Zmiany psychospołeczne w okresie wczesnej adolescencji.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zmiany psychospołeczne w okresie wczesnej adolescencji."

Transkrypt

1 Zmiany psychospołeczne w okresie wczesnej adolescencji. Psychologowie, pedagodzy a przede wszystkim rodzice i nauczyciele mogą zgodnie stwierdzić, że w wieku ok lat następują gwałtowne zmiany w życiu uczuciowym dziecka, które trwają przez cały okres gimnazjum. Zmiany te są widoczne nie tylko w treści przeżywanych uczuć, ale i w formie: przebiegu, intensywności i dynamice. 1 Ogólnie ten stan przyjął się w literaturze, ale i też w mowie potocznej jako okres burzy i naporu. Wzmożona emocjonalność jest podstawową cechą wieku dorastania. Wszyscy, którzy obcują na co dzień z nastolatkami muszą zdawać sobie sprawę, że doświadczenia emocjonalne w tym wieku odgrywają szczególnie ważną rolę. Wzmożona emocjonalność jest wynikiem zmian w sferze fizjologicznej przemian w funkcjach hormonalnych oraz doświadczeń społecznych, bowiem dorastający coraz aktywniej biorą udział w życiu społecznym. Faza pokwitania charakteryzuje się ogólnym niezrównoważeniem emocjonalnym i wyraża się nadmierną reaktywnością. W fazie następnej właściwego dojrzewania - o ile procesy biologiczne są w miarę stabilne - pojawiają się próby samodzielnego kształtowania własnego życia. Młody człowiek zaczyna poszukiwać dróg wyjścia z chaosu przeżyć i niezrównoważonych działań 2. W emocjach rozróżniamy:: - pobudzenie emocjonalne - nasilenie - znak emocji ( przyjemne i przykre ) - jakość W okresie dorastania pobudzenie emocjonalne jest bardzo natężone. Szczególnie uwidacznia się ono gdy młodzież jest w grupie. Słychać hałaśliwy śmiech, przekrzykiwanie się, widać szturchanie, popychanie. Nawet w domu mówią podniesionym głosem, trzaskają drzwiami, żywo okazują radość, 1 M. Żebrowska, ( 1986 ). Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. PWN, Warszawa, S I. Obuchowska, ( 1983 ). Psychologia rozwojowa dla rodziców. Warszawa: Nasza Księgarnia

2 zmartwienie, niezadowolenie. Przeżycia osiągają stopień wysokiego napięcia: smutek bywa głęboki, na miarę tragedii, radość osiąga szczyty uniesienia. Charakterystyczna dla wieku gimnazjalnego jest duża chwiejność emocjonalna: od żywiołowej radości i szczęścia młody człowiek pogrąża się w smutku. Nastolatki często oscylują pomiędzy nastrojami krańcowymi, łatwo przerzucają się od entuzjazmu do zniechęcenia, od nadziei do rozpaczy. Ten sam młodzik przejawia biegunowo przeciwne skłonności i upodobania, np. lgnie do ludzi i poszukuje towarzystwa, innym razem izoluje się i poszukuje samotności. Raz jest dobry i życzliwy, innym razem skłonny do okrucieństwa. Innym zjawiskiem obserwowanym w świecie uczuć i emocji w okresie adolescencji jest bezprzedmiotowość przeżyć. Oznacza ono, doznawanie uczuć bez konkretnego bodźca, który mógłby ten stan wywołać. Dojrzewający młody człowiek sam nie wie dlaczego jest mu smutno czy wesoło w danej chwili. Źródłem bezprzedmiotowości uczuć są przemiany hormonalne organizmu, których funkcjonowanie rzutuje na pracę całego układu nerwowego 3. Skomplikowane przeżycia emocjonalne nastolatków powoduje, że są niezrozumiani przez rodziców, nauczycieli, rodzeństwo. Problem jest jeszcze większy, gdy dzieci nie uzewnętrzniają swojego stanu emocjonalnego. Maskowane oraz tłumione uczucia i emocje mogą być podłożem nerwic oraz zaburzeń w zachowaniu. Nastolatki często świadomie ukrywają swoje nastroje z potrzeby intymności oraz z buntu przeciwko wtrącaniu się dorosłych w ich życie. Omawiając znak emocji dorastających literatura wskazuję, że dużą rolę odgrywają doświadczenia. Gdy nastolatek jest doceniany, akceptowany i rozumiany przez najbliższe otoczenie to przeważają emocje dodatnie. Jednak u progu dorastania zmienność znaku emocji jest i tak duża, ale powoli ustępuje. Należy pamiętać, że występuje jeszcze mała skłonność do kontroli 4. Uczucia przyjemne są rzadziej opisywane w literaturze rozwoju młodzieży. Są one mniej zróżnicowane, mniej intensywne. Pojawiają się uczucia zadowolenia, radości, 3 R. Łapińska, Żebrowska, M. ( 1986 ) Wiek dorastania, w: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, red. M. Żebrowska.Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. PWN, Warszawa, S Przetacznikowa, M. ( 1971 ) Rozwój i wychowanie dzieci i młodzieży w średnim wieku szkolnym. Warszawa: Biblioteka Wiedzy Pedagogicznej, s. 11

3 werwy, humoru. Nierzadko też występują uczucia zachwytu, podziwu, entuzjazmu i dumy, związanych osiągnięciami szkolnymi, pomyślnym rozwiązaniem swoich spraw. L. Cole pod względem jakościowym ujmuje przeżycia emocjonalne w trzy grupy: 1) stany obronne strach, zakłopotanie, smutek, niepokój, lęk 2) stany agresywne gniew, zazdrość, nienawiść, wrogość 3) uczucia pozytywne miłość, wzruszenie, przyjemność, radość. Warto zastanowić się nad uczuciami obronnymi i agresywnymi. Lęk, strach, niepokój ma przy podstawowe źródła: 1) strach przed przedmiotami, zjawiskami materialnymi, np. samoloty, burze, ogień, zwierzęta 2) lęki związane z własną osobą oraz zjawiskami ogólnymi takimi jak śmierć, choroba, nieszczęścia własne lub bliskich, lęk przed brakiem popularności, niepowodzeniami w nauce, wadami fizycznymi i psychicznymi 3) lęki i obawy natury społecznej, np. przed spotykaniem się z ludźmi, przebywaniem w towarzystwie, lęk przed osobami mającymi autorytet, nawiązywaniem znajomości z przedstawicielami płci przeciwnej. Najliczniej reprezentowana jest grupa lęków natury społecznej. Według E.B. Hurlock 5 przejawia się głównie w postaci zakłopotania, nieśmiałości. Wzrost bojaźliwość na tle sytuacji społecznej spowodowany jest wzrostem świadomości i oczekiwaniem pozytywnej oceny własnej osoby. W tym wieku bardzo ważna jest aprobata i jeśli młody człowiek spotka się z dezaprobatą czy nawet upokorzeniem szuka wyjścia w agresji bądź ucieczce. Należy jednak podkreślić, że lęk jest często spowodowany nie tyle rzeczywistą sytuacja, ale przewidywaną lub wyobrażaną 6. 5 tamże 6 Tamże, s

4 Gniew, złość tak często obserwowane u młodych są konsekwencją poczucia własnej nieudolności, lub nieumiejętności, braku sukcesu, w działaniach, porażek we współzawodnictwie ( np. przy grach sportowych ). Dotyczy to szczególnie chłopców. Chłopcy znacznie częściej niż dziewczęta złoszczą się na zachowanie agresywne ( fizyczne, słowne, dokuczanie, przezywanie itp. ) osób z najbliższego otoczenia. Złość u dziewcząt najczęściej jest wynikiem zaczepek i chuligańskich wybryków chłopców. Jednakże gniew na zakazy, polecenia i kary jest charakterystyczny dla oby płci. Gniew wśród młodych osób jawny i infantylny. Wyraża się poprzez trzaskanie, tupanie nogami, płacz. Na początku dojrzewania jest on mało kontrolowany. Później - w II fazie zachowania te w pewnym stopni są kontrolowane i zmieniają postać na bardziej łagodną: burkliwe odzywanie, niespokojne chodzenie, dąsanie się, zacięte milczenie itp. W okresie adolescencji szczególną rolę odgrywa miłość i przyjaźń, które obok radosnych uniesień są źródłem zawiści i zazdrości. Młodzieńcza miłość przynoście wiele udręk, niepewności, obaw. Często jest bardzo krucha, ale nie zapomniana do końca życia. 7 Również przyjaźnie mogą być dla młodych źródłem zarówno inspiracji jak i rozczarowań, ponieważ dają im obraz samego siebie i swego miejsca na świecie. Poprzez nawiązywanie przyjaźni nastolatek dowiaduje się kim jest, gdy oddala się od swojej rodziny. Według psychologów E. Douvan i J. Adelsona w okresie dojrzewania nastolatki nawiązują przyjaźń w trzech rodzajach. We wczesnym dorastaniu przyjaciele to ci, z którymi można się dogadać, dzielić wspólne zajęcia, przeżywać przygody. Później zwraca się uwagę na podobieństwo zdań, np. w sprawie ubrań, rozrywek. Tu istotną rolę odgrywają tzw. paczki grupy, z którą mocno się identyfikują i mają poczucie przynależności. Wykazują 7 Tamże, s 15

5 nietolerancję dla osób postronnych. Dopiero w wieku ok. 17 lat młodzież nawiązuje przyjaźnie nabierając pewności siebie i nie tracąc na indywidualności 8. Na okres gimnazjalny przypada także kształtowanie się tzw. uczuć wyższych. Zalicza się do nich uczucia: estetyczne, religijne, moralne, patriotyczne. Młodzi ludzie zaczynają angażować się w programy polityczne i społeczne, szukają rozwiązań na trapiące je wątpliwości, zdarza im się porywać przeżyciom patriotycznym. Ważna i bliska staję się dla nich etyka i moralność. Gimnazjaliści zaczynają wyrażać własne poglądy na temat zasad postępowania, rozważają kryteria dobra i zła. Coraz bardziej są wrażliwsi na piękno przyrody, otoczenia, zwiększa się zainteresowanie literaturą piękną i sztuką. Również sami próbują tworzyć lub wyrażają się w dramach inscenizacjach, klubach muzycznych. 9. Rozwój uczuć w okresie dorastania idzie w kierunku dojrzałości uczuciowej, jest to przejście od nie kontrolowanego uzewnętrzniania uczuć do poddania ich kontroli, od nieopanowanego ulegania uczuciom do ich opanowania, od egocentryzmu do socjocentryzmu. 10 Pełnej dojrzałości emocjonalno uczuciowej nie osiąga się w okresie adolescencji, jej ukształtowanie przypada na dalsze lata dorosłe, ale i wtedy ludzie uzyskują to w różnym stopniu i zakresie 11. Wśród całego szeregu zmian zachodzących w organizmie młodego osobnika są też zmiany w sferze intelektualnej. Pogłębia się zdolność analizy i syntezy, rozwija się myślenie abstrakcyjne i logiczno - dedukcyjne. Proces myślenia przechodzi od konkretnego, obrazowego do abstrakcyjnego. Przy zastosowaniu odpowiednich metod nauczania poszczególne operacje myślowe: uogólnienie, porównywanie, wnioskowanie, dowodzenie, klasyfikacja przechodzą 8 E. Wierzbicka, ( 1997 ). Tajniki ludzkiego umysłu. Warszawa: Przegląd Readers Digest, s R. Łapińska, M. Żebrowska,( 1986 ) Wiek dorastania, w: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, red. M. Żebrowska: Warszawa, PWN, s I. Obuchowska, ( 1983 ). Psychologia rozwojowa dla rodziców. Warszawa: Nasza Księgarnia 11 Emocje w okresie dojrzewania

6 na wyższy poziom 12. Myślenie przyjmuje postać operacji formalnych, np. implikacji, która wyraża związek między możliwą przesłanką i koniecznym skutkiem 13. Zintegrowanie operacji formalnych wyraża się w łączeniu kilku rodzajów operacji w jedno rozumowanie. Operacje są zinternalizowane czyli stopniowo przyswojone, a ich materiał stanowią pojęcia wyrażane na zewnątrz znakami językowymi czyli myśleniem werbalnym 14. Według J. Piageta w trakcie adolescencji w procesach myślowych pojawia się formułowanie praw, reguł, zasad i hipotez. Rozpoczyna się rozumowanie dedukcyjne, system kombinatoryczny, wnioskowanie logiczne 15. Zdaniem autora Koncepcji drogi rozwoju intelektualnego okres dorastania kończy drogę dochodzenia do wiedzy pełnej, uporządkowanej i logicznej. Rozwój operacji formalnych prowadzi do pojawienia się u młodzieży refleksyjności, krytycyzmu, metaforycznego ujmowania zdarzeń, niezależności od sądów innych osób, formułowania własnych opinii. Cechy te umożliwiają refleksje nad własnym myśleniem oraz uczestniczenie w dyskusjach. Nastolatki mają krytyczny stosunek do przedstawianych im sądów, prezentują własne stanowisko, ale też są zdolne do zmiany własnego poglądu pod wpływem rzeczowych argumentów. Dużą rolę w okresie dorastania spełnia wyobraźnia i fantazja, które znajdują odzwierciedlenie w pomysłowości, twórczości, kreatywności, a także marzeniach. Wiąże się to z rozwojem myślenia hipotetyczno-dedukcyjnego, które pozwala na oderwanie się od aktualnej rzeczywistości i snucie przypuszczeń i przewidywań na temat swych dalszych planów losów często bardzo fantastycznych i utopijnych. z drugiej strony wyobrażenia młodych wiążą się ze wzmożoną emocjonalnością 16. Występuje tendencja do oryginalnego ujmowania zjawisk, łatwość przyjmowania rozmaitych nowości ( m. in. technicznych ), spontanicznych pomysłów. Rozwija się twórczość: pisanie pamiętników, listów, 12 T. Rychlewski, Charakterystyka rozwoju psychofizycznego okresu dorastania 13 J. Strelau, ( 2002 ) Psychologia. Podręcznik akademicki. Gdańsk: GWP s Tamże, s Tamże, s T. Rychlewski, Charakterystyka rozwoju psychofizycznego okresu dorastania

7 wierszy 17. Swoje niezwykłe miejsce w życiu dorastających zajmują marzenia, które przyjmują charakter kompensacyjno- życzeniowy. Młodzi marzą o miłości i sławie, o przygodach i podróżach, o lepszej własnej sytuacji rodzinnej czy społecznej. Treść marzeń i fantazji zależą przede wszystkim od niezaspokojonych potrzeb, warunków życia, poziomu aspiracji, nastawienia do życia. Z procesów poznawczych rozwija się uwaga i pamięć. Uwaga staje się bardziej pojemna, rozwija ją się cechy uwagi takie jak trwałość, przerzutność i zakres. Pamięć jest logiczna, strategiczna i dowolna. Jednak pamięć mechaniczna rozwija się nadal. Zmienia się rola tych pamięci większą rolę zaczyna odgrywać pamięć logiczna. Zapamiętywanie czegoś dosłownie dorastającemu nie sprawia trudności. Około 13 roku życia zachodzi przekształcenia pamięci mimowolnej w dowolną. 18 Spostrzeżenia młodych są dokładniejsze, bogatsze w szczegóły, ukierunkowane, bardziej świadome. Doskonalenie się uwagi dowolnej i procesów myślowych powoduje dokładniejszą syntezę i analizę spostrzeganej rzeczywistości W procesach spostrzegania coraz więcej miejsca zajmuje obserwacja. Udział procesów myślowych czyni ją planową, ukierunkowaną i systematyczną. W okresie gimnazjalnym zachodzą zmiany jakościowe w spostrzeżeniach i obserwacjach: oprócz elementów obserwacji zaczynają dostrzegać treści. Zachodzą zmiany w orientacji przestrzennej i czasie. Znacznie łatwiejsze staje się chronologiczne porządkowanie faktów 19. W okresie dojrzewania młodzi ludzie zadają sobie pytania kim jestem?, kim chcę być?, co chcę w życiu osiągnąć?. Pytania te są odzwierciedleniem tego jaką nastolatki przywiązują wagę do swojego miejsca w świecie dorosłych. Psycholog E. Erikson porównuje przejście dziecka przez okres dojrzewania do występu cyrkowego artysty, który przeskakuje z jednego rozkołysanego trapezu 17 J. Strelau, ( 2002 ) Psychologia. Podręcznik akademicki. Gdańsk: GWP s T. Rychlewski, Charakterystyka rozwoju psychofizycznego okresu dorastania 19 tamże

8 na drugi. Młody człowiek musi opuścić bezpieczny świat dzieciństwa i sięgnąć po niezależność wieku dojrzałego 20. Zdaniem Eriksona, rozwój jednostki ludzkiej przebiega w ośmiu stadiach. Pierwsze cztery stadia występują w okresie niemowlęctwa i dzieciństwa, piąte w okresie dojrzewania, a następne trzy w dorosłości. Erikson szczególne znaczenie przypisuje okresowi dojrzewania, ponieważ wtedy następuje przejście od dzieciństwa do wieku dojrzałego. To co dzieje się w tym okresie ma kluczowe znaczenie dla rozwoju osobowości dorosłego 21. Ze względu na duże trudności w przejściu od dzieciństwa do wieku dojrzałego oraz dużą wrażliwość na zmiany o charakterze społecznym i historycznym zdarza się, że nastolatki w stadium kształtowania się tożsamości cierpią bardziej niż kiedykolwiek przedtem czy potem wskutek pomieszania ról, czyli pomieszania tożsamości 22 Stan ten może spowodować, że czują się izolowani, niespokojni, puści, niezdecydowani. Czują też, że powinni podjąć istotne decyzje, lecz nie są w stanie tego zrobić. Mogą mieć poczucie, że społeczeństwo wywiera na nich nacisk, by podejmowali decyzje i właśnie dlatego stają się bardziej oporni 23. Są bardzo zainteresowani tym, co inni o nich sądzą i przejawiają dużą nieśmiałość oraz zakłopotanie. W fazie chaosu zachowanie jest niekonsekwentne, a nawet nieprzewidywalne. W jednym momencie dorastającego cechuje wewnętrzna rezerwa, niechęć do angażowania się wynikająca z obawy, że spotyka go rozczarowanie, że zostanie odrzucony lub oszukany. By za chwilę stać się zwolennikiem sprawy bez względu na to, jakie mogą być następstwa owego zaangażowania. tożsamości. Według Eriksona jest wiele przyczyn prowadzących do kryzysu Brak zdolności do wyboru w okresie adolescencji własnej niszy uwarunkowany jest wcześniejszymi porażkami w rozwiązywaniu zadań egzystencjonalnych. Dziecko, które nie przezwyciężyło pierwszego okresu niemowlęctwa i w 20 E. Wierzbicka,( 1997 ). Tajniki ludzkiego umysłu. Warszawa: Przegląd Readers Digest, S S. Hall, Lindzey, Teorie osobowości, PWN Warszawa 1998.s Tamże, s Tamże, s. 97

9 rezultacie pozbawione zostało szans na rozwój elementarnej nadziei, w okresie moratorium nie będzie potrafiło z właściwej perspektywy spojrzeć na czas, który jest mu dany i bez względu na to, jak bogata była oferta ról, na których mogłoby eksperymentować i tak tego czasu odraczania nie wykorzysta. Moratoria takich osób przedłużają się w nieskończoność a one same, jak gdyby nie wierząc w upływ czasu, czują się wciąż zbyt młode, aby dokonać wyboru na całe życie. Nie wiedzą kim są i kim być by chcieli, każda z ról wydaje się być nie dla nich. 24 W czasie kryzysu tożsamości młody człowiek musi uporać z przejściowymi niepowodzeniami, które towarzyszą kształtowaniu się już stabilnej tożsamości. Ale jest to zjawisko normalne, wpisane w bieg życia. Następuje załamanie, które burzy wszystko, kim się dotychczas było, i świat, który dotychczas otaczał. Jednocześnie kryzys ten jest czasem narodzin własnego pragnienia, aby stać się kimś, a także czasem, w którym pomimo odkrycia wielkiego bogactwa perspektyw rysujących się przed sobą młody człowiek nie jest jeszcze gotowy do wyboru siebie 25. Dorastający, który nie ufa światu, jest wstydliwy i niepewny, lęka się przy wyrażaniu własnej woli, który czasem czuje się winny i nie ma odwagi stawić czoła wybranym przez siebie celom, którego paraliżuje poczucie własnej niepełnowartościowości wycofuje się z życia i redukuje aktywność tyko do sumiennego wykonywania tego co musi silniej będzie doświadczać własnej bezimienności, bezdomności i bezsilności. Szczególnie w obliczu życiowych zadań jakim musi sprostać. Innym niebezpieczeństwem w okresie kryzysu tożsamości jest poczucie, że posiada się wiele potencjalnie złych lub bezwartościowych cech. Może ono doprowadzić do wykształcenia się negatywnej tożsamości, a co za tym idzie być przyczyną zjawisk patologicznych i społecznie niepożądanych: uprzedzeń, przestępstw, dyskryminacji lub przywiązania się do grup ideologicznych ( np. sekt ) M. Opoczyńska, (1999), Moratorium psychospołeczne szansa czy zagrożenie dla rozwoju, w: Gałdowa A., Klasyczne i współczesne teorie osobowości, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s.6 25 Tamże s S. Hall, Lindzey, ( 1998 ). Teorie osobowości, PWN Warszawa.s.97

10 Podsumowując można stwierdzić, iż zarówno Erikson jak i inni badacze tożsamości nastolatków nie określają precyzyjnie i dokładnie czym ona jest. Erikson opisuje ją poprzez wskazanie pewnych osiągnięć, którym młody człowiek musi zrównoważyć i podsumować swoje dzieciństwo, aby być gotowym do podjęcia i rozwiązywania zadań, jakie stawia przed nim dojrzałość. Tożsamość może odnosić się do: 1. świadomego poczucia jednostkowej tożsamości 2. niewiadomego dążenia do zachowania osobistej ciągłości; 3. do dokonującej się pracy nad syntezą ego; 4. do utrzymania wewnętrznej solidarności z grupowymi ideałami i grupową tożsamością. Stadium kształtowania się tożsamości ma w schemacie rozwoju Eriksona centralne miejsce efekty tego stadium układają się w pewną całość, która nie jest jedynie doświadczeniem (np.: ufności), poczuciem (np.: kompetencji), zdolnością (np.: do bliskości), a jest strukturą.. Tożsamość syntezuje wyniki poprzednich dziecięcych stadiów w nową strukturę, by potem reorganizować ją i sprawdzać w następnych, dorosłych stadiach J. Basistowa ( 1995 ). Istota i rozwój tożsamości w koncepcji E. H. Eriksona". W: Gałdowa A. (red.) "Wybrane zagadnienia z psychologii osobowości". Uniwersytet Jagielloński. Kraków

Okres adolescencji- wiek dorastania część I. Anna Kartunowicz

Okres adolescencji- wiek dorastania część I. Anna Kartunowicz Okres adolescencji wiek dorastania część I Anna Kartunowicz Dorastanie podział dwu fazowy: Wczesna faza dorastania (12 14 lat) jest etapem wyrastania z dzieciństwa, w którym przygotowują się istotne

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY OKRESU DORASTANIA

PROBLEMY OKRESU DORASTANIA PROBLEMY OKRESU DORASTANIA CHARAKTERYSTYKA OKRESU DORASTANIA W naukach medycznych okres biologicznych przemian organizmu nosi nazwę dojrzewanie, wstępną jego fazę nazywamy pokwitaniem faza pubertalna,

Bardziej szczegółowo

KATEGORIE ANALIZY ZJAWISKA ROZWOJU

KATEGORIE ANALIZY ZJAWISKA ROZWOJU KATEGORIE ANALIZY ZJAWISKA ROZWOJU KONCEPCJA ROZWOJU - kumulacja doświadczeń jednostkowych (zmiany ilościowe) - transformacja doświadczeń jednostkowych (zmiany jakościowe) CZYNNIKI ROZWOJU MECHANIZM ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia "Nauczyciel przedmiotów zawodowych w zakresie organizacji usług gastronomicznych i hotelarstwa oraz architektury krajobrazu - studia podyplomowe" projekt realizowany

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak

Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak 1 Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak 2 W rozwoju człowieka sfera uczuciowa jest niezmiernie delikatna i wymaga wielkiej troski oraz uwagi ze strony

Bardziej szczegółowo

Praca z uczniem gimnazjum sposoby, metody, wyzwania

Praca z uczniem gimnazjum sposoby, metody, wyzwania Praca z uczniem gimnazjum sposoby, metody, wyzwania 1 Dlaczego praca z uczniem gimnazjum jest taka ważna? www.doradztwo.koweziu.edu.pl 2 Dlaczego praca z uczniem gimnazjum jest taka ważna? Gimnazjalista

Bardziej szczegółowo

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

systematyczne nauczanie

systematyczne nauczanie dojrzałość Osiągnięcie przez dziecko takiego poziomu rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego, który czyni je wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowanie; harmonijne współgranie

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty RODZIC I NAUCZYCIEL PARTNERZY PROCESU EDUKACJI Katarzyna Stryjek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 października 2015 r. etapy rozwoju człowieka wg Eriksona Pięć z nich dotyczy

Bardziej szczegółowo

CZY NASZE DZIECKO MOŻE

CZY NASZE DZIECKO MOŻE CZY NASZE DZIECKO MOŻE JUŻ IŚĆ DO SZKOŁY? Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 2 im. ks. dra S. Wilczewskiego w Katowicach OBOWIĄZEK SZKOLNY W KRAJACH EUROPEJSKICH GOTOWOŚĆ SZKOLNA Osiągnięcie przez

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

PARTNERSKA WSPÓŁPRACA POMIĘDZY RODZICEM A NAUCZYCIELEM W ZAKRESIE WSPIERANIA ROZWOJU PSYCHOSPOŁECZNEGO I EDUKACJI DZIECKA

PARTNERSKA WSPÓŁPRACA POMIĘDZY RODZICEM A NAUCZYCIELEM W ZAKRESIE WSPIERANIA ROZWOJU PSYCHOSPOŁECZNEGO I EDUKACJI DZIECKA PARTNERSKA WSPÓŁPRACA POMIĘDZY RODZICEM A NAUCZYCIELEM W ZAKRESIE WSPIERANIA ROZWOJU PSYCHOSPOŁECZNEGO I EDUKACJI DZIECKA WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE WSPÓŁPRACY ZE SZKOŁĄ JAK REAGOWAĆ, KIEDY DZIECKO MA KONFLIKT

Bardziej szczegółowo

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej.

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Gotowość szkolna- sylwetka dziecka dojrzałego i niedojrzałego do rozpoczęcia nauki w szkole Edukacja szkolna jest

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY WIEKU DORASTANIA. mgr Monika Bengueddah

PROBLEMY WIEKU DORASTANIA. mgr Monika Bengueddah PROBLEMY WIEKU DORASTANIA mgr Monika Bengueddah Wiek dorastania to: Wzmożona emocjonalność wysokie napięcie chwiejność ZDECYDOWANIE POZYTYWNE 1) Poczucie własnej mocy i własnej wartości. 2) Wzruszenie

Bardziej szczegółowo

Alkohol w rodzinie zaburzone więzi

Alkohol w rodzinie zaburzone więzi Konferencja szkoleniowa dla nauczycieli i pedagogów Życie z FAS Alkohol w rodzinie zaburzone więzi Beata Stebnicka Fundacja FASTRYGA Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Zabrzu Zaburzenia więzi Nie ma takiego

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE Program nauczania w gimnazjum

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE Program nauczania w gimnazjum Maria Urban WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE Program nauczania w gimnazjum Wydawnictwo Edukacyjne Zofii Dobkowskiej Warszawa 2009 SPIS TREŚCI Założenia programu...........................................

Bardziej szczegółowo

Raport z testu osobowościowego SOFTSkill

Raport z testu osobowościowego SOFTSkill Raport z testu osobowościowego SOFTSkill Sporządzony dla: HR 24 SP. Z O.O. / ŚCIŚLE POUFNE / Osoba badana: Jan Kowalski Data wykonania testu: 2012-07-20 Data sporządzenia raportu: 2012-07-25 i Informacje

Bardziej szczegółowo

Pięcioczynnikowy model osobowości Wielka Piątka

Pięcioczynnikowy model osobowości Wielka Piątka OSOBOWOŚĆ Pięcioczynnikowy model osobowości Wielka Piątka Jak powstała koncepcja Wielkiej Piątki? Poszukiwania podstawowych wymiarów osobowości: - leksykalne badania Allporta i Odberta, w wyniku których

Bardziej szczegółowo

DR URSZULA GEMBARA TWÓRCZOŚĆ A ROZWÓJ OSOBOWOŚCI W KONTEKŚCIE PRACY NAUCZYCIELA

DR URSZULA GEMBARA TWÓRCZOŚĆ A ROZWÓJ OSOBOWOŚCI W KONTEKŚCIE PRACY NAUCZYCIELA DR URSZULA GEMBARA TWÓRCZOŚĆ A ROZWÓJ OSOBOWOŚCI W KONTEKŚCIE PRACY NAUCZYCIELA Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plan prezentacji: 1. Rozumienie

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Przedmowa. 2o Psychologia rozwoju człowieka 63

Wstęp. Przedmowa. 2o Psychologia rozwoju człowieka 63 Wstęp Przedmowa n 1. Cele, założenia i zastosowanie psychologii 13 1.1. Analiza zachowania i doznawania jako zadanie psychologii 14 1.2. Psychologia jako dziedzina badań 16 1.2.1. Cele badań naukowych

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

kompetencje dziecka a oferta szkoły

kompetencje dziecka a oferta szkoły Diagnoza gotowości systemu dziecko szkoła : kompetencje dziecka a oferta szkoły Prof. dr hab. Anna I. Brzezińska i dr Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Co zrobić, żeby wychowanie nastolatka nie stało się koszmarem?

Co zrobić, żeby wychowanie nastolatka nie stało się koszmarem? Co zrobić, żeby wychowanie nastolatka nie stało się koszmarem? Ewelina Pakosz Szydłowska, Jolanta Sajkowska 17 września 2010 roku 2 TRANSFORMERSI CZYLI NASTOLATKI W OKRESIE PRZEMIANY Do szkoły gimnazjalnej

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Dzieci też przeżywają żałobę. Jak wspierać rodzinę po stracie? Milena Pacuda Anna Sokołowska

Dzieci też przeżywają żałobę. Jak wspierać rodzinę po stracie? Milena Pacuda Anna Sokołowska Dzieci też przeżywają żałobę. Jak wspierać rodzinę po stracie? Milena Pacuda Anna Sokołowska Podstawy teoretyczne Jak kształtuje się pojęcie śmierci u dzieci? Dzieci w wieku do 4 lat: do 2 roku życia poczucie

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna dziecka

Dojrzałość szkolna dziecka Dojrzałość szkolna dziecka Dojrzałość szkolna Według B. Wilgockiej-Okoń dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju intelektualnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwi

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie emocjami

Zarządzanie emocjami Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Zarządzanie emocjami Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 9 grudnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Co to jest inteligencja

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 29 września 2014 roku "Nasza młodzież lubi wygody, źle się zachowuje i nie

Bardziej szczegółowo

Zadania rozwojowe dziecka w wieku przedszkolnym Analiza w świetle aktualnych teorii i wyników badań psychopedagogicznych

Zadania rozwojowe dziecka w wieku przedszkolnym Analiza w świetle aktualnych teorii i wyników badań psychopedagogicznych Zadania rozwojowe dziecka w wieku przedszkolnym Analiza w świetle aktualnych teorii i wyników badań psychopedagogicznych Prof. UAM dr hab. Kinga Kuszak Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama

Bardziej szczegółowo

Potrzeby i możliwości dziecka 6-letniego u progu szkoły. Prof. dr hab. Anna Klim-Klimaszewska Akademia Podlaska Siedlce

Potrzeby i możliwości dziecka 6-letniego u progu szkoły. Prof. dr hab. Anna Klim-Klimaszewska Akademia Podlaska Siedlce Potrzeby i możliwości dziecka 6-letniego u progu szkoły Prof. dr hab. Anna Klim-Klimaszewska Akademia Podlaska Siedlce Dojrzałość emocjonalno-społeczna: stopień samodzielności, zaradność, chęć i łatwość

Bardziej szczegółowo

sfera fizyczna sfera poznawcza (intelektualna) sfera emocjonalna sfera kontaktów społecznych sfera fizyczna sfera poznawcza (intelektualna) sfera emocjonalna sfera kontaktów społecznych rozwój mowy wzmożona

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching

Bardziej szczegółowo

Potencjał absolwenta gimnazjum

Potencjał absolwenta gimnazjum Potencjał absolwenta gimnazjum Wprowadzenie, czyli o zasobach ucznia rozpoczynającego trzeci etap edukacji szkolnej Uczeń przekraczający próg szkoły gimnazjalnej posiada zasoby wykształcone w poprzednich

Bardziej szczegółowo

Praca z dzieckiem zdolnym w przedszkolu. dr Aleksandra Piotrowska Ambasador marki MAC Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP Uniwersytet Warszawski

Praca z dzieckiem zdolnym w przedszkolu. dr Aleksandra Piotrowska Ambasador marki MAC Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP Uniwersytet Warszawski Praca z dzieckiem zdolnym w przedszkolu dr Aleksandra Piotrowska Ambasador marki MAC Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP Uniwersytet Warszawski Istota zdolności Zdolności to różnice indywidualne, które sprawiają,

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

Sześciolatek w szkole. Aldona Bystrzyńska Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna nr 3 w Gdańsku

Sześciolatek w szkole. Aldona Bystrzyńska Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna nr 3 w Gdańsku Sześciolatek w szkole Aldona Bystrzyńska Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna nr 3 w Gdańsku Koncepcja gotowości szkolnej Gotowość szkolna ma wielowymiarowy charakter, wyznaczony przez zadania rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny)

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Dojrzałość szkolna Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Uczeń klasy pierwszej Od debiutu w roli ucznia bardzo wiele zależy Zadbaj o swoje dziecko i podejmuj decyzję odpowiedzialnie. Oczekiwania...

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

POZNAJ SIEBIE POZNAJ ŚWIAT

POZNAJ SIEBIE POZNAJ ŚWIAT PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W MIELCU POZNAJ SIEBIE POZNAJ ŚWIAT WSPIERANIE ROZWOJU DZIECKA przygotowanie i realizacja zajęć Gerta Fijołek pedagog Katarzyna Juras - psycholog CEL WARSZTATÓW W trakcie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego orły nie pływają. O wspieraniu talentów i zdolności u dzieci Magdalena Zientalska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 27 września 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Nagrody i upomnienia w przedszkolu

Nagrody i upomnienia w przedszkolu Nagrody i upomnienia w przedszkolu Rozpatrując problem upomnień i nagród w przedszkolu trzeba na wstępie podkreślić, iż największą wartością w wychowaniu dziecka mają oddziaływania pozytywne, takie jak

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

UZALEŻNIENIE jako choroba całej rodziny

UZALEŻNIENIE jako choroba całej rodziny UZALEŻNIENIE jako choroba całej rodziny Uzależnienie jest chorobą całej rodziny Relacje w rodzinie, której ktoś pije nadmiernie, zazwyczaj ulegają dużym zmianom. Każdy na swój sposób próbując poradzić

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

O czasie nastolatki Marta Fox Kaśka Podrywaczka i Plotkarski SMS

O czasie nastolatki Marta Fox Kaśka Podrywaczka i Plotkarski SMS O czasie nastolatki Marta Fox Kaśka Podrywaczka i Plotkarski SMS Kielce, 23-24 października 2013 roku Międzynarodowa Konferencja Naukowa z cyklu Kategorie kultury I Czas jako paradygmat kultury i natury

Bardziej szczegółowo

PRZEKRACZANIE PROGU EDUKACYJNEGO Z KLASY TRZECIEJ DO CZWARTEJ

PRZEKRACZANIE PROGU EDUKACYJNEGO Z KLASY TRZECIEJ DO CZWARTEJ PRZEKRACZANIE PROGU EDUKACYJNEGO Z KLASY TRZECIEJ DO CZWARTEJ Właściwości rozwojowe typowe dla tego wieku: dojrzałość poznawczo intelektualna - wzbogacenie mowy i zasobu słownictwa - wzrost aktywności

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

Emocje pierwotne i wtórne Rozwój emocji Emocje a psychopatologia

Emocje pierwotne i wtórne Rozwój emocji Emocje a psychopatologia Emocje pierwotne i wtórne Rozwój emocji Emocje a psychopatologia Wpływ emocji na inne procesy psychiczne 1 Klasyfikacje emocji Stworzono wiele klasyfikacji, które postulowały różne ich rodzaje i liczbę.

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi)

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) W każdej klasie są uczniowie, dla których nauka to problem, którym uczenie się sprawia poważne trudności.

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

PLASTUSIOWY ŚWIAT, CZYLI JAK PRZEDSZKOLAKI POZNAWAŁY SZKOŁĘ

PLASTUSIOWY ŚWIAT, CZYLI JAK PRZEDSZKOLAKI POZNAWAŁY SZKOŁĘ LISTOPAD 2014 CZERWIEC 2015 PLASTUSIOWY ŚWIAT, CZYLI JAK PRZEDSZKOLAKI POZNAWAŁY SZKOŁĘ PROJEKT WSPÓŁPRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 4 IM.PLUSZOWEGO MISIA ZE SZKOŁĄ PODSTAWOWĄ NR 10 W OLSZTYNIE AUTOR:

Bardziej szczegółowo

Kariera i przedsiębiorczość

Kariera i przedsiębiorczość Kariera i przedsiębiorczość Przedsiębiorczość to zdolność do kreowania i zaspokajania swoich i cudzych potrzeb. Siłą napędową przedsiębiorczości są niezaspokojone potrzeby człowieka. Psychologiczne i socjologiczne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Hanna Micińska Akademia Ekonomiczna w Katowicach 8 marca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? dr Henryk Jarosiewicz Uniwersytet Wrocławski N arodowe Forum Doradztwa Kariery Kontekst: DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DECYZJE ZAWODOWE Są to decyzje ryzykowne, do

Bardziej szczegółowo

Bunt nastolatka. Przejawy buntu. Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akademia Młodego Ekonomisty. dr Paweł Kwas. łamie wcześniejsze zasady

Bunt nastolatka. Przejawy buntu. Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akademia Młodego Ekonomisty. dr Paweł Kwas. łamie wcześniejsze zasady Bunt nastolatka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akademia Młodego Ekonomisty dr Paweł Kwas Przejawy buntu łamie wcześniejsze zasady nie wykonuje poleceń próbuje używek wchodzi w złe towarzystwo... 1 Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Rola dorosłych w rozwoju dziecka Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka. Rodzicom dane jest codzienne uczestniczenie w tym procesie. Ich

Bardziej szczegółowo

Piotr Romanowski psycholog. psycholog.romanowski@gmail.com

Piotr Romanowski psycholog. psycholog.romanowski@gmail.com Piotr Romanowski psycholog dziecko swobodnie porusza się, jest samodzielne w zakresie samoobsługi zmiany dotyczące wzrostu i wagi ciała nie są już tak intensywne jak dotychczas, jednak coraz bardziej wyraźne

Bardziej szczegółowo

Opis treści. Wstęp 13. Część pierwsza DEFICYT MIŁOŚCI JAKO PROBLEM BADAŃ W PEDAGOGICE 15. Wprowadzenie 17

Opis treści. Wstęp 13. Część pierwsza DEFICYT MIŁOŚCI JAKO PROBLEM BADAŃ W PEDAGOGICE 15. Wprowadzenie 17 Opis treści Wstęp 13 Część pierwsza DEFICYT MIŁOŚCI JAKO PROBLEM BADAŃ W PEDAGOGICE 15 Wprowadzenie 17 ROZDZIAŁ I Eksplikacja zjawisk deficytu miłości 19 1. Teoria potrzeb Abrahama H. Masłowa 19 2. Teorie

Bardziej szczegółowo

Zmiany w podstawie programowej wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej a kompetencje nauczyciela

Zmiany w podstawie programowej wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej a kompetencje nauczyciela Zmiany w podstawie programowej wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej a kompetencje nauczyciela dr Małgorzata Skura & Michał Lisicki Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Psychologia kryzysów w kulturowym rozwoju dzieci i młodzieży

Psychologia kryzysów w kulturowym rozwoju dzieci i młodzieży UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU SERIA PSYCHOLOGIA I PEDAGOGIKA NR 173 Błażej Smykowski Psychologia kryzysów w kulturowym rozwoju dzieci i młodzieży POZNAŃ 2012 3 Spis treści 1. Wstęp... 9

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Cele podejmowanych działań:

Cele podejmowanych działań: Cele podejmowanych działań: Działania wychowawcze podjęte w takiej formie mają w szczególności na celu rozwój i kształtowanie społecznych kompetencji wychowanek, a także rozwój nieukształtowanej jeszcze

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć wychowania do życia w rodzinie dla klasy III gimnazjum:

Scenariusz zajęć wychowania do życia w rodzinie dla klasy III gimnazjum: Scenariusz zajęć wychowania do życia w rodzinie dla klasy III gimnazjum: Opracowała: mgr Anna Wojtkowiak Gimnazjum Gorzyce Wielkie. Temat : Odpowiedzialne rodzicielstwo. Rola matki i ojca w rodzinie. Treść

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU RAMOWY PLAN KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU Lp Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

MIESIĘCZNIK DLA RODZICÓW DZIECI Z PRZEDSZKOLA NR 24 W CHORZOWIE 14. PAŹDZIERNIKA

MIESIĘCZNIK DLA RODZICÓW DZIECI Z PRZEDSZKOLA NR 24 W CHORZOWIE 14. PAŹDZIERNIKA NR 80 (114) 2016 MIESIĘCZNIK DLA RODZICÓW DZIECI Z PRZEDSZKOLA NR 24 W CHORZOWIE 14. PAŹDZIERNIKA Z okazji Dnia Nauczyciela życzymy takich myśli i marzeń które dają się urzeczywistnić, pięknych i szlachetnych

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Przyjaciele Zippiego

Przyjaciele Zippiego Międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dzieci Trener programu: Bogumiła Ogrodowczyk nauczyciel konsultant MSCDN Wydział w Płocku Realizowany jest w 28 państwach świata, na różnych kontynentach,

Bardziej szczegółowo

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania : Strategie dobrego nauczania Strategie dobrego nauczania Strategie oceniania kształtującego I. Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. II. Organizowanie w klasie dyskusji,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp (Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Paweł Jankowski, Małgorzata Rękosiewicz)... 11

Spis treści. Wstęp (Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Paweł Jankowski, Małgorzata Rękosiewicz)... 11 Spis treści Wstęp (Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Paweł Jankowski, Małgorzata Rękosiewicz)... 11 Część pierwsza Rozwój w okresie dzieciństwa i rola środowiska społecznego Rozdział I. Środowisko

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 CO TO JEST CZYTANIE? techniczne rozpoznawanie znaków; zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

FILOLOGIA POLSKA, SPECJALNOŚĆ NAUCZYCIELSKA PEŁNA

FILOLOGIA POLSKA, SPECJALNOŚĆ NAUCZYCIELSKA PEŁNA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu kształcenia PSYCHOLOGIA 2. Kod modułu kształcenia - PSYO 3. Rodzaj modułu kształcenia obowiązkowy lub fakultatywny OBOWIĄZKOWY DLA

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Swetłana Mróz mgr Joanna Pęska

dr n. med. Swetłana Mróz mgr Joanna Pęska dr n. med. Swetłana Mróz mgr Joanna Pęska Diagnoza psychologiczna. Rozmowy wspierające. Psychoedukacja. Rehabilitacja funkcjonowania procesów poznawczych. Organizacja spotkań informacyjno edukacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz stylu komunikacji

Kwestionariusz stylu komunikacji Kwestionariusz stylu komunikacji Z każdego stwierdzenia wybierz jedno, które uważasz, że lepiej pasuje do twojej osobowości i zaznacz jego numer. Stwierdzenia w parach nie są przeciwstawne, przy wyborze

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalność/specjalizacja Poziom kształcenia: Profil: Forma studiów Rok/semestr Wprowadzenie do psychologii i historii

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Współpraca trenera z rodzicami jako warunek sukcesów nastoletniego zawodnika. Opr. prof. dr hab. Zbigniew B. Gaś

Współpraca trenera z rodzicami jako warunek sukcesów nastoletniego zawodnika. Opr. prof. dr hab. Zbigniew B. Gaś Współpraca trenera z rodzicami jako warunek sukcesów nastoletniego zawodnika Opr. prof. dr hab. Zbigniew B. Gaś Obszary dojrzewania nastolatka ZDROWIE ODPOWIEDZIALNOŚĆ Dojrzałość fizyczna Dojrzałość psychiczna

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalno-społeczny dziecka w wieku przedszkolnym

Rozwój emocjonalno-społeczny dziecka w wieku przedszkolnym Rozwój emocjonalno-społeczny dziecka w wieku przedszkolnym Rozwój emocjonalno-społeczny dziecka jest wynikiem gromadzenia przez nie doświadczeń, czyli uczenia się. Możliwości uczenia się są wyznaczane

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo