniejszać odszkodowanie za ból i cierpienie wobec poszkodowanego Ŝyjącego w gospodarczo mniej rozwiniętym kraju, poniewaŝ jego funkcja wyrównawcza równieŝ w przypadku mniejszej kwoty zostanie spełniona (np. zmniejszenie kwoty zadośćuczynienia za ból i cierpienie względem polskiego poszkodowanego w Niemczech). Nie chodzi tutaj w kaŝdym razie o kwestię właściwego systemu prawnego, tylko o właściwe zastosowanie (zagranicznego) prawa od szkodowawczego. b. Wspólne miejsce zwykłego pobytu (art. 4 ust. 2) Bardziej szczegółowy, względem art 4 ust. 1, przepis art. 4 ust. 2 nawiązuje wzorem art. 40 ust. 2 Ustawy wprowadzającej Kodeks Cywilny do wspólnego miejsca zwykłego pobytu uczestników wypadku: JednakŜe w przypadku gdy osoba, której przypisuje się odpowiedzialność i poszkodowany mają, w chwili powstania szkody, miejsce zwykłego pobytu w tym samym państwie, stosuje się prawo tego państwa. Tutaj ma jedynie znaczenie, czy uczestnicy wypadku mają wspólne miejsce zwykłego pobytu w tym samym państwie, a nie takie kwestie jak ubezpieczenie OC w tym samym państwie itd. Przykład: wypadek we Włoszech, wypadek został spowodowany przez polskiego kierowcę, w którym powaŝne obraŝenia odniósł równieŝ pasaŝer pochodzący z Polski, który chciałby,

16 poniewaŝ wypadek miał miejsce we Włoszech, otrzymać odszkodowanie zgodnie z prawem włoskim. Obydwoje uczestnicy wypadku mają miejsce zamieszkania w Polsce. Roszczenie moŝe zostać rozpatrzone pozasądownie we Włoszech w ramach Systemu Zielonej Karty (Internal Regulations). PoniewaŜ wypadek miał miejsce we Włoszech, istnieje równieŝ moŝliwość złoŝenia tam powództwa (art. 5 Rozporządzenia 44/2001). Włoski sędzia będzie musiał w przyszłości w celu określenia prawa właściwego zastosować Rozporządzenie Rzym II. PoniewaŜ obydwaj uczestnicy wypadku mieli wspólne miejsce zwykłego pobytu w Polsce, ma tutaj zastosowanie nie włoskie tylko polskie prawo. Częstą praktyką włoskich korespondentów Systemu Zielonej Karty w takich przypadkach jest likwidacja szkody zgodnie z prawem włoskim, i tym samym nieprawidłowa, oraz oznacza, Ŝe wypłacane jest za wysokie odszkodowanie. Art. 4 ust. 2 nie znajduje jednakŝe zastosowania, jeŝeli jeden z uczestników jest, co prawda, polskim obywatelem, ale na stałe Ŝyje w innym państwie. c. Klauzula wyłączająca (art. 4 ust. 3) Wyjątek od podstawowych postanowień art. 4 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia nr 44/2001 opiera się jedynie na restrykcyjnie zastosowanym art 4 ust. 3: JeŜeli ze wszystkich okoliczności sprawy wyraźnie wynika, Ŝe czyn niedozwolony pozostaje w znacznie ściślejszym związku z państwem innym niŝ państwo wskazane w ust. 1 lub 2, stosuje się prawo tego innego państwa. Znacznie ściślejszy związek z innym państwem moŝe polegać, w szczególności, na istnieniu wcześniejszego stosunku pomiędzy stronami, takiego jak umowa, ściśle związanego z danym czynem niedozwolonym. Warunkiem jest istnienie stosunku prawnego pomiędzy stronami zgodnie z przykładem reguły art. 4 ust. 3 zdanie 2 lub inny znacznie ściślejszy związek z innym państwem zgodnie z art. 4 ust. 3 zdanie 1. Inaczej niŝ w art. 41 ust. 2 nr 1 Ustawy wprowadzającej Kodeks Cywilny przykład reguły art 4 ust. 3 zdanie 2 wymienia jedynie stosunki, a nie właściwe związki. Do istotnych stosunków prawnych naleŝą przede wszystkim umowy transportowe. Przykład: Włoch zleca przedsiębiorstwu taksówkarskiemu w Polsce zawiezienie do Niemiec. Tam wydarza się wypadek, w którym Włoch doznaje obraŝeń ciała. W takim przypadku nie

17 znajduje zastosowanie prawo niemieckie, lecz na skutek przewagi umowy transportowej zasada prawa miejsca popełnienia przestępstwa zostaje wyparta przez art. 4 ust. 3. IV. Właściwość miejscowa sądu w miejscu zamieszkania poszkodowanego skutki dla likwidacji szkód 1. Wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Europejski Trybunał zadecydował w swoim wyroku z dnia (Dz. U. UE C 51 z dnia , str. 23), Ŝe poszkodowani po wypadku mającym miejsce za granicą mogą złoŝyć pozasądownie swoje roszczenia odszkodowawcze wobec odpowiedzialnego ubezpieczyciela OC w ramach IV Dyrektywy Komunikacyjnej w kraju swojego miejsca zamieszkania u reprezentanta do spraw roszczeń ubezpieczyciela, ale Ŝe mają oni ponadto moŝliwość skorzystania z międzynarodowej właściwości miejscowej sądu w kraju swojego miejsca zamieszkania, tak więc mogą złoŝyć powództwo równieŝ w kraju swojego miejsca zamieszkania. Podstawą tej międzynarodowej właściwości miejscowej sądu w kraju poszkodowanego jest Rozporządzenie (WE) 44/2001, dokładnie art. 11 ust. 2 w powiązaniu z art. 9 ust. 1 lit. b Rozporządzenia (zob. powyŝej cyf. II.). 2. Następstwa dla osób uczestniczących w likwidacji szkód Tym samym likwidacja tego typu szkód międzynarodowych stanie się pod względem prawnym jeszcze bardziej wymagająca, poniewaŝ w jednym i tym samym przypadku będzie miała zastosowanie większa liczba systemów prawnych, mianowicie prawo cywilne procesowe w kraju miejsca zamieszkania poszkodowanego, prawo odszkodowawcze (przewaŝnie) kraju wypadku, kodeks drogowy (przepisy kodeksu drogowego waŝne w kwestii odpowiedzialności) kraju wypadku, w przypadku regresu ubezpieczyciela społecznego prawo kraju, w którym ma siedzibę regresująca instytucja ubezpieczenie społecznego. Ponadto naleŝy przestrzegać krajowych i zagranicznych przepisów międzynarodowego prawa prywatnego określających prawo właściwe, międzynarodowe prawo proceduralne względnie międzynarodową jurysdykcję, doręczanie dokumentów i egzekucję wyroków (zob. powyŝej II. i III.). Odpowiednio wzrosły wymagania dotyczące umiejętności prawnych osób zajmujących się likwidacją szkód:

18 - prawnik poszkodowanego jest zobowiązany znaleźć dla poszkodowanego najbardziej korzystny pozasądowy jak i sądowy sposób złoŝenia roszczeń. Wymaga to oprócz wstępnego sprawdzenia (tutaj zob. poniŝej cyf. 4 d) międzynarodowego prawa prywatnego prognozy korzystności właściwego prawa odszkodowawczego jak równieŝ krajowego i zagranicznego prawa procesowego włącznie z prawem dowodowym. Szczególnie trudna jest ocena w przypadku powództwa w kraju poszkodowanego, poniewaŝ trzeba pogodzić krajowe prawo cywilnoprocesowe z zagranicznym prawem materialnym oraz uwzględnić ponadto ewentualne koszty związane z ustaleniem prawa zagranicznego. Niebezpieczeństwo błędów przy prowadzeniu sprawy klienta jest duŝe. - odpowiedzialny ubezpieczyciel OC zna wprawdzie z reguły właściwe prawo materialne, poniewaŝ wypadek drogowy miał miejsce w takiej konstelacji najczęściej w jego kraju. Ale w przypadku powództwa w kraju miejsca zamieszkania poszkodowanego nie są mu znane dynamiki procesu. JuŜ sama kwestia, czy prowadzenie spornego procesu z ekonomicznego punktu widzenia ma sens, jest dla ubezpieczyciela OC trudna do ocenienia. Musiałby on w tym względzie ustalić czas trwania postępowania oraz dynamiki zagranicznego procesu aŝ do kwestii w jakim stopniu sędzia będzie dąŝył do zastosowania prawa rodzimego, tzn. oceny zagranicznego prawa kryteriami krajowymi. Do tego dochodzi równieŝ fakt, Ŝe proces będzie prowadzony w obcym dla niego języku. - reprezentant do spraw roszczeń ubezpieczyciela OC musi dać zleceniodawcy prognozę odnośnie wyniku postępowania biorąc pod uwagę kombinację zastosowania rodzimego prawa procesowego i zagranicznego prawa odszkodowawczego, tak Ŝeby ubezpieczyciel mógł podjąć konieczne decyzje. Reprezentant do spraw roszczeń jest predestynowany ze względu na jego bliskość względem postępowania oraz poprzez wcześniejszą pozasądową likwidację szkody do dalszego doradztwa i reprezentacji ubezpieczyciela w postępowaniu sądowym (w razie potrzeby poprzez włączenia odpowiedniego prawnika). Dlatego teŝ wymagania odnośnie jego kwalifikacji są szczególnie wysokie, tak Ŝeby mógł on sprostać temu złoŝonemu zadaniu. 3. Szczególne skutki prawne dla likwidacji szkód a. Prawo wyboru poszkodowanego pomiędzy trzema międzynarodowymi jurysdykcjami w przypadku powództwa przeciwko ubezpieczycielowi OC Poszkodowanemu po wypadku zagranicznym w zakresie powództwa przeciwko ubezpieczycielowi OC stoją do dyspozycji trzy moŝliwości odnośnie międzynarodowej

19 właściwości miejscowej sądu, przy czym jego lub jego prawnika obowiązkiem jest, wybór najbardziej korzystnej właściwości miejscowej: sąd właściwy ze względu na siedzibę odpowiedzialnego ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej (art. 2 Rozporządzenia nr 44/2001); sąd właściwy w kraju wypadku (miejsce deliktu: art. 5 nr. 3 Rozporządzenia nr 44/2001); sąd właściwy w kraju swojego miejsca zamieszkania (art. 11 ust. 2 w pow. z. Art. 9 ust. 1 lit. b) w powiązaniu z Rozporządzeniem nr 44/2001). b. Legitymacja bierna: Ubezpieczyciel OC a nie reprezentant do spraw roszczeń Podkreślić naleŝy, Ŝe powództwo powinno być wytoczone przeciwko zagranicznemu ubezpieczycielowi OC, a nie przeciwko reprezentantowi do spraw roszczeń, poniewaŝ ten ostatni działa jedynie w imieniu i na rachunek ubezpieczyciela. Tym samym powództwo powinno być z reguły wytoczone przeciwko zagranicznemu ubezpieczycielowi jako biernie legitymowanemu oraz doręczone zgodnie z Rozporządzeniem nr 44/2001 i właściwym rozporządzeniem dotyczącym doręczeń. NaleŜy tutaj oddzielić kwestię doręczeń reprezentantowi do spraw roszczeń ze skutkiem dla ubezpieczyciela (por. kolejne pkt.). c. Doręczenie pozwu przeciwko zagranicznemu ubezpieczycielowi OC jego reprezentantowi do spraw roszczeń? Nie została jeszcze ostatecznie wyjaśniona kwestia, czy moŝliwe jest zamiast wymaganego zagranicznego doręczenia odpowiedzialnemu ubezpieczycielowi OC zgodnie z Rozporządzeniem nr 44/2001 z zachowaniem odpowiednich formalności i wymogu tłumaczenia doręczenie reprezentantowi do spraw roszczeń ze skutkiem dla ubezpieczyciela OC. W praktyce sądowa reprezentacja w przypadku powództwa w miejscu siedziby poszkodowanego jest z reguły zlecana reprezentantowi do spraw roszczeń, co pozostaje w zgodności z punktem 15 rozwaŝań do IV Dyrektywy Komunikacyjnej. Pozostaje jeszcze nie wyjaśnione, czy pozew z reguły moŝe być doręczony reprezentantowi do spraw roszczeń i w jakim stopniu moŝna go uwaŝać za skutecznie dostarczony.

20 Za rolą upowaŝnionego w sprawie doręczeń przemawia punkt 16 rozwaŝań do IV Dyrektywy Komunikacyjnej, zgodnie z którym został pośrednio stworzony związek pomiędzy jurysdykcją i reprezentantem do spraw roszczeń. Tak samo moŝna argumentować art. 4 ust. 5 IV Dyrektywy Komunikacyjnej (wymóg odpowiedniego uprawnienia do likwidacji szkód komunikacyjnych) jak równieŝ punktem 12 rozwaŝań, zgodnie z którym likwidacja powinna nastąpić w znany poszkodowanemu sposób. d. Stosunek właściwego materialnego prawa odszkodowawczego i cywilnego procesowego Przeprowadzenie postępowania w określonej międzynarodowej właściwości miejscowej sąd powoduje, Ŝe niezaleŝnie od właściwego prawa materialnego mają zastosowanie przepisy ustawy regulującej postępowania sądowego w procesie cywilnym w kraju sądu, w którym złoŝony został pozew. Z powodu braku harmonizacji w zakresie prawa cywilnego procesowego w Europie mogą wyniknąć z tego skutki prawne, jak na przykład związane ze stojącymi do dyspozycji postępowaniem instancyjnym (np. róŝne warunki skorzystania z następnej wyŝszej instancji). e. Obowiązywanie orzecznictwa ETS odnośnie właściwości miejscowej sądu w ramach Konwencji Lugańskiej Zgodnie z obecnie obowiązującą wersją Konwencji Lugańskiej wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości jest bez znaczenia, poniewaŝ ma ona inne brzmienie niŝ Rozporządzenie nr 44/2001. W nowej wersji Konwencji Lugańskiej tamtejszy art. 11 ust. 2 i 9 odpowiadają przepisom Rozporządzenia nr 44/2001. Zgodnie z protokołem nr 2 odnoszącym się do Konwencji Lugańskiej sądy w zakresie tej umowy uwzględniają właściwe zasady Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W sumie moŝna wyjść z załoŝenia, Ŝe tym samym w zakresie zastosowania Konwencji Lugańskiej istnieje moŝliwość wytoczenia powództwa w państwie miejsca zamieszkania poszkodowanego. f. Rozwój praktyki pozasądowej likwidacji szkód WaŜne jest tutaj przypomnieć, Ŝe mechanizm likwidacji IV Dyrektywy Komunikacyjnej przewiduje prawo wyboru pomiędzy likwidacją w kraju ubezpieczyciela OC oraz likwidację w kraju poszkodowanego. Zobowiązuje on poszkodowanego względnie jego prawnika do podjęcia decyzji, która moŝliwości zostanie wykorzystana. Prawnicy są zawodowo zobowiązani ustalić najbardziej korzystną moŝliwość znalezienia prawa dla swojego klienta i

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11.

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11. Spis treści Wykaz skrótów...11 Rozdział pierwszy Rys historyczny współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych we Wspólnotach Europejskich i Unii Europejskiej...13 1. Międzynarodowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty

Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty Informacje ogólne Kiedy składać pozew Sądowe ustalenie ojcostwa jest sposobem ustalenia pochodzenia dziecka. Ma on zastosowanie w sytuacji, gdy nie nastąpiło ustalenie

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. I. Przedmiot informacji. II. Stan faktyczny. III. Podstawa prawna

OPINIA PRAWNA. I. Przedmiot informacji. II. Stan faktyczny. III. Podstawa prawna Oświęcim, dnia 2 lutego 2012 roku OPINIA PRAWNA w przedmiocie odpowiedzi na pytanie: jaka jest droga prawna dochodzenia przez mieszkańców odszkodowania wyrządzonego działaniem przedsiębiorstwa górniczego?

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO INFORMATOR ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA SPORZĄDZENIE PROSPEKTU EMISYJNEGO I INNYCH DOKUMENTÓW PRZYGOTOWANYCH W ZWIĄZKU Z OFERTĄ PUBLICZNĄ ORAZ UBIEGANIEM SIĘ O DOPUSZCZENIE PAPIERÓW

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy WE nr C 015, z 15.01.1997, str. 1 9

Dziennik Urzędowy WE nr C 015, z 15.01.1997, str. 1 9 Konwencja o przystąpieniu Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji do Konwencji dotyczącej jurysdykcji i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych oraz do Protokołu

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg I. Stan faktyczny i prawny W dniu 6 października 2009 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydał wyrok

Bardziej szczegółowo

Spis treści Komentarz

Spis treści Komentarz Przedmowa............................................. Wykaz skrótów.......................................... XIII Wykaz literatury......................................... XIX Komentarz............................................

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego. 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat

Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego. 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat Dyrektywy usługowej: art. 3 Ustęp 1 : relacje z innymi specyficznymi aktami prawa wtórnego

Bardziej szczegółowo

Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu. upominawczym

Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu. upominawczym Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Informacje ogólne Nakaz zapłaty Nakaz zapłaty to szczególny rodzaj wyroku, który zapada wtedy, gdy ktoś dochodzi od innej osoby świadczenia pienięŝnego.

Bardziej szczegółowo

Kancelarie i doradcy odszkodowawczy z perspektywy

Kancelarie i doradcy odszkodowawczy z perspektywy Kancelarie i doradcy odszkodowawczy z perspektywy Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego Listopad 2010 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny 1 Plan prezentacji 1. Miejsce UFG w systemie ubezpieczeń obowiązkowych

Bardziej szczegółowo

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Informacje ogólne Zwolnienie w całości i częściowe W konsekwencji zwolnienia od kosztów sądowych nie trzeba wnosić opłat sądowych i ponosić wydatków związanych

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.)

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.63.585 KONWENCJA o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r.

Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r. Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10 id: 20332 1. Spór o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy z powodu jej niewaŝności moŝe być poddany przez strony pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 1157 k.p.c.). 2. [Z]datność

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r.

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii Zakład Ubezpieczeń Społecznych W którym kraju możesz być ubezpieczony Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii Warszawa 2011 Zakład Ubezpieczeń Społecznych W którym kraju możesz

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 21 sierpnia 2007 r. GI-DEC-DOLiS-180/07 D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OPŁAT SĄDU ARBITRAśOWEGO IZB I ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH WIELKOPOLSKI

REGULAMIN OPŁAT SĄDU ARBITRAśOWEGO IZB I ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH WIELKOPOLSKI REGULAMIN OPŁAT SĄDU ARBITRAśOWEGO IZB I ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH WIELKOPOLSKI Działając na podstawie 4 ust. 2 lit. h) i 9 ust. 2 Statutu Sądu ArbitraŜowego Izb i Organizacji Gospodarczych Wielkopolski,

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małŝonkami

Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małŝonkami Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małŝonkami Informacje ogólne Współwłasność majątkowa Z chwilą zawarcia małŝeństwa powstaje między małŝonkami, z mocy ustawy, wspólność majątkowa (wspólność

Bardziej szczegółowo

w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, K. Jürimäe, J. Malenovský, M. Safjan (sprawozdawca) i A. Prechal, sędziowie,

w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, K. Jürimäe, J. Malenovský, M. Safjan (sprawozdawca) i A. Prechal, sędziowie, WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 22 stycznia 2015 r.(*) Odesłanie prejudycjalne Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 Artykuł 5 pkt 3 Jurysdykcja szczególna w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania jest

Bardziej szczegółowo

Załącznik V.5 (SW) oraz IV.1 (KON). Wzór umowy ze studentem (minimalne wymagania) wyjazd na praktykę

Załącznik V.5 (SW) oraz IV.1 (KON). Wzór umowy ze studentem (minimalne wymagania) wyjazd na praktykę Załącznik V.5 (SW) oraz IV.1 (KON). Wzór umowy ze studentem (minimalne wymagania) wyjazd na praktykę PROGRAM UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE śycie ERASMUSERASMUS WYJAZD NA PRAKTYKĘ W ROKU AKADEMICKIM 2013/14 UMOWA

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt IV CK 706/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

L 66/38 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 8.3.2006

L 66/38 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 8.3.2006 L 66/38 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 8.3.2006 UMOWA pomiędzy Wspólnotą Europejską i Królestwem Danii w sprawie kryteriów i mechanizmów określania Państwa Członkowskiego właściwego dla rozpatrywania

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Petycji 2009 20.03.2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Dotyczy: Petycji 0858/2007, którą złożył Paul Stierum (Holandia), w sprawie problemów związanych z przywozem pojazdów z Niemiec

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Bartłomiej Chmielowiec główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Podatki w ubezpieczeniach część 2 Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

Data odniesienia. Wpisany przez Andrzej Okrasiński

Data odniesienia. Wpisany przez Andrzej Okrasiński Polskie instytucje podatkowe nie są zobowiązane do zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych operacji polegającej na podniesieniu kapitału zakładowego. Dotyczy to tzw. metody aportowej. Polskie

Bardziej szczegółowo

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 6 lipca 2006 r. *

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 6 lipca 2006 r. * CONIJN WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 6 lipca 2006 r. * W sprawie C-346/04 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesfinanzhof

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI dr Marta Janina Skrodzka WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI Wprowadzenie Najbardziej pożądanym rezultatem prowadzenia postępowania mediacyjnego jest zawarcie przez strony

Bardziej szczegółowo

Wymiana informacji podatkowych w zakresie podatków dochodowych w ramach pomocy administracyjnej

Wymiana informacji podatkowych w zakresie podatków dochodowych w ramach pomocy administracyjnej Niemieckie regulacje zawierają m.in. unormowanie zasad odmowy udzielania informacji podmiotom zagranicznym oraz przekazywania informacji korzystnych dla podatnika na jego wniosek. Wymiana informacji podatkowych

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy prokonsumenckie i ograniczenia regulacyjne - doświadczenia Compensy w zakresie BLS

Inicjatywy prokonsumenckie i ograniczenia regulacyjne - doświadczenia Compensy w zakresie BLS Inicjatywy prokonsumenckie i ograniczenia regulacyjne - doświadczenia Compensy w zakresie BLS Dyrektor Zarządzający ds. likwidacji szkód w Compensa TU SA Vienna Insurance Group Warszawa, 21 października

Bardziej szczegółowo

Poszukiwanie polskiego modelu rekompensaty szkód doznawanych przez pacjentów

Poszukiwanie polskiego modelu rekompensaty szkód doznawanych przez pacjentów Poszukiwanie polskiego modelu rekompensaty szkód doznawanych przez pacjentów Dorota Karkowska Uniwersytet Łódzki Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej Odpowiedzialność za szkody doznane przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

Powrót Drukuj Wyszukiwarka. interpretacja indywidualna IPPP1-443-1337/09-4/BS 2010.04.01. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie

Powrót Drukuj Wyszukiwarka. interpretacja indywidualna IPPP1-443-1337/09-4/BS 2010.04.01. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie 1 z 6 2011-12-01 08:53 Powrót Drukuj Wyszukiwarka Rodzaj dokumentu Sygnatura Data interpretacja indywidualna IPPP1-443-1337/09-4/BS 2010.04.01 Autor Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie Temat Podatek od

Bardziej szczegółowo

Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności

Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności Informacje ogólne Klauzula wykonalności pozwala na przeprowadzenie egzekucji na mocy uzyskanego wyroku czy ugody. Innymi słowy, jest to instrument, który pozwala

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o

Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko obejmuje : udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Pani Dorota Karczewska Wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Plac Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa W odpowiedzi na pismo z dnia 5.09.2014 r. (znak:

Bardziej szczegółowo

Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych w Stanach Zjednoczonych na przykładzie stanu Nowy Jork 2015-11-27 17:33:09

Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych w Stanach Zjednoczonych na przykładzie stanu Nowy Jork 2015-11-27 17:33:09 Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych w Stanach Zjednoczonych na przykładzie stanu Nowy Jork 2015-11-27 17:33:09 2 Niniejsze opracowanie odnosi się do tematyki uznawania orzeczeń sądów zagranicznych (w

Bardziej szczegółowo

Dla przytoczonego w niniejszym punkcie stanu faktycznego pozostaje aktualna uwaga z ostatniego akapitu punktu 1, dotycząca podatków dochodowych.

Dla przytoczonego w niniejszym punkcie stanu faktycznego pozostaje aktualna uwaga z ostatniego akapitu punktu 1, dotycząca podatków dochodowych. W związku z sygnalizowanymi problemami w ustalaniu właściwości miejscowej organów podatkowych i wyznaczaniu wierzyciela zobowiązań podatkowych Ministerstwo Finansów uprzejmie wyjaśnia, co następuje: Przepis

Bardziej szczegółowo

Sąd NajwyŜszy w składzie: SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Iwona Koper

Sąd NajwyŜszy w składzie: SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Iwona Koper id: 20378 1. [U]mowa o utworzeniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością moŝe zawierać zapis na sąd polubowny (art. 697 k.p.c.) lub umowę derogacyjną (art. 1105 k.p.c.), obejmujące tak załoŝycieli spółki

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Definicje 1. za Ustawę uważa się Ustawę z dnia 20 stycznia 2011 o

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA (NR 100) (Dz. U. z dnia 27 września 1955 r.) W Imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej RADA PAŃSTWA POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ

KONWENCJA (NR 100) (Dz. U. z dnia 27 września 1955 r.) W Imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej RADA PAŃSTWA POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ Dz.U.55.38.238 KONWENCJA (NR 100) dotycząca jednakowego wynagrodzenia dla pracujących męŝczyzn i kobiet za pracę jednakowej wartości, przyjęta w Genewie dnia 29 czerwca 1951 r. (Dz. U. z dnia 27 września

Bardziej szczegółowo

Pozew o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia

Pozew o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Pozew o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Informacje ogólne Uprawnienia pracownika Niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia uprawnia

Bardziej szczegółowo

Warunki ubezpieczenia:

Warunki ubezpieczenia: Polisa nr Okres ubezpieczenia: od 15.11.2015 00:00 do 14.11.2016 23:59 Ubezpieczyciel: Sopockie Towarzystwo Ubezpieczeń Ergo Hestia SA Tymczasowy nr TP000086014 Dane Ubezpieczającego: Dane Ubezpieczonego:

Bardziej szczegółowo

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Zgodnie z ogólną zasadą składania oświadczeń woli o ile ustawa nie przewiduje odrębnych

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 stycznia 2015 r. Poz. 2 USTAWA z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13 Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Instytucje prawne regulujące sytuację dziecka w rodzinie... 17 1. Władza rodzicielska... 17 1.1. Rodzice... 17 1.2. Reprezentowanie małoletniego... 21 1.3. Zakres

Bardziej szczegółowo

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych.

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Postępowanie przed Towarzystwami Ubezpieczeniowymi jest postępowaniem toczącym się na wniosek osoby poszkodowanej/roszczącej.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

TRIGGER prawdziwa historia NAZWA. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. OPRACOWANIE OPRACOWANIE

TRIGGER prawdziwa historia NAZWA. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. OPRACOWANIE OPRACOWANIE TRIGGER Nazwa NAZWA Programu PROGRAMU prawdziwa historia Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia odpowiedzialności. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. 22-02-2013

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej UWAGA: Ubezpieczenie dotyczy wszystkich jednostek wymienionych w załączniku nr 1 do SIWZ oraz w każdej lokalizacji, w której

Bardziej szczegółowo

Nr sprawy: BDG-II-281-17-PC/09 Warszawa dn. 29 października 2009 r.

Nr sprawy: BDG-II-281-17-PC/09 Warszawa dn. 29 października 2009 r. Nr sprawy: BDG-II-281-17-PC/09 Warszawa dn. 29 października 2009 r. Treść zapytań wraz z wyjaśnieniami do SIWZ W związku ze złoŝeniem pytań dotyczących treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia,

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA 2005/14/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 11 maja 2005 r.

DYREKTYWA 2005/14/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 11 maja 2005 r. European Communities (Wspólnoty Europejskie), 2003-2004, http://europa.eu.int/eur-lex Wyłącznie prawodawstwo Wspólnot Europejskich opublikowane w drukowanej wersji Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Ochrona prawa do wizerunku

Ochrona prawa do wizerunku Ochrona prawa do wizerunku NR 2697 Piotr Œlêzak Ochrona prawa do wizerunku Wydawnictwo Uniwersytetu Œl¹skiego Katowice 2009 Redaktor serii: Telewizja, Radio, Film Piotr Œlêzak Recenzent Janusz Barta Publikacja

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1)

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44. Art. 1. 1. Ustawa normuje sądowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

Prawo prywatne międzynarodowe Ostatnio wprowadzona aktualizacja: 1999.12.16 zm. Dz.U.99.52.532 USTAWA. z dnia 12 listopada 1965 r.

Prawo prywatne międzynarodowe Ostatnio wprowadzona aktualizacja: 1999.12.16 zm. Dz.U.99.52.532 USTAWA. z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe Ostatnio wprowadzona aktualizacja: 1999.12.16 zm. Dz.U.99.52.532 USTAWA z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z dnia 17 listopada 1965 r.) I. Przepisy

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Stan prawny

UZASADNIENIE. Stan prawny UZASADNIENIE Stan prawny Zasady funkcjonowania systemu prewencji wypadkowej w ramach systemu ubezpieczeń społecznych reguluje ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków

Bardziej szczegółowo

1. Czy u podatników, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą, dopuszczalna jest kontrola podatkowa?

1. Czy u podatników, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą, dopuszczalna jest kontrola podatkowa? 13 czerwca 11 (nr 113) SIEDEM PYTAŃ DO Karoliny Brzozowskiej, konsultanta podatkowego w ECDDP Czy moŝna kontrolować podatnika po zamknięciu firmy 1. Czy u podatników, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą,

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. 1 z 5 2015-05-18 15:21 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.gpw.katowice.pl/ogloszenia-o-przetargach.php Katowice: Zorganizowanie

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790)

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7. reprezentowanym przez 1...

Załącznik nr 7. reprezentowanym przez 1... Załącznik nr 7 UMOWA - wzór Zawarta w dniu.. w Lesznie pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w Lesznie, ul. Korczaka 5, 64-100 Leszno, reprezentowanym przez: 1. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy.

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 3858 Warszawa, 22 grudnia 2010 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie usług turystyki

Opodatkowanie usług turystyki Opodatkowanie usług turystyki Od dnia 1 stycznia 2014 r. stosownie do art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.), zwanej

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica o ubezpieczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r.)

USTAWA. z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r.) Ustawa o uznaniu za niewaŝne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Dz.U.91.34.149 2007.11.18 zm. Dz.U.07.191.1372 art. 1 USTAWA z dnia

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XV Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek.......................

Bardziej szczegółowo

w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc#

w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc# Pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc# , dnia r. Sąd 1 w Wydział ul., _ Powód: (imię i nazwisko/firma i siedziba/w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy L 012, 16/01/2001 P. 0001 0023.

Dziennik Urzędowy L 012, 16/01/2001 P. 0001 0023. Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, Dziennik Urzędowy L 012, 16/01/2001

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 8/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa małoletniego

Bardziej szczegółowo

DRUGA DYREKTYWA RADY. z dnia 30 grudnia 1983 r.

DRUGA DYREKTYWA RADY. z dnia 30 grudnia 1983 r. European Communities (Wspólnoty Europejskie), 2003-2004, http://europa.eu.int/eur-lex Wyłącznie prawodawstwo Wspólnot Europejskich opublikowane w drukowanej wersji Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV

Spis treści. Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV Rozdział I. Wprowadzenie... 1 1. Geneza i znaczenie umowy agencyjnej... 1 2. Umowa

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O WARUNKACH ŚWIADCZENIA PRACY

INFORMACJA O WARUNKACH ŚWIADCZENIA PRACY INFORMACJA O WARUNKACH ŚWIADCZENIA PRACY UMOWA O PRACĘ Umowa o pracę stanowi dokument stwierdzający zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania

Bardziej szczegółowo

Praktyczne informacje na temat handlu transgranicznego czyli co przedsiębiorca musi wiedzieć decydując się na handel transgraniczny?

Praktyczne informacje na temat handlu transgranicznego czyli co przedsiębiorca musi wiedzieć decydując się na handel transgraniczny? Praktyczne informacje na temat handlu transgranicznego czyli co przedsiębiorca musi wiedzieć decydując się na handel transgraniczny? ANNA ŻOCHOWSKA - SYCHOWICZ Plan Wykładu I. Prawo właściwe dla zobowiązań

Bardziej szczegółowo

Spadek w Unii Europejskiej - nowe regulacje prawne, które ułatwią załatwianie transgranicznych spraw spadkowych

Spadek w Unii Europejskiej - nowe regulacje prawne, które ułatwią załatwianie transgranicznych spraw spadkowych Spadek w Unii Europejskiej - nowe regulacje prawne, które ułatwią załatwianie transgranicznych spraw spadkowych 1. Informacja wstępna Od 17 sierpnia 2015 r. zacznie obowiązywać rozporządzenie Parlamentu

Bardziej szczegółowo

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r.

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r. Realizacja orzecznictwa Sądu Najwyższego w praktyce likwidacyjnej zakładów ubezpieczeń w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych Aleksander Daszewski r.pr. koordynator

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

POSTANOWIENIE. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt I CZ 21/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 kwietnia 2014 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie...

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... XI XIII XVII Rozdział I. Istota odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 1. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 2. Reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej...

Bardziej szczegółowo

Pozew o odszkodowanie i rentę

Pozew o odszkodowanie i rentę Pozew o odszkodowanie i rentę Informacje ogólne Renta Renty moŝna domagać się, gdy doznało się uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. śądanie kieruje się wówczas do osoby, która wyrządzała szkodę, w

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote

POSTANOWIENIE. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote Sygn. akt II CZ 147/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 stycznia 2012 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie

Bardziej szczegółowo

Projekt ustawy o doradztwie odszkodowawczym

Projekt ustawy o doradztwie odszkodowawczym ZAKRES REGULACJI Projektowana ustawa powinna regulować co najmniej następujące zagadnienia: 1. warunki i zasady wykonywania doradztwa, 2. organizacje samorządu doradców zawód doradcy odszkodowawczego NIE

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa.

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy Joanna Kaleta Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. 1 1 Treść stosunku pracy art. 22 k.p. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE

DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE Wybór prawa w przypadku transgranicznych wypadków drogowych: rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

2. Metoda kosztorysowa ustalenia odszkodowania w ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych a podatek VAT.

2. Metoda kosztorysowa ustalenia odszkodowania w ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych a podatek VAT. Warszawa, dnia 30 kwietnia 2007r. Zakres zmian regulacji prawnych proponowanych przez Polską Izbę Ubezpieczeń na posiedzenia Grupy Roboczej ds. przeglądu regulacji prawa ubezpieczeń gospodarczych 1. Dokumentowanie

Bardziej szczegółowo

Kompensata dla ofiar przestępstw. Luksemburg

Kompensata dla ofiar przestępstw. Luksemburg Podręcznik 80/2004 LUKSEMBURG (pl) 1 1 Kompensata dla ofiar przestępstw Luksemburg 1. Prawo krajowe...2 1.1. Wykonanie [art. 18]...2 1.2. Krajowe systemy kompensaty...2 2. Odpowiedzialne organy [art. 3]...2

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE EFEKTYWNOŚCIĄ PRZEZ ZARZĄDZANIE INFORMACJĄ. Proces likwidacji szkód osobowych z OC komunikacyjnego

ZARZĄDZANIE EFEKTYWNOŚCIĄ PRZEZ ZARZĄDZANIE INFORMACJĄ. Proces likwidacji szkód osobowych z OC komunikacyjnego ZARZĄDZANIE EFEKTYWNOŚCIĄ PRZEZ ZARZĄDZANIE INFORMACJĄ Proces likwidacji szkód osobowych z OC komunikacyjnego SZKODY OSOBOWE Z OC KOMUNIKACYJNEGO - TŁO RYNKOWE Kontekst rynku szkód osobowych z ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m.

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Praktyka likwidacji szkód do 2011 r. Do 2010 r. powszechne były stanowiska z.u., że wydatki na najem pojazdu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2010 r. Projekt z dnia 15 stycznia 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2010 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej lekarzy wykonujących zawód na terytorium Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 17 kwietnia 2008 r. DOLiS/DEC- 247 /08 dot. GI-DOLiS-430/458/07 DECYZJA Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960

Bardziej szczegółowo