Multa Páucis (1). O propozycjach odbioru prac Gustava Metzgera

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Multa Páucis (1). O propozycjach odbioru prac Gustava Metzgera"

Transkrypt

1 Multa Páucis (1). O propozycjach odbioru prac Gustava Metzgera Obrazy zdarzeń w pewnym sensie wszechobecnych (ze względu na egzystujące w każdym człowieku zło), lecz też idiomatycznych funkcjonują niejako ponad, pod lub poza historią. W porównaniu do świadectw pisanych znacznie częściej przybierają one w społecznej mneme swoiście pomnikową formę. Stan ten umożliwia przesunięcie akcentu w odbiorze takiego przedstawienia. Przykładem tego może być kwestia manipulacji na fotografii spełniającej się w roli dokumentu, która na różne sposoby może dotykać dyskursywnie obciążonego problemu traumy. Kontakt z tego rodzaju wizerunkiem sprawia największą trudność, ponieważ obraz taki składa swoiste świadectwo podwójnej nieobecności śmierci zdwojonej przez zbrodnię ludobójstwa. Jako konkretne tego przykłady można wskazać obrazy Holokaustu. W tym wypadku, zgodnie z niemalże manichejskim dualizmem, uwikłane w odbiór estetyczny aspekty etyczne mogą pobudzać potrzebę doszukiwania się sensu w zbrodni ludobójstwa, jak również dyktować sposoby mówienia o tych wydarzeniach. Nieodzowne zatem staje się rozbudowywanie wiedzy na temat Holokaustu, aby nigdy więcej nie miał miejsca. Nie należy jednak tracić z pola widzenia różnorodności możliwych dróg i sposobów, jakie mogą do tej wiedzy prowadzić. Choć nie jest to regułą, w znacznej ilości artystycznych redakcji mówiących o tych trudnych wydarzeniach, by oderwać się od paradygmatu często na siłę humanizowanej traumy, nacisk przeniesiony zostaje z dominującego aspektu reprezentacji na identyfikację (2). Przy czym identyfikacja może umożliwić odbiorcy optykę ofiary, lecz także dużo bardziej dyskusyjną rolę oprawcy. Reprezentacja często zostaje zapożyczona i wciągnięta do działań mających zgoła performatywny charakter, gdzie sposoby patrzenia mogą zostać poprowadzone w ten sposób, że reprezentacja zostanie zdominowana przez identyfikację. Celem takich zabiegów jest uświadomienie widzom istnienia zupełnie odmiennych od wypracowanych sposobów odbioru i myślenia o artystycznych wypowiedziach dotyczących Holokaustu. W związku z tym wydaje się, że niedawno prezentowane w warszawskiej Zachęcie prace Gustava Metzgera sytuują się właśnie gdzieś na ruchomej granicy tych dwóch modeli odbioru, balansując pomiędzy opowiadaniem o, a propozycją odegrania traumatycznych wydarzeń. Obejmujący dwanaście ostatnich lat okres twórczości artysty naświetla w szczególności sytuację podmiotu w kulturze po Holokauście, a jeszcze szerzej rzecz ujmując dotyka zagadnienia świadomości posttraumatycznej. Wobec tych problemów sam Gustav Metzger znajduje się również gdzieś po środku drogi od osobistego świadectwa do problematyzującej zagadnienie obserwacji. Ten urodzony w 1926 roku w Norymberdze syn ortodoksyjnych Żydów (pochodzących z Polski) uniknął śmierci w obozie koncentracyjnym, ale jednocześnie stracił wszystko. Dzięki Refugee Children s Movement w przeddzień katastrofy został wysłany do Wielkiej Brytanii, tam przetrwał wojnę przeczuwając jednocześnie tragiczny los swoich bliskich. Ze względu na ten fakt artysta jest jednocześnie pośrednim, ale też przede wszystkim bezpośrednim świadkiem Holokaustu, próbującym zebrać i odzyskać niemożliwą do scalenia pamięć o tych bolesnych wydarzeniach. W ocenie twórczości Metzgera aspekt biograficzny jest bardzo istotny, lecz raczej nie można określić tej sztuki mianem autobiograficznej. Podczas obcowania z prezentowanymi w Zachęcie pracami dało się wyczuć, że nad jednostkowością góruje dynamiczna pamięć zbiorowa, która pozwala mówić raczej o stwarzaniu świadka traumy niż o samym świadectwie. Przedmiotem tego tekstu nie jest referowanie całej twórczości Gustava Metzgera, jednak bez choćby najmniejszego odniesienia do wcześniejszych poczynań artysty, nie sposób kompetentnie interpretować prezentowanych w Zachęcie prac. W bogatym i wielowątkowym dorobku teoretyczno-artystycznym symptomatyczne wydaje się być szczególne zainteresowanie destrukcją i zniszczeniem, prowadzącym do śmierci i wskutek czego do nicości, poczucia straty. Takie rozumienie sztuki ukształtowała świadomość zbliżającej się katastrofy, po raz pierwszy rozbudzona przez wydarzenia Drugiej Wojny Światowej, wzmożona została następnie przez historie zaistniałych po tym okresie konfliktów zbrojnych i narastającej destrukcji środowiska naturalnego. Obserwacja potencjału technicznych, jak i biologicznych środków zniszczenia niejako zobowiązała i pomogła artyście skrystalizować na początku lat sześćdziesiątych znamienną ideę sztuki autodestrukcyjnej (pierwszy manifest Auto-Destructive Art nosi datę 4 listopada 1959 roku) (3). Swoista forma sztuki dla społeczeństw przemysłowych rozwijana była następnie przez Metzgera w licznych wykładach łączonych z działaniami artystycznymi, jak było w

2 przypadku inicjowanego przez artystę, londyńskiego sympozjum O destrukcji w sztuce (DIAS Destruction in Art Symposium) z 1966 roku oraz dwa lata późniejszego w Nowym Jorku. Nowatorskim praktykom na polu teorii i sztuki towarzyszył aktywizm społeczno-ekologiczny oraz słabnące z czasem zaangażowanie polityczne. Dialektyczna relacja między kreacją a destrukcją stała się subwersywnym narzędziem wymierzonym przeciwko systemowi kapitalistycznemu z jego zasadami wymiany artystycznej, zmanipulowanej w celu silniejszego nastawienia na zysk i konsumpcję. Logicznym rozwinięciem sztuki autodestrukcyjnej był równie nowatorski pomysł Strajku w sztuce. Artysta rozwijając poniekąd polegający na porzuceniu twórczości zaapelował z trzyletnim wyprzedzeniem, ażeby lata stały się czasem bez sztuki, w którym artyści-producenci zaniechać mieli swej działalności, przerzucając aktywność m.in. na pole teorii i aktywizmu społecznego. Jednocześnie poszerzając wiedzę na temat pamięci posttraumatycznej, był Metzger organizatorem (wraz z Cordulą Frohwein) pierwszego sympozjum skupiającego się nad problemami sztuki czasów Hitlera (Art in Germany under National Socialism z 1976roku). W swej bezkompromisowej postawie krytyka sytuacji społecznej, mieszkający wciąż w Wielkiej Brytanii, lecz posługujący się powojennym paszportem bezpaństwowca artysta jest raczej marginalizowany. Być może główną przyczyną takiego stanu jest podejmowanie przez niego tematów jakże newralgicznych, a w swej istocie najważniejszych. Postawa artystyczna Metzgera jest wcieleniem w życie jego myśli teoretycznej. Przybierające globalny wymiar zainteresowania problemami pacyfizmu, ruchem protestu przeciwko rozprzestrzenianiu broni nuklearnej, czy też ochroną środowiska naturalnego, skonfrontowane zostają z osobistą traumą, której w żaden sposób nie da się ani zrekompensować, ani tym bardziej usunąć.

3 Fotogragie historyczne. Rampa w Auschwitz, lato 1944, 1998,wystawa w Zachęcie 2007 Na Pola śmierci wkraczamy przez wąski korytarz (4), skonfrontowani bezpośrednio z umieszczonym na ścianie fotogramem przedstawiającym Rampę w Auschwitz (lato 1944). Ten pierwszy, bardzo ważny dla Metzgera obraz, wprowadza widzów w przestrzeń wystawy, zapowiadając w pewien sposób charakter odbioru pokazywanych dalej prac z serii Fotografii historycznych, ale też i pozostałych, instalacji: In memoriam oraz Eichmann i anioł. Od tej wprowadzającej pracy bezpieczny dystans oglądającego jest coraz to bardziej skracany. Pod lufami nazistów podążamy wraz ze sporą grupą węgierskich Żydów, jak się wydaje, by upodobnić i jak najbardziej zbliżyć się do ofiar. Dzięki proponowanej identyfikacji odbiorca uwewnętrznia Innego na zasadzie projekcji podobieństw zatem Inny może stać się tutaj mną, bądź stać się jak ja. Wszystkie cechy wspólne zostają uwypuklone (5), a nasze żywe ciało może w pewnym sensie pełnić rolę nośnika przeszłości innymi słowy stworzy świadka. Jednocześnie pojawia się tu problem uniwersalizowania Holokaustu, prezentowanego wraz z następującymi po nim kataklizmami. Znajduje to oczywiście uzasadnienie w pochodzeniu, biografii artysty, jak i także w jego konsekwentnej postawie, jednak krok taki może nasuwać obawy o zacieranie i neutralizowanie

4 idiomatyczności tych wydarzeń. Kolejne obrazy serii są w stanie początkowo przyprawić widza o konfuzję. Opatrzone w wyjaśniające podpisy fotografie zostały odgrodzone od patrzących przesłoną, przez którą jak określa to Metzger ich treść ma przenikać bez pośrednictwa wzroku, wprost do świadomości oglądających (6). Jest to możliwe, ponieważ ukryte fotografie tragicznych wydarzeń współczesnej historii są silnie zapośredniczone przez masmedia, przez co trwale funkcjonują w zbiorowej pamięci. Są już skądś znane, gdyż, w gruncie rzeczy, każdy uczestniczący w społeczeństwie informacyjnym obywatel mógł mieć w taki czy inny sposób styczność z którymkolwiek z tych ukrytych na warszawskiej wystawie zdjęć. zostały zapożyczone z tradycyjnego obiegu, by stać się punktem wyjścia dla instalacji z ich udziałem. Niniejsza koncepcja prezentacji fotografii ma wpłynąć na zmianę ich odbioru. Przeciwdziałając skandaliczności tych przedstawień, artysta odgradza je materią, barykaduje, bądź też przekrywa cegłami, czy ściśle przyspawanym arkuszem blachy ujawniając zracjonalizowany lęk przed obrazami. Dużo w tej strategii jest z właściwego tradycji judaistycznej nakazu aikoniczności, jak się wydaje jednak, nie to jest głównym czy też jedynym zamysłem Fotografii historycznych.

5 Fotografie historyczne. Adolf Hitler przemawiający do Reichstagu po kapitulacji Francji, 17 lipca 1940, 1995, fot. Joanna Kinowska Fotografie historyczne. Póki nie stanie Jeruzalem w Anglii zielonej, kraju łąk, 1998, wystawa w Zachęcie 2007 Warto zauważyć, że postrzegane w kategoriach identyfikacji fotografie historyczne dają podzielić się na trzy grupy pod względem sposobów odbioru. Jako całość prace te jednak ściśle współgrają ze sobą i nie ma mowy o kolejności ruchu w obrębie wystawy, będzie to więc podział sztuczny, mający ukazać jedynie specyfikę ich odbioru. Zatem w pierwszej grupie mogą znaleźć się takie prace, jak: Rampa w Auschwitz, lato 1944; Póki nie stanie Jeruzalem w Anglii zielonej, kraju łąk, czy też dwupanelowa, najnowsza praca, zatytułowana: Terror i opresja. Połowicznie do tej grupy zaliczyć można też fotografie: Strażak z dzieckiem, Oklahoma 1995; Nr 1. Likwidacja getta warszawskiego, 19 kwietnia 28 dni, 1943 oraz rozświetlaną co kilkanaście sekund fotografię z konfliktu Wietnamskiego. Mimetyczny i reprezentacyjny charakter fotografii został w tych pracach utrzymany. Naprzemiennie patrzący widz doświadczyć może destrukcyjnej mocy przekazywanych za pośrednictwem obrazu wydarzeń, ale jednocześnie też, jak sugeruje Metzger zdać sobie sprawę ze słabnięcia reakcji wobec traumatycznych wizerunków. Toteż istotą tych prac jest konfrontacja z reprezentacją obrazową, niekiedy zdwojona, jak w przypadku naprzeciwlegle zawieszonych fotogramów pracy Terror i opresja, gdzie widz postawiony zostaje pomiędzy symetrycznie i nieco po skosie ukazanym szeregiem wojsk hitlerowskich a równie regularnie i nieco z góry oddanym zgrupowaniem aresztowanych podczas nocy kryształowej Żydów, przygotowywanych do rejestracji w obozie koncentracyjnym. Patrzący znajduje się pomiędzy totalizującymi jednostkę szykami, które oddają na swój sposób wewnętrzną organizację Trzeciej Rzeszy. Jednak na tym koniec analogii, gdyż widz odczuwa na sobie przyciąganie odmiennych biegunów relacji ofiara oprawca, wobec której ma tutaj możliwość zajęcia tylko jednego stanowiska. Celem konfrontacji jest zatem zatrzymanie na dłużej widza przed zawierającymi przerażenie, napięcie i dramat wizerunkami, co prowadzić ma do zastanowienia się nad zmianą toru postrzegania. Iluzja zostaje powstrzymana za pomocą pozostałych Fotografii historycznych, których sposób prezentacji odbiega od tradycyjnego. Prócz wcześniej wymienionych zdjęć widz natyka się na puste przestrzenie, mając do czynienia jedynie z materiałem stanowiącym barierę między okiem a obrazem. Można zaobserwować swoiście rzeźbiarskie formy instalacji, bądź też gdzieniegdzie możliwe do dojrzenia fragmenty, całość jednak znajduje się poza zasięgiem wzroku. Jak zauważa artysta: <>, na które widz nieuchronnie natrafia w przestrzeni wystawy są bowiem czymś zamierzonym, mają dopomóc mu w stworzeniu przestrzeni psychicznej, w której doznaje uczucia niepewności i przeżywania czegoś nieznanego (7). Fotografie drugiej grupy naszego roboczego podziału stanowią etap przejściowy do tejże przestrzeni psychicznej. Można wymienić tu następujące prace: Do wczołgania się Anschluss; Do wejścia, masakra na Wzgórzu Świątynnym, Jerozolima, 8 października 1990 oraz Jerozolima, Jerozolima. Obrazy te przekryte są materią, bądź też

6 (w przypadku pracy Jerozolima, Jerozolima) półprzeźroczystym tworzywem sztucznym, proponując jednocześnie przeniknięcie pod skrywającą je powłokę. W cechującej się pewnym radykalizmem pracy Do wczołgania się Anschluss, żywe ciało widza zostaje tu w pełni zaangażowane w proces odbioru. Oglądający ma czołgać się pod płachtą na ułożonym na posadzce fotogramie, który przedstawia Żydów przemocą zmuszonych do szorowania wiedeńskiego bruku. Fotografia jest w dużym powiększeniu, toteż z wolna przemieszczający się widz ma możliwość kontaktu wzrokowego z zaledwie poszczególnymi fragmentami obrazu, nie jest zdolny jednak do szybkiego scalenia ich w jedno. Tego typu strategia nasuwa skojarzenia z przyswajaniem świata na wcześniejszych stopniach ( praczłowiek, dziecko) przez reakcje mimiczno-dotykowe. Przenikający pod powłokę widz znajduje się jakby w środku obrazu, ten stan umożliwia zdwojenie efektu; implozję w świadomości widza, będącą swego rodzaju unowocześnioną wersją devotio moderna, która skonfrontowana zostaje ze skandalicznym wizerunkiem. Taka forma odbioru pozwala chociaż w minimalnej skali na repetycję poczucia bezsilności, zagubienia, samotności i pustki, sugerując dobitnie problem wcielania się widza w obraz i obrazu w widza. Stworzony dzięki mimikrze świadek jak sugeruje artysta może odrzucić złudzenia, dochodząc do granicznego punktu plateau, które staje się pokrzepiającym momentem zatrzymania (8). Po nim przychodzi finalny, katharktyczny stan osiągany w wyniku kontaktu z trzecią grupą fotografii naszego podziału. Są to m.in.: Hitler przemawiający do Reichstagu po kapitulacji Francji, lipiec 1940; Hitler młodzież, zaspawany, a także wspomniana już część prac, zaliczająca się połowicznie do pierwszej grupy, gdyż ich odsłonięcie, czy też ukazywanie się jest jedynie fragmentaryczne. Wymienione fotografie podobnie jak te z drugiej grupy są skryte przed okiem widza, jednak w tym przypadku przeniknięcie do wnętrza nie jest możliwe ani poprzez wzrok, ani przez reakcje mimiczno-dotykowe. Widz może domyślać się jedynie, że znajdujący się za szczelną barierą obraz jest zwrócony licem w jego kierunku. O charakterze prac upewnia nas wyłącznie tytuł. Drogą i miejscem docelowym zarazem staje się tu więc zawsze umiejscowiona w teraźniejszości odbioru świadomość, określana przez artystę jako przestrzeń psychiczna, w której rozgrywa się wzajemna gra odkrywania i zakrywania sensu. Pomnikowa forma fotografii zostaje anulowana (9). Groza staje się niewidzialna, nie daje się jej odtworzyć w prostej i oczywistej postaci trwale nieruchomego obrazu. Przesłonięcie, które pozornie wydawać się mogło próbą unikania problemu, jest w istocie zaznaczeniem złożoności rzeczywistości historycznej w tym wypadku traumatycznych wydarzeń przekazywanych przez obrazy, według artysty, nie do końca odpowiednich do tej roli. Stąd też Pola śmierci miały się stać sceną dla przeżyć psychicznych, w których wzrok i towarzyszący mu fetyszyzm widzenia nie odgrywają już znaczącej roli. Jednak zarówno jak i wzrok oraz reakcje mimiczno-dotykowe stają się punktem wyjścia dla aktywnego uczestnictwa w rzeczywistości, tak ukryte fotografie stanowią punkt odniesienia dla obudowujących je instalacji. Prowadzi nas to do stwierdzenia, że nie sposób uniknąć repryzy (skandaliczności wizerunku) i tym samym przemożnej siły oddziaływania obrazów na nowo pozwalającej doświadczyć immanentnie przenoszonej przez nie śmierci, którą tutaj można określić narażając się na logiczny błąd jako zdwojoną. Fotografie historyczne..strażak z dzieckiem, Oklahoma, USA, 1995, 1998/2007, fot. Joanna Kinowska

7 Fotografie historyczne. Do wczołgania się Anschluss, Wiedeń, 12 marca 1938, 1996, fot. Sebastian Madejski Biorąc pod uwagę umowność naszego podziału, który uzmysłowić miał specyfikację odbioru Fotografii historycznych, trzeba pamiętać o tym, że wszystkie zdjęcia projektu wchodzą ze sobą we wzajemną, uzupełniającą relację. Jak określa to artysta: Obiekty i ich rozmieszczenie w przestrzeni wystawy mają więc stanowić symboliczny ekwiwalent całej tej mnogości doświadczeń, które gdzie indziej są udziałem widza (10). Tak też trzeba powtórzyć, że kolejność przechodzenia i powracania do poszczególnych prac jest dowolna, poza początkową i ostatnią pracą (Eichmann i anioł), a także dyspozycją wnętrz, nie ma tu narzuconego porządku. Modele percepcji zaproponowane przez fotografie historyczne w poszczególnych wymienionych tu grupach, pokazują odmienne sposoby przekraczania wypracowanych i nieco nieskutecznych sposobów odbioru. Oddają zamysł przewidzianego dla projektu Metzgera sposobu odczytywania całości, w kolejności poziomów identyfikacji (z ofiarą): jako konfrontację, przenikanie i (uświadomione) stłumienie. Istotne jest też to, że zaproponowany sposób odbioru prezentowanych w Warszawie prac daje się zastosować wobec obciążonych dyskursywnie obrazów traumy w ogólności. Zgadza się to poniekąd z elementarnym założeniem, co do roli sztuki w dzisiejszych czasach, która według Metzgera jest w stanie zmieniać sposoby myślenia.

8 In memoriam, wystawa w Zachęcie 2007 Na wystawie dominuje uczucie uwięzienia. Niejako kulminacją tego stanu jest wędrówka poprzez instalację In memoriam, składającą się z nieregularnego labiryntu kartonowych stal, które ustawione zostały wewnątrz jednego z pomieszczeń. Artysta w jednym z wywiadów twierdzi, że inspiracją dla wyjściowej formy tej instalacji była paczka chusteczek higienicznych (11), jednak powinowactwo z berlińskim Pomnikiem Pomordowanych Żydów Europy Petera Eisenmana wydaje się znaczące. Samotność i dusząca potrzeba znalezienia wyjścia, paradoksalnie aktywizuje i wzbogaca odbiór Fotografii historycznych. Poruszając się w ciasnych korytarzach powstałych z nieregularnego rozstawienia wysokich stel, niejako bez naszej woli zmuszeni zostajemy do obcowania z materialnością tekturowego opakowania. Uwalnia to w pewien sposób od konfuzji wzroku, skonfrontowanego wcześniej z obudowanymi fotografiami i pozwala na re-spekt wobec rzeźbiarsko uformowanych przekryć. Dzięki temu zasygnalizowany zostaje problem hierarchizacji między zdwojonym wnętrzem i zewnętrzem obrazuprzekrycia. Bez względu na to jak może być ona relatywizowana, Metzger sprzeciwia się odchodzeniu od rzeczywistości historycznej, uwrażliwiając na jej złożoność. Jest to szczególnie wyraźne w domykającej wystawę instalacji Eichmann i anioł. Anonimowe dotąd ofiary zastąpione zostały metonimicznie przez trzy kluczowe postacie: Hanny Arendt, Waltera Benjamina i Adolfa Eichmanna (poniekąd w roli ofiary), gdzie obecność dwóch pierwszych zaznaczona została przez najstarsze w tradycji judaistycznej medium pamięci książkę, ostatniego zaś przez wiążącą ich wszystkich kabinę przesłuchań.

9 Eichmann i anioł, 2005, fot. Sebastian Madejski Umieszczona w oddzielnym pomieszczeniu instalacja jest swoistym miejscem pamięci, w którym prócz książek wspomnianych autorów (i Paula Klee, o którym za chwile), po środku sali znajduje się replika kuloodpornej kabiny, w której przesłuchiwano winnego ludobójstwa Eichmanna, nieco z boku pracuje taśma montażowa, zaś ścianę naprzeciwko wejścia zamyka bariera paczek z powiązanych ze sobą gazet. Obecność tych wszystkich obiektów umożliwia oglądającemu w pewnym sensie identyfikację poprzez odegranie i kontakt z przedmiotami (miejscami) odnoszącymi się do wymienionych osób. Możemy przejrzeć książki, puścić w ruch gazetę na taśmie montażowej, czy wreszcie usiąść wewnątrz kabiny oskarżonego. Punktem wyjścia jest tutaj umieszczona na ścianie reprodukcja obrazu Paula Klee, zatytułowanego Angelus Novus, a należącego niegdyś do Waltera Benjamina centralnej postaci instalacji. Obraz ten znalazł odniesienie w jego ostatnim tekście, napisanym przed samobójczą śmiercią. W eseju zatytułowanym O pojęciu historii, Benjamin opisał anioła, jako zwróconą twarzą w przeszłość postać, która gnana wiatrem postępu, tyłem, jakby na oślep zmierza ku przyszłości. Niebiańska istota jest nieświadoma absolutnego teraz każdego człowieka. Zestawiona w ten sposób wizja historiozofii wg Metzgera, nasuwa skojarzenia z nieuchronnością i zaślepieniem hitlerowskiej machiny. Jednak szybko przekonujemy się, że i tutaj akcent postawiony został na problematyzowanie. Porwany przez Mosad, nazistowski zbrodniarz Adolf Eichmann, nie wykazywał na swym procesie objawów szaleństwa. Masowe wysyłki ludności żydowskiej traktował jako posłuszeństwo wobec swych urzędowych obowiązków. Skazywał na śmierć niejako zza biurka, o czym pisała Hanna Arend w swej słynnej pracy O banalności zła. Proces Eichmanna ofiary (jeżeli można winnego ludobójstwa zbrodniarza określać w ten sposób) stał się procesem pokazowym (transmitowanym m.in. przez telewizję), w którym Eichmann usadowiony w kuloodpornej kabinie rzeczowo i spokojnie odpowiadał na pytania. Pomijając oczywistą rangę winy, można wskazać na trzy przyczyny takiego stanu: Po pierwsze, język świeckiego prawa ustąpił tu miejsca akcentom prawa żydowskiego. Po drugie, bezprecedensowa tragedia Holokaustu ukazana jako wypełnienie boskiego proroctwa nabiera nowego wymiaru. Po trzecie, proces był dumną manifestacją pewnej prawnej samowystarczalności, a mianowicie tego, że narodowi już w czasach biblijnych pozbawionemu głosu w kwestiach politycznych i prawnych, przyznane zostaje prawo do osądzenia winnych i wykonania wyroku (12). Pozwalając sobie na chwile nieuwagi, można odnieść wrażenie pomieszania, odbierając Eichmanna jako ofiarę, a z pewnością już, jego proces można traktować jako precedens w stosunku do późniejszych działań w trakcie konfliktu palestyńsko-izraelskiego. Na oknach tego ambiwalentnie nacechowanego pomieszczenia umieszczone zostały litery z nazwami miejscowości docelowych trzech głównych bohaterów: Nowego Jorku azylu, ale też i kolejnego miejsca tułaczki Hanny Arend, Portu Bou (w Hiszpanii) niewypowiadalnej granicy Waltera Benjamina i Jerozolimy miejsca egzekucji winnego ludobójstwa Adolfa Eichmanna. O niemożliwości sprecyzowania historii i udzielenia jedynej odpowiedzi przypomina nam usytuowanie kabiny. Umieszczona została w otoczeniu

10 między pośredniczącą relacją masmediów, w tym wypadku prasy, a świadectwem książki podanymi do druku jednostkowymi śladami. Odnoszące się równocześnie do indywidualnych, jak i wielorakich historii miejsca, przynoszone d świadomości widza zostają przez medium tekstu. Zracjonalizowany lęk przed obrazem znajduje tu swoje dodatkowe wytłumaczenie. Obraz, immanentnie noszący w sobie wieść o tym, co nieuchronne, poddany jest każdorazowo wyjaśniającej roli podpisu, który to bez połączenia z obrazem może odnosić się do wielu rzeczy jednocześnie. Zdając z tego sprawę, artysta kieruje odbiorem obrazów-obiektów, unaoczniając ich zależność od medium tekstu, opowiada wiele w niewielu słowach. Złożona wystawa Gustava Metzgera stawia bardzo dużo problemów na raz, poddając je w pewnym sensie totalizacji. Wobec czego, próba naświetlająca jedynie wybrane zagadnienie w twórczości artysty, którego przewodnim celem jest uwrażliwianie na złożoność, pozwala uzyskać część w zamian obietnicy całości. Piszącemu o recepcji związanych z pamięcią traumy Holokaustu prac, nie jest łatwo uwolnić się również od niewielkiej chociaż części osobistych odniesień. Podobnie jak rozumiana przez Gustava Metzgera wizja relacji sztuki do rzeczywistości jest często skazaną na niepowodzenie próbą, którą stale na nową trzeba ponawiać, tak niniejsze sugestie są jedną z wersji wydarzeń i niczym innym. Przypisy: (1) Z łac. dużo w niewielu słowach. (2) E. van Alpen, Zabawa w Holokaust, przeł. K. Bojarska, Literatura na Świecie, 2004, nr 1-2 ( ), s (3) Manifesty sztuki autodestrukcyjnej są dostępne na stronie: (4) Pola śmierci, to pierwotny tytuł projektu Fotografii historycznych. (5) Zob. E. van Alphen, dz. cyt., s Odwołuję się tu do terminu identyfikacja idiopatyczna [z ofiarą]. Jej przeciwieństwem jest identyfikacja heteropatyczna [z oprawcą]. Terminy zaproponowane przez autora za Kają Silverman (The Threshold of the Visible World, New York 1996). (6) G. Metzger, Pola śmierci. Szkic do wystawy, przeł A. Wajs, [w:] Gustav Metzger, do druku podała Hanna Wróblewska, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2007, s.11. (7) Tamże, s. 24. (8) Tamże, s. 26. (9) Z potrzebnymi zmianami wobec ukrytych fotografii, można nawiązać do idei kontrpomnika (counter-monument), wypracowanej przez artystę konceptualnego Jochena Gerza. Za przykład prowadzącej do tego sytuacji może posłużyć niewidzialny pomnik w Saarbrücken. Zob. na ten temat: J. E. Young, Pamięć i kontrpamięć. W poszukiwaniu społecznej estetyki pomników Holokaustu, przeł. G. Dąbkowski, LNŚ, 2004, nr 1-2, s ; oraz szerzej: Tenże, The Counter monument: Memory Against Itself in Germany Today, Critical Inquiry, 1992, Vol. 18, No. 2, s (10) G. Metzger, Pola śmierci (...), [w:] dz. cyt., s. 26. (11) Zadaniem sztuki naszych czasów jest uwrażliwianie na złożoność..., Silke Bauman w rozmowie z Gustavem Metzgerem, 6 stycznia 2006, National Theatre, Londyn, [w:] Gustav Metzger, dz. cyt., s. 76. (12) L. Douglas, Lekcja praworządności a pamięć heroiczna, przeł. M. Kopytkowska, LNŚ, 2004, nr 1-2, s. 292 (w celu dopasowania zmienione gramatycznie pierwsze zdanie). Krzysztof Gutfrański Zdjęcia dzięki uprzejmości Zachęty, Narodowej Galerii Sztuki Gustav Metzger, Prace Kuratorzy: Hanna Wróblewska, Pontus Kyander Narodowa Galeria Sztuki Zachęta w Warszawie 6 marca 22 kwietnia 2007

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH ul. M.Curie-Skłodowskiej 2 58-400 Kamienna Góra tel.: (+48) 75-645-01-82 fax: (+48) 75-645-01-83 E-mail: zso@kamienna-gora.pl WWW: http://www.zso.kamienna-gora.pl PRZEDMIOTOWY

Bardziej szczegółowo

Oferta wynajmu mobilnego

Oferta wynajmu mobilnego Oferta wynajmu mobilnego kina emocji CINEMA 5D CINEMA 5D zobacz i poczuj! Nasze kino to innowacyjny produkt na miarę XXI wieku. W kinie CINEMA 5D widz odbiera film wszystkimi zmysłami. Dzieje się tak za

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

List motywacyjny. W liście motywacyjnym kandydat na pracownika wyjaśnia, dlaczego chciałby pracować na oferowanym

List motywacyjny. W liście motywacyjnym kandydat na pracownika wyjaśnia, dlaczego chciałby pracować na oferowanym List motywacyjny Informacje ogólne List pokazuje motywację W liście motywacyjnym kandydat na pracownika wyjaśnia, dlaczego chciałby pracować na oferowanym stanowisku. Ponadto przekonuje pracodawcę, że

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Parys J., Scenariusz lekcji historii dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej nt.: Początek końca... Los ludności żydowskiej w pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji Tarnowa w: Tarnowskie Studia Historyczne,

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Przejściowe trudności? Problemy życia codziennego w PRL (1956-1989)

Przejściowe trudności? Problemy życia codziennego w PRL (1956-1989) IV edycja konkursu historycznego Mądra pamięć dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych w województwie kujawsko-pomorskim na najlepszą pracę na temat: Przejściowe trudności? Problemy życia codziennego w PRL

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Patronat Honorowy: Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zaprasza na obchody, upamiętniające 75. rocznicę utworzenia przez Niemców w Kutnie, getta

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Zespół Szkół Zawodowych im. R. Mielczarskiego w Katowicach 40-870 Katowice, al. B. Krzywoustego 13 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej.

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej. Wycieczka klas 2 A i 2 D Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie w dniu 26 września 2014 roku - - Dąbrowa Tarnowska - cmentarz I wojny światowej nr 248 i Ośrodek Spotkania Kultur Park Historyczny

Bardziej szczegółowo

Sukces, porażka czy? Transformacja ustrojowa w Polsce w 1989 r. Perspektywa jednostki, rodziny, miejscowości.

Sukces, porażka czy? Transformacja ustrojowa w Polsce w 1989 r. Perspektywa jednostki, rodziny, miejscowości. V edycja konkursu historycznego Mądra pamięć dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych w województwie kujawsko-pomorskim na najlepszą pracę na temat: Sukces, porażka czy? Transformacja ustrojowa w Polsce w

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja guided inquiry

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja guided inquiry CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja guided inquiry Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze Marta Więckowska

Metody badawcze Marta Więckowska Metody badawcze Marta Więckowska Badania wizualne pozwalają zrozumieć proces postrzegania oraz obserwować jakie czynniki wpływają na postrzeganie obrazu. Czynniki wpływające na postrzeganie obrazu to:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 11/2015 AUSCHWITZ-BIRKENAU W PAMIĘCI ZBIOROWEJ

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 11/2015 AUSCHWITZ-BIRKENAU W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 11/2015 AUSCHWITZ-BIRKENAU W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot Opowieści nocy reż. Michel Ocelot 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Jak powstaje film? 2. Karta pracy. (str. 5) MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI SCENARIUSZ LEKCJI Opracowała: Paulina

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY Zasady oceniania: za rozwiązanie zadań z arkusza na poziomie podstawowym można uzyskać maksymalnie 00 punktów, model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT MEZUZY DLA MUZEUM HISTORII ŻYDÓW POLSKICH

PROJEKT MEZUZY DLA MUZEUM HISTORII ŻYDÓW POLSKICH ... Kiedy prorok Eliasz będzie miał obwieścić przyjście Mesjasza, gdzie stanie, by zadąć w barani róg?... Właśnie tu, na rogu Gęsiej i Nalewek... Bowiem właśnie tu jest największa na świecie koncentracja

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Antony Polonsky. Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika

Antony Polonsky. Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Antony Polonsky Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Antony Polonsky Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje

Bardziej szczegółowo

OCENA OŚWIETLENIA STANOWISKA PRACY.

OCENA OŚWIETLENIA STANOWISKA PRACY. 1 OCENA OŚWIETLENIA STANOWISKA PRACY. I. WPROWADZENIE Oświetlenie dzienne i sztuczne stanowi jeden z podstawowych składników środowiska pracy, jest czynnikiem mającym znaczący wpływ na bezpieczeństwo i

Bardziej szczegółowo

Smoczyński retrospektywnie.

Smoczyński retrospektywnie. Smoczyński retrospektywnie. Wywiad z Marcinem Lachowskim, kuratorem cyklu trzech wystaw poświęconych twórczości Mikołaja Smoczyńskiego. Rozmawia Ignacy Oboz Ignacy Oboz: Czy wystawy były swoistym dialogiem

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) MEMO/26 stycznia 2010 r.

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) MEMO/26 stycznia 2010 r. Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) MEMO/26 stycznia 2010 r. Holokaust z perspektywy praw człowieka: pierwsze w historii ogólnoeuropejskie badanie na temat nauczania o Holokauście oraz nauczania

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM 11. 10. 2005 Klasa II b Prowadzący: Katarzyna Listwan.. Temat: Każdy z nas jest Odysem, co wraca do swej Itaki (L. Staff) Koncepcja człowieka jako homo

Bardziej szczegółowo

Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych. rozumieć pojęcia: Szare Szeregi, zawiszacy, Harcerska Poczta Polowa;

Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych. rozumieć pojęcia: Szare Szeregi, zawiszacy, Harcerska Poczta Polowa; Harcerska Poczta Polowa Autor: Anna Bosiacka/Muzeum Powstania Warszawskiego Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych Czas trwania lekcji - 45 minut Cele. Po lekcji uczeń powinien:

Bardziej szczegółowo

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy.

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Podczas długiej nocy Małpa śni jak Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Miłość pomaga sięgnąć gwiazd... Porozmawiajmy o miłości uniwersalnej, nazywanej inaczej altruizmem.

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Budowanie wizerunku współczesnego polityka Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Wizerunek wart jest więcej niż tysiąc słów Carlos Ruiz Zafón Współcześnie potencjał

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka rosyjskiego dla klas I-IV szkół średnich

Kryteria ocen z języka rosyjskiego dla klas I-IV szkół średnich Kryteria ocen z języka rosyjskiego dla klas I-IV szkół średnich Ocena bardzo dobra - uczeń rozumie wszystkie polecenia i dłuższe wypowiedzi nauczyciela i kolegów - rozumie dłuższe dialogi nagrane przez

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny pt. Książka moim przyjacielem.

Projekt edukacyjny pt. Książka moim przyjacielem. Projekt edukacyjny pt. Książka moim przyjacielem. Wszyscy chcemy, aby nasze dzieci wyrosły na mądrych, dobrych i szczęśliwych ludzi. Jest na to sposób- CZYTAJMY DZIECIOM! WSTĘP We współczesnej dobie wszechobecnej

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Warszawa 2013 Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski Redaktor prowadząca:

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GRY PLANSZA

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GRY PLANSZA OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GRY Na bezdrożach Afryki to gra planszowa przeznaczona dla 2 4 osób. W niniejszej książce zamieszczono 4 komplety gry, tak aby w rozgrywce mogło naraz uczestniczyć 16 uczniów (jeśli

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Opracowany na podstawie: - Rozporządzenia MEN z dnia 19.04.1999r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów,

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA

JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA Definicje komunikacja ruch polegający na utrzymaniu łączności między odległymi od siebie miejscami, odbywający się środkami lokomocji na

Bardziej szczegółowo

Bioetyka teologiczna cz. 6

Bioetyka teologiczna cz. 6 Bioetyka teologiczna cz. 6 Sterylizacja Wykład dla studentów II roku Instytutu Nauk o Rodzinie KUL Sterylizacja, czyli inaczej obezpłodnienie, należy do tych manipulacji medycznych, które mają na celu

Bardziej szczegółowo

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Arteterapia Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Formy terapii przez sztukę wspomagające biblioterapię W działaniach biblioterapeutycznych przydatne są również inne formy terapii, wykorzystujące

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU I REALIZACJI INNOWACJI Z RELIGII - CZCIJ OJCA SWEGO I MATKĘ SWOJĄ

SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU I REALIZACJI INNOWACJI Z RELIGII - CZCIJ OJCA SWEGO I MATKĘ SWOJĄ Ks. Maciej Maniarski Tuplice, 20.06.2012r. SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU I REALIZACJI INNOWACJI Z RELIGII - CZCIJ OJCA SWEGO I MATKĘ SWOJĄ I. Założenia Założeniem innowacji było zaproponowanie uczniom działań

Bardziej szczegółowo

WZORU PRZEMYSŁOWEGO PL 18603. CIEŚLA JAKUB, Poznań, (PL); CZAJKA KRZYSZTOF, Swarzędz, (PL) 30.11.2012 WUP 11/2012

WZORU PRZEMYSŁOWEGO PL 18603. CIEŚLA JAKUB, Poznań, (PL); CZAJKA KRZYSZTOF, Swarzędz, (PL) 30.11.2012 WUP 11/2012 PL 18603 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11) 18603 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 18085 (22) Data zgłoszenia: 07.04.2011 (51) Klasyfikacja:

Bardziej szczegółowo

GUSTAV METZGER. retrospektywa 27.03-30.08.2015

GUSTAV METZGER. retrospektywa 27.03-30.08.2015 DZIAŁAJ LBO GIŃ! GUSTAV METZGER retrospektywa 27.03-30.08.2015 [ 3 [ DZIAŁAJ ALBO GIŃ! Gustav Metzger retrospektywa Gustav Metzger w czasie przygotowań do publicznej demonstracji sztuki autodestrukcyjnej

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania. z zajęć artystycznych. Gimnazjum w Resku

Przedmiotowy System Oceniania. z zajęć artystycznych. Gimnazjum w Resku Przedmiotowy System Oceniania z zajęć artystycznych Gimnazjum w Resku Nauczyciel uczący: Marek Ilgiewicz Resko 2014 Podstawa programowa kształcenia ogólnego Przedmiot uzupełniający: ZAJĘCIA ARYTYSTYCZNE

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE WINDOWS 1 SO i SK/WIN 007 Tryb rzeczywisty i chroniony procesora 2 SO i SK/WIN Wszystkie 32-bitowe procesory (386 i nowsze) mogą pracować w kilku trybach. Tryby pracy

Bardziej szczegółowo

TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja

TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja Tytuł wykładu: TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja Wykładowcy: Magdalena Maćkowiak, Jan Mierzejewski Agenda Idea TABklasy

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Fotograficznego JESTESMY KOLBERGAMI NASZEJ ZIEMI LUBAŃSKIEJ

Regulamin Konkursu Fotograficznego JESTESMY KOLBERGAMI NASZEJ ZIEMI LUBAŃSKIEJ Regulamin Konkursu Fotograficznego JESTESMY KOLBERGAMI NASZEJ ZIEMI LUBAŃSKIEJ Konkurs fotograficzny realizowany jest w ramach projektu edukacyjnego pt. OSKAR KOLBERG NA ZIEMI LUBAŃSKIEJ. Cel i tematyka

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Jadwiga Stasica Matematyka 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Agata Fuks

Bardziej szczegółowo

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI CELE PROJEKTU: przybliżenie uczniom sylwetki Janusza Korczaka, zapoznanie z jego nowatorskimi poglądami na wychowanie dzieci; uświadomienie dzieciom posiadania

Bardziej szczegółowo

ADAM STYKA. malarstwo. wernisaż 4 października (piątek) 2013. godzina 18:00. wystawa czynna do 22.10.2013

ADAM STYKA. malarstwo. wernisaż 4 października (piątek) 2013. godzina 18:00. wystawa czynna do 22.10.2013 ADAM STYKA malarstwo wernisaż 4 października (piątek) 2013 godzina 18:00 wystawa czynna do 22.10.2013 Adam Styka / urodzony w 1940 roku w Mielnicy. Studia w PWSSP w Łodzi, w pracowni prof. Mariana Jaeschke.

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO I. KONTROLI PODLEGAJĄ ZARÓWNO SPRA2WNOŚCI PRODUKTYWNE (MÓWIENIE I PISANIE), JAK I RECEPTYWNE (ROZUMIENIE I PISANIE TEKSTU CZYTANEGO I SŁUCHANEGO). 1a. Mówienie. Umiejętności

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY NA DOBRY POCZĄTEK ROKU SZKOLNEGO

SPOSOBY NA DOBRY POCZĄTEK ROKU SZKOLNEGO SPOSOBY NA DOBRY POCZĄTEK ROKU SZKOLNEGO 1. Zadbanie, aby dziecko miało stałe miejsce do uczenia się, w którym znajdują się wszystkie potrzebne przedmioty. 2. Podczas odrabiania lekcji ważne jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Podnoszę swoje kwalifikacje

Podnoszę swoje kwalifikacje Podnoszę swoje kwalifikacje Dorota Marszałek Podejmując działania edukacyjne musisz brać pod uwagę fakt, iż współczesny rynek pracy wymaga ciągłego dokształcania i rozwoju od wszystkich poszukujących pracy,

Bardziej szczegółowo

Ucieleśnione poznanie

Ucieleśnione poznanie dr Mateusz Hohol Ucieleśnione poznanie zajęcia 7-8: Radykalny enaktywizm Ciało w mózgu Slinky (Andy Clark) Sprężynka Slinky przejawia zachowanie, wyglądające na inteligentne, pomimo tego, że nie posiada

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wpływ mediów masowych na odbiorców dr Anna Adamus-Matuszyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. O Czym będziemy mówić? Czym są i jaką pełnią rolę?

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja parametrów w strategiach inwestycyjnych dla event-driven tradingu dla odczytu Australia Employment Change

Optymalizacja parametrów w strategiach inwestycyjnych dla event-driven tradingu dla odczytu Australia Employment Change Raport 4/2015 Optymalizacja parametrów w strategiach inwestycyjnych dla event-driven tradingu dla odczytu Australia Employment Change autor: Michał Osmoła INIME Instytut nauk informatycznych i matematycznych

Bardziej szczegółowo

Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię!

Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię! Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię! CEL PREZENTACJI: Przekazanie wskazówek, jak przygotować się do wystąpienia publicznego PLAN PREZENTACJI: 1. Jak myślimy o wystąpieniach publicznych?

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

3. Poziom i kierunek studiów: niestacjonarne studia pierwszego stopnia WZORNICTWO I ARCHITEKTURA WNĘTRZ

3. Poziom i kierunek studiów: niestacjonarne studia pierwszego stopnia WZORNICTWO I ARCHITEKTURA WNĘTRZ WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: RYSUNEK Z ELEMENTAMI ANATOMII 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

1. Ocena struktury materiałów na podstawie demo MEN-u Liczba zaprezentowanych przez MEN kart 12

1. Ocena struktury materiałów na podstawie demo MEN-u Liczba zaprezentowanych przez MEN kart 12 Porównanie propozycji kart pracy do elementarza rządowego przygotowywanych przez MEN z serią ćwiczeń do elementarza rządowego przygotowywanych przez NE, seria nosi tytuł Nasze ćwiczenia karty pracy MEN-u

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W ŁOWICZU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W ŁOWICZU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W ŁOWICZU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 A. Wiadomości. B. Umiejętności. C. Postawa ucznia i jego aktywność. I Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści Planowanie metody, ćwiczenia, czas, zasoby przestrzeń, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Ocena w jakim stopniu zostały zaspokojone

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

1 otwarte (własna wypowiedź respondenta na zadane pytanie) 1 półotwarte (wybór odpowiedzi oraz swobodna wypowiedź odnośnie badanego zagadnienia).

1 otwarte (własna wypowiedź respondenta na zadane pytanie) 1 półotwarte (wybór odpowiedzi oraz swobodna wypowiedź odnośnie badanego zagadnienia). Sprawozdanie z przeprowadzonego badania ewaluacyjnego wśród rodziców dzieci biorących udział w projekcie ECHO-NAUKA wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci z klas nauczania zintegrowanego ze Szkoły Podstawowej

Bardziej szczegółowo

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI PRACA BADAWCZA autor Agnieszka Duszeńko Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki 2005 Na płaszczyźnie: Najpopularniejsza, powszechnie znana wersja twierdzenia

Bardziej szczegółowo

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS HISTORYCZNO-LITERACKI Polskie więźniarki w Ravensbrück pod patronatem dr Wandy Półtawskiej

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS HISTORYCZNO-LITERACKI Polskie więźniarki w Ravensbrück pod patronatem dr Wandy Półtawskiej V OGÓLNOPOLSKI KONKURS HISTORYCZNO-LITERACKI Polskie więźniarki w Ravensbrück pod patronatem dr Wandy Półtawskiej Regulamin Cele konkursu: Kształtowanie świadomości narodowej młodzieży. Ukazywanie, że

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo