Słupskie Prace Biologiczne

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Słupskie Prace Biologiczne"

Transkrypt

1 Słupskie Prace Biologiczne Nr 12 ss ISSN Przyjęto: Instytut Biologii i Ochrony Środowiska Akademii Pomorskiej w Słupsku Zaakceptowano: OCENA WYDOLNOŚCI UKŁADU SERCOWO- -NACZYNIOWEGO U KOBIET I MĘŻCZYZN W RÓŻNYM WIEKU Z TERENU POMORZA ASSESSMENT OF CARDIOVASCULAR SYSTEM EFFICIENCY IN WOMEN AND MEN OF DIFFERENT AGE FROM POMERANIAN REGION Halyna Tkachenko Natalia Kurhaluk Akademia Pomorska w Słupsku Instytut Biologii i Ochrony Środowiska Zakład Zoologii i Fizjologii Zwierząt ul. Arciszewskiego 22b, Słupsk ABSTRACT The aim of our study was to assess and analyze cardiovascular capacity in individuals of different ages and genders from Pomeranian region. Electrocardiogram (ECG) was performed in a groups of youth and the elderly divided by gender and with normal or abnormal ECG, and then its components were analyzed. Prolonged P-wave duration in young women with normal ECG was noted. There was a reduced amplitude of the Q wave in all groups, whereas the S-wave amplitude was normal only in the group of older men with normal ECG. In the group of older women with abnormal ECG and each group of men, the exceeding the QRS duration were recorded, which can be observed in a variety of cardiovascular diseases. Most individuals who were beyond the limits of indicators ECG were recorded in the group of older women with abnormal ECG. In this group, 63.6% of all components of the ECG were beyond the limits of reference values. With increasing age, the elevation of the amplitude of the Q-wave, duration of RR, QRS, QT, and PR intervals was observed. Our research helped to determine what changes in the cardiovascular system depending to age and gender occurred. These tests enable to diagnose disorders for the prevention of the cardiovascular diseases. Słowa kluczowe: układ sercowo-naczyniowy, elektrokardiogram, wiek, płeć, wydolność Key words: cardiovascular system, electrocardiogram, age, gender, capacity 295

2 WPROWADZENIE W trakcie ostatnich lat nastąpił ogromny postęp w diagnostyce i leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego. W prawie wszystkich zachodnich krajach i ostatnio również w krajach Europy Środkowej zmniejszyła się liczba zgonów w przyczyn sercowo-naczyniowych. W państwach tych w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat współczynnik umieralności z powodu chorób układu krążenia zmniejszył się o 26,3% (Narodowy...). W Polsce natomiast zanotowano zmniejszenie umieralności o ok. 30%, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn do 64. roku życia (Sytuacja ). Bardzo ważnym czynnikiem poprawiającym zdrowotne wskaźniki jest zwiększająca się dostępność nowoczesnych metod diagnostycznych. Do kolejnych ważnych czynników należą: większa ilość informacji o zagrożeniach zdrowia oraz możliwościach jego poprawy, a także rozpoznawanie, leczenie oraz modyfikacja czynników ryzyka miażdżycy. Jedną z najważniejszych przyczyn poprawy wskaźników zdrowotnych najprawdopodobniej jest racjonalizacja żywienia, która polega na mniejszym spożywaniu mięsa, masła oraz innych tłuszczów zwierzęcych, a większym tłuszczów roślinnych, co przyczyniło się w dużym stopniu do zmniejszenia zbyt wczesnej umieralności z przyczyn zaburzenia funkcjonowania układu krążenia (Zdrojewski i in. 2010). Pomimo obserwowanego w ostatnich latach spadku umieralności z przyczyn sercowo-naczyniowych choroby układu krążenia nadal są główną przyczyną zgonów w większości krajów uprzemysłowionych, również w Polsce (Rywik 1999). W roku 2001 choroby układu krążenia były przyczyną 48% ogólnej liczby zgonów w Polsce. Ostatnio w wielu państwach obserwuje się zmniejszenie postępu w spadku poziomu czynników ryzyka chorób ze strony układu krążenia. Skutkiem tego jest zwiększenie epidemii otyłości, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz zespołu metabolicznego (Szostak i Cybulska 2002). Wiek i płeć należą do niemodyfikowalnych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, czyli do takich, które nie podlegają zmianie (Rożnowska 2006). Ryzyko występowania chorób układu krążenia rośnie wraz z wiekiem. Liczba zgonów w wieku między 55. a 64. rokiem życia jest prawie dziesięciokrotnie większa w porównaniu z osobami między 25. a 34. rokiem życia. Ryzyko występowania chorób serca rośnie u mężczyzn, którzy ukończyli 55 lat oraz u kobiet powyżej 65 lat. Związane jest to najprawdopodobniej ze współistnieniem wielu niekorzystnych czynników, do których należą m.in. nadciśnienie tętnicze, podwyższony cholesterol, palenie papierosów (Hough i Ul Haq 2005). Choroby układu krążenia w odmienny sposób dotykają kobiet oraz mężczyzn. U kobiet objawy są zazwyczaj mniej wyraźne, jednak w przypadku wystąpienia zawału serca znacznie częściej skutkiem jest śmierć. Dane statystyczne informują, że w ciągu roku od wystąpienia pierwszego zawału odsetek śmiertelności w przypadku mężczyzn wynosi 25%, natomiast w przypadku kobiet aż 38%. Ponadto kobiety są narażone dwukrotnie bardziej na kolejny zawał mięśnia sercowego w ciągu pół roku od wystąpienia pierwszego zawału (Rożnowska 2006). Kobiety po zawale serca mają większą zdolność kurczenia serca oraz pompowania krwi z komór do tętnic. To potwierdza różnice między objawami chorób układu sercowo-naczyniowego u mężczyzn i kobiet, które prawdopodobnie u kobiet wpływają na niewielkie naczynia krwionośne, 296

3 natomiast u mężczyzn na główne naczynia (Kostka i Koziarska-Rościszewska 2009). Serce kobiet jest w mniejszym stopniu narażone na niezdolność pompowania krwi przez serce niż w przypadku mężczyzn. U kobiet po zawale serca rzadziej występuje również obturacyjna choroba wieńcowa (Rożnowska 2006). Badania epidemiologiczne i kliniczne wykazują wolniejszy rozwój miażdżycy tętnic oraz związanych z tą chorobą powikłań ze strony układu krążenia u kobiet w porównaniu z mężczyznami, zarówno w młodym, jak i średnim wieku. Ciśnienie tętnicze jest również przeciętnie o 6-7/3-5 mmhg niższe u kobiet niż u mężczyzn. Aktualne badania potwierdzają związek występowania menopauzy ze wzrostem ciśnienia. Około 70% kobiet ma nadciśnienie tętnicze po wystąpieniu menopauzy. Różnica płci znacznie wpływa również na rozwijanie się przerostu mięśnia serca oraz zastoinowej niewydolności serca. Powikłania sercowo-naczyniowe w średnim wieku są częstsze u mężczyzn i korelują z wielkością ciśnienia. Podobny wzrost ciśnienia tętniczego u kobiet związany jest z przerostem lewej komory. Określa się również, że kobiety są młodsze hemodynamicznie. Taka adaptacja kobiet do nadciśnienia zanika w starszym wieku, co jest wynikiem utraty po menopauzie ochrony ze strony estrogenów (Posadzy-Małaczyńska 2000). Ryzyko pojawienia się choroby niedokrwiennej serca częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet przed menopauzą. Pomiędzy 35. a 44. rokiem życia występowanie zawału serca jest dziesięciokrotnie wyższe u mężczyzn niż u kobiet. W przypadku choroby wieńcowej na sześciu mężczyzn przypada jedna kobieta. Aktualnie twierdzi się, że mniejsza zapadalność u kobiet na miażdżycę jest wynikiem wpływu estrogenów, które mają antyproliferacyjne działanie na mięśniówkę gładką oraz ochraniają śródbłonek przed skutkami stymulacji cytokinami i czynnikami wzrostowymi. Jednak po menopauzie u kobiet częstość pojawiania się choroby niedokrwiennej serca jest podobna jak u mężczyzn w tym samym wieku (Kostka i Koziarska-Rościszewska 2009). Elektrokardiogram (EKG), czyli rejestrowana powierzchniowa aktywność elektryczna serca, ma podstawowe znaczenie w rozpoznawaniu niektórych schorzeń kardiologicznych. W trakcie repolaryzacji i depolaryzacji mięśnia sercowego występują wychylenia albo załamki, rejestrowane jako elektrokardiogram. Siły elektromotoryczne, które są dodatnie, zapisywane są jako wychylenia w górę, natomiast ujemne jako wychylenia w dół. Odległości pomiędzy załamkami i wychyleniami określane są odpowiednio jako odstępy i odcinki (Heger i in. 1998). Badanie EKG jest najczęściej wykonywane w celu diagnostyki chorób serca. Umożliwia ono dokonanie pomiarów zwanych załamkami, odstępami, odcinkami i zespołami. Pomiar sąsiednich odstępów pozwala na wyliczenie częstości rytmu oraz określenie, czy mamy do czynienia ze spowolnionym rytmem (bradykardią) czy zbyt szybką czynnością serca (tachykardią). Kształt i częstość rytmu załamków umożliwiają rozpoznanie częstoskurczu, dostarczają informacji o możliwym przeroście komór serca i wielu innych wadach serca. Omawiane badanie najważniejsze znaczenie ma jednak przy rozpoznawaniu cech zawału serca, bliznowaceń czy niedokrwieniu mięśnia sercowego. W przypadku chorych z zawałem serca EKG pozwala na rozpoznanie ściany serca, której dotyczyła martwica lub niedokrwienie oraz wielkości tego obszaru. Dlatego też badanie to ma tak duże znaczenie w diagnostyce i leczeniu chorób serca (Konturek 2001). 297

4 Zwracając uwagę na aktualność podjętego problemu, celem pracy była ocena wydolności układu sercowo-naczyniowego kobiet i mężczyzn w różnym wieku z terenu Pomorza przez analizę wartości EKG. MATERIAŁ I METODY BADAŃ Badaniu EKG zostało poddanych 305 osób: 129 młodych kobiet w wieku lat [45 kobiet z nieprawidłowym EKG (zaburzenia funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego) i 84 kobiety z prawidłowym EKG]; 52 młodych mężczyzn w wieku lat [13 mężczyzn z nieprawidłowym EKG (zaburzenia funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego) i 39 mężczyzn z prawidłowym EKG); 79 starszych kobiet w wieku lat [36 kobiet z nieprawidłowym EKG (zaburzenia funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego) i 43 kobiety z prawidłowym EKG]; 45 starszych mężczyzn w wieku lat [12 mężczyzn z nieprawidłowym EKG (zaburzenia funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego) i 33 mężczyzn z prawidłowym EKG]. Badania przeprowadzono 12-kanałowym elektrokardiografem firmy BTL-08-MT. EKG wykonano w odpowiednich warunkach, zapewniając właściwą jakość zapisu. Zwrócono szczególną uwagę na prawidłowe ułożenie pacjenta, odpowiednie umocowanie elektrod, a także właściwą kalibrację elektrokardiografu. Pacjent powinien leżeć na wznak, nie powinny się stykać prawa noga z lewą, a kończyny górne z tułowiem. W czasie badania pacjent nie powinien napinać mięśni i musi leżeć w spokoju (Hampton 2004). Zmiany pola elektrycznego w sercu rejestruje się, używając odprowadzeń jednooraz dwubiegunowych. Jednobiegunowe składają się z dwóch elektrod (obojętnej, której napięcie wynosi zero, oraz badającej dodatniej, umieszczonej w miejscu pomiaru potencjału elektrycznego) (Wagner 1999, Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). EKG wykonane zostało przy pomocy 12 odprowadzeń (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007): trzech dwubiegunowych kończynowych Einthovena (I, II, III), trzech jednobiegunowych kończynowych wzmocnionych Goldbergera (avr, avl, avf), sześciu jednobiegunowych przedsercowych Wilsona (V1, V2, V3, V4, V5, V6). Kończynowe odprowadzenia są odprowadzeniami dwubiegunowymi. Ich biegunowość jest uwzględniana i umownie przyjęta w budowie aparatów elektrokardiograficznych. Odprowadzenia te rejestrują różnice potencjałów między elektrodami umieszczonymi na kończynach górnych i dolnej lewej (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007): odprowadzenie I różnica potencjałów między prawym (LA) a lewym przedramieniem (RA) (pomiędzy elektrodą czerwoną a żółtą), odprowadzenie II różnica potencjałów między lewym podudziem (LF) a prawym przedramieniem (RA) (pomiędzy elektrodą zieloną a czerwoną), odprowadzenie III różnica między lewym podudziem (LF) a lewym przedramieniem (LA) (pomiędzy zieloną elektrodą a żółtą). 298

5 Z odprowadzeń I, II i III odczytuje się odprowadzenia jednobiegunowe kończynowe wzmocnione Goldberga (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007): avr pochodzi z elektrody prawa ręka, avl pochodzi z elektrody lewa ręka, avf pochodzi z elektrody lewa goleń. Odprowadzenia jednobiegunowe przedsercowe (zwane też odprowadzeniami Wilsona) służą do zapisu wartości bezwzględnej potencjału na klatce piersiowej. Obojętną elektrodę stanowi połączenie kończynowych elektrod. Dodatnie elektrody przymocowuje się natomiast w sześciu miejscach na powierzchni klatki piersiowej (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007): V1 elektrodę umieszczamy w IV lewej przestrzeni międzyżebrowej w linii prawej mostkowej, V2 elektrodę umieszczamy w IV lewej przestrzeni międzyżebrowej przy brzegu mostka, V3 elektrodę umieszczamy w połowie prostej łączącej punkty V2 i V4, V4 elektrodę umieszczamy w V lewej przestrzeni międzyżebrowej w linii środkowej obojczykowej, V5 elektrodę umieszczamy na poziomie V4 w lewej przedniej linii pachowej, V6 elektrodę umieszczamy na poziomie V4 w środkowej lewej linii pachowej. Przeanalizowane zostały następujące składowe EKG (ryc. 1): załamek P, T, Q, R i S w II odprowadzeniu; odstęp PQ, zespół QRS, odstęp QT, odstęp RR. Ryc. 1. Składowe EKG Fig. 1. The components of the ECG Źródło: opracowanie własne 299

6 Wszystkie parametry zostały opracowane i zapisane w programie Microsoft Excel Wyniki badań poddano analizie statystycznej za pomocą programu STATISTICA 10.0 (StatSoft, Polska). Dla opracowanych parametrów obliczono średnią arytmetyczną (M), błąd standardowy średniej (m). Dla oceny istotności różnic między średnimi w grupach wykorzystano test Kruskala Wallisa (Zar 1999). WYNIKI BADAŃ I ICH OMÓWIENIE W wyniku analizy zapisów EKG w grupie osób młodych zanotowano następujące zaburzenia funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego: przerost lewej komory, pojedyncze pobudzenia nadkomorowe, niezupełne bloki prawej i lewej odnóg pęczka Hissa, utrudnienia przewodzenia śródkomorowego. Natomiast w grupie osób starszych ustalono, że większość miała patologiczny lewogram, migotanie przedsionków, utrudnienie przewodzenia śródkomorowego w wyniku przebytego zawału mięśnia sercowego. Wszystkich badanych podzielono na podstawie analizy EKG na grupy z prawidłowym i nieprawidłowym EKG: 129 młodych kobiet w wieku lat (45 z nieprawidłowym EKG i 84 z prawidłowym EKG); 52 młodych mężczyzn w wieku lat (13 z nieprawidłowym EKG i 39 z prawidłowym EKG); 79 starszych kobiet w wieku lat (36 z nieprawidłowym EKG i 43 z prawidłowym EKG); 45 starszych mężczyzn w wieku lat (12 z nieprawidłowym EKG i 33 z prawidłowym EKG). Załamkiem, który odpowiada depolaryzacji przedsionków, jest załamek P. Depolaryzacja przedsionków rozpoczyna się od ściany bocznej prawego przedsionka i biegnie w stronę przeciwną do ruchu wskazówek zegara, co stanowi załamek P w EKG (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Czas jego trwania informuje o czasie, jaki jest potrzebny na rozprzestrzenienie depolaryzacji przez przedsionek prawy i lewy do węzła przedsionkowo-komorowego. Oś załamka P skierowana jest głównie ku dołowi oraz w lewą stronę. Dodatni załamek P występuje w odprowadzeniach I, II i avf, natomiast ujemny rejestrowany jest w avr. Załamek ten może być dodatni, płaski lub odwrócony w odprowadzeniu III i avl. Wysoki załamek P spotyka się najczęściej u osób z wysoką aktywnością współczulnej części układu nerwowego lub z przerośniętym prawym przedsionkiem. Załamki rozdwojone i szerokie pojawiają się w wyniku powiększenia jamy przedsionka lewego. Ujemne załamki P w odprowadzeniu I mogą być wynikiem przerostu prawego przedsionka lub niewłaściwego położenia serca (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Migotanie przedsionków objawia się obecnością nieregularnych, drobnych drgań linii izoelektrycznej, zamiast załamka P. Większe fale z regularną częstotliwością występują w trzepotaniu przedsionków (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Tabela 1 przedstawia ujęcie procentowe kobiet i mężczyzn w różnym wieku z prawidłowymi wartościami załamku P we wszystkich odprowadzeniach. Załamek P w I odprowadzeniu kończynowym powinien być dodatni. Badania przeprowadzone przez nas pokazują, że w przypadku kobiet u każdej z grup zanotowano ujemny załamek. W grupach młodych i starszych kobiet z prawidłowym EKG takich osób było 2,4%, a w grupie młodych kobiet z nieprawidłowym EKG 3,4%, czyli tylko o 1% więcej. W przypadku kobiet najwięcej osób z ujemnym załamkiem w tym odprowadzeniu zanotowano u tych starszych z nieprawidłowym EKG 8,3%. Identycz- 300

7 ny wynik odczytano w grupie mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG. U pozostałych mężczyzn załamek w I odprowadzeniu był dodatni (tab. 1). Tabela 1 Procentowe ujęcie osób z prawidłowymi wartościami załamka P we wszystkich odprowadzeniach u kobiet i mężczyzn z prawidłowym i nieprawidłowym EKG Table 1 The percentage of persons with normal P wave in all leads among men and women with normal and abnormal ECG Załamek P w odprowadzeniach Prawidłowe EKG Nieprawidłowe EKG kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni lat lat lat lat lat lat lat lat I 97,6 97, ,6 91, ,7 II 97,6 90, ,6 86,1 92,3 91,7 III 60,2 53,5 88, ,2 66,6 69,2 83,3 V2 54,7 18,6 55,6 66,7 41,4 27,8 38,4 25 V3 88,1 72,1 88,9 66,7 82,8 77,8 84,6 75 V4 96, ,8 93,1 84,6 91,7 V5 96,4 95, ,7 88, ,7 V6 72,6 72,1 66,7 33,3 41,4 80,6 69,6 50 avr ,4 97, ,7 avf 89,3 72, ,1 80,5 84,6 25 Źródło: opracowanie własne Załamek P w II odprowadzeniu kończynowym prawidłowo powinien być dodatni (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007) 100% osób z dodatnim załamkiem w tym odprowadzeniu zanotowano tylko w grupach mężczyzn młodych i starszych z prawidłowym EKG. W grupie młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG osób z ujemnym załamkiem było 7,7%, natomiast u mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG 8,3%. W przypadku kobiet w każdej z grup zanotowano osoby z ujemnym załamkiem P w odprowadzeniu II. Kobiet młodych z nieprawidłowym EKG było 3,4%, a starszych 13,9%, natomiast z prawidłowym EKG 2,4% kobiet młodych i 9,3% starszych (tab. 1). Załamek P w III odprowadzeniu kończynowym powinien być również dodatni (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007) 100% osób z dodatnim załamkiem P w tym odprowadzeniu zanotowano tylko w przypadku mężczyzn w wieku lat z prawidłowym EKG. Wśród młodych mężczyzn było 11,1% z ujemnym załamkiem w grupie z prawidłowym EKG i 30,8% w grupie z nieprawidłowym EKG. Wśród mężczyzn w wieku lat z nieprawidłowym EKG takich osób było 16,7%. Najwięcej kobiet z ujemnym załamkiem P w III odprowadzeniu zanotowano w grupie starszej z prawidłowym EKG 46,5%. Podobną wartość (39,8%) zaobserwowano u kobiet młodych z prawidłowym EKG. W przypadku nieprawidłowego EKG takich osób było nieznacznie mniej: 13,8% w grupie młodych kobiet i 33,4% w grupie kobiet starszych. 301

8 Analizując przeprowadzone przez nas badania, zaobserwowano, że w każdej z grup były osoby, u których występował ujemny załamek P w odprowadzeniu V2. Prawidłowo załamek ten w odprowadzeniu V2 powinien być dodatni (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). W przypadku kobiet najwięcej osób poza normą odnotowano w grupie starszych kobiet z prawidłowym EKG (81,4%) i nieprawidłowym EKG (72,8%). Kobiety młode z prawidłowym EKG stanowiły 45,3%, natomiast z nieprawidłowym 58,6%. W przypadku mężczyzn również we wszystkich grupach zanotowano osoby z nieprawidłowym wychyleniem załamka P w odprowadzeniu V2. Młodych mężczyzn z prawidłowym EKG było 44,4% z załamkiem ujemnym, a z nieprawidłowym EKG 61,6%. Mężczyźni w wieku lat z prawidłowym EKG stanowili 33,3%, a mężczyźni z nieprawidłowym EKG 75% (tab. 1). Załamek P w odprowadzeniu przedsercowym V3 wykazuje wartości dodatnie (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Badania, które zostały przez nas przeprowadzone, pokazują, że w każdej grupie znajdowały się osoby z ujemnym załamkiem P w tym odprowadzeniu i we wszystkich uzyskano podobne wyniki. W grupie żeńskiej zanotowano 11,9% młodych kobiet z prawidłowym EKG i 17,2% z nieprawidłowym EKG oraz 27,9% starszych kobiet z prawidłowym EKG i 22,2% z nieprawidłowym EKG. U mężczyzn z nieprawidłowym wychyleniem załamka P w odprowadzeniu V3 wartości kształtowały się podobnie: młodzi mężczyźni z prawidłowym EKG stanowili 11,1%, a z nieprawidłowym 15,4%, natomiast mężczyźni w wieku lat z prawidłowym EKG 33,3% i 25% z nieprawidłowym EKG (tab. 1). Załamek P w odprowadzeniu przedsercowym V4 również powinien być dodatni (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Wyniki naszych badań pokazują, że 100% z dodatnim P zanotowano tylko u kobiet starszych z prawidłowym EKG oraz u mężczyzn starszych i młodych z prawidłowym EKG. Młode kobiety z prawidłowym EKG miały ujemny P w odprowadzeniu przedsercowym V4 (3,6%). W każdej grupie z nieprawidłowym EKG pojawiły się osoby z ujemnym załamkiem P w odprowadzeniu V4: młode kobiety stanowiły 17,2%, starsze 6,9%, mężczyźni młodzi 15,4% i starsi 8,3%. Załamek P w odprowadzeniu przedsercowym V5 wykazuje wartości dodatnie (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). W przypadku kobiet w każdej grupie zanotowano osoby z nieprawidłowym wychyleniem załamka P najwięcej w grupie młodych (10,3%) i starszych kobiet (11,1%) z nieprawidłowym EKG. Mniej kobiet z ujemnym załamkiem P w odprowadzeniu V5 zanotowano natomiast w grupach z prawidłowym EKG: 3,6% młodych kobiet i 4,7% kobiet starszych. W przypadku mężczyzn załamek ten wystąpił tylko u mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG (8,3%). Analizując wyniki badań, zaobserwowano, że w każdej z grup odnotowano osoby z nieprawidłowym wychyleniem załamka P w odprowadzeniu V6. Prawidłowo załamek ten w odprowadzeniu V6 powinien być dodatni (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). W przypadku kobiet największe nieprawidłowe wychylenie załamka P zanotowano u młodych kobiet z nieprawidłowym EKG (58,6%). W pozostałych grupach żeńskich wyniki te kształtowały się podobnie młode kobiety z prawidłowym EKG stanowiły 27,4%, a kobiety starsze z prawidłowym EKG 27,9%, natomiast kobiety starsze z nieprawidłowym EKG 19,4%. We wszystkich grupach męskich zanotowano osoby z ujemnym załamkiem P w odprowadzeniu V6. Najwięcej było mężczyzn starszych z prawidłowym EKG (66,7%) i z nieprawidłowym EKG (50%), natomiast mężczyzn młodych było mniej (z prawidłowym EKG 33,3%, z nieprawidłowym 30,4%). 302

9 Załamek P odprowadzeniu avr powinien być ujemny (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Badania, które zostały przez nas przeprowadzone, pokazują, że w przypadku kobiet i mężczyzn tylko w grupach z prawidłowym EKG był on u wszystkich ujemny. Najwięcej osób z dodatnim załamkiem P w odprowadzeniu avr zanotowano w grupie młodych kobiet z nieprawidłowym EKG (58,6%). W grupie kobiet starszych z nieprawidłowym EKG takich osób było 2,8%. W przypadku mężczyzn tylko w grupie starszej z nieprawidłowym EKG stwierdzono, że załamek P jest dodatni w odprowadzeniu avr 8,3%. Załamek P w odprowadzeniu avf powinien być dodatni (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Badania pokazują, że w grupach mężczyzn młodych i starszych z prawidłowym EKG wszystkie osoby miały ten załamek dodatni w odprowadzeniu avf. Najwięcej osób z ujemnym załamkiem P zanotowano w grupie mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG (75%), natomiast w grupie młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG było ich 15,4%. W przypadku kobiet najwięcej osób z nieprawidłowym załamkiem P w odprowadzeniu avf stwierdzono w grupie starszych kobiet z nieprawidłowym EKG (19,5%), nieznacznie mniej w tej samej grupie wiekowej z prawidłowym EKG (17,9%) a w grupie kobiet młodych z prawidłowym EKG 10,7%. Najmniej kobiet z ujemnym załamkiem zanotowano natomiast w grupie kobiet młodych z nieprawidłowym EKG (6,9%). Rycina 2 przedstawia amplitudę załamka P w II odprowadzeniu kończynowym. Prawidłowa amplituda powinna mieścić się w przedziale między µv (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). W przypadku kobiet z prawidłowym Ryc. 2. Amplituda załamka P (µv) w II odprowadzeniu kończynowym w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG * istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka P w II odprowadzeniu kończynowym pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG Fig. 2. The P-wave amplitude (µv) in the II limb lead in groups of men and women with normal and abnormal ECG * significant difference (p < 0.05) of the P-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with abnormal ECG Źródło: opracowanie własne 303

10 EKG wyższą amplitudę zanotowano w grupie młodych kobiet (129,9 ± 4,94 µv) w porównaniu z grupą starszych 114,6 ± 6,28 µv (wyższe o 13,3%). Z nieprawidłowym EKG również wyższą wartość zanotowano u młodych kobiet (139,9 ± 9,17) µv niż u tych w starszym wieku 127,8 ± 8,26 µv (więcej o 9,4%). W przypadku mężczyzn najwyższą wartość zanotowano w grupie młodych mężczyzn z prawidłowym EKG 146,3 ± 8,42 µv, natomiast najniższą w grupie starszych mężczyzn z nieprawidłowym EKG 113,1 ± 6,04 µv. U mężczyzn starszych z prawidłowym EKG amplituda załamka P wynosiła 120,8 ± 8,73 µv (więcej o 15,6%), a u młodszych z nieprawidłowym EKG 130,7 ± 17,17 µv. W żadnej grupie (żeńskiej ani męskiej) nie stwierdzono przekroczenia normy amplitudy załamka P. Statystycznie istotną różnicę zanotowano tylko pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG (u młodych kobiet amplituda tego załamka była wyższa o 9,5%; p = 0,000). Na rycinie 3 przedstawiono wartości czasu trwania załamka P w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym i nieprawidłowym EKG. Norma czasu trwania tego załamka wynosi ms (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Ryc. 3. Czas trwania załamka P (ms) w II odprowadzeniu kończynowym w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG * istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania załamka P w II odprowadzeniu kończynowym pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG ** istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania załamka P w II odprowadzeniu kończynowym pomiędzy grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG # istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania załamka P w II odprowadzeniu kończynowym pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG a istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania załamka P w II odprowadzeniu kończynowym pomiędzy grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG a grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG b istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania załamka P w II odprowadzeniu kończynowym pomiędzy grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG a grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG Fig. 3. The P-wave duration (ms) in the II limb lead in groups of men and women with normal and abnormal ECG 304

11 * significant difference (p < 0.05) of the P-wave duration in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with abnormal ECG ** significant difference (p < 0.05) of the P-wave duration in the II limb lead between a group of older women with abnormal ECG and a group of young women with normal ECG # significant difference (p < 0.05) of the P-wave duration in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with normal ECG a significant difference (p < 0.05) of the P-wave duration in the II limb lead between a group of young women with normal ECG and a group of older men with abnormal ECG b significant difference (p < 0.05) of the P-wave duration in the II limb lead between a group of young women with abnormal ECG and a group of older men with abnormal ECG Źródło: opracowanie własne W grupie żeńskiej najwyższą wartość zanotowano w grupie kobiet młodych z prawidłowym EKG 145,2 ± 5,59 ms. W grupie młodych kobiet z nieprawidłowym EKG czas trwania załamka P był niższy i wynosił 93,7 ± 4,13 ms. W grupach kobiet starszych z prawidłowym i nieprawidłowym EKG zanotowano podobne wyniki. Wynosiły one kolejno: 101,8 ± 1,55 ms i 100,4 ± 5,28 ms. W przypadku mężczyzn w każdej z grup również zanotowano podobne wyniki: u młodych mężczyzn z prawidłowym EKG czas trwania załamka P wynosił 93,8 ± 4,47 ms, u starszych mężczyzn z prawidłowym EKG 105,5 ± 6,24 ms, u młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG 96,7 ± 10,98 ms, natomiast w grupie mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG 102,3 ± 14,49 ms. Tylko u młodych kobiet z prawidłowym EKG zanotowano przekroczenie normy. Test Kruskala Wallisa wykazał statystycznie istotne różnice czasu trwania załamka P u kobiet między grupami: kobiety starsze z prawidłowym EKG a młode z nieprawidłowym EKG (u starszych kobiet czas trwania załamka P był dłuższy o 8,6%, p = 0,032), kobiety młode z prawidłowym EKG a starsze z nieprawidłowym EKG (u młodych kobiet był dłuższy o 55%, p = 0,001) oraz kobiety młode a starsze z prawidłowym EKG (u młodych kobiet był dłuższy o 42,6%, p = 0,000). Analiza płciowa wartości czasu trwania załamka P w grupach z prawidłowym i nieprawidłowym EKG wykazała statystycznie istotne różnice pomiędzy grupą mężczyzn w wieku lat i grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG (u mężczyzn starszych czas trwania załamka P był dłuższy o 9,2%, p = 0,041) oraz pomiędzy tą samą grupą mężczyzn starszych a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG (u młodych kobiet czas trwania załamka P był dłuższy o 41,9%, p = 0,001). Pomiędzy grupami mężczyzn nie wykazano statystycznie istotnej różnicy czasu trwania załamka P (ryc. 3). Kąt nachylenia załamka P w stosunku do osi izoelektrycznej przedstawiono na rycinie 4. Norma kąta nachylenia załamka P wynosi W żadnej z przebadanych przez nas grup nie zanotowano przekroczenia normy. U kobiet młodych z prawidłowym EKG kąt nachylenia tego załamka wynosił 44,5 ± 2,34, a w grupie starszych kobiet 36,2 ± 3,75. Najwyższą wartość w grupie żeńskiej zanotowano u kobiet młodych z nieprawidłowym EKG 50,4 ± 3,16, czyli o 18,9% więcej w porównaniu z grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG 42,4 ± 3,64. Wśród mężczyzn kąt nachylenia załamka P był największy w grupie starszych mężczyzn z prawidłowym EKG 59,7 ± 3,84, czyli o 48,1% więcej niż w grupie starszych mężczyzn z nieprawidłowym EKG 40,3 ± 6,02. W grupie młodych mężczyzn z prawidłowym EKG kąt nachylenia tego załamka wynosił 56,1 ± 4,85, czyli 305

12 o 38,5% więcej niż u młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG 40,5 ± 4,91 (ryc. 4). Test Kruskala Wallisa nie wykazał istotnej różnicy kąta nachylenia załamka P względem osi izoelektrycznej pomiędzy grupami badanych osób. Ryc. 4. Kąt nachylenia względem osi izoelektrycznej załamka P ( ) w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG Fig. 4. The angle of P-wave inclination to the isoelectric axis ( ) in groups of men and women with normal and abnormal ECG Źródło: opracowanie własne Odstęp PQ jest częścią krzywej EKG, którą mierzy się od zakończenia załamka P do rozpoczęcia zespołu QRS. Odcinek ten wyraża przewodzenie bodźców poprzez węzeł przedsionkowo-komorowy AV, pęczek Hisa i jego odnogi, a także włókna Purkiniego. Odcinek PQ biegnie w linii izoelektrycznej i bywa czasem zniekształcony (Tomasik i in. 1998, Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). W prawidłowych warunkach odstęp PQ trwa ms. Czas trwania danego odstępu PQ zależy od częstości rytmu serca oraz od wieku badanej osoby. U osób, które ukończyły 50 lat, a także u wysokich mężczyzn, górna granica normy trwania odstępu PQ wynosi 230 ms (Konturek 2001). Obniżenie poziomu odcinka PQ jest spotykane przy ostrym zapaleniu osierdzia, zawale przedsionków lub przy niedokrwieniu (Dąbrowski i Dąbrowska 1999). Rycina 5 przedstawia czas trwania odstępu PQ w badanych przez nas grupach. Właściwy czas powinien wynosić ms (Konturek 2001). W żadnej z badanych przez nas grup nie zanotowano przekroczenia normy tego wskaźnika. Średni czas trwania odstępu PQ w grupie młodych kobiet z prawidłowym EKG wynosił 139,9 ± 2,52 ms, a w grupie kobiet starszych 161,8 ± 3,45 ms, natomiast w przypadku nieprawidłowego EKG w grupie młodych kobiet 139,9 ± 5,35 ms, a w grupie starszych kobiet 161,8 ± 8,64 ms. W przypadku mężczyzn najwyższą wartość czasu trwania odstępu PQ zanotowano w grupie młodych mężczyzn z prawidłowym EKG 157,3 ± 10,67 ms, a nieco mniejszą w grupie mężczyzn starszych z prawidłowym EKG 151,3 ± 9,96 ms. W grupie mężczyzn z nieprawidłowym EKG czas trwania tego odstępu wynosił u młodych mężczyzn 148,9 ± 4,47 ms, a w grupie starszych 306

13 143,3 ± 20,27 ms. Statystycznie istotne różnice czasu trwania odstępu PQ zanotowano tylko pomiędzy grupami kobiet: młodszych z nieprawidłowym EKG a starszych z prawidłowym EKG (czas trwania odstępu PQ był dłuższy u starszych kobiet o 16,7%, p = 0,002) oraz młodych a starszych z prawidłowym EKG (u starszych kobiet czas trwania odstępu PQ był dłuższy o 15,7%, p = 0,000) (ryc. 5). Ryc. 5. Czas trwania odstępu PQ (ms) w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG * istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania odstępu PQ pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG # istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania odstępu PQ pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG Fig. 5. The PQ interval duration (ms) in groups of men and women with normal and abnormal ECG * significant difference (p < 0.05) of the PQ interval duration between a group of older women with normal ECG and a group of young women with abnormal ECG # significant difference (p < 0.05) of the PQ interval duration between a group of older women with normal ECG and a group of young women with normal ECG Źródło: opracowanie własne Po depolaryzacji przedsionków następuje depolaryzacja komór, która powoduje pojawienie się na krzywej EKG zespołu QRS. Przebiega ona w trzech fazach odpowiedzialnych za tworzenie się trzech następujących po sobie wektorów. Każdy z nich powoduje powstawanie wychyleń w EKG: Q, R oraz S (Tomasik i in. 1998, Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Załamek Q to pierwszy ujemny załamek występujący w zespole QRS i jest on często nieobecny. Ocena czasu trwania załamka Q oraz jej amplitudy ma ogromne znaczenie, ponieważ ich nieprawidłowe parametry są cechą zawału serca. Czas trwania tego załamka nie powinien przekraczać 0,03 s, ewentualnie może być wyższy niż 0,04 s w odprowadzeniu avr i jest to zjawisko prawidłowe (Konturek 2001). Rycina 6 przedstawia amplitudę załamka Q w II odprowadzeniu kończynowym w grupach kobiet oraz mężczyzn z prawidłowym i nieprawidłowym EKG. Prawidłowa wartość amplitudy załamka Q w II odprowadzeniu powinna mieścić się 307

14 w przedziale µv (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Wyniki naszych badań pokazują, że wartości amplitudy załamka Q w każdej grupie znajdowały się poza normą. U kobiet młodych z prawidłowym EKG wartość amplitudy załamka Q w II odprowadzeniu wynosiła -88,8 ± 6,46 µv, a w grupie kobiet starszych -71,6 ± 10,92 µv, natomiast w przypadku osób z nieprawidłowym EKG amplituda ta wynosiła w grupie młodych kobiet -92,4 ± 12,05 µv, a starszych -113,5 ± 32,44 µv. W przypadku mężczyzn najbardziej poza wartościami normy amplitudy załamka Q znalazła się grupa młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG -133,6 ± 26,44 µv, czyli o 83% więcej w porównaniu z grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG -73 ± 2,5 µv. U mężczyzn młodych z prawidłowym EKG amplitudę załamka Q zanotowano na poziomie -97 ± 17,26 µv, a w grupie starszych -43 ± 0,5 µv. Test Kruskala Wallisa wykazał istotną różnicę amplitudy załamka Q w II odprowadzeniu między grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG a grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG (amplituda załamka Q w II odprowadzeniu była wyższa u młodych kobiet o 27,8%, p = 0,008). Ryc. 6. Amplituda załamka Q (µv) w II odprowadzeniu kończynowym w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG * istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka Q pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG Fig. 6. The Q-wave amplitude (µv) in the II limb lead in groups of men and women with normal and abnormal ECG * significant difference (p < 0.05) of the Q-wave duration in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with abnormal ECG Źródło: opracowanie własne Załamek R jest pierwszym załamkiem dodatnim zespołu QRS. Amplituda załamka R w prawidłowych warunkach zależy od rodzaju odprowadzenia. W przypadkach patologicznych amplituda zależna jest także od masy mięśniowej i położenia serca. Norma amplitudy dla tego załamka powinna mieścić się w przedziale µv (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). 308

15 Rycina 7 przedstawia wyniki amplitudy załamka R w II odprowadzeniu kończynowym. W przypadku kobiet młodych z prawidłowym EKG najwyższą wartość zanotowano na poziomie 1335,2 ± 184,13 µv, czyli o 49,6% więcej w porównaniu z grupą kobiet starszych (892,7 ± 38,36 µv). W przypadku kobiet z nieprawidłowym EKG wyższą wartość amplitudy załamka R miały kobiety młode 1158,4 ± 56,17 µv w stosunku do grupy kobiet starszych 582,9 ± 55,85 µv. U mężczyzn młodych z prawidłowym EKG amplituda załamka R w II odprowadzeniu wynosiła 1253,4 ± 85,42 µv, a w grupie mężczyzn starszych 703,7 ± 80,19 µv, natomiast u mężczyzn młodych z nieprawidłowym EKG 1371,2 ± 160,64 µv, a w grupie starszych mężczyzn 420 ± 47,26 µv. W przypadku starszych kobiet oraz mężczyzn z nieprawidłowym EKG zanotowano wartości amplitudy załamka R poniżej normy. Test Kruskala Wallisa wykazał statystycznie istotne różnice w wartościach amplitudy załamka R w II odprowadzeniu (ryc. 7) pomiędzy grupami: młodych kobiet a starszych z nieprawidłowym EKG (u młodych amplituda załamka R była większa o 98,8%, p = 0,000), kobiet młodych z nieprawidłowym EKG a kobiet starszych z prawidłowym EKG (u młodych kobiet amplituda tego załamka była większa o 29,8%, p = 0,009), młodych kobiet z prawidłowym EKG a kobiet starszych z nieprawidłowym EKG (u młodych kobiet amplituda była wyższa o 129,1%, p = 0,000) oraz kobiet młodych a starszych z prawidłowym EKG (u młodych kobiet amplituda załamka R była wyższa o 49,6%, p = 0,002). W przypadku mężczyzn również zanotowano statystycznie istotne różnice wartości amplitudy załamka R między grupą młodych mężczyzn z prawidłowym EKG a grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG (u młodych amplituda załamka R w II odprowadzeniu była wyższa o 198,4%, p = 0,000) oraz między grupą młodych mężczyzn a grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG (u młodych była wyższa o 226,5%, p = 0,000). Ryc. 7. Amplituda załamka R (µv) w II odprowadzeniu kończynowym w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG * istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG ** istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG # istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG 309

16 & istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG $ istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych mężczyzn z nieprawidłowym istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych mężczyzn z prawidłowym EKG a istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG i grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG b istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG i grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG c istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG d istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG e istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych mężczyzn z prawidłowym EKG f istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą starszych mężczyzn z nieprawidłowym EKG Fig. 7. The R-wave amplitude (µv) in the II limb lead in groups of men and women with normal and abnormal ECG * significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with abnormal ECG ** significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with abnormal ECG and a group of young women with normal ECG # significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with normal ECG & significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with abnormal ECG and a group of young women with abnormal ECG $ significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older men with abnormal ECG and a group of young men with abnormal significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older men with abnormal ECG and a group of young men with normal ECG a significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of young women with abnormal ECG and a group of older men with abnormal ECG b significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of young women with normal ECG and a group of older men with abnormal ECG c significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with abnormal ECG and a group of young men with abnormal ECG d significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young men with abnormal ECG e significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with abnormal ECG and a group of young men with normal ECG f significant difference (p < 0.05) of the R-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of older men with abnormal ECG Źródło: opracowanie własne Analiza płciowa wykazała statystycznie istotne różnice wartości amplitudy załamka R. Są to różnice między grupami kobiet i mężczyzn: młodych kobiet a mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG (u kobiet amplituda załamka R w II odprowadzeniu wyższa była o 175,9%, p = 0,000), młodych kobiet z prawidłowym 310

17 EKG a mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG (u kobiet wyższa była o 217,9%, p = 0,000), kobiet starszych a młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG (u mężczyzn była wyższa o 135,5%, p = 0,000), młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG a starszych kobiet z prawidłowym EKG (amplituda załamka R była wyższa u mężczyzn o 53,6%, p = 0,046), młodych mężczyzn z prawidłowym EKG a kobiet starszych z nieprawidłowym EKG (u mężczyzn była wyższa o 115%, p = 0,000) oraz mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG a kobiet starszych z prawidłowym EKG (u kobiet była wyższa o 112,5%, p = 0,035). Załamek S jest kolejnym po R załamkiem ujemnym zespołu QRS, który w trzech odprowadzeniach kończynowych przebiega ku dołowi. Może być on niewidoczny, najczęściej w odprowadzeniu I (Dąbrowska i Dąbrowski 1993). Na rycinie 8 przedstawiono amplitudę załamka S w II odprowadzeniu. Norma dla amplitudy tego załamka wynosi od -60 do 0 µv (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Amplituda załamka S w II odprowadzeniu kończynowym znajdowała się poza normą we wszystkich grupach żeńskich i prawie wszystkich Ryc. 8. Amplituda załamka S (µv) w II odprowadzeniu kończynowym w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG * istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka S pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG & istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka R pomiędzy grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a istotna różnica (p < 0,05) amplitudy załamka S pomiędzy grupą starszych kobiet z prawidłowym EKG i grupą mężczyzn młodych z prawidłowym EKG Fig. 8. The S-wave amplitude (µv) in the II limb lead in groups of men and women with normal and abnormal ECG * significant difference (p < 0.05) of the S-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with normal ECG and a group of young women with abnormal ECG & significant difference (p < 0.05) of the S-wave amplitude in the II limb lead between a group of older women with abnormal ECG and a group of young women with abnormal ECG a significant difference (p < 0.05) of the S-wave amplitude in the II limb lead between a group of young women with abnormal ECG and a group of older men with abnormal ECG Źródło: opracowanie własne 311

18 męskich. Największe odchylenie od normy zanotowano w grupie mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG -271,8 ± 62,08 µv, a najbliżej wartości normy amplituda załamka S była w grupie mężczyzn starszych z prawidłowym EKG (-58,5 ± 21,5 µv) i w grupie starszych i młodych kobiet z prawidłowym EKG. W grupie młodych kobiet z nieprawidłowym EKG amplituda wynosiła -203 ± 26,06 µv. W przypadku badanych mężczyzn amplitudę załamka S w normie zanotowano tylko w jednej z grup mężczyzn starszych z prawidłowym EKG -58,5 ± 21,5 µv. Największe odchylenie od normy zanotowano w grupie mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG -271,8 ± 62,08 µv. W przypadku młodych mężczyzn amplituda załamka S w II odprowadzeniu w grupie osób z prawidłowym EKG wynosiła -190,9 ± 36,37 µv, natomiast z nieprawidłowym EKG -255,9 ± 43,15 µv. Statystycznie istotne różnice amplitudy załamka S w II odprowadzeniu wykazano w relacjach: między grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG (u kobiet starszych amplituda załamka S w II odprowadzeniu była wyższa o 47,4%, p = 0,001) oraz pomiędzy grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG a grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG (u kobiet z prawidłowym EKG amplituda załamka S był wyższa o 93,2%, p = 0,001). Analiza płciowa amplitudy załamka S wykazała również statystycznie istotne różnice między grupą młodych mężczyzn z prawidłowym EKG a grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG (u kobiet amplituda załamka S w II odprowadzeniu była większa o 38,6%, p = 0,044). Zespół QRS jest wynikiem depolaryzacji mięśnia komór. W skład jego wchodzą załamki Q, R, S. Dodatnie zespoły QRS występują zwykle w odprowadzeniach avl, I-II, V4-V6, natomiast ujemne w odprowadzeniach V1-V3 oraz avr (Tomasik i in. 1998, Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). Czas trwania zespołu QRS został przestawiony na rycinie 9. Powinien się mieścić w przedziale ms (Gray i Houghton 2005, Dąbrowski i Dąbrowska 2007). W przypadku kobiet w badanych przez nas grupach przekroczenie normy zanotowano w grupach kobiet starszych z nieprawidłowym EKG 119,6 ± 9,72 ms oraz we wszystkich grupach mężczyzn, z największym odchyleniem 121,2 u mężczyzn w wieku lat z nieprawidłowym EKG. Wartości w normie prezentowane były przez grupy: żeńskie młodsze i starsze z prawidłowym EKG z wartościami 92,38 i 96,95 ± 1,25 oraz kobiet w wieku lat z nieprawidłowym EKG 98,58 ms. Ryc. 9. Czas trwania (ms) zespołu QRS w grupach kobiet i mężczyzn z prawidłowym oraz nieprawidłowym EKG 312

19 ** istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG # istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach kobiet starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG a istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach młodych kobiet z prawidłowym EKG i młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG b istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach młodych kobiet z nieprawidłowym EKG i mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG c istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach młodych kobiet z prawidłowym EKG i mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG d istotna różnica (p < 0,05) czasu trwania (ms) zespołu QRS w grupach kobiet starszych z prawidłowym EKG i mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG Fig. 9. The duration of the QRS complex (ms) in groups of men and women with normal and abnormal ECG ** significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of older women with abnormal ECG and a group of young women with normal significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of older women with abnormal ECG and a group of older women with normal ECG # significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of older women with abnormal ECG and a group of young women with abnormal ECG a significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of young women with normal ECG and a group of young men with abnormal ECG b significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of young women with abnormal ECG and a group of older men with abnormal ECG c significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of young women with normal ECG and a group of older men with abnormal ECG d significant difference (p < 0.05) of the duration of the QRS complex between a group of older women with normal ECG and a group of older men with abnormal ECG Źródło: opracowanie własne Analiza wykazała w grupie kobiet statystycznie istotne różnice czasu trwania zespołu QRS pomiędzy: grupą kobiet starszych i młodszych z nieprawidłowym EKG (czas trwania zespołu QRS był dłuższy u kobiet starszych o 21,3%, p = 0,042), pomiędzy grupami kobiet starszych z nieprawidłowym i prawidłowym EKG (u kobiet z prawidłowym EKG czas trwania tego zespołu był dłuższy o 23,4%, p = 0,011) oraz między grupą kobiet starszych z nieprawidłowym EKG i młodymi kobietami z prawidłowym EKG (u kobiet starszych był dłuższy o 29,5%, p = 0,000). Analiza płciowa danych wykazała statystycznie istotne różnice między grupą młodych mężczyzn z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG (u mężczyzn czas trwania zespołu QRS był dłuższy o 15,7%, p = 0,001), między grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z nieprawidłowym EKG (u mężczyzn starszych czas trwania zespołu QRS był dłuższy o 22,9%, p = 0,025), między grupą mężczyzn starszych z nieprawidłowym EKG a grupą młodych kobiet z prawidłowym EKG (u starszych mężczyzn był on dłuższy o 31,2%, p = 0,000) oraz pomiędzy tą samą grupą mężczyzn starszych a grupą kobiet starszych z prawidłowym EKG (u mężczyzn starszych czas trwania zespołu QRS był dłuższy o 25%, p = 0,009). Pomiędzy grupą mężczyzn nie wykazano statystycznie istotnych różnic czasu trwania zespołu QRS. 313

II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK

II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 6 elektrod przedsercowych V1 do V6 4 elektrody kończynowe Prawa ręka Lewa ręka Prawa noga Lewa noga 1 2 Częstość i rytm Oś Nieprawidłowości P Odstęp PQ Zespół QRS (morfologia,

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektrokardiografii część 1

Podstawy elektrokardiografii część 1 Podstawy elektrokardiografii część 1 Dr med. Piotr Bienias Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Szpital Kliniczny Dzieciątka Jezus w Warszawie ELEKTROKARDIOGRAFIA metoda rejestracji napięć elektrycznych

Bardziej szczegółowo

EKG w stanach nagłych. Dr hab. med. Marzenna Zielińska

EKG w stanach nagłych. Dr hab. med. Marzenna Zielińska EKG w stanach nagłych Dr hab. med. Marzenna Zielińska Co to jest EKG????? Układ bodźco-przewodzący serca (Wagner, 2006) Jakie patologie, jakie choroby możemy rozpoznać na podstawie EKG? zaburzenia rytmu

Bardziej szczegółowo

II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK

II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Zawał serca ból wieńcowy p30 min +CPK +Troponiny Zawał serca z p ST STEMI ( zamknięcie dużej tętnicy wieńcowej) Z wytworzeniem załamka Q Zawał serca bez pst NSTEMI Zamknięcie

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGICZNE I PATOFIZJOLOGICZNE PODSTAWY INTERPRETACJI EKG. Aleksandra Jarecka

FIZJOLOGICZNE I PATOFIZJOLOGICZNE PODSTAWY INTERPRETACJI EKG. Aleksandra Jarecka FIZJOLOGICZNE I PATOFIZJOLOGICZNE PODSTAWY INTERPRETACJI EKG Aleksandra Jarecka CO TO JEST EKG? Graficzne przedstawienie zmian potencjałów kardiomiocytów w czasie mierzone z powierzchni ciała Wielkość

Bardziej szczegółowo

Elektrokardiografia: podstawy i interpretacja

Elektrokardiografia: podstawy i interpretacja Elektrokardiografia: podstawy i interpretacja Podstawy EKG 1887 rok- Waller dokonał bezpośredniego zapisu potencjałów serca. 1901 rok- galwanometr strunowy Einthovena pozwolił na rejestrację czynności

Bardziej szczegółowo

Część 1. Podstawowe pojęcia i zasady wykonania i oceny elektrokardiogramu

Część 1. Podstawowe pojęcia i zasady wykonania i oceny elektrokardiogramu Podstawy EKG Część 1. Podstawowe pojęcia i zasady wykonania i oceny elektrokardiogramu Wojciech Telec telec@ump.edu.pl EKG Elektrokardiograf to bardzo czuły galwanometr - wykonuje pomiary natężenia prądu

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia przewodzenia śródkomorowego bloki wiązek Intraventricular comduction delay fascicular blocks

Zaburzenia przewodzenia śródkomorowego bloki wiązek Intraventricular comduction delay fascicular blocks 56 G E R I A T R I A 2014; 8: 56-61 Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Otrzymano/Submitted: 06.05.2013 Zaakceptowano/Accepted: 20.12.2013 Zaburzenia przewodzenia

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO PROGRAMOWE

ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO PROGRAMOWE ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO PROGRAMOWE Rodzaj kształcenia Kurs specjalistyczny jest to rodzaj kształcenia, który zgodnie z ustawą z dnia 5 lipca 1996r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2001r. Nr

Bardziej szczegółowo

Fizjologia układu krążenia

Fizjologia układu krążenia Fizjologia układu krążenia Ćwiczenie II. l. Badanie fizykalne serca a/ oglądanie klatki piersiowej - punkty i linie orientacyjne, ocena kształtu, budowy klatki piersiowej /symetria, wysklepienie, ruchomość

Bardziej szczegółowo

Analiza i Przetwarzanie Biosygnałów

Analiza i Przetwarzanie Biosygnałów Analiza i Przetwarzanie Biosygnałów Sygnał EKG Historia Luigi Galvani (1737-1798) włoski fizyk, lekarz, fizjolog 1 Historia Carlo Matteucci (1811-1868) włoski fizyk, neurofizjolog, pionier badań nad bioelektrycznością

Bardziej szczegółowo

10. Zmiany elektrokardiograficzne

10. Zmiany elektrokardiograficzne 10. Zmiany elektrokardiograficzne w różnych zespołach chorobowyh 309 Zanim zaczniesz, przejrzyj streszczenie tego rozdziału na s. 340 342. zmiany elektrokardiograficzne w różnych zespołach chorobowych

Bardziej szczegółowo

1.4 Badanie EKG Hendrik Sudowe. 1.4.1 EKG 3-odprowadzeniowe, dwubiegunowe

1.4 Badanie EKG Hendrik Sudowe. 1.4.1 EKG 3-odprowadzeniowe, dwubiegunowe 26 e) Zbieranie wywiadu pytanie do osób z rodziny Ryc. 1.12 Szybkie badanie pacjenta bez urazu (ciąg dalszy) f) Zbieranie wywiadu poszukiwanie leków RATOWNIK 2 Ewentualnie podać tlen do oddychania. Przygotować

Bardziej szczegółowo

Analiza zapisu elektrokardiograficznego

Analiza zapisu elektrokardiograficznego 134 funkcję elektryczną serca można wyrazić w postaci dipola, czyli najprostszego generatora prądu składającego się z bieguna dodatniego i ujemnego. Dipol znajduje się w geometrycznym środku trójkąta utworzonego

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE EKG, ZABURZENIA RYTMU SERCA RC (UK)

MONITOROWANIE EKG, ZABURZENIA RYTMU SERCA RC (UK) MONITOROWANIE EKG, ZABURZENIA RYTMU SERCA Zagadnienia Wskazania i techniki monitorowania elektrokardiogramu Podstawy elektrokardiografii Interpretacja elektrokardiogramu formy NZK groźne dla życia zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Przypadki kliniczne EKG

Przypadki kliniczne EKG Przypadki kliniczne EKG Przedrukowano z: Mukherjee D. ECG Cases pocket. Börm Bruckmeier Publishing LLC, Hermosa Beach, CA, 2006: 135 138 (przypadek 31) i 147 150 (przypadek 34) PRZYPADEK NR 1 1.1. Scenariusz

Bardziej szczegółowo

Aktywność elektryczna serca. Elektrokardiografia.

Aktywność elektryczna serca. Elektrokardiografia. Ćw. M3 Zagadnienia: Aktywność elektryczna serca. Elektrokardiografia. Podstawy elektrodynamiki. (Pole elektryczne, pole magnetyczne, oddziaływanie ww pól z ładunkami, dipole) Podstawowe prawa przepływu

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia rytmu serca. Monika Panek-Rosak

Zaburzenia rytmu serca. Monika Panek-Rosak Zaburzenia rytmu serca Monika Panek-Rosak załamek P depolaryzacja przedsionków QRS depolaryzacja komór załamek T repolaryzacja komór QRS < 0,12 sek PR < 0,2 sek ROZPOZNAWANIE ZAPISU EKG NA MONITORZE 1.

Bardziej szczegółowo

Dodatek A Odprowadzenia i techniki rejestracji badania EKG. 178

Dodatek A Odprowadzenia i techniki rejestracji badania EKG. 178 Dodatki Dodatek A Odprowadzenia i techniki rejestracji badania EKG. 178 Dodatek B Związki zachodzące w sercu i ich wpływ na zmiany pola elektrycznego oraz związany z tym proces tworzenia elektrokardiogramu

Bardziej szczegółowo

układu krążenia Paweł Piwowarczyk

układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie Badanie przedmiotowe EKG Pomiar ciśnienia tętniczego Pomiar ciśnienia w tętnicy płucnej Pomiar ośrodkowego ciśnienia żylnego Echokardiografia

Bardziej szczegółowo

Układ bodźcoprzewodzący

Układ bodźcoprzewodzący ZABURZENIA RYTMU I PRZEWODZENIA II KATEDRA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 2014 Układ bodźcoprzewodzący Węzeł zatokowo-przedsionkowy Węzeł przedsionkowo-komorowy Pęczek Hisa lewa i prawa odnoga Włókna

Bardziej szczegółowo

CENTRUM KSZTA CENIA PODYPLOMOWEGO PIEL GNIAREK I PO O NYCH

CENTRUM KSZTA CENIA PODYPLOMOWEGO PIEL GNIAREK I PO O NYCH RAMOWY PROGRAM KURSU SPECJALISTYCZNEGO WYKONANIE I INTERPRETACJA ZAPISU ELEKTROKARDIOGRAFICZNEGO (Nr 03/07) Program przeznaczony dla pielęgniarek i położnych Warszawa, dnia 28 maja 2007 2 2 AUTORZY WSPÓŁPRACUJĄCY

Bardziej szczegółowo

Przypadki kliniczne EKG

Przypadki kliniczne EKG Przypadki kliniczne EKG Przedrukowano z: Mukherjee D. ECG Cases pocket. Börm Bruckmeier Publishing LLC, Hermosa Beach, CA 2006: 139 142 (przypadek 32); 143 146 (przypadek 33). PRZYPADEK NR 1 1.1. Scenariusz

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ EKG INSTRUKcjE dla lekarzy OpISUjących WyNIKI badania EKG

KWESTIONARIUSZ EKG INSTRUKcjE dla lekarzy OpISUjących WyNIKI badania EKG KWESTIONARIUSZ EKG Instrukcje dla lekarzy opisujących wyniki badania EKG KWESTIONARIUSZ EKG Instrukcje dla lekarzy opisujących wyniki badania EKG Opracowanie: Prof. Witold A. Zatoński i zespół projektu

Bardziej szczegółowo

Fizjologia układu krążenia II. Dariusz Górko

Fizjologia układu krążenia II. Dariusz Górko Fizjologia układu krążenia II Dariusz Górko Fizyczne i elektrofizjologiczne podstawy elektrokardiografii. Odprowadzenia elektrokardiograficzne. Mechanizm powstawania poszczególnych załamków, odcinków oraz

Bardziej szczegółowo

SYMULATOR EKG. Bartłomiej Bielecki 1, Marek Zieliński 2, Paweł Mikołajaczak 1,3

SYMULATOR EKG. Bartłomiej Bielecki 1, Marek Zieliński 2, Paweł Mikołajaczak 1,3 SYMULATOR EKG Bartłomiej Bielecki 1, Marek Zieliński 2, Paweł Mikołajaczak 1,3 1. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie 2. Państwowy Szpital im. Ludwika Rydygiera w Chełmie 3. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

Bardziej szczegółowo

OZW istotne elementy wywiadu chorobowego cd.

OZW istotne elementy wywiadu chorobowego cd. OZW istotne elementy wywiadu chorobowego cd. Jakość bólu charakter bólu; Jak można go określić, gdzie odczuwany jest dyskomfort? Promieniowanie Gdzie odczuwany jest ból? Gdzie ten ból bólu promieniuje?

Bardziej szczegółowo

Przedsionkowe zaburzenia rytmu

Przedsionkowe zaburzenia rytmu Przedsionkowe zaburzenia rytmu 4 ROZDZIAŁ Wstęp Załamki P elektrokardiogramu odzwierciedlają depolaryzację przedsionków. Rytm serca, który rozpoczyna się w węźle zatokowo-przedsionkowym i ma dodatnie załamki

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa i zawał serca.

Choroba wieńcowa i zawał serca. Choroba wieńcowa i zawał serca. Dr Dariusz Andrzej Tomczak Specjalista II stopnia chorób wewnętrznych Choroby serca i naczyń 1 O czym będziemy mówić? Budowa układu wieńcowego Funkcje układu wieńcowego.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH

CENTRUM KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH RAMOWY PROGRAM KURSU SPECJALISTYCZNEGO WYKONANIE I INTERPRETACJA ZAPISU ELEKTROKARDIOGRAFICZNEGO Program przeznaczony dla pielęgniarek i położnych AUTORZY WSPÓŁPRACUJĄCY Z CENTRUM KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO

Bardziej szczegółowo

Układ bodźcoprzewodzący ZABURZENIA. Prawidłowa generacja i przewodzenie impulsów RYTMU I PRZEWODZENIA

Układ bodźcoprzewodzący ZABURZENIA. Prawidłowa generacja i przewodzenie impulsów RYTMU I PRZEWODZENIA Układ bodźcoprzewodzący ZABURZENIA RYTMU I PRZEWODZENIA Węzeł zatokowo-przedsionkowy Węzeł przedsionkowo-komorowy Pęczek Hisa lewa i prawa odnoga Włókna Purkinjego II KATEDRA KARDIOLOGII CM CM UMK UMK

Bardziej szczegółowo

EKG Zaburzenia rytmu i przewodzenia cz. II

EKG Zaburzenia rytmu i przewodzenia cz. II EKG Zaburzenia rytmu i przewodzenia cz. II Karol Wrzosek KATEDRA I KLINIKA KARDIOLOGII, NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO I CHORÓB WEWNĘTRZNYCH Mechanizmy powstawania arytmii Ektopia Fala re-entry Mechanizm re-entry

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Podstawy fizyczne elektrokardiografii... 11. 2. Rejestracja elektrokardiogramu... 42. 3. Ocena morfologiczna elektrokardiogramu...

SPIS TREŚCI. 1. Podstawy fizyczne elektrokardiografii... 11. 2. Rejestracja elektrokardiogramu... 42. 3. Ocena morfologiczna elektrokardiogramu... SPIS TREŚCI 1. Podstawy fizyczne elektrokardiografii.............................. 11 Wstęp................................................................ 11 Ogólny opis krzywej elektrokardiograficznej...................................

Bardziej szczegółowo

Holter. odprowadzeń CM5, CS2, IS.

Holter. odprowadzeń CM5, CS2, IS. Norman Jefferis Jeff (1.1.1914-21.7.1983) amerykański biofizyk skonstruował urządzenie rejestrujące EKG przez 24 godziny, tzw. EKG. W zależności od typu aparatu sygnał EKG zapisywany jest z 2, 3, rzadziej

Bardziej szczegółowo

DIPOLOWY MODEL SERCA

DIPOLOWY MODEL SERCA Ćwiczenie nr 14 DIPOLOWY MODEL SERCA Aparatura Generator sygnałów, woltomierz, plastikowa kuweta z dipolem elektrycznym oraz dwiema ruchomymi elektrodami pomiarowymi. Rys. 1 Schemat kuwety pomiarowej Rys.

Bardziej szczegółowo

Dariusz Kozłowski, Krzysztof Łucki Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca, II Katedra Kardiologii, Gdański Uniwersytet Medyczny

Dariusz Kozłowski, Krzysztof Łucki Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca, II Katedra Kardiologii, Gdański Uniwersytet Medyczny Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Wpłynęło: 13.09.2009 Zaakceptowano: 13.09.2009 Elektrokardiografia w schematach (część 3) zaburzenia rytmu serca (częstoskurcze)

Bardziej szczegółowo

Pacjent ze stymulatorem

Pacjent ze stymulatorem Choroby Serca i Naczyń 2008, tom 5, nr 4, 221 226 E K G W P R A K T Y C E Redaktor działu: dr hab. med. Rafał Baranowski Pacjent ze stymulatorem Ewa Piotrowicz, Rafał Baranowski Instytut Kardiologii im.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13 Spis treści Przedmowa................ 11 1. Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi.................. 13 Najważniejsze problemy diagnostyczne....... 13 Ból w klatce piersiowej........... 14 Ostry

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1

PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1 PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1 1. dr hab. n. o zdr. Barbara Ślusarska Przewodnicząca Zespołu; Katedra Onkologii i Środowiskowej Opieki Zdrowotnej Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA NIEINWAZYJNA I INWAZYJNA WRODZONYCH I NABYTYCH WAD SERCA U DZIECI

DIAGNOSTYKA NIEINWAZYJNA I INWAZYJNA WRODZONYCH I NABYTYCH WAD SERCA U DZIECI DIAGNOSTYKA NIEINWAZYJNA I INWAZYJNA WRODZONYCH I NABYTYCH WAD SERCA U DZIECI Dlaczego dzieci sąs kierowane do kardiologa? Różnice w diagnostyce obrazowej chorób układu krążenia u dorosłych i dzieci Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PROFILU METABOLICZNEGO PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁĄ NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA I WSPÓŁISTNIEJĄCYM MIGOTANIEM PRZEDSIONKÓW

ANALIZA PROFILU METABOLICZNEGO PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁĄ NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA I WSPÓŁISTNIEJĄCYM MIGOTANIEM PRZEDSIONKÓW ANALIZA PROFILU METABOLICZNEGO PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁĄ NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA I WSPÓŁISTNIEJĄCYM MIGOTANIEM PRZEDSIONKÓW Rozprawa doktorska Autor: lek. Marcin Wełnicki Promotor: prof. dr hab. n. med Artur

Bardziej szczegółowo

Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS część I

Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS część I R O Z D Z I A Ł 6 Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS część I June Edhouse, Francis Morris Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS może powstawać w różnych mechanizmach. Może być zarówno częstoskurczem

Bardziej szczegółowo

Rejestracja i analiza sygnału EKG

Rejestracja i analiza sygnału EKG Rejestracja i analiza sygnału EKG Aparat do rejestracji czynności elektrycznej serca skonstruowany przez W. Einthovena. Proszę zauważyć w jakich miejscach na ciele zbierana jest sygnał. Rozchodzenie się

Bardziej szczegółowo

P U Ł A P K I EKG w codziennej praktyce lekarza rodzinnego

P U Ł A P K I EKG w codziennej praktyce lekarza rodzinnego P U Ł A P K I EKG w codziennej praktyce lekarza rodzinnego Dariusz Kozłowski II Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca Gdański Uniwersytet Medyczny Pułapki w ocenie rytmu Ocena rytmu serca W PRZEDSIONKACH

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

TETRALOGIA FALLOTA. Karol Zbroński

TETRALOGIA FALLOTA. Karol Zbroński TETRALOGIA FALLOTA Karol Zbroński Plan prezentacji Historia Definicja Epidemiologia i genetyka Postacie kliniczne Diagnostyka Postępowanie Powikłania Historia Definicja 1 - ubytek w przegrodzie międzykomorowej

Bardziej szczegółowo

EKG (Elektrokardiogram zapis czasowych zmian potencjału mięśnia sercowego)

EKG (Elektrokardiogram zapis czasowych zmian potencjału mięśnia sercowego) 6COACH 26 EKG (Elektrokardiogram zapis czasowych zmian potencjału mięśnia sercowego) Program: Coach 6 Projekt: na ZMN060c CMA Coach Projects\PTSN Coach 6\EKG\EKG_zestaw.cma Przykład wyników: EKG_wyniki.cma

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Opracował: Arkadiusz Podgórski

Opracował: Arkadiusz Podgórski Opracował: Arkadiusz Podgórski Serce to pompa ssąco-tłocząca, połoŝona w klatce piersiowej. Z zewnątrz otoczone jest workiem zwanym osierdziem. Serce jest zbudowane z tkanki mięśniowej porzecznie prąŝkowanej

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku.

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Objaśnienia. Materiałem badawczym były informacje zawarte w kartach zgonów, które przeniesione zostały na komputerowy

Bardziej szczegółowo

zapis i interpretacja elektrokardiogramu

zapis i interpretacja elektrokardiogramu zapis i interpretacja elektrokardiogramu Maciej Jodkowski kurs specjalistyczny Załamek P - powstaje podczas depolaryzacji przedsionków - kąt nachylenia osi elektrycznej zwykle ~ 60% (granice normy: 0 do

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

Częstoskurcze z wąskimi zespołami QRS częstoskurcze przedsionkowe Narrow QRS tachycardias atrial tachycardias

Częstoskurcze z wąskimi zespołami QRS częstoskurcze przedsionkowe Narrow QRS tachycardias atrial tachycardias POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Wpłynęło: 6.11.2007 Poprawiono: 9.11.2007 Zaakceptowano: 10.11.2007 Częstoskurcze z wąskimi zespołami QRS częstoskurcze przedsionkowe

Bardziej szczegółowo

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym workiem zwanym osierdziem. Wewnętrzna powierzchnia osierdzia

Bardziej szczegółowo

Przewrotny tytuł nie jest tym razem związany

Przewrotny tytuł nie jest tym razem związany Choroby Serca i Naczyń 2010, tom 7, nr 2, 101 105 E K G W P R A K T Y C E Redaktor działu: dr hab. n. med. Rafał Baranowski Cyrkiel, logika i znajomość reguł klucz do sukcesu interpretacji EKG Callipers,

Bardziej szczegółowo

Częstoskurcze z wąskimi zespołami QRS zespoły preekscytacji Narrow QRS tachycardias preexcitation syndromes

Częstoskurcze z wąskimi zespołami QRS zespoły preekscytacji Narrow QRS tachycardias preexcitation syndromes Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Wpłynęło 15.09.2008 Zaakceptowano 15.09.2008 Częstoskurcze z wąskimi zespołami QRS zespoły preekscytacji Narrow QRS

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków Aleksandra Jarecka Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus w Warszawie Kierownik Kliniki - prof. dr hab. Piotr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do elektrokardiografii P. Strumiłło

Wprowadzenie do elektrokardiografii P. Strumiłło Wprowadzenie do elektrokardiografii P. Strumiłło Instytut Elektroniki Politechniki Łódzkiej 2 electron - kardia - grapho bursztyn - serce - pisać The Bakken Początki elektrofizjologii 3 www.geocities.com/bioelectrochemistry/

Bardziej szczegółowo

Jaki aparat EKG wybrać? Czy warto mieć aparat EKG z opisem automatycznym?

Jaki aparat EKG wybrać? Czy warto mieć aparat EKG z opisem automatycznym? Choroby Serca i Naczyń 2014, tom 11, nr 6, 354 357 E K G W P R A K T Y C E Redaktor działu: dr hab. n. med. Rafał Baranowski Jaki aparat EKG wybrać? Czy warto mieć aparat EKG z opisem automatycznym? How

Bardziej szczegółowo

Jerzy Sacha 1, Przemysław Guzik 2 1. Streszczenie. Abstract

Jerzy Sacha 1, Przemysław Guzik 2 1. Streszczenie. Abstract 63 Anestezjologia i Ratownictwo 2013; 7: 63-68 ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 01.02.2013 Zaakceptowano/Accepted: 11.02.2013 Akademia Medycyny Nowa uniwersalna definicja zawału serca

Bardziej szczegółowo

Kardiologia. Aspekty kliniczne. Wskazania kliniczne

Kardiologia. Aspekty kliniczne. Wskazania kliniczne 3 Kardiologia Aspekty kliniczne Wycinkowa echokardiografia jest idealnym narzędziem diagnostycznym do oceny zaburzeń kardiologicznych w stanach zagrożenia życia. Opierając się jedynie na wynikach badania

Bardziej szczegółowo

Interesujące zapisy 24-godzinnego EKG

Interesujące zapisy 24-godzinnego EKG ELEKTROKARDIOGRAMY, ELEKTROGRAMY... Interesujące zapisy 24-godzinnego EKG Przedstawiamy Państwu 3 zapisy 24-godzinnego EKG, prezentowane podczas Konferencji Sekcji Elektrokardiologii Nieinwazyjnej w Kościelisku

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej Zespół ds. Chorobowości Hospitalizowanej Choroby układu krążenia Katowice 2013 Śląski Urząd

Bardziej szczegółowo

Aktywność sportowa po zawale serca

Aktywność sportowa po zawale serca Aktywność sportowa po zawale serca Czy i jaki wysiłek fizyczny jest zalecany? O prozdrowotnych aspektach wysiłku fizycznego wiadomo już od dawna. Wysiłek fizyczny o charakterze aerobowym (dynamiczne ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia przewodzenia śródkomorowego bloki odnóg pęczka Hisa Intraventricular conduction delay bundle branch blocks

Zaburzenia przewodzenia śródkomorowego bloki odnóg pęczka Hisa Intraventricular conduction delay bundle branch blocks 56 GERIATRIA 2012; 6: 56-62 Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Otrzymano/Submitted: 19.03.2012 Zaakceptowano/Accepted: 23.03.2012 Zaburzenia przewodzenia

Bardziej szczegółowo

Choroby wewnętrzne - kardiologia Kod przedmiotu

Choroby wewnętrzne - kardiologia Kod przedmiotu Choroby wewnętrzne - kardiologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Choroby wewnętrzne - kardiologia Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-ChW-K Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek

Bardziej szczegółowo

Dariusz Kozłowski, Krzysztof Łucki Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca, II Katedra Kardiologii, Gdański Uniwersytet Medyczny

Dariusz Kozłowski, Krzysztof Łucki Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca, II Katedra Kardiologii, Gdański Uniwersytet Medyczny Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Wpłynęło: 13.09.2009 Zaakceptowano: 13.09.2009 Elektrokardiografia w schematach (część 2) zaburzenia przewodzenia i

Bardziej szczegółowo

Epidemia niewydolności serca Czy jesteśmy skazani na porażkę?

Epidemia niewydolności serca Czy jesteśmy skazani na porażkę? Epidemia niewydolności serca Czy jesteśmy skazani na porażkę? Piotr Ponikowski Klinika Chorób Serca Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Ośrodek Chorób Serca Szpitala Wojskowego we Wrocławiu Niewydolność

Bardziej szczegółowo

Świeży zawał mięśnia sercowego.

Świeży zawał mięśnia sercowego. Świeży zawał mięśnia sercowego. Każda komórka ludzkiego organizmu włączając w to komórki mięśnia sercowego (kardiomiocyty) potrzebują tlenu do normalnego funkcjonowania. Jednak czynność komórek zaczyna

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PRZYCZYN UMIERALNOŚCI MIESZKAŃCÓW POWIATU OLECKIEGO. 1. Długość życia i umieralność mieszkańców powiatu oleckiego

ANALIZA PRZYCZYN UMIERALNOŚCI MIESZKAŃCÓW POWIATU OLECKIEGO. 1. Długość życia i umieralność mieszkańców powiatu oleckiego ANALIZA PRZYCZYN UMIERALNOŚCI MIESZKAŃCÓW POWIATU OLECKIEGO 1. Długość życia i umieralność mieszkańców powiatu oleckiego Analiza opracowana na podstawie publikacji GUS, Departamentu Badań Demograficznych

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia przewodzenia międzyprzedsionkowego Disorders of the interatrial impuls conduction

Zaburzenia przewodzenia międzyprzedsionkowego Disorders of the interatrial impuls conduction 162 GERIATRIA 2011; 5: 162-166 Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Otrzymano/Submitted: 13.05.2011 Zaakceptowano/Accepted: 20.05.2011 Zaburzenia przewodzenia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH

CENTRUM KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1 1. dr hab. n. o zdr. Barbara Ślusarska Przewodnicząca Zespołu; Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Katedra Onkologii i Środowiskowej

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 v Wstęp xiii Przedmowa do wydania I polskiego xv Wykaz skrótów xvii 1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 A. Wywiad perinatalny i z okresu ciąży 1 B. Wywiad po urodzeniu

Bardziej szczegółowo

Co nurtuje lekarza rodzinnego, czyli dylemat: czy ten pacjent ma migotanie przedsionków?

Co nurtuje lekarza rodzinnego, czyli dylemat: czy ten pacjent ma migotanie przedsionków? Choroby Serca i Naczyń 2011, tom 8, nr 3, 165 169 E K G W P R A K T Y C E Redaktor działu: dr hab. n. med. Rafał Baranowski Co nurtuje lekarza rodzinnego, czyli dylemat: czy ten pacjent ma migotanie przedsionków?

Bardziej szczegółowo

3. KONCEPCJA PROPONOWANEGO ROZWIĄZANIA...6 7. DODATEK A: OPIS OPRACOWANYCH NARZĘDZI I METODY POSTĘPOWANIA...10

3. KONCEPCJA PROPONOWANEGO ROZWIĄZANIA...6 7. DODATEK A: OPIS OPRACOWANYCH NARZĘDZI I METODY POSTĘPOWANIA...10 AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. St. Staszica w Krakowie WEAIiE, Katedra Automatyki Laboratorium Biocybernetyki Przedmiot: Przetwarzanie sygnałów w systemach diagnostyki medycznej. ST_ANA Temat projektu:

Bardziej szczegółowo

Nieokreślony typ ostrego zespołu wieńcowego rola elektrokardiogramu

Nieokreślony typ ostrego zespołu wieńcowego rola elektrokardiogramu PRACA POGLĄDOWA PRZEDRUK Folia Cardiologica Excerpta 2007, tom 2, nr 5, 175 182 Copyright 2007 Via Medica ISSN 1896 2475 Nieokreślony typ ostrego zespołu wieńcowego rola elektrokardiogramu Artur Klimczak

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia przewodzenia zatokowo-przedsionkowego Disorders of the sino-atrial impuls conduction

Zaburzenia przewodzenia zatokowo-przedsionkowego Disorders of the sino-atrial impuls conduction 224 GERIATRIA 2011; 5: 224-230 Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Otrzymano/Submitted: 13.05.2011 Zaakceptowano/Accepted: 20.05.2011 Zaburzenia przewodzenia

Bardziej szczegółowo

Częstoskurcze z szerokimi zespołami QRS Broad QRS complex tachycardias

Częstoskurcze z szerokimi zespołami QRS Broad QRS complex tachycardias Akademia Medycyny POGADANKI O ELEKTROKARDIOGRAFII/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDIOGRAPHY Wpłynęło: 24.03.2009 Zaakceptowano: 24.03.2009 Częstoskurcze z szerokimi zespołami QRS Broad QRS complex tachycardias

Bardziej szczegółowo

Spośród wielu możliwych do zmierzenia i wyliczenia parametrów, w codziennej praktyce najważniejsze są trzy:

Spośród wielu możliwych do zmierzenia i wyliczenia parametrów, w codziennej praktyce najważniejsze są trzy: Kierownik pracowni: Lek. Zbigniew Kaczmarczyk lekarz chorób płuc Telefon: 032 331 99 61 W Pracowni EKG i Spirometrii wykonywane są badania dla pacjentów hospitalizowanych w szpitalu oraz pacjentów poradni

Bardziej szczegółowo

Anatomia uszka lewego przedsionka w sercu ludzkim

Anatomia uszka lewego przedsionka w sercu ludzkim Anatomia uszka lewego przedsionka w sercu ludzkim Rafał Kamiński I Kardiochirurgiczne spotkanie edukacyjne, Grudziądz 2015 Wstęp Embriologia i anatomia serca w zarysie Znaczenie kliniczne uszka prawego

Bardziej szczegółowo

Wiedza ratowników medycznych w zakresie podstaw i praktycznego wykorzystania EKG - badania ankietowe

Wiedza ratowników medycznych w zakresie podstaw i praktycznego wykorzystania EKG - badania ankietowe 42-60 ARTYKUŁY ORYGINALNE (ORIGINAL PAPERS) Wiedza ratowników medycznych w zakresie podstaw i praktycznego wykorzystania EKG - badania ankietowe (Medical rescue workers knowledge on the basics of ECG and

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Lek. Olgierd Woźniak. Streszczenie rozprawy doktorskiej

Lek. Olgierd Woźniak. Streszczenie rozprawy doktorskiej Lek. Olgierd Woźniak Streszczenie rozprawy doktorskiej Ocena czynników ryzyka adekwatnych interwencji kardiowerteradefibrylatora u pacjentów z arytmogenną kardiomiopatią prawej komory. Wstęp Arytmogenna

Bardziej szczegółowo

VI ŚWIĘTOKRZYSKIE WARSZTATY HOLTERA EKG AMELIÓWKA 23-25.11.2012 ROK

VI ŚWIĘTOKRZYSKIE WARSZTATY HOLTERA EKG AMELIÓWKA 23-25.11.2012 ROK NACZELNA RADA LEKARSKA ŚWIĘTOKRZYSKA IZBA LEKARSKA ODDZIAŁ KIELECKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA KARDIOLOGICZNEGO VI ŚWIĘTOKRZYSKIE WARSZTATY HOLTERA EKG AMELIÓWKA 23-25.11.2012 ROK Szanowni Państwo Mam zaszczyt

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do elektrokardiografii Paweł Strumillo, Piotr Romaniuk

Wprowadzenie do elektrokardiografii Paweł Strumillo, Piotr Romaniuk Wprowadzenie do elektrokardiografii Paweł Strumillo, Piotr Romaniuk 2 electron - kardia - grapho bursztyn - serce - pisać The Bakken Początki elektrofizjologii 3 www.geocities.com/bioelectrochemistry/

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

KLINICZNE ZASADY PROWADZENIA TESTÓW WYSIŁKOWYCH Konspekt

KLINICZNE ZASADY PROWADZENIA TESTÓW WYSIŁKOWYCH Konspekt Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka KLINICZNE ZASADY PROWADZENIA TESTÓW WYSIŁKOWYCH Konspekt Sprawność fizyczna (fitness) 1. Siła, moc i wytrzymałość mięśniowa (muscular fitness) 2. Szybkość 3. Wytrzymałość

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Układ krążenia część 2. Osłuchiwanie serca.

Układ krążenia część 2. Osłuchiwanie serca. Układ krążenia część 2 Osłuchiwanie serca. Osłuchiwanie serca Osłuchiwanie serca miejsce osłuchiwania Miejsca osłuchiwania : Zastawka dwudzielna - V międzyżebrze palec przyśrodkowo od lewej linii środkowo-

Bardziej szczegółowo

Ocena stymulacji serca w elektrokardiogramie The evaluation of the cardiac pacing in the electrocardiogram

Ocena stymulacji serca w elektrokardiogramie The evaluation of the cardiac pacing in the electrocardiogram 117 G E R A T R A 2014; 8: 117130 Akademia Medycyny POGADANK O ELEKTROKARDOGRAF/SPEECHES ABOUT ELECTROCARDOGRAPHY Otrzymano/Submitted: 06.05.2014 Zaakceptowano/Accepted: 06.05.2014 Ocena stymulacji serca

Bardziej szczegółowo

Rodzaje omdleń. Stan przedomdleniowy. Omdlenie - definicja. Diagnostyka różnicowa omdleń

Rodzaje omdleń. Stan przedomdleniowy. Omdlenie - definicja. Diagnostyka różnicowa omdleń Omdlenie - definicja Diagnostyka różnicowa omdleń Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie ilości tlenu dostarczonego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo