Sławomir Pawlikowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sławomir Pawlikowski (Slawomir.Pawlikowski@pl.ibm.com)"

Transkrypt

1 Sławomir Pawlikowski Pomiary wydajności aplikacji dla WebSphere Process Server z użyciem narzędzia Request Metrics Narzędzie Request Metrics (Metryki żądań), wprowadzone w produkcie WebSphere Application Server V6, może pomóc zarówno w monitorowaniu wydajności aplikacji tworzonych dla WebSphere Process Server, jak i w śledzeniu indywidualnych transakcji w tych aplikacjach z rejestracją czasów przetwarzania danych w wybranych komponentach Serwera Procesów. Narzędzie pozwala na zilustrowanie szczegółowego przebiegu kompletnej transakcji, zazwyczaj silnie uzależnionego od danych zawartych w żądaniu przesyłanym do aplikacji środowiska Serwera Procesów. W przypadku złożonych rozwiązań dla WebSphere Process Server, zawierających zazwyczaj wiele komponentów wielokrotnie wykorzystywanych, tego typu funkcjonalność oprogramowania Request Metrics jest szczególnie użyteczna, ponieważ często nie jest możliwe określenie przebiegu transakcji jedynie w oparciu o statystyki Infrastruktury Monitorowania Wydajności (PMI) bez szczegółowej znajomości wewnętrznej architektury aplikacji. Jednak rekordy Request Metrics zapisywane w plikach dziennika SystemOut mają swój specyficzny format, co znacznie utrudnia zadanie ich bezpośredniej analizy. W artykule przedstawiono wypróbowaną metodykę przetwarzania i analizy rekordów Request Metrics, która wykorzystuje proste standardowe systemowe zlecenia związane z wyszukiwaniem tekstu oraz dedykowaną aplikację Java do wizualizacji przebiegu aplikacji z użyciem klasy Swing JTree. Page 1 of 26

2 Wprowadzenie Narzędzie Metryki Żądań (Request Metrics dalej w skrócie RM) zostało wprowadzone do produktu WebSphere Application Server (zwany dalej Serwerem Aplikacyjnym) w wersji 6 w celu monitorowania wydajności aplikacji poprzez śledzenie indywidualnych transakcji w oparciu o zapis czasu przetwarzania w wybranych komponentach Serwera Aplikacyjnego. Ponieważ produkt WebSphere Process Server (zwany dalej Serwerem Procesów) jest zbudowany na rdzeniu Serwera Aplikacyjnego, stąd też narzędzie RM może zostać wykorzystane zarówno do określania wydajności aplikacji Serwera Procesów, jak i do identyfikacji ich wąskich gardeł. W zestawieniu z Infrastrukturą Monitorowania Wydajności (Performance Monitoring Infrastructure dalej w skrócie PMI) Serwera Aplikacyjnego, narzędzie RM nie dostarcza wartości estymatorów związanych z wykorzystaniem zasobów systemowych, niemniej umożliwia zilustrowanie szczegółowego przebiegu kompletnej transakcji, zazwyczaj silnie uzależnionego od danych zawartych w żądaniu przesyłanym do aplikacji Serwera Procesów. Ta cecha RM jest szczególnie użyteczna w przypadku śledzenia złożonych rozwiązań dla Serwera Procesów, zawierających zazwyczaj wiele komponentów, które dodatkowo mogą być wykorzystywane w przebiegu transakcji wielokrotnie, bowiem w takiej sytuacji w zasadzie nie jest możliwe określenie przebiegu śledzonej transakcji jedynie w oparciu o statystyki PMI potrzebna jest szczegółowa znajomość wewnętrznej architektury takiego złożonego rozwiązania. Metryki Żądań w środowisku Serwera Procesów Jeśli oprzeć się o dobrze znany szablon architektoniczny zalecany dla projektów aplikacji zorientowanych usługowo (service-oriented architecture dalej w skrócie SOA), to przykładowe rozwiązanie dla Serwera Procesów w postaci złożonej aplikacji może składać się z kilku różnych komponentów (Rysunek 1). Rysunek 1. Przykładowa architektura złożonej aplikacji Serwera Procesów Page 2 of 26

3 BRules1_MOD Output1_MED BPEL1_MOD Input1_MED Output2_MED Output3_MED Input2_MED Output4_MED BPEL2_MOD Input mediation module with Web service export BPEL module Business Rules module Output mediation module with Web Service import Output mediation module interfacing Adapter module BRules2_MOD Output5_MED Pośród tych komponentów możemy wyróżnić: Wejściowe moduły mediacyjne (Input1_MED oraz Input2_MED na Rysunku 1), udostępniające aplikacyjne interfejsy komunikacyjne (ze względu na wykorzystywane i opisywane w tym artykule narzędzia ograniczamy się wyłącznie do eksportu typu Web Services (WS), chociaż można by przy użyciu innych narzędzi rozpatrywać również inne rodzaje eksportu, jak JMS, HTTP, itp.). Komponenty lub moduły procesów biznesowych (np. opartych o standard BPEL), zaprojektowane do realizacji zadanej części logiki biznesowej poprzez choreografię usług oraz przetwarzanie danych niesionych w obiektach biznesowych (moduły BPEL1_MOD oraz BPEL2_MOD na Rysunku 1). Komponenty lub moduły reguł biznesowych wykonujących kolejną część logiki aplikacyjnej poprzez elastyczne, zewnętrznie zarządzalne szablony reguł, zawierające parametryczne wartości modyfikowalne w czasie wykonania (moduły BRules1_MOD oraz BRules2_MOD na Rysunku 1). Wyjściowe moduły mediacyjne do komunikacji z usługami zewnętrznymi udostępnianymi przez istniejące systemy współpracujące (Output1_MED oraz Output2_MED na Rysunku 1). Wyjściowe moduły mediacyjne (moduły Output3_MED do Output5_MED na Rysunku 1) do komunikacji z modułami adapterów technologicznych (jak JDBC, plikowy, FTP oraz ) i adapterów aplikacyjnych (do współpracy z aplikacjami klasy ERP jak SAP, Siebel, PeopleSoft, itp.). Uwaga: Komponenty typu Human Task (Zadania manualne) nie są rozpatrywane powyżej ze względu na ich naturalną asynchroniczną naturę interakcji z użytkownikiem, której intensywność determinowałaby całkowitą wydajność rozpatrywanej aplikacji Serwera Procesów. Page 3 of 26

4 Jeśli wszystkie komponenty przedstawionego powyżej przykładowego rozwiązania dla Serwera Procesów będą pracować w ramach pojedynczej maszyny wirtualnej Java (Java Virtual Machine dalej w skrócie JVM) w środowisku uruchomieniowym Serwera Procesów z aktywnym podsystemem RM, to dla każdej transakcji zainicjowanej w tym środowisku narzędzie RM będzie tworzyć rekordy danych zawierające kluczowe informacje wiązane z przebiegiem danej transakcji. Między innymi będzie to czas trwania, spędzany w danym pojedynczym komponencie aplikacji podczas tej transakcji. W efekcie z użyciem danych korelacyjnych dołączanych do tych rekordów w trakcie przebiegu transakcji przez kolejne komponenty aplikacyjne Serwera Procesów zaangażowane w przetwarzanie, jest możliwe zbudowanie kompletnego obrazu śledzonej transakcji. Utworzone rekordy RM mogą być zapisywane w pliku dziennika systemowego SystemOut.log w celu późniejszej ich ekstrakcji i analizy lub też mogą być przesyłane do tzw. agentów podsystemu Pomiarów Odpowiedzi Aplikacji (Application Response Measurement - dalej w skrócie ARM), których zapewniają liczne zewnętrzne narzędzia (jak oprogramowanie z rodziny Tivoli Monitoring czy też Tivoli Composite Application Manager lub podobne). Narzędzia te zazwyczaj umożliwiają kompleksowe przetwarzanie danych RM i pełną wizualizację szczegółów przebiegu zarejestrowanych transakcji. Jednak najczęściej w projektach dla zewnętrznych klientów analiza RM jest przeprowadzana bezpośrednio w środowisku Serwera Procesów, a zatem zazwyczaj bez możliwości skorzystania z wymienionego typu narzędzi. Dlatego też głównym tematem tego artykułu jest zaprezentowanie techniki przetwarzania i analizowania rekordów RM przesyłanych do pliku dziennika systemowego, bowiem ze względu na specyficzny format danych tworzących rekordy RM nie jest to wcale łatwe zadanie. Rozpocznijmy od przyglądnięcia się przykładowemu wpisowi rekordu RM zapisanemu w pliku dziennika systemowego SystemOut.log Serwera Procesów, który przedstawiono i opisano na rysunku 2. Rysunek 2. Przykładowy wpis rekordu RM zapisany w pliku dziennika SystemOut.log Serwera Procesów Page 4 of 26

5 [6/18/09 13:21:03:916 BST] f PmiRmArmWrapp I PMRM0003I: parent:ver=1,ip= ,time= ,pid=569372,reqid=4196,event=1 current:ver=1,ip= ,time= ,pid=569372,reqid=4197,event=1 type=ejb detail=com.ibm.wsspi.sca.ejb.module.impl.modulesessionbean.transactionrequiredactivitysessionnotsupported elapsed=107 gdzie poszczególne sekcje wpisu oznaczają: [6/18/09 13:21:03:916 BST] TimeStamp (znacznik czasu) TimeStamp (znacznik czasu) jest sformatowany zgodnie z ustawieniami środowiska lokalnego, zawierając pełną kwalifikowaną datę (6/18/09 jako MM/DD/YY), 24-godzinny czas wraz z milisekundami oraz strefą czasu (jak w przykładzie - BST - British Summer Time) ThreadId (identyfikator wątku) f (identyfikator wątku) Ośmioznakowa wartość heksadecymalna wygenerowana z kodu skrótu (hash code) wątku, który opublikował zdarzenie PmiRmArmWrapp ShortName (skrócona nazwa) Skrót nazwy komponentu rejestrującego PMI RM I Message type (typ komunikatu): I for Info PMRM0003I: Message number (numer komunikatu): PMRM003I parent:ver=1,ip= ,time= ,pid=569372,reqid=4196,event=1 Łańcuch Parent Correlator (korelator nadrzędny) identyfikuje poprzedzający rekord RM; reprezentuje nadrzędne żądanie w obrębie tego samego wątku (format łańcucha opisany jest poniżej). current:ver=1,ip= ,time= ,pid=569372,reqid=4197,event=1 Łańcuch Current Correlator (korelator bieżący) identyfikuje dany (aktualny) rekord RM w obrębie tego samego wątku, czyli reprezentuje bieżącą operację. Ogólny format korelatora jest taki sam dla nadrzędnego i bieżącego korelatora: jest to łańcuch złożony z oddzielanych znakiem przecinka pól poprzedzanych określonym słowem kluczowym ( parent: lub current: ), w którym można wyróżnić następujące pola: ver=n,ip=n.n.n.n,time=nnnnnnnnnn,pid=nnnn,reqid=nnnnnn,event=nnnn gdzie o o o o o o ver Wersja korelatora (powielona w nadrzędnym i w bieżącym korelatorze) ip Adres IP węzła serwera aplikacyjnego, który wygenerował ten korelator pid ID procesu serwera aplikacyjnego, który wygenerował ten korelator time Czas rozpoczęcia procesu serwera aplikacyjnego, który wygenerował ten korelator reqid ID przypisany przez RM żądaniu, unikatowy dla procesu serwera aplikacyjnego event ID zdarzenia przypisany w celu rozróżniania rzeczywistych zdarzeń type=ejb Kod następujący po słowie kluczowym type= reprezentuje typ mierzonej operacji; dla Serwera Procesów wspierane są następujące typy: URI, EJB, JDBC, Web Services Provider and Web Services Requestor, Servlet Filter, Asynchronous Bean, JNDI, JMS, SIB, JCA. detail=com.ibm.wsspi.sca.ejb.module.impl.modulesessionbean.transactionrequiredactivitysessionnotsupported Łańcuch następujący po słowie kluczowym detail= identyfikuje szczegółową nazwę mierzonej operacji elapsed=107 Wyznaczony dla danej operacji czas jej trwania w milisekundach; czas ten zawiera w sobie czasy trwania wszystkich kolejnych podrzędnych operacji wywoływanych przez tą operację Ważnym składnikiem prezentowanego powyżej wpisu rekordu RM jest sekcja korelacyjna, złożona z dwóch elementów zwanych korelatorami: korelatora nadrzędnego oraz korelatora bieżącego. Jeśli ich wartości są identyczne w danym rekordzie, to rekord ten odzwierciedla operację, która odbywa się bezpośrednio na wejściu do Serwera Procesów, co oznacza po prostu najwyższy nadrzędny poziom w przebiegu aplikacyjnym. Natomiast w celu wyznaczenia pozycji danego rekordu w przebiegu transakcji dla takich rekordów, w których wartości korelatorów nadrzędnego i bieżącego różnią się między sobą, należy przeprowadzić operację Page 5 of 26

6 dopasowania skorelowanych z nimi rekordów RM. To dopasowanie wykonuje się poprzez skonstruowanie logicznego powiązania pomiędzy korelatorami bieżącymi w nadrzędnych rekordach RM i korelatorami nadrzędnymi w rekordach potomnych. W ten sposób tworzy się logiczne drzewo, które reprezentuje postęp żądania podążającego przez środowisko wykonawcze Serwera Procesów. Jednak ponieważ podsystem PMI Serwera Procesów nie posiada bezpośredniego wsparcia dla sporządzania tej struktury, autor opracował praktyczną metodę wykorzystującą proste standardowe zlecenia systemowe związane z wyszukiwaniem tekstu oraz dedykowaną aplikację napisaną w języku Java. Podejście to zostało opisane w dalszej części tego artykułu. Konfigurowanie narzędzia Request Metrics Działanie podsystemu RM w Serwerze Procesów jest kontrolowane poprzez konsolę administracyjną (Integrated Solutions Console dalej w skrócie ISC) na dedykowanej narzędziu RM stronie WWW. Do rozpoczęcia pracy w zupełności wystarcza konfiguracja ogólna, jakkolwiek czasami przydaje się dodatkowa funkcjonalność związana z konfiguracją filtracji RM. Ogólna konfiguracja narzędzia Request Metrics Aby skonfigurować RM w środowisku wykonawczym Serwera Procesów, otwórz konsolę ISC w przeglądarce WWW i wykonaj następujące kroki: 1. W drzewie nawigacyjnym menu rozwiń Monitorowanie i strojenie (Monitoring and Tuning) patrz Rysunek Kliknij na opcję Pomiary żądań (Request Metrics). 3. Włącz RM poprzez zaznaczenie pola wyboru Przygotuj serwery na zbieranie pomiarów żądań (Prepare servers for request metrics collection). 4. Określ Komponenty do instrumentacji (Components to be instrumented) poprzez zaznaczenie opcji spośród poniższych: a. Brak (None) instrumentacja RM jest wyłączona. b. Wszystko (All) dane RM będą gromadzone dla wszystkich komponentów wylistowanych w okienku pod opcją Niestandardowy ( Custom ) patrz opis poniżej. c. Niestandardowy (Custom) specyfikuje zbiór komponentów, dla których instrumentacja RM jest włączona. Możesz wybrać dowolną kombinację z listy zamieszczonej w okienku poniżej spośród nastepujących typów komponentów: AsyncBeans, EJB, JCA, JDBC, JMS, JNDI, Portlet, SIB, Servlet, Servlet Filter oraz Web Services. 5. W kolejnym polu Poziom śledzenia ( Trace level ) wybierz z listy opcję określającą ilość zbieranych informacji: a. Brak (None): żadne dane nie będą zbierane (instrumentacja RM jest wyłączona). b. Przeskoki (Hops): zbieranie informacji o granicach procesów. Page 6 of 26

7 c. Debugowanie wydajności (Performance_debug): jak w poziomie Przeskoki ( Hops ) plus informacje o jednym dodatkowym, pierwszym poziomie wywołania serwletu wewnątrz procesu oraz komponentu Enterprise JavaBeans (EJB). d. Debugowanie (Debug): szczegółowe informacje wraz z czasami odpowiedzi dla wszystkich wywołań wewnątrz procesu. 6. W sekcji Docelowe miejsce pomiarów żądań ( Request Destination ) zaznacz gdzie mają być przesyłane dane RM: metrics a. Dzienniki standardowe (Standard Logs): rekordy RM będą zapisywane do pliku SystemOut.log. b. Agent ARM (Application Response Measurement (ARM) agent): RM będzie wykorzystywał istniejącą infrastrukturę ARM poprzez wywołania wyspecyfikowanego poniżej agenta ARM. Jeśli wybierzesz tą opcję, powinieneś również podać dwa dodatkowe parametry: i. Typ agenta (Agent Type): wybierz spośród ARM40 oraz TIVOLI_ARM. ii. Nazwa klasy implementacji fabryki transakcji ARM (ARM transaction factory implementation class name): wartość wymagana jedynie, gdy wybierzesz powyżej opcję ARM40 wprowadź nazwę tej klasy dokładnie tak, jak jest określona w bibliotece użytkowej ARM. Uwaga: Przed uaktywnieniem infrastruktury ARM dla instrumentacji RM, musisz zainstalować agenta ARM oraz skonfigurować go z właściwymi wartościami ścieżek systemowych (path) oraz ścieżek do klas (classpath) zgodnie z instrukcją dostarczoną przez dostawcę ARM. 7. Zatwierdź swoje ustawienia konfiguracyjne klikając przycisk Zastosuj (Apply). Rysunek 3. Strona Web do konfiguracji Pomiarów żądań (Request Metrics) w konsoli administracyjnej Serwera Procesów. Page 7 of 26

8 Typowe ustawienia konfiguracyjne dla pomiarów wydajności aplikacji Serwera Procesów są następujące (patrz Rysunek 3): Zaznaczone pole wyboru Przygotuj serwery na zbieranie pomiarów żądań (Prepare servers for request metrics collection). Opcja Komponenty do instrumentacji (Components to be instrumented) ustawiona na Wszystko (All). W polu Poziom śledzenia (Trace level) wybrana opcja Debugowanie (Debug). W sekcji Docelowe miejsce pomiarów żądań (Request metrics Destination) zaznaczone pole wyboru Dzienniki standardowe (Standard Logs) oraz niezaznaczone pole Agent ARM (Application Response Measurement (ARM) agent). Powyższe wartości ustawień konfiguracyjnych są używane w przykładach pomiarów RM prezentowanych dalej w artykule. Opcjonalna konfiguracja Request Metrics filtracja W przypadku badania niektórych specyficznych problemów wydajnościowych jest potrzebna głębsza i bardziej szczegółowa analiza ograniczona jedynie do niektórych elementów śledzonej aplikacji. W takiej sytuacji możesz skorzystać z oferowanego przez narzędzie RM dodatkowego mechanizmu filtracji. Jeśli jest on włączony, dane pomiarów żądań będą generowane jedynie dla tych przychodzących zapytań, które Page 8 of 26

9 spełniają określone kryteria filtrowania. Gdy jest aktywnych naraz kilka wartości filtrów RM, dane żądanie będzie przepuszczane, o ile jest pasuje przynajmniej do jednej wartości. Aby określić, które filtry mają być śledzone, przejdź do strony filtrów RM poprzez łącze Filtry (Filters) pod opcją Właściwości dodatkowe (Additional Properties) i skonfiguruj filtrowanie dla dowolnie wybranej kategorii spośród pięciu predefiniowanych: EJB, JMS, SOURCE IP, URI oraz USŁUGI_WWW (WEB_SERVICES) - patrz Rysunek 4. Rysunek 4. Filtracja Request Metrics w konsoli administracyjnej Serwera Procesów strona kategorii filtrów. Filtrowanie według każdej z kategorii może być włączane bądź też wyłączne indywidualnie. Aby uaktywnić filtrację dla danej kategorii, przejdź do strony konfiguracyjnej tej kategorii i zaznacz pole wyboru Włącz (Enable) patrz Rysunek 5. Rysunek 5. Filtracja Request Metrics w konsoli administracyjnej Serwera Procesów włączanie kategorii filtrów. Page 9 of 26

10 Następnie w wybranej kategorii filtru powinieneś określić wartości filtrów, które zostaną zastosowane do selekcji nadchodzących żądań. Wszystkie aktualnie zdefiniowane wartości w formacie charakterystycznym dla danej kategorii filtracji wyświetlane są na stronie konfiguracyjnej Wartości filtru (Filter Values) patrz Rysunek 6. Rysunek 6. Filtracja Request Metrics w konsoli administracyjnej Serwera Procesów strona wartości filtrów. Podobnie jak w przypadku kategorii filtrów, również filtrowanie według każdej z wartości w danej kategorii może być kontrolowane indywidualnie poprzez stronę konfiguracyjną danej wartości. Przykładowo dla filtrowania nadchodzących zapytań w kategorii adresu źródłowego IP (SOURCE IP) dla adresu , wykonaj następujące kroki: Page 10 of 26

11 1. Na stronie Filtry pomiarów żądań ( Request Metrics Filter ) kliknij łącze kategorii SOURCE IP. 2. Kliknij łącze Wartość filtru (Filter Values) w sekcji Właściwości dodatkowe. 3. Kliknij przycisk Nowy (New). 4. Wpisz do pola Wartość ( Value ) i zaznacz pole wyboru Włącz filtr (Enable filter), następnie zatwierdź konfigurację przyciskiem Zastosuj (Apply). 5. Wróć do strony konfiguracyjnej kategorii SOURCE IP. 6. Zaznacz pole wyboru Włącz (Enable) w sekcji Właściwości ogólne i zatwierdź konfigurację przyciskiem Zastosuj (Apply). 7. Zatwierdź zmiany w konfiguracji głównej Serwera Procesów klikając na łącze Zapisz (Save). Procedura testowa dla pomiarów wydajności aplikacji Serwera Procesów z użyciem narzędzia Request Metrics Na pierwszy rzut oka wydaje się, że przeprowadzenie pomiarów wydajności aplikacji dla Serwera Procesów z użyciem narzędzia Request Metrics jest banalnie proste potrzebne jest do tego jedynie odpowiednio skonfigurowane środowisko Serwera Procesów z zainstalowaną w nim aplikacją będącą celem testów oraz dowolne narzędzie do przesyłania testowych żądań. Jednak należy mieć na uwadze, że w porównaniu z innymi rodzajami pomiarów wydajności, które dostarczają statystyk uśrednionych, pomiary z użyciem narzędzia Request Metrics, z natury służącego do śledzenia pojedynczych transakcji, są znacznie bardziej wrażliwe nie tylko na warunki panujące w środowisku pomiarowym Serwera Procesów, ale również na zachodzące w nim zdarzenia przypadkowe. Dlatego też w celu upewnienia się, że wyniki pojedynczych pomiarów są wiarygodne i reprezentatywne dla badanej aplikacji, należy w procedurze pomiarowej zastosować podejście metodyczne, podobne do opisanej poniżej i wypracowanej doświadczalnie procedury testowej. Zawiera ona nie tylko szczegółowy opis zmian konfiguracyjnych przeprowadzanych w środowisku Serwera Procesów, ale uwzględnia także dodatkowe aspekty takie jak: Przygotowanie niezbędnych narzędzi i testowych danych wejściowych, Zapewnienie stabilnych i wiarygodnych warunków pomiaru w docelowym środowisku wykonawczym Serwera Procesów, Wyselekcjonowanie wyników pomiarów RM z plików systemowych dla następującej po pomiarach fazie ich analizy. dzienników Przygotowanie środowiska testowego Zalecaną architekturą środowiska testowego jest jego podział na dwa odseparowane komponenty: 1. Stacja robocza (zwana dalej również źródłową stacja roboczą) z zainstalowanym narzędziem do wysyłania żądań do testowanej złożonej aplikacji Serwera Procesów. Jako że w poniższych rozważaniach Page 11 of 26

12 uwzględniono jedynie eksport typu Web Service (WS) zgodnie z wcześniej uczynionym założeniem, wszystkie żądania będą nadsyłane w formie komunikatów SOAP odpowiadających udostępnionym interfejsom WS opisanym poprzez pliki WSDL. 2. Maszynę (nazywaną dalej serwerem docelowym) ze środowiskiem wykonawczym Serwera Procesów z zainstalowaną w nim testowaną złożoną aplikacją. Maszyna ta może być: Serwerem autonomicznym ( standalone server ) - najprostsze środowisko Serwera Procesów, Dedykowanym serwerem aplikacyjnym stanowiącym część klastra Serwera Procesów w złożonej topologii architektury rozwiązania Serwera Procesów. W celu uniknięcia wpływu zjawisk związanych z przesyłem danych w sieci komputerowej, najlepszym rozwiązaniem jest ulokowanie obu maszyn w tym samym segmencie sieci i połączenie ich za pomocą medium zapewniającego minimalne opóźnienie sygnału. Podstawowa funkcjonalność narzędzia zainstalowanego na źródłowej stacji roboczej sprowadza się głównie do wysyłania testowych komunikatów SOAP do określonego punktu końcowego Web Services, a więc można wybrać dowolne z wielu dostępnych narzędzi oprogramowania typu open-source, które zazwyczaj dostarczają znacznie bardziej wyrafinowaną funkcjonalność dodatkową. Ze względu na to, że narzędzie to może być również użyteczne dla innych czynności związanych z pomiarem wydajności takich jak wyznaczanie przepustowości czy czasów odpowiedzi, sensowne jest dobranie sprawdzonego i szeroko wykorzystywanego w branży narzędzia, które dodatkowo zapewnia określony stopień zautomatyzowania testów funkcjonalnych i testów obciążenia, tak jak wymienione poniżej następujące produkty open-source: SoapUI firmy Eviware (dowolny system operacyjny - język Java) TestMaker firmy PushToTest (dowolny system operacyjny - język Java) WebInject (dowolny system operacyjny język skryptowy Pearl) JMeter firmy Apache (dowolny system operacyjny - język Java) Chociaż wszystkie te narzędzia zapewniają pierwszorzędne wsparcie dla testowania funkcjonalności i efektywności usług sieciowych, doświadczenia autora skłaniają do sugestii skorzystania z produktu SoapUI firmy Eviware. Oprócz podstawowych cech tego narzędzia służących rozpoznawaniu, wywoływaniu i tworzeniu Web Services, jak również ich do ich funkcjonalnego i obciążeniowego testowania, SoapUI umożliwia ich symulacje i tworzenie imitacji. Dodatkowo zapewnia ono silne wsparcie języka skryptowego i kilka pomocnych narzędzi linii poleceń, które znacząco ułatwiają automatyzację testów. Poniżej przedstawiono kilka kroków związanych z przygotowaniem pomiarów wydajności z użyciem RM, w której zastosowano oprogramowanie SoapUI w wersji 2.5 jako przykładowe narzędzie do wykonania operacji przeprowadzanych na źródłowej stacji roboczej. Jeśli zamiast SoapUI zostanie użyte inne podobne narzędzie, to w opisanej procedurze należy podjąć odpowiednie równoważne działania dostępne w zastosowanym narzędziu. Page 12 of 26

13 Aby przygotować źródłową stację roboczą z zainstalowanym oprogramowaniem SoapUI do pomiarów wydajności aplikacji Serwera Procesów z użyciem RM, należy wykonać następujące kroki: 1. Utwórz nowy projekt i dodaj do niego plik WSDL związany z tym interfejsem Web Service udostępnianym przez aplikację Serwera Procesów, poprzez który aplikacja ma zostać przetestowana. Zaznacz opcję Create sample request for all operations w celu ułatwienia przygotowania żądań testowych. 2. Wybierz jedno z wygenerowanych żądań przykładowych dla danej operacji testowanego serwisu, a następnie: a. Przygotuj dedykowane żądanie testowe poprzez edycję utworzonego szablonu komunikatu SOAP, b. Sprawdź i w razie potrzeby zmień adres punktu końcowego WS (nazwę serwera lub jego numer IP oraz wartość portu HTTP) tak, aby wskazywał na serwer docelowy i testowaną aplikację, c. Wyślij żądanie testowe do aplikacji Serwera Procesów, d. Sprawdź poprawność otrzymanej odpowiedzi. 3. Utwórz przypadek testowy ( TestCase ) dla danej operacji interfejsu WS: a. Dodaj zweryfikowane żądanie testowe do przypadku testowego. Jeśli zestaw testowy ( TestSuite ) nie istnieje, to zostanie automatycznie wygenerowany w kreatorze wybierz domyślne opcje. b. Sprawdź asercje dodane do nowoutworzonego kroku testowego ( TestStep ) i uzupełnij je innymi asercjami niezbędnymi do automatycznej walidacji odpowiedzi. c. Pozostając w danym kroku testowym, wyślij ponownie żądanie i sprawdź otrzymaną odpowiedź w stosunku do ustawionych wcześniej asercji. 4. Przygotuj w podobny sposób kolejne żądania WS dla pozostałych operacji używanych w przypadkach pomiarowych, zgodnie z krokami 2 i 3 powyżej. Oprócz sprawdzenia funkcjonalnej i konfiguracyjnej poprawności zachowania się aplikacji Serwera Procesów z punktu widzenia konsumenta Web Services, niezbędne jest również dokładne zweryfikowanie poprawności operacyjnej aplikacji w środowisku wykonawczym Serwera Procesów. Należy przeglądnąć pliki dzienników systemowych serwera docelowego pod kątem występowania w nich błędów lub innych rekordów wskazujących na zagadnienia, które powinny zostać rozwiązane przed rozpoczęciem właściwej procedury testowej. Przygotowanie danych wejściowych Zgodnie z zaprojektowaną logiką biznesową testowanej złożonej aplikacji Serwera Procesów, nie wszystkie jej komponenty i moduły muszą być zaangażowane w dany przebieg programu. Na przykład dla aplikacji o diagramie przedstawionym na Rysunku 1 może istnieć scenariusz, w którym na skutek logiki zawartej w module BPEL1_MOD jedynie niektóre wartości pól wejściowych obiektów biznesowych powodują wywołanie modułu Output2_MED. Również reguły biznesowe zawarte w module BRules1_MOD mogą determinować wyznaczenie konkretnych adresów Page 13 of 26

14 punktów końcowych serwisów udostępnianych przez współpracujące systemy wewnętrzne. Dlatego też dla żądań zawierających różne dane wejściowe oraz dla różnych bieżących wartości reguł biznesowych w środowisku wykonawczym Serwera Procesów, możemy zaobserwować zróżnicowane zaangażowanie modułów uczestniczących w danym przebiegu programu. W konsekwencji wyniki pomiarów czasów odpowiedzi aplikacji mogą się znacząco różnić. Z powyższych rozważań wynika, że dane wejściowe żądania dla wykonywanych testów mogą wyznaczać ściśle określony przebieg programu, przekazując dane wyłącznie poprzez te komponenty i moduły aplikacji, które zostały przewidziane do pomiarów RM. Dlatego w większości przypadków zamiast pojedynczego żądania, należy przygotować zestaw żądań z odpowiednimi wartościami pól danych, które odzwierciedlają różne zaplanowane scenariusze przypadków użycia. W tej sytuacji dedykowane narzędzia stanowią wręcz nieocenioną pomoc na przykład poprzez wspomniane wyżej oprogramowanie SoapUI można sprawnie zorganizować dane wejściowe poprzez utworzenie indywidualnych żądań w postaci komunikatów SOAP w ramach przypadków testowych ( TestCases ), grupowanych poprzez zestawy testowe ( TestSuites ), co idealnie wpisuje się w potrzeby pomiarów z użyciem Request Metrics. Stabilizacja środowiska testowego Aby uzyskać wiarygodne wyniki pomiarów RM, niezbędne jest przeprowadzenie testowej procedury w stabilnych warunkach operacyjnych panujących w środowisku serwera docelowego. Taka stabilność oznacza po prostu, że większość realizowanych automatycznie wewnętrznych procesów związanych z zadaniami zarządzania środowiskiem wykonawczym takimi jak ładowanie modułów, wstępna kompilacja kodów skryptowych, inicjalizacja zasobów bazodanowych, pul połączeń, itp., jest już zakończona lub została poprawnie sfinalizowana. W przeciwnym wypadku wszystkie te procesy pracujące w środowisku serwera docelowego w momencie startu procedury pomiarów RM mogą wpływać na ich wyniki wnosząc rodzaj błędu systematycznego. W tej sytuacji pożądany stan ustalony serwera docelowego można osiągnąć poprzez wprowadzenie przed rozpoczęciem właściwych pomiarów tak zwanego okresu wygrzewania (warm-up), w którym do testowanej aplikacji wysyłane są takie same wejściowe żądania jak w procedurze pomiarowej RM, ale nie wykonuje się w tym czasie rejestracji danych. Długość tego okresu powinna być dobrana do potrzeb danej aplikacji, z uwzględnieniem wykorzystywanych przez nią zasobów i zależności od elementów środowiska. Prawidłowo wyznaczony okres wygrzewania zapewnia powtarzalne wyniki pomiarów RM zgrupowane wokół estymatorów wartości uśrednionych z akceptowalną wariancją estymatorów. Praktyczne przeprowadzenie wygrzewania dla środowiska docelowego aplikacji Serwera Procesów z wykorzystaniem narzędzia SoapUI i jego funkcjonalności testów obciążenia ( LoadTest ) może być zrealizowane w następujących krokach: 1. Uruchom program SoapUI na źródłowej stacji roboczej. 2. W lewym panelu wybierz odpowiedni zestaw testowy ( TestSuite ) oraz przypadek testowy ( TestCase ) przygotowany dla testu pomiarowego RM (patrz Rysunek 7). Page 14 of 26

15 3. Uruchom wstępny test przebiegu aplikacji poprzez wysłanie pojedynczego żądania SOAP do serwera docelowego: a. Kliknij dwukrotnie na nazwie przygotowanego żądania SOAP w obrębie kroków testowych ( Test Steps ) zestawu testowego ( TestSuite ), aby otworzyć okienko żądania. b. Kliknij ikonkę Submit. c. Po otrzymaniu odpowiedzi sprawdź jej poprawność w stosunku do asercji zdefiniowanych dla danego kroku testowego. Nawet jeśli poprawność otrzymanej odpowiedzi nie budzi zastrzeżeń, sprawdź dodatkowo pliki dzienników systemowych (SystemOut.log) na serwerze docelowym, czy nie pojawiły się w nich błędy lub innych rekordy wskazujące na zagadnienia wymagające rozwiązania przed rozpoczęciem właściwej procedury tesowej. Jeśli nie ma takich wpisów, przejdź do następnego kroku. 4. Kliknij dwukrotnie na zdefiniowanym dla Twojego scenariusza testowego teście obciążenia ( LoadTest ) w celu otwarcia okienka konfiguracyjnego i ustaw parametry scenariusza. Zalecane są dla nich następujące wartości: Limit= 60 Seconds, Threads= 1, Strategy= Simple, Test Delay= 0, Random= 0.0 (patrz Rysunek 7). 5. Uruchom scenariusz testowy poprzez kliknięcie ikonki Run (zielony trójkącik w lewym górnym rogu okienka). Po jego zakończeniu, powtórz tą samą akcję przynajmniej jeszcze dwa lub nawet więcej razy w celu ustabilizowania warunków pracy środowiska serwera docelowego. Każdorazowo po zakończeniu uruchomionego scenariusza, porównaj obliczane przez narzędzie SoapUI wartości wybranych statystyk pomiarowych (wartość średnia czasu odpowiedzi avg oraz przepustowość tps ) z wartościami uzyskanymi dla scenariuszy poprzednich. Powtarzalne podobne liczby będą świadczyć o tym, że stan ustalony na serwerze docelowym został osiągnięty. Rysunek 7. Wykorzystanie funkcjonalności testów obciążenia narzędzia soapui do stabilizacji środowiska testowego. Page 15 of 26

16 Na zakończenie, a ciągle jeszcze przed uruchomieniem pomiarów RM, należy upewnić się, że serwer docelowy nie jest zaangażowany w inne działania, takie jak obsługa żądań innych klientów czy też wykonywanie jakiś mocno obciążających zadań systemowych, ponieważ w takiej sytuacji serwer nie będzie w stanie zapewnić swojej maksymalnej wydajności podczas przeprowadzania testów. Rzeczywiste bieżące obciążenie serwera docelowego można sprawdzić poprzez proste monitorowanie zasobów systemowych fizycznej maszyny z wykorzystaniem narzędzi wbudowanych w system operacyjny, takich jak polecenie top w systemie Unix, polecenie topas dla systemu AIX lub też aplikację Task Manager w systemach Windows. Wykonywanie testu pomiarowego Request Metrics Ostatecznie po zakończeniu przygotowania środowiska testowego oraz potwierdzeniu bieżących warunków jego pracy, można przystąpić do właściwych pomiarów RM dla testowanej aplikacji Serwera Procesów. Załóżmy, że chcemy uzyskać szczegółowy obraz przepływu komunikatów przez wszystkie komponenty aplikacji. W tym przypadku należy przyjąć typowe ustawienia konfiguracyjne instrumentacji RM na serwerze docelowym (patrz Rysunek 3 w podrozdziale Ogólna konfiguracja narzędzia Request Metrics ), których dokonuje się w konsoli administracyjnej ISC: 1. Zaznacz pole wyboru Przygotuj serwery na zbieranie pomiarów żądań (Prepare servers for request metrics collection). Page 16 of 26

17 2. Ustaw opcję Komponenty do instrumentacji (Components to be instrumented) na Wszystko (All). 3. W polu Poziom śledzenia (Trace level) wybierz opcję Debugowanie (Debug). 4. W sekcji Docelowe miejsce pomiarów żądań (Request metrics Destination) zaznacz pole wyboru Dzienniki standardowe (Standard Logs) oraz nie zaznaczaj pola Agent ARM (Application Response Measurement (ARM) agent). 5. Kliknij przycisk Apply (Zastosuj), aby zatwierdzić wprowadzone zmiany, a następnie potwierdź zapisanie aktualnej konfiguracji. W tym początkowym stadium pomiarów RM z reguły nie jest potrzebne stosowanie filtracji RM, chociaż ta funkcjonalność może być pożyteczna w przypadku napotkania jakiś problemów wydajnościowych. Ponieważ rekordy RM będą zapisywane w standardowych plikach dzienników Serwera Procesów (pliki SystemOut.log), należy dodatkowo sprawdzić aktualną konfigurację związaną z dziennikami JVM w środowisku serwera docelowego, aby upewnić się, że żadne dane pomiarowe nie zostaną utracone. Taka sytuacja mogła by mieć miejsce w przypadku pozostawienia domyślnych ustawień Rotacja pliku dziennika ( Log File Rotation ) z wartością Wielkość pliku ( File Size ) równą 1 MB oraz wartością 1 dla ilości historycznych plików dziennika. Rekomendowane wartości konfiguracyjne są następujące: Zaznaczona opcja wyboru Rotacja pliku dziennika - Wielkość pliku (Log File Rotation File Size), Wielkość maksymalna (Maximum Size) ustawiona na 5 MB. Maksymalna liczba historycznych plików dzienników Number of Historical Log Files) ustawiona na 10. (Maximum Wartości te można skonfigurować poprzez konsolę administracyjną ISC, na przykład poprzez ścieżkę: Rozwiązywanie problemów -> Dzienniki i dane śledzenia -> <nazwa_serweraprocesów> -> Dzienniki maszyny JVM (Troubleshooting -> Logging and Tracing -> <your_processserver_name> -> JVM Logs) Teraz pozostaje już tylko uruchomienie narzędzia wybranego do wysyłania żądań wejściowych do testowanej aplikacji Serwera Procesów i rozpoczęcie transmisji przygotowanego komunikatu. Po otrzymaniu odpowiedzi należy powtórzyć tą samą akcję przynajmniej dwukrotnie, aby uzyskać próbkę statystyczną dla danego przypadku testowego. W oparciu o narzędzie SoapUI powyższe działanie można wykonać mieć następujący przebieg: Przejdź do wybranego zestawu testowego ( TestSuite ), Wybierz odpowiedni przypadek testowy ( TestCase ), Page 17 of 26

18 Kliknij dwukrotnie na określonym żądaniu SOAP w obrębie kroku testowego ( Test Steps ) i wyślij to żądanie do zdefiniowanego poprzez adres URL punktu końcowego. Po otrzymaniu odpowiedzi, obserwuj jej walidację w stosunku do przyjętych asercji (zielona kropka oznacza poprawną walidację) oraz czas odpowiedzi (patrz Rysunek 8). Dzięki tym wskaźnikom możesz łatwo porównywać różne przypadki testowe. Podobne czasy odpowiedzi dla kolejno wysyłanych żądań wskazują na to, że pomiary przebiegają prawidłowo. Rysunek 8. Wysyłanie żądań do aplikacji Serwera Procesów poprzez narzędzie soapui Ponieważ najprawdopodobniej nie będzie potrzeby dalszego zbierania danych RM po zakończeniu procedury pomiarowej, należy dezaktywować tą funkcję poprzez konsolę administracyjną ISC serwera docelowego na stronie konfiguracyjnej Request Metrics (patrz Rysunek 3). Odbywa się to poprzez zmianę ustawienia opcji Komponenty do instrumentacji (Components to be instrumented) z wartości Wszystko (All) na wartość Brak (None), a następnie zatwierdzenie zmiany przyciskiem Apply (Zastosuj). Page 18 of 26

19 Wyselekcjonowanie danych Request Metrics z plików dzienników SystemOut Może się zdarzyć, że rekordy RM znajdą się nie tylko w najbardziej aktualnym pliku dziennika o SystemOut.log, ale będą rozproszone w innych historycznych plikach dzienników SystemOut_*.log. Przyczynami takiej sytuacji mogą być: Duża ilość danych RM gromadzonych podczas pomiarów testowych, Bieżąca konfiguracja plików dzienników JVM dla Serwera Procesów (patrz podrozdział Wykonywanie testu pomiarowego Request Metrics ) Wielkość pliku SystemOut.log tuż przed rozpoczęciem pomiaru testowego. Inny problem związany z analizą wyników pomiaru RM może dotyczyć faktu, iż rekordy RM stanowią w zasadzie jeden rodzaj z całej gamy różnorodnego typu innych wpisów znajdujących się w dzienniku systemowym SystemOut.log. Aby więc zawęzić analizę wyłącznie do zebranych rekordów RM, należy wyselekcjonować je z plików dziennika. Bazując na podejściu zaproponowanym przez Ken Gottry ego w [2] i starając się wykorzystywać ogólnie dostępne i standardowe narzędzia wszędzie, gdzie tylko to jest możliwe, rekomendowane jest zastosowanie do powyższego zadania narzędzia o nazwie grep, mającego swój rodowód w systemie Unix (ale również oferowanego w wielu wersjach i odmianach dla systemów Windows). Wybór tego narzędzia do wstępnego przetworzenia plików dzienników SystemOut_*.log w celu wyselekcjonowania z nich rekordów RM został podyktowany następującymi względami: Każdy rekord RM w danym pliku SystemOut_*.log jest wyróżniony ciągiem znaków PMRM0003I (patrz Rysunek 2), co stwarza możliwość ich wyszukania w pliku tekstowym poprzez znalezienie wierszy zgodnych ze wyspecyfikowanym wzorcem ta cecha stanowi właśnie podstawową funkcjonalność polecenia grep. Rezultatem polecenia grep są po prostu wiersze tekstu zawierające ciąg znaków odpowiadający zadanemu wzorcowi, które można łatwo przekierować do innego pliku wynikowego. Polecenie grep może przeszukiwać jeden lub więcej plików wejściowych. Gdy istnieją dopasowania do wzorca w wielu plikach wejściowych, grep dodaje na początku znalezionego wiersza unikatowy łańcuch w postaci nazwa_pliku:, co pozwala na bezpośrednią identyfikację źródłowego pliku dla danego wiersza. Na przykład w celu przygotowania nowego zbioru danych o nazwie RMrecords.txt zawierającego wyłącznie rekordy RM wyselekcjonowane z wielu plików SystemOut_*.log Serwera Procesów, należy wprowadzić w katalogu /logs tego serwera następującą komendę: grep "PMRM0003I" SystemOut*.log > RMrecords.txt Przykładową zawartość tak utworzonego pliku RMrecords.txt ukazano na Rysunku 9. Rysunek 9. Przykładowa zawartość nowego pliku danych zawierającego wyłącznie rekordy RM Page 19 of 26

20 Przygotowany w powyższy sposób plik danych gromadzi wyniki pomiarów RM w tekstowym formacie wygodnym do dalszego przetwarzania przy użyciu innych popularnych narzędzi jak skrypty AWK proponowane w [2], arkusze kalkulacyjne, niestandardowe programy przygotowane w dowolnych językach programowania lub też specjalnie przygotowanego przez autora programu Java opisanego szczegółowo w kolejnym rozdziale. Przetwarzanie wyników pomiarów Request Metrics Jak wspomniano na początku artykułu, najbardziej pożądanym rezultatem analizy pomiarów RM jest przedstawienie obrazu wszystkich transakcji zainicjowanych podczas wykonanego testu, który musi opierać się o dane korelacyjne zawarte w rekordach RM. Jedną z wielu możliwych wizualizacji jest drzewo logiczne reprezentujące postęp żądania przechodzącego przez komponenty aplikacji Serwera Procesów. Dla tego rodzaju widoku hierarchicznej struktury danych można wykorzystać dedykowane komponenty wizualne popularnych pakietów oprogramowania. Na przykład dla języka Java pakiet Swing zawiera klasę JTree, a w związanym ze środowiskiem Eclipse pakiecie SWT (Standard Widget Toolkit) możemy znaleźć widżet Tree. Niezależnie od decyzji związanej z wyborem komponentów wizualnych zastosowanych w tworzonej aplikacji niestandardowej do zobrazowania wyników analizy pomiarów RM, wszystkie wpisy rekordów RM znajdujące się w pliku wejściowym muszą wcześniej zostać przetworzone i odpowiednio ze sobą skorelowane. Aby zatem przedstawić wyniki pomiarów RM w formie widoku drzewa, niestandardowa aplikacja powinna realizować następujące operacje: Page 20 of 26

Rozdział ten zawiera informacje na temat zarządzania Modułem Modbus TCP oraz jego konfiguracji.

Rozdział ten zawiera informacje na temat zarządzania Modułem Modbus TCP oraz jego konfiguracji. 1 Moduł Modbus TCP Moduł Modbus TCP daje użytkownikowi Systemu Vision możliwość zapisu oraz odczytu rejestrów urządzeń, które obsługują protokół Modbus TCP. Zapewnia on odwzorowanie rejestrów urządzeń

Bardziej szczegółowo

Materiały oryginalne: ZAWWW-2st1.2-l11.tresc-1.0kolor.pdf. Materiały poprawione

Materiały oryginalne: ZAWWW-2st1.2-l11.tresc-1.0kolor.pdf. Materiały poprawione Materiały oryginalne: ZAWWW-2st1.2-l11.tresc-1.0kolor.pdf Materiały poprawione Rozwiązanie zadania w NetBeans IDE 7.4: Jarosław Ksybek, Adam Miazio Celem ćwiczenia jest przygotowanie prostej aplikacji

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane aplikacje internetowe - laboratorium

Zaawansowane aplikacje internetowe - laboratorium Zaawansowane aplikacje internetowe - laboratorium Web Services (część 3). Do wykonania ćwiczeń potrzebne jest zintegrowane środowisko programistyczne Microsoft Visual Studio 2005. Ponadto wymagany jest

Bardziej szczegółowo

1 Moduł E-mail. 1.1 Konfigurowanie Modułu E-mail

1 Moduł E-mail. 1.1 Konfigurowanie Modułu E-mail 1 Moduł E-mail Moduł E-mail daje użytkownikowi Systemu możliwość wysyłania wiadomości e-mail poprzez istniejące konto SMTP. System Vision może używać go do wysyłania informacji o zdefiniowanych w jednostce

Bardziej szczegółowo

1 Moduł Inteligentnego Głośnika 3

1 Moduł Inteligentnego Głośnika 3 Spis treści 1 Moduł Inteligentnego Głośnika 3 1.1 Konfigurowanie Modułu Inteligentnego Głośnika........... 3 1.1.1 Lista elementów Modułu Inteligentnego Głośnika....... 3 1.1.2 Konfigurowanie elementu

Bardziej szczegółowo

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC.

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC. 1 Moduł OPC Moduł OPC pozwala na komunikację z serwerami OPC pracującymi w oparciu o model DA (Data Access). Dzięki niemu można odczytać stan obiektów OPC (zmiennych zdefiniowanych w programie PLC), a

Bardziej szczegółowo

Na komputerach z systemem Windows XP zdarzenia są rejestrowane w trzech następujących dziennikach: Dziennik aplikacji

Na komputerach z systemem Windows XP zdarzenia są rejestrowane w trzech następujących dziennikach: Dziennik aplikacji Podgląd zdarzeń W systemie Windows XP zdarzenie to każde istotne wystąpienie w systemie lub programie, które wymaga powiadomienia użytkownika lub dodania wpisu do dziennika. Usługa Dziennik zdarzeń rejestruje

Bardziej szczegółowo

Narzędzia i aplikacje Java EE. Usługi sieciowe Paweł Czarnul pczarnul@eti.pg.gda.pl

Narzędzia i aplikacje Java EE. Usługi sieciowe Paweł Czarnul pczarnul@eti.pg.gda.pl Narzędzia i aplikacje Java EE Usługi sieciowe Paweł Czarnul pczarnul@eti.pg.gda.pl Niniejsze opracowanie wprowadza w technologię usług sieciowych i implementację usługi na platformie Java EE (JAX-WS) z

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA RELACJAMI Z KLIENTEM CRM7

SYSTEM ZARZĄDZANIA RELACJAMI Z KLIENTEM CRM7 SYSTEM ZARZĄDZANIA RELACJAMI Z KLIENTEM CRM7 Administracja instrukcja Panel administracyjny jest dostępny z menu po lewej stronie ekranu. Użytkownicy bez uprawnień administracyjnych mają tylko możliwość

Bardziej szczegółowo

KASK by CTI. Instrukcja

KASK by CTI. Instrukcja KASK by CTI Instrukcja Spis treści 1. Opis programu... 3 2. Pierwsze uruchomienie... 4 3. Okno główne programu... 5 4. Konfiguracja atrybutów... 6 5. Nadawanie wartości atrybutom... 7 6. Wybór firmy z

Bardziej szczegółowo

1 Moduł Modbus ASCII/RTU

1 Moduł Modbus ASCII/RTU 1 Moduł Modbus ASCII/RTU Moduł Modbus ASCII/RTU daje użytkownikowi Systemu Vision możliwość komunikacji z urządzeniami za pomocą protokołu Modbus. Moduł jest konfigurowalny w taki sposób, aby umożliwiał

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do programowania w języku Visual Basic. Podstawowe instrukcje języka

Wprowadzenie do programowania w języku Visual Basic. Podstawowe instrukcje języka Wprowadzenie do programowania w języku Visual Basic. Podstawowe instrukcje języka 1. Kompilacja aplikacji konsolowych w środowisku programistycznym Microsoft Visual Basic. Odszukaj w menu startowym systemu

Bardziej szczegółowo

Jarosław Kuchta Administrowanie Systemami Komputerowymi. Internetowe Usługi Informacyjne

Jarosław Kuchta Administrowanie Systemami Komputerowymi. Internetowe Usługi Informacyjne Jarosław Kuchta Internetowe Usługi Informacyjne Komponenty IIS HTTP.SYS serwer HTTP zarządzanie połączeniami TCP/IP buforowanie odpowiedzi obsługa QoS (Quality of Service) obsługa plików dziennika IIS

Bardziej szczegółowo

VinCent Administrator

VinCent Administrator VinCent Administrator Moduł Zarządzania podatnikami Krótka instrukcja obsługi ver. 1.01 Zielona Góra, grudzień 2005 1. Przeznaczenie programu Program VinCent Administrator przeznaczony jest dla administratorów

Bardziej szczegółowo

procertum CLIDE Client 2.1 wersja 1.0.2

procertum CLIDE Client 2.1 wersja 1.0.2 Instrukcja obsługi kwalifikowany znacznik czasu do użycia z procertum SmartSign 3.2 procertum CLIDE Client 2.1 wersja 1.0.2 Spis treści 1. INSTALACJA OPROGRAMOWANIA... 3 2. URUCHOMIENIE APLIKACJI... 8

Bardziej szczegółowo

Instalacja sieciowa Autodesk AutoCAD oraz wertykali

Instalacja sieciowa Autodesk AutoCAD oraz wertykali Instalacja sieciowa Autodesk AutoCAD oraz wertykali Łukasz Kuras Licencja sieciowa w przypadku produktów Autodesk rozdzielana jest za pomocą odpowiedniego oprogramowania zwanego Menedżerem licencji sieciowej.

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Modeler Social Network Analysis 16 podręcznik instalowania i konfigurowania

IBM SPSS Modeler Social Network Analysis 16 podręcznik instalowania i konfigurowania IBM SPSS Modeler Social Network Analysis 16 podręcznik instalowania i konfigurowania Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do programu IBM SPSS Modeler Social Network Analysis.............. 1 IBM SPSS

Bardziej szczegółowo

Deduplikacja danych. Zarządzanie jakością danych podstawowych

Deduplikacja danych. Zarządzanie jakością danych podstawowych Deduplikacja danych Zarządzanie jakością danych podstawowych normalizacja i standaryzacja adresów standaryzacja i walidacja identyfikatorów podstawowa standaryzacja nazw firm deduplikacja danych Deduplication

Bardziej szczegółowo

11. Rozwiązywanie problemów

11. Rozwiązywanie problemów 11. Rozwiązywanie problemów Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pokaŝą, jak rozwiązywać niektóre z problemów, jakie mogą pojawić się podczas pracy z komputerem. Windows XP został wyposaŝony w kilka mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Przykłady i kursy Wersja 7 Wydanie 5. Przykładowy kurs rekrutacji dla produktu IBM Process Designer

Przykłady i kursy Wersja 7 Wydanie 5. Przykładowy kurs rekrutacji dla produktu IBM Process Designer Przykłady i kursy Wersja 7 Wydanie 5 Przykładowy kurs rekrutacji dla produktu IBM Process Designer ii Hiring Sample Podręczniki w formacie PDF oraz Centrum informacyjne Podręczniki w formacie PDF zostały

Bardziej szczegółowo

Data wydania: 2013-06-12. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Data wydania: 2013-06-12. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Wersja 1.0 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Tytuł dokumentu: Dokumentacja dla administratora strony

Bardziej szczegółowo

S P I S T R E Ś C I. Instrukcja obsługi

S P I S T R E Ś C I. Instrukcja obsługi S P I S T R E Ś C I Instrukcja obsługi 1. Podstawowe informacje o programie.................................................................................... 2 2. Instalacja programu.....................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji funkcji skanowania

Instrukcja konfiguracji funkcji skanowania Instrukcja konfiguracji funkcji skanowania WorkCentre M123/M128 WorkCentre Pro 123/128 701P42171_PL 2004. Wszystkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie bez zezwolenia przedstawionych materiałów i informacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM TESTOWY LCWIN.EXE OPIS DZIAŁANIA I INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA

PROGRAM TESTOWY LCWIN.EXE OPIS DZIAŁANIA I INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA EGMONT INSTRUMENTS PROGRAM TESTOWY LCWIN.EXE OPIS DZIAŁANIA I INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA EGMONT INSTRUMENTS tel. (0-22) 823-30-17, 668-69-75 02-304 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 141/90 fax (0-22) 659-26-11

Bardziej szczegółowo

Ogranicz listę klasyfikacji budżetowych do powiązanych z danym kontem księgowym

Ogranicz listę klasyfikacji budżetowych do powiązanych z danym kontem księgowym Zależności i kontrola danych budżetowych w systemie Sz@rk FK 1. Wstęp Począwszy od wersji Sz@rk FK 2011 (11.03.30) wprowadzono do programu finansowoksięgowego nowe możliwości dotyczące kontrolowania poprawności

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Zaplecza epk w zakresie zarządzania tłumaczeniami opisów procedur, publikacji oraz poradników przedsiębiorcy

Instrukcja obsługi Zaplecza epk w zakresie zarządzania tłumaczeniami opisów procedur, publikacji oraz poradników przedsiębiorcy Instrukcja obsługi Zaplecza epk w zakresie zarządzania tłumaczeniami opisów procedur, publikacji oraz poradników przedsiębiorcy Spis treści: 1 WSTĘP... 3 2 DOSTĘP DO SYSTEMU... 3 3 OPIS OGÓLNY SEKCJI TŁUMACZENIA...

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 8 pawilon 119 tel. 0-22 853-48-56, 853-49-30, 607-98-95 fax 0-22 607-99-50 email: info@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 wersja 1.5 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ3

Bardziej szczegółowo

UNIFON podręcznik użytkownika

UNIFON podręcznik użytkownika UNIFON podręcznik użytkownika Spis treści: Instrukcja obsługi programu Unifon...2 Instalacja aplikacji Unifon...3 Korzystanie z aplikacji Unifon...6 Test zakończony sukcesem...9 Test zakończony niepowodzeniem...14

Bardziej szczegółowo

System Symfonia e-dokumenty

System Symfonia e-dokumenty System Symfonia e-dokumenty Konfiguracja Symfonia e-dokumenty Wersja 2012.1 Konfiguracja Symfonia e-dokumenty 2012.1 Instalacja Symfonia e-dokumenty 2012.1 Należy pamiętać, że na danym systemie operacyjnym

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED Podręcznik użytkownika Katowice 2010 Producent programu: KAMSOFT S.A. ul. 1 Maja 133 40-235 Katowice Telefon: (0-32) 209-07-05 Fax:

Bardziej szczegółowo

emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w sklepie internetowym PrestaShop (plugin dostępny w wersji ecommerce)

emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w sklepie internetowym PrestaShop (plugin dostępny w wersji ecommerce) emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w sklepie internetowym PrestaShop (plugin dostępny w wersji ecommerce) Zastosowanie Rozszerzenie to dedykowane jest sklepom internetowych zbudowanym w oparciu

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM. NetBeans. Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem.

WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM. NetBeans. Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem. WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM NetBeans Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem. VI 1. Uruchamiamy program NetBeans (tu wersja 6.8 ) 2. Tworzymy

Bardziej szczegółowo

Podręcznik Użytkownika LSI WRPO

Podręcznik Użytkownika LSI WRPO Podręcznik użytkownika Lokalnego Systemu Informatycznego do obsługi Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007 2013 w zakresie wypełniania wniosków o dofinansowanie Wersja 1 Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services

Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services Spis treści Podziękowania... xi Wprowadzenie... xiii Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services 1 Wprowadzenie do usług Reporting Services... 3 Platforma raportowania... 3 Cykl życia raportu...

Bardziej szczegółowo

KONFIGURACJA SERWERA USŁUG INTERNETOWYCH

KONFIGURACJA SERWERA USŁUG INTERNETOWYCH Zespół Szkół Technicznych w Suwałkach Pracownia Systemów Komputerowych Ćwiczenie Nr 23 KONFIGURACJA SERWERA USŁUG INTERNETOWYCH Opracował Sławomir Zieliński Suwałki 2013 Cel ćwiczenia Nabycie praktycznych

Bardziej szczegółowo

Problemy techniczne SQL Server

Problemy techniczne SQL Server Problemy techniczne SQL Server Co zrobić, jeśli program Optivum nie łączy się poprzez sieć lokalną z serwerem SQL? Programy Optivum, które korzystają z bazy danych umieszczonej na serwerze SQL, mogą być

Bardziej szczegółowo

Sposoby tworzenia projektu zawierającego aplet w środowisku NetBeans. Metody zabezpieczenia komputera użytkownika przed działaniem apletu.

Sposoby tworzenia projektu zawierającego aplet w środowisku NetBeans. Metody zabezpieczenia komputera użytkownika przed działaniem apletu. Sposoby tworzenia projektu zawierającego aplet w środowisku NetBeans. Metody zabezpieczenia komputera użytkownika przed działaniem apletu. Dr inż. Zofia Kruczkiewicz Dwa sposoby tworzenia apletów Dwa sposoby

Bardziej szczegółowo

Serwis jest dostępny w internecie pod adresem www.solidnyserwis.pl. Rysunek 1: Strona startowa solidnego serwisu

Serwis jest dostępny w internecie pod adresem www.solidnyserwis.pl. Rysunek 1: Strona startowa solidnego serwisu Spis treści 1. Zgłoszenia serwisowe wstęp... 2 2. Obsługa konta w solidnym serwisie... 2 Rejestracja w serwisie...3 Logowanie się do serwisu...4 Zmiana danych...5 3. Zakładanie i podgląd zgłoszenia...

Bardziej szczegółowo

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu Instalacja SQL Server Express Logowanie na stronie Microsoftu Wybór wersji do pobrania Pobieranie startuje, przechodzimy do strony z poradami. Wypakowujemy pobrany plik. Otwiera się okno instalacji. Wybieramy

Bardziej szczegółowo

Programowanie obiektowe zastosowanie języka Java SE

Programowanie obiektowe zastosowanie języka Java SE Programowanie obiektowe zastosowanie języka Java SE Wstęp do programowania obiektowego w Javie Autor: dr inŝ. 1 Java? Java język programowania obiektowo zorientowany wysokiego poziomu platforma Javy z

Bardziej szczegółowo

Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji. Wersja 2013

Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji. Wersja 2013 Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji Wersja 2013 Windows jest znakiem towarowym firmy Microsoft Corporation. Adobe, Acrobat, Acrobat Reader, Acrobat Distiller są zastrzeżonymi znakami towarowymi firmy

Bardziej szczegółowo

Jak ustawić cele kampanii?

Jak ustawić cele kampanii? Jak ustawić cele kampanii? Czym są cele? Jest to funkcjonalność pozwalająca w łatwy sposób śledzić konwersje wygenerowane na Twojej stronie www poprzez wiadomości email wysłane z systemu GetResponse. Mierzenie

Bardziej szczegółowo

Jak się zalogować do Pocztowy24 Biznes

Jak się zalogować do Pocztowy24 Biznes Jak się zalogować do Pocztowy24 Biznes Wejdź na stronę Banku Pocztowego www.pocztowy.pl. W prawym górnym rogu, na czerwonej belce znajdziesz przycisk Zaloguj się, wybierz go, a następnie wybierz przycisk

Bardziej szczegółowo

Laboratorium 3.4.2: Zarządzanie serwerem WWW

Laboratorium 3.4.2: Zarządzanie serwerem WWW Laboratorium 3.4.2: Zarządzanie serwerem WWW Topologia sieci Tabela adresacji Urządzenie Interfejs Adres IP Maska podsieci Domyślna brama R1-ISP S0/0/0 10.10.10.6 255.255.255.252 Nie dotyczy Fa0/0 192.168.254.253

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu Magento 1.4 1.9

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu Magento 1.4 1.9 Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Magento 1.4 1.9 - dokumentacja techniczna Wer. 01 Warszawa, styczeń 2014 1 Spis treści: 1 Wstęp... 3 1.1 Przeznaczenie dokumentu... 3 1.2 Przygotowanie do

Bardziej szczegółowo

D:\DYDAKTYKA\ZAI_BIS\_Ćwiczenia_wzorce\04\04_poprawiony.doc 2009-lis-23, 17:44

D:\DYDAKTYKA\ZAI_BIS\_Ćwiczenia_wzorce\04\04_poprawiony.doc 2009-lis-23, 17:44 Zaawansowane aplikacje internetowe EJB 1 Rozróżniamy dwa rodzaje beanów sesyjnych: Stateless Statefull Celem tego laboratorium jest zbadanie różnic funkcjonalnych tych dwóch rodzajów beanów. Poszczególne

Bardziej szczegółowo

16) Wprowadzenie do raportowania Rave

16) Wprowadzenie do raportowania Rave 16) Wprowadzenie do raportowania Rave Tematyka rozdziału: Przegląd wszystkich komponentów Rave Tworzenie nowego raportu przy użyciu formatki w środowisku Delphi Aktywacja środowiska Report Authoring Visual

Bardziej szczegółowo

Laboratorium 6.7.2: Śledzenie pakietów ICMP

Laboratorium 6.7.2: Śledzenie pakietów ICMP Topologia sieci Tabela adresacji Urządzenie Interfejs Adres IP Maska podsieci Domyślna brama R1-ISP R2-Central Serwer Eagle S0/0/0 10.10.10.6 255.255.255.252 Nie dotyczy Fa0/0 192.168.254.253 255.255.255.0

Bardziej szczegółowo

1 Rejestrator czasu pracy

1 Rejestrator czasu pracy 1 Rejestrator czasu pracy Rejestrator Czasu Pracy (określany również skrótowo RCP) pozwala na zbieranie i prezentowanie informacji o godzinach przepracowanych przez wybranych użytkowników systemu. Rejestrator

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu Gekosale 1.4

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu Gekosale 1.4 Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Gekosale 1.4 - dokumentacja techniczna Wer. 01 Warszawa, styczeń 2014 1 Spis treści: 1 Wstęp... 3 1.1 Przeznaczenie dokumentu... 3 1.2 Przygotowanie do integracji...

Bardziej szczegółowo

1. Opis. 2. Wymagania sprzętowe:

1. Opis. 2. Wymagania sprzętowe: 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ2 umożliwia konfigurację, wizualizację i rejestrację danych pomiarowych urządzeń produkcji APAR wyposażonych w interfejs komunikacyjny RS232/485 oraz protokół MODBUS-RTU. Aktualny

Bardziej szczegółowo

Przewodnik instalacji i rozpoczynania pracy. Dla DataPage+ 2013

Przewodnik instalacji i rozpoczynania pracy. Dla DataPage+ 2013 Przewodnik instalacji i rozpoczynania pracy Dla DataPage+ 2013 Ostatnia aktualizacja: 25 lipca 2013 Spis treści Instalowanie wymaganych wstępnie komponentów... 1 Przegląd... 1 Krok 1: Uruchamianie Setup.exe

Bardziej szczegółowo

1 Moduł Modbus ASCII/RTU 3

1 Moduł Modbus ASCII/RTU 3 Spis treści 1 Moduł Modbus ASCII/RTU 3 1.1 Konfigurowanie Modułu Modbus ASCII/RTU............. 3 1.1.1 Lista elementów Modułu Modbus ASCII/RTU......... 3 1.1.2 Konfiguracja Modułu Modbus ASCII/RTU...........

Bardziej szczegółowo

Internetowy serwis Era mail Aplikacja sieci Web

Internetowy serwis Era mail Aplikacja sieci Web Internetowy serwis Era mail Aplikacja sieci Web (www.login.eramail.pl) INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Internetowy serwis Era mail dostępny przez komputer z podłączeniem do Internetu (aplikacja sieci Web)

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu Zen Cart 1.3.9 1.5

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu Zen Cart 1.3.9 1.5 Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Zen Cart 1.3.9 1.5 - dokumentacja techniczna Wer. 01 Warszawa, styczeń 2014 1 Spis treści: 1 Wstęp... 3 1.1 Przeznaczenie dokumentu... 3 1.2 Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja Administratora portalu. aplikacji. Wirtualna szkoła

Dokumentacja Administratora portalu. aplikacji. Wirtualna szkoła Dokumentacja Administratora portalu aplikacji Wirtualna szkoła aktualna na dzień 20.12.2012 Wykonawca: Young Digital Planet SA 2012 Strona 2 z 15 Spis Treści Wirtualna szkoła SYSTEM ZARZĄDZANIA NAUCZANIEM...

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja oprogramowania w systemach MS Windows dla kont z ograniczonymi uprawnieniami

Konfiguracja oprogramowania w systemach MS Windows dla kont z ograniczonymi uprawnieniami Konfiguracja oprogramowania w systemach MS Windows dla kont z ograniczonymi uprawnieniami Dotyczy programów opartych na bazie BDE: Menedżer Pojazdów PL+ Ewidencja Wyposażenia PL+ Spis treści: 1. Wstęp...

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji Asystenta Hotline

Instrukcja instalacji Asystenta Hotline SoftVig Systemy Informatyczne Sp. z o.o. Instrukcja instalacji Asystenta Hotline Ver. 3.5 2012-06-19 2 Instrukcja obsługi programu Asystent Hotline Zawartość 1 INSTALACJA PROGRAMU 3 1.1 WARUNKI KONIECZNE

Bardziej szczegółowo

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody.

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Załącznik nr 1 Specyfikacja przedmiotu zamówienia Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Słowniczek pojęć Badanie

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja systemu NTP rekrut. Autor: Sławomir Miller

Dokumentacja systemu NTP rekrut. Autor: Sławomir Miller Dokumentacja systemu NTP rekrut Autor: Sławomir Miller 1 Spis treści: 1. Wstęp 1.1 Wprowadzenie 1.2 Zakres dokumentu 2. Instalacja 2.1 Wymagania systemowe 2.2 Początek 2.3 Prawa dostępu 2.4 Etapy instalacji

Bardziej szczegółowo

Instalacja programu:

Instalacja programu: Instrukcja programu Konwerter Lido Aktualizacja instrukcji : 2012/03/25 INSTALACJA PROGRAMU:... 1 OKNO PROGRAMU OPIS... 3 DODANIE MODUŁÓW KONWERSJI... 3 DODANIE LICENCJI... 5 DODANIE FIRMY... 7 DODAWANIE

Bardziej szczegółowo

Instrukcja składania wniosku o dofinansowanie w systemie informatycznym IP na potrzeby konkursu nr 1/1.1.2/2015

Instrukcja składania wniosku o dofinansowanie w systemie informatycznym IP na potrzeby konkursu nr 1/1.1.2/2015 Instrukcja składania wniosku o dofinansowanie w systemie informatycznym IP na potrzeby konkursu nr 1/1.1.2/2015 Informacje ogólne Wnioski o dofinansowanie projektu w ramach konkursu nr 1/1.1.2/2015 mogą

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja konta pocztowego w Thunderbird

Konfiguracja konta pocztowego w Thunderbird Konfiguracja konta pocztowego w Thunderbird Sygnity SA 2013 Wszystkie prawa zastrzeżone. Znaki firmowe oraz towarowe użyte w opracowaniu są prawną własnością ich właścicieli. Autor dokumentacji: Magdalena

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ1

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ1 05-090 Raszyn, ul Gałczyńskiego 6 tel (+48) 22 101-27-31, 22 853-48-56 automatyka@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ1 wersja 3.x 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ1 umożliwia konfigurację i

Bardziej szczegółowo

OpenOfficePL. Zestaw szablonów magazynowych. Instrukcja obsługi

OpenOfficePL. Zestaw szablonów magazynowych. Instrukcja obsługi OpenOfficePL Zestaw szablonów magazynowych Instrukcja obsługi Spis treści : 1. Informacje ogólne 2. Instalacja zestawu a) konfiguracja połączenia z bazą danych b) import danych z poprzedniej wersji faktur

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów

Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów Opracowany na potrzeby wdrożenia dla Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu W ramach realizacji projektu: Uczelnia jutra wdrożenie

Bardziej szczegółowo

MS Excel 2007 Kurs zaawansowany Obsługa baz danych. prowadzi: Dr inż. Tomasz Bartuś. Kraków: 2008 04 25

MS Excel 2007 Kurs zaawansowany Obsługa baz danych. prowadzi: Dr inż. Tomasz Bartuś. Kraków: 2008 04 25 MS Excel 2007 Kurs zaawansowany Obsługa baz danych prowadzi: Dr inż. Tomasz Bartuś Kraków: 2008 04 25 Bazy danych Microsoft Excel 2007 udostępnia szereg funkcji i mechanizmów obsługi baz danych (zwanych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja integratora - obsługa dużych plików w epuap2

Instrukcja integratora - obsługa dużych plików w epuap2 Instrukcja integratora - obsługa dużych plików w epuap2 Wersja: 1.1 Strona 1 z 18 Spis treści SPIS TREŚCI... 2 WPROWADZENIE ORAZ INFORMACJE OGÓLNE... 3 1.1 WSTĘP... 3 1.2 WARUNKI KONIECZNE DO SPEŁNIENIA

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Modułu Payu dla Moodle 2.x

Instrukcja obsługi Modułu Payu dla Moodle 2.x Instrukcja obsługi Modułu Payu dla Moodle 2.x Wersja z 10 lutego 2015r. Spis treści 1. Wymagania............................................ 1 2. Instalacja.............................................

Bardziej szczegółowo

Pomoc dla systemu WordPress

Pomoc dla systemu WordPress Pomoc dla systemu WordPress Ten plik pomocy przeznaczony jest dla pluginu stat24 w wersji 0.2. W tym pluginie porzucono wsparcie dla starszych wersji WordPress (niższych niż 1.5) oraz zrezygnowano z opcji

Bardziej szczegółowo

Import danych z plików Excel. (pracownicy, limity urlopowe i inne)

Import danych z plików Excel. (pracownicy, limity urlopowe i inne) Import danych z plików Excel (pracownicy, limity urlopowe i inne) 1. Wstęp BeeOffice umożliwia import z plików Excel kilku rodzajów danych, najczęściej wykorzystywanych podczas tworzenia nowego systemu

Bardziej szczegółowo

Skrócony przewodnik OPROGRAMOWANIE PC. MultiCon Emulator

Skrócony przewodnik OPROGRAMOWANIE PC. MultiCon Emulator Wspomagamy procesy automatyzacji od 1986 r. Skrócony przewodnik OPROGRAMOWANIE PC MultiCon Emulator Wersja: od v.1.0.0 Do współpracy z rejestratorami serii MultiCon Przed rozpoczęciem użytkowania oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D2/08_01 Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 2 (D2) Określanie właściwości stron WWW (domyślne pliki startowe, katalogi wirtualne,

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu oscommerce 2.3.x

Wdrożenie modułu płatności eservice. dla systemu oscommerce 2.3.x Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu oscommerce 2.3.x - dokumentacja techniczna Wer. 01 Warszawa, styczeń 2014 1 Spis treści: 1 Wstęp... 3 1.1 Przeznaczenie dokumentu... 3 1.2 Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI asix Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6 Pomoc techniczna Dok. Nr PLP0016 Wersja:08-12-2010 ASKOM i asix to zastrzeżony znak firmy ASKOM Sp. z o. o.,

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA

Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA NR ART/SBS/07/01 Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA Artykuły - serwery SBS i ich wykorzystanie Instalacja i Konfiguracja oprogramowania MOL Optiva na szkolnym serwerze (SBS2000) Artykuł opisuje

Bardziej szczegółowo

REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ

REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: Projekt i budowa systemu zarządzania treścią opartego na własnej bibliotece MVC Autor: Kamil Kowalski W dzisiejszych czasach posiadanie strony internetowej to norma,

Bardziej szczegółowo

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej Instrukcja użytkownika Instrukcja korzystania z certyfikatu wersja 7.5 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ul. Batorego 5, 02-591 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Wysyłka dokumentacji serwisowej z Sekafi3 SQL do producentów.

Wysyłka dokumentacji serwisowej z Sekafi3 SQL do producentów. Wysyłka dokumentacji serwisowej z Sekafi3 SQL do producentów. Możliwość wysyłki dokumentacji serwisowej do producentów poprzez API możliwa jest od wersji 3.0.48.6 (Aby sprawdzić wersję swojego oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Skanowanie podsieci oraz wykrywanie terminali ABA-X3

Skanowanie podsieci oraz wykrywanie terminali ABA-X3 Skanowanie podsieci oraz wykrywanie terminali ABA-X3 Terminale ABA-X3 od dostarczane od połowy listopada 2010 r. są wyposażane w oprogramowanie umożliwiające skanowanie podsieci w poszukiwaniu aktywnych

Bardziej szczegółowo

Microsoft.NET: ASP.NET MVC + Entity Framework (Code First)

Microsoft.NET: ASP.NET MVC + Entity Framework (Code First) Microsoft.NET: ASP.NET MVC + Entity Framework (Code First) Do realizacji projektu potrzebne jest zintegrowane środowisko programistyczne Microsoft Visual Studio 2012. W ramach projektu budowana jest prosta

Bardziej szczegółowo

1. Instalacja platformy.net Framework.

1. Instalacja platformy.net Framework. Konfiguracja sprzętowo-programowa komputera umożliwiająca korzystanie z komponentu do składania podpisu elektronicznego w oknie przeglądarki dla systemów e-giodo oraz Elektroniczna Skrzynka Podawcza (ESP)

Bardziej szczegółowo

ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika. Wersja 1.0 Warszawa 2010

ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika. Wersja 1.0 Warszawa 2010 ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika Wersja 1.0 Warszawa 2010 Spis treści Wstęp...3 Organizacja menu nawigacja...3 Górne menu nawigacyjne...3 Lewe menu robocze...4 Przestrzeń robocza...5 Stopka...5 Obsługa

Bardziej szczegółowo

Laboratorium A: Zarządzanie ustawieniami zabezpieczeń/klucz do odpowiedzi

Laboratorium A: Zarządzanie ustawieniami zabezpieczeń/klucz do odpowiedzi Laboratorium A: Zarządzanie ustawieniami zabezpieczeń/klucz do odpowiedzi Ćwiczenie 1 Tworzenie szablonu niestandardowego Zadanie 1 W tym ćwiczeniu utworzysz niestandardowy szablon zabezpieczeń.! Utworzenie

Bardziej szczegółowo

(wersja robocza) Spis treści:

(wersja robocza) Spis treści: Opis programu Serwis Urządzeń Gazowych. (wersja robocza) Spis treści: 1. Wstęp 2. Szybki Start 2.1. Przyjęcie Zgłoszenia 2.1.1. Uruchomienie Zerowe 2.1.2. Przyjęcie zgłoszenia (naprawy) 2.1.3. Przyjęcie

Bardziej szczegółowo

Jak zacząć korzystać w HostedExchange.pl ze swojej domeny np. @firma.pl

Jak zacząć korzystać w HostedExchange.pl ze swojej domeny np. @firma.pl str. 1 Jak zacząć korzystać w HostedExchange.pl ze swojej domeny np. @firma.pl W tym dokumencie znajdziesz: Krok 1 - Kup domenę u dowolnego dostawcy... 1 Krok 2 - Dodaj domenę do panelu zarządzania HostedExchange.pl...

Bardziej szczegółowo

NETBEANS PROFILER TOMASZ ŁUKASZUK

NETBEANS PROFILER TOMASZ ŁUKASZUK NETBEANS PROFILER TOMASZ ŁUKASZUK STRESZCZENIE: Dokument zawiera podstawowe informacje dotyczące programu NetBeans Profiler. Stanowi uproszczoną instrukcję jego używania. Dotyczy NetBeans Profiler w wersji

Bardziej szczegółowo

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej Instrukcja użytkownika Instrukcja korzystania z certyfikatu wersja 7.6 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ul. Batorego 5, 02-591 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Opis przykładowego programu realizującego komunikację z systemem epuap wykorzystując interfejs komunikacyjny "doręczyciel"

Opis przykładowego programu realizującego komunikację z systemem epuap wykorzystując interfejs komunikacyjny doręczyciel Opis przykładowego programu realizującego komunikację z systemem epuap wykorzystując interfejs komunikacyjny "doręczyciel" dn.24.09.2009 r. Dokument opisuje przykładowy program doręczający dokumenty na

Bardziej szczegółowo

Laboratorium 8. Planowanie sieci dla różnych rodzajów użytkowników. Cel laboratorium

Laboratorium 8. Planowanie sieci dla różnych rodzajów użytkowników. Cel laboratorium Laboratorium 8. Planowanie sieci dla różnych rodzajów użytkowników. Cel laboratorium Głównym wyzwaniem przy projektowaniu sieci jest jej optymalizacja ze względu na różne rodzaje usług, realizowanych dla

Bardziej szczegółowo

Obsługa modułu. e-deklaracje. w programach WF-FaKir oraz WF-Gang. (opracował Przemysław Gola) 2014.12.19

Obsługa modułu. e-deklaracje. w programach WF-FaKir oraz WF-Gang. (opracował Przemysław Gola) 2014.12.19 Obsługa modułu e-deklaracje w programach WF-FaKir oraz WF-Gang (opracował Przemysław Gola) 2014.12.19 Zawartość skryptu: I. Czego potrzebujesz, aby wysyłać deklaracje podatkowe w formie elektronicznej?

Bardziej szczegółowo

3. Budowa prostych raportów opartych o bazę danych

3. Budowa prostych raportów opartych o bazę danych 3. Budowa prostych raportów opartych o bazę danych 1. Przy pomocy kreatora utwórz raport tabelaryczny, wyświetlający dane dotyczące prowadzących listę przebojów. W tym celu: a. Uruchom narzędzie Application

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów

Ministerstwo Finansów Ministerstwo Finansów System e-deklaracje Instrukcja użytkownika Wersja 1.00 1/21 SPIS TREŚCI I. INFORMACJE OGÓLNE...3 WYMAGANIA NIEZBĘDNE DO SKŁADANIA DEKLARACJI ZA POMOCĄ INTERAKTYWNYCH FORMULARZY...3

Bardziej szczegółowo

Program dla praktyki lekarskiej

Program dla praktyki lekarskiej Program dla praktyki lekarskiej ErLab Instrukcja konfiguracji i obsługi Spis Treści 1. Wstęp... 2 2. Konfiguracja... 3 2.1. Serwer... 3 2.2. Laboratorium... 3 2.3. Punkt pobrań... 4 3. Wysyłanie skierowania...

Bardziej szczegółowo

Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji. Wersja dokumentu: 1.3

Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji. Wersja dokumentu: 1.3 Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji Wersja dokumentu: 1.3 Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji - wersja dokumentu 1.3-19.08.2014 Spis treści 1 Wstęp... 4 1.1 Cel dokumentu... 4 1.2 Powiązane dokumenty...

Bardziej szczegółowo

Ćw. I. Środowisko sieciowe, połączenie internetowe, opcje internetowe

Ćw. I. Środowisko sieciowe, połączenie internetowe, opcje internetowe Ćw. I. Środowisko sieciowe, połączenie internetowe, opcje internetowe 1) Znajdowanie komputerów podłączonych do sieci lokalnej. Z menu Start bądź z Pulpitu wybierz opcję Moje miejsca sieciowe. Z dostępnych

Bardziej szczegółowo

TRX Konsola dyspozytorska - instrukcja obsługi

TRX Konsola dyspozytorska - instrukcja obsługi TRX Krzysztof Kryński TRX Konsola dyspozytorska - instrukcja obsługi Wersja 1.01 Wrzesień 2015 Copyright TRX TRX ul. Garibaldiego 4 04-078 Warszawa Tel. 22 871 33 33 Fax 22 871 57 30 www.trx.com.pl TRX

Bardziej szczegółowo