POLITYKA EKONOMICZNA W ZAKRESIE ROZWOJU KLASTRÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POLITYKA EKONOMICZNA W ZAKRESIE ROZWOJU KLASTRÓW"

Transkrypt

1 6 POLITYKA EKONOMICZNA W ZAKRESIE ROZWOJU KLASTRÓW 6.1. WPROWADZENIE W polityce ekonomicznej coraz więcej uwagi poświęca się problemowi przestrzennej koncentracji przedsiębiorstw współpracujących ze sobą w ramach określonego regionu. Jedną z jej form, która stała się obiektem szczególnego zainteresowania zarówno badaczy jak i praktyków gospodarczych, jest klaster. Najbardziej popularna definicja, autorstwa M. Portera 1, określa klaster jako geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (uniwersytetów, jednostek normalizacyjnych i stowarzyszeń branżowych) w poszczególnych dziedzinach, konkurujących między sobą, ale również współpracujących. S. Rosenfeld natomiast definiuje klaster jako geograficzną koncentrację podobnych, powiązanych lub uzupełniających się firm, z czynnymi kanałami transakcji, łączności i dialogu, które stoją w obliczu wspólnych szans i zagrożeń 2. s M. Porter, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001, s B. Rogoda, Przedsiębiorczość i innowacje, Wydawnictwo AE w Krakowie, Kraków 2005,

2 133 Znana jest również definicja UNIDO, według której klastry to regionalne i terytorialne koncentracje firm produkujących i sprzedających podobne lub komplementarne produkty, a przez to zmuszone do przezwyciężania podobnych problemów i wyzwań. W rezultacie może to powodować powstanie wyspecjalizowanych dostawców maszyn i surowców oraz powodować rozwój specjalistycznych kompetencji i umiejętności, jak również szybszy rozwój specjalistycznych i zindywidualizowanych usług 3. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD ) określa klastry jako miniaturowe narodowe systemy innowacyjności ( reduced-scale national innovation systems) 4. To właśnie rozwój sieci między zależnymi od siebie firmami (dostawcy producenci odbiorcy), instytutami badawczymi, uczelniami wpływa według OECD na innowacyjność uczestników klastra, a tym samym powoduje wzrost ich konkurencyjności. Z kolei według Unii Europejskiej klastry są to wzajemnie powiązane ze sobą przedsiębiorstwa oraz kooperujące z nimi instytucje, które charakteryzują się tym, że: współpracują ze sobą, a zarazem konkurują między sobą, geograficznie skupiają się w jednym lub wielu regionach, przez co mają wpływ lokalny i globalny, koncentrują się w podobnych sektorach (gałęziach), są połączone dzięki wspólnej technologii i umiejętnościom, są innowacyjne (oparte na wiedzy) i tradycyjne. Koncepcja klastra stała się nowym sposobem myślenia zarówno o kreowaniu konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, jak i o rozwoju regionów. Zakłada ona stymulowanie współpracy pomiędzy poszczególnymi podmiotami życia gospodarczego, przyśpieszenie wprowadzania procesów i produktów innowacyjnych, co z kolei prowadzi do poprawy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw funkcjonujących w klastrze oraz do rozwoju regionów, w których są one zlokalizowane. W klastrze relacje między przedsiębiorstwami nie ograniczają się do stosunków handlowych, kooperacyjnych czy kapitałowych, a dotyczą także transferu wiedzy i informacji ułatwiających wprowadzanie nowych technologii. Istotny jest tu również udział regionalnych instytucji edukacji, nauki (ośrodki badawcze, uczelnie wyższe) i władz publicznych. Problematyką klastrów w coraz większym stopniu interesują się społeczności lokalne, władze regionalne i krajowe. Co więcej, samorządy różnych szczebli angażują się w ich propagowanie, podkreślając często dużą rolę klastrów w swoich strategiach rozwoju. 3 Analizy wspieranie gron przedsiębiorczości na Podkarpaciu, pod red. E. Wojnickiej, Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, Warszawa Rzeszów 2006, s M. Bucka, Koncepcja klastrów w funkcjonowaniu małych i średnich przedsiębiorstw, Prace Naukowe AE we Wrocławiu, Wrocław 2004, nr 1031, s. 121.

3 134 W Polsce Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową w 2002 r. przeprowadził po raz pierwszy badanie, mające na celu identyfikację klastrów w naszym kraju. Badanie było wstępem do analizy potencjału i szans rozwoju struktur klastrowych w polskiej gospodarce. Analiza pozwoliła na identyfikację skupisk działalności gospodarczej oraz ocenę stopnia ich zaawansowania, barier oraz możliwości rozwoju struktur klastrowych w Polsce. Przeprowadzono badanie 18 skupisk przedsiębiorstw usytuowanych w 8 województwach o największym prawdopodobieństwie istnienia klastra 5. Pod koniec 2007 r. w Polsce funkcjonowały 33 klastry (tabela 6.1). Tabela 6.1. Wykaz klastrów w Polsce w 2007 r. Lp. Wyszczególnienie 1 Klaster Kosmiczny Mazovia (KKM) Warszawa, Agencja Rozwoju Mazowsza SA, wsparcie merytoryczne: Polskie Biuro ds. Przestrzeni Kosmicznej (Centrum Badań Kosmicznych PAN), branża: techniki satelitarne i technologie kosmiczne 2 Mazowiecki Klaster Druku i Reklamy Kolorowa Kotlina Warszawa, branża: poligrafia 3 Klaster Medialny Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna w Łodzi, branża: media 4 Klaster Medyczny Tarnów, CenterMed Sp. z o.o., branża medyczna 5 Wielkopolski Klaster Meblarski Poznań, Wielkopolska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, branża: meblowa, drzewna 6 Tarnowski Klaster Przemysłowy Plastikowa Dolina Tarnów i okolice, branża: tworzywa sztuczne, wyroby chemiczne 7 Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza Rzeszów, branża: przemysł lotniczy 8 Avia Splot południowo-wschodnia Polska, branża: lotnicza 9 Klaster Chemiczny West Pomerania Zachodniopomorska Zielona Przestrzeń Chemii Szczecin, Biuro Programów Międzynarodowych Politechnika Szczecińska, branża: chemiczna 10 Innowacyjny Kocioł Pleszewski Pleszew, Eurocentrum Innowacji i Przedsiębiorczości, branża: kotły 11 Ogólnopolski Klaster E-Zdrowie Wrocław, Wrocławski Medyczny Park Naukowo-Technologiczny, branża: informatyzacja służby zdrowia 12 Klaster ICT Pomerania Gdynia, ELAB Efektywna Komunikacja, branża: informatyka 13 Homag Producenci Klocków i Szczęk Hamulcowych Warszawa, Stowarzyszenie Producentów Części Motoryzacyjnych, branża: części motoryzacyjne 14 Klaster Technologiczny Piast Plus, Gniezno, Piast Plus, branża: drzewna 15 Klaster Life Science Krakow Kraków, Jagiellońskie Centrum Innowacji, branża: biotechnologie 16 Innowacyjny Śląski Klaster Czystych Technologii Węglowych Katowice, Główny Instytut Górnictwa, branża: czyste technologie węglowe 5 Klastry. Innowacyjne wyzwanie dla Polski, pod red. S. Szultki, IBnGR, Gdańsk 2004.

4 135 cd. tabeli 6.1 Lp. 17 Klaster Łódzki rozwój miasta Łodzi i okolic Wyszczególnienie 18 Klaster Producentów Komponentów Lotniczych Świdnik, Regionalny Park Przemysłowy, branża: lotnicza, samochodowa 19 Klaster Dolina Ekologicznej Żywności Lublin, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie, branża: spożywcza 20 Sieć Naukowo-Gospodarcza Biotech Wrocław, Dolnośląskie Centrum Zaawansowanych Technologii, branże: biotechnologie, zaawansowane technologie medyczne 21 Inicjatywy Klastrowe: jachty, okna i drzwi, meble Olsztyn, Warmińsko-Mazurska Agencja Rozwoju Regionalnego SA w Olsztynie 22 Dolnośląski Klaster Surowcowy Wrocław, KGHM CUPRUM, branże: górnictwo, metalurgia 23 Polski Klaster Morski Gdynia, Krajowa Izba Gospodarki Morskiej 24 Podkarpacki Klaster Informatyczny Rzeszów, Stowarzyszenie Informatyka Podkarpacka, branża: informatyka 25 Stowarzyszenie Producentów Komponentów Odlewniczych Kom-Cast Rzeszów, Kom-Cast Zakład Metalurgiczny WSK Rzeszów Sp. z o.o., branża: odlewnictwo, metalurgia, obróbka mechaniczna 26 Wielkopolski Klaster Chemiczny (jednostki badawczo-rozwojowe oraz przedsiębiorstwa) Poznań, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, branża: chemiczna 27 Eklaster Małopolski Klaster Informatyczny branża: technologie informatyczne 28 Klaster Multimediów I Systemów Informacyjnych Warszawa, Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Kadrami, branża: multimedia 29 Sieć Transportu Szynowego, Sieć Wyrobów Medycznych, Sieć Turystyki województwo śląskie 30 Podlaski Klaster Obróbki Metali Białystok i okolice, Centrum Promocji Podlasia, branża: obróbka metali 31 Bydgoski Klaster Przemysłowy Bydgoszcz, Kujawsko-Pomorski Związek Pracodawców i Przedsiębiorców, branża: tworzywa sztuczne 32 Małopolsko-Podkarpacki Klaster Czystej Energii Kraków, Akademia Górniczo-Hutnicza, branża: energia 33 Klaster Kultury Lubelszczyzny Lublin i okolice, Lubelska Fundacja Odnowy Zabytków, Branża: kultura, turystyka Źródło: opracowanie własne POLITYKA ROZWOJU OPARTA NA KLASTRACH W ostatnich latach można zaobserwować wśród organizacji międzynarodowych (U nia Europejska, OECD) oraz władz centralnych i samorządowych poszczególnych państw znaczny wzrost zainteresowania tworzeniem i rozwojem

5 136 klastrów. Efektem tego jest powstanie koncepcji tzw. polityki opartej na klastrach ( cluster-based policy CBP). Wiele europejskich krajów sformułowało i wdrożyło ten nowy typ polityki gospodarczej opartej na rozwoju klastrów, widząc w niej instrument do trwałego podniesienia poziomu konkurencyjności lokalnej, regionalnej i narodowej gospodarki. Polityka oparta na klastrach to zespół działań i instrumentów wykorzystywanych przez władze różnych szczebli do podnoszenia poziomu konkurencyjności gospodarki poprzez stymulowanie rozwoju istniejących bądź tworzenie nowych systemów klastrowych, przede wszystkim na szczeblu regionalnym 6. To nowy element polityki gospodarczej, w której odchodzi się od tradycyjnego sterowania gospodarką na rzecz pośredniego wpływu na jej rozwój. Sposobów realizacji tego celu jest wiele, dlatego też w poszczególnych krajach obserwuje się różnice w rozłożeniu priorytetów, wykorzystywaniu instrumentów oraz zakresie i skali interwencji publicznej. Uwzględniając swoje specyficzne uwarunkowania, poszczególne kraje muszą dokonywać wyboru najbardziej optymalnego modelu polityki rozwoju opartej na klastrach. Co przemawia za wprowadzeniem takiej polityki? Oczywiście, korzyści związane z funkcjonowaniem klastra, które nie ograniczają się tylko do podmiotów w nim funkcjonujących, lecz także obejmują cały region, a nawet kraj. Istnieje bowiem wiele korzyści zewnętrznych (externalities) dla regionu, w którym dany klaster jest osadzony. Stąd zainteresowanie klastrami instytucji publicznych odpowiedzialnych za politykę regionalną 7. Istnieje również odwrotne oddziaływanie, a mianowicie inwestycje dokonywane przez instytucje publiczne, szczególnie w rozwój infrastruktury, przynoszą korzyści firmom działającym w klastrze. W takim ujęciu koncepcja klastrów postrzegana jest zarówno jako czynnik rozwoju regionu, jak i czynnik rozwoju przedsiębiorstw zlokalizowanych w jego obrębie, a nie jako przestrzenna organizacja pokrewnych branż przemysłu i usług. Polityka tworzenia i rozwoju klastrów może być realizowana na szczeblu narodowym bądź regionalnym lub jednocześnie na każdym z tych poziomów. Władze mogą być zaangażowane bardziej bezpośrednio lub pośrednio, określając tym samym zakres tej polityki. Może ona powstać z inicjatywy odgórnej, tzn. być efektem działań podjętych przez władze państwowe czy samorządowe, bądź też wyłonić się dzięki inicjatywom oddolnym, czyli dzięki mobilizacji środowisk biznesowych. Jednak w praktyce najczęściej spotka się współistnienie obu podejść oddolnego i odgórnego. 6 T. Brodzicki, S. Szultka, P. Tamowicz, Polityka wspierania klastrów, Niebieskie Księgi/Rekomendacje, nr 11, IBnGR/PFSL, Gdańsk 2004, s Ibidem, s. 9.

6 137 Istnieje kilka sposobów klasyfikacji modeli polityki klastrowej, z których trzy są najbardziej znane. Pierwszy sposób został zaprezentowany w raporcie przygotowanym dla holenderskiego Ministerstwa Gospodarki. Wyróżnia się w nim cztery szerokie rodzaje polityki CBP 8 : polityka nastawiona na kreowanie przewagi konkurencyjnej w zakresie kluczowych sektorów gospodarki, polityka nastawiona na podnoszenie konkurencyjności sektora małych i średnich przedsiębiorstw, polityka rozwoju regionalnego, której celem jest stymulowanie poszczególnych regionów, zwiększanie ich konkurencyjności i atrakcyjności, polityka skoncentrowana na intensyfikacji współpracy przemysłu ze sferą badań w celu tworzenia innowacji. Drugi sposób klasyfikacji modeli polityki klastrowej, z punktu widzenia kierunku i złożoności interakcji w systemie innowacyjnym, obejmuje 9 : politykę ukierunkowaną na wzmacnianie interakcji w ramach potrójnej helisy, czyli systemu zależności między przedsiębiorstwami, światem nauki oraz władzami publicznymi szczebla regionalnego, politykę skoncentrowaną na współpracy badawczo-rozwojowej pomiędzy samymi przedsiębiorstwami oraz przedsiębiorstwami a instytucjami B+R, politykę nastawioną na zachęcanie do współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami, niezależnie od tego, czy dotyczy ona instytucji badawczo- -rozwojowych, czy jest prowadzona horyzontalnie pomiędzy konkurentami lub wertykalnie wzdłuż łańcucha wartości. Trzeci podział modeli polityki opartej na klastrach obejmuje 10 : model polityki brokerskiej, model popytowy, model uczenia się, model promowania międzynarodowych powiązań. Model polityki brokerskiej (broker policies). Formułowanie tego rodzaju polityki opartej na klastrach zależy od bezpośredniego zaangażowania się w nią wszystkich partnerów klastra. Podkreśla się szczególną rolę kooperacji w zakresie CBP pomiędzy przedsiębiorstwami a władzami publicznymi oraz pomiędzy przedsiębiorstwami a organizacjami pozarządowymi. Spośród przedsiębiorstw wyodrębnia się brokera (inaczej facilitator), czyli taką firmę, która ma bardzo 8 P. Boekhold, B. Thuriaux, Overview of Cluster Policies in International Perspective. A Report for the Dutch Ministry of Economic Affairs, Final Report, A European Network of Excellence for Cluster Management, Matching and Promotion, Economic Development Karlsruhe, marzec T. Andersson, S. Serger, J.E. Sorvik, E.W. Hansson, The Cluster Policies Whitebook, IKED, Sweden, 2004, s. 29.

7 138 dobre i ścisłe relacje z pozostałymi członkami klastra (z reguły jest nim największe przedsiębiorstwo w klastrze). Do zadań brokera należy zaliczyć: budowanie relacji i więzi pomiędzy uczestnikami klastra, koordynowanie planów i działań strategicznych w klastrze, w tym określenie wizji rozwoju klastra, propagowanie idei klasteringu. Z kolei ze strony władz publicznych oczekuje się realizacji następujących zadań: wypromowanie marki klastra, realizacja działań marketingowych, wsparcie przy nawiązywaniu kontaktów z podmiotami poza klastrem, zacieśnianie współpracy między sektorem prywatnym i publicznym. Model brokerski może funkcjonować za pomocą różnorodnych narzędzi. Jednym z nich jest systematyczne śledzenie kompetencji klastra (competence system), którego efektem jest stworzenie mapy kompetencji. Mapa ta jest instrumentem wykorzystywanym przez brokera i władze publiczne w celu zwielokrotnienia działań na rzecz rozwoju konkretnego regionu. Pomaga ona w tworzeniu i rozpowszechnianiu kluczowych kompetencji wśród członków klastra. Model popytowy (demand side policies). Ten typ CBP oparty jest na założeniu, że zamówienia publiczne, regulowane przez prawo krajowe lub ponadnarodowe, pełnią rolę katalizatora rozwoju klastrów, zwłaszcza gdy są one realizowane w sposób ciągły w długim okresie. Studia przypadków potwierdzają, że zamówienia publiczne na produkty i usługi świadczone przez firmy z klastra przyczyniły się do wzrostu innowacyjności przedsiębiorstw oraz zacieśnienia współpracy między sektorem publicznym i prywatnym 11. Model uczenia się (training policies). W tym modelu głównym zadaniem wspierającym rozwój klastrów od strony władz publicznych jest podnoszenie umiejętności i kompetencji wśród firm z sektora MŚP. Działania sektora publicznego skupione są na organizowaniu specjalnych programów szkoleniowych oraz zachęcaniu środowisk akademickich do wzmożonej współpracy z przedsiębiorstwami poprzez świadczenie usług edukacyjnych, dostosowanych do konkretnych potrzeb firm. W wielu krajach, np. w Finlandii, Niemczech i Irlandii, uniwersytety, zwłaszcza techniczne, utworzyły specjalne katedry, świadczące konkretne usługi dla klastrów. Model promowania międzynarodowych powiązań (promotion of international linkages). Ten model wspierania polityki opartej na klastrach ma szczególne znaczenie w dobie eliminacji barier handlu międzynarodowego, spadku kosztów transportu i komunikacji. W kontekście transferu wiedzy i technologii istotne są 11 Ibidem, s. 56.

8 139 długoterminowe zagraniczne inwestycje bezpośrednie (ZIB), w postaci zakładania nowych firm w danym regionie lub przejęcia już istniejących. Badania jednoznacznie wskazują, że ZIB wzmacniają pozycję konkurencyjną firm krajowych poprzez zwiększanie specjalizacji, łatwiejszy dostęp do rynku, dostosowywanie produktów do potrzeb rynkowych i wykorzystywanie tańszych czynników wytwórczych. Powyższe efekty zagranicznych inwestycji bezpośrednich znajdują uzasadnienie w fakcie, iż zagraniczne firmy mają na ogół wyższy stopień produktywności niż lokalne, oraz że zachodzi zjawisko efektu przenikania (spillover effect) wiedzy z zagranicznych do krajowych przedsiębiorstw. Kraje, które utrzymują intensywne stosunki ekonomiczne z partnerami o relatywnie wyższym zaawansowaniu technologicznym, cechuje wysoka zdolność innowacyjności, uczenia się i adaptacji technologii. Pojawiająca się tendencja do intensyfikowania rywalizacji pomiędzy krajami lub regionami o przyciąganie ZIB powoduje, że inwestycje te stają się priorytetowym punktem w polityce opartej na klastrach. W Europie nie ma jednego uniwersalnego modelu takiej polityki, co wynika z różnorodności kontynentu. Pomimo to Komisji Europejskiej udało się zakwalifikować kraje Unii Europejskiej do poszczególnych modeli polityki opartej na klastrach, które nazwano: modelem narodowym, modelem regionalnym, modelem pośrednim i modelem zróżnicowanym. Spośród grupy tzw. starych państw członkowskich, Francja i Luksemburg przyjęły model narodowy, podczas gdy Belgia i Hiszpania model regionalny. Pięć państw (Austria, Niemcy, Włochy, Szwecja, Wielka Brytania) zdecydowało się na model pośredni, polegający na tworzeniu narodowych ram dla realizacji polityki szczebla regionalnego. Sześć pozostałych krajów nie posiada jasno wyodrębnionej polityki opartej na klastrach (model zróżnicowany). Spośród n o- wych krajów członkowskich Unii, Litwa, Łotwa i Słowenia przyjęły model realizacji polityki klastrowej w oparciu o model narodowy, Węgry wdrażają politykę na poziomie regionów opierając się na rozwiązaniach ramowych wypracowanych i wdrożonych na szczeblu narodowym. Natomiast Polska, obok Czech, Słowacji, Estonii, Rumuni i Bułgarii, zaliczona została do grupy państw, w których polityka wspierania klastrów nie została jeszcze wyraźnie sformułowana European Trend Chart on Innovation, Thematic Report-Claster Policies, European Commission, 2003, s. 1.

9 ROLA WŁADZ PUBLICZNYCH W POLITYCE ROZWOJU KLASTRÓW Odpowiednio wybrany model polityki opartej na klastrach w znacznym stopniu wpływa na podział ról pomiędzy sektor prywatny a publiczny. Zebrane doświadczenia wskazują jednak, że sektor prywatny zdecydowanie powinien odgrywać funkcję lidera sterującego funkcjonowaniem klastra. Rola władz publicznych jako inicjatora działań we wstępnym etapie jego powstawania z czasem powinna słabnąć, ustępując miejsca sektorowi prywatnemu. Władza publiczna ma jednak podstawowe znaczenie, jeżeli chodzi o dostarczanie dóbr publicznych i niwelowanie skutków niedoskonałości mechanizmu rynkowego. M. Porter wskazuje cztery podstawowe obszary tzw. rombu przewagi konkurencyjnej 13, w których zalecane jest działanie władz publicznych w celu podniesienia konkurencyjności klastra: obszar kształtowania czynników produkcji, obszar sektorów pokrewnych i wspomagających, obszar warunków popytu, obszar strategii i rywalizacji przedsiębiorstw. W zakresie kształtowania czynników produkcji działania władz powinny skupić się na rozwoju ogólnej i wyspecjalizowanej infrastruktury, organizowaniu programów szkoleniowych, wspieraniu prac badawczo-rozwojowych w uczelniach związanych z obszarem działania klastra. W zakresie sektorów pokrewnych i wspomagających rola władz publicznych powinna skupiać się na organizowaniu i współfinansowaniu spotkań uczestników klastra, na tworzeniu form wsparcia w postaci parków technologicznych lub przemysłowych. Jeśli chodzi o obszar warunków popytu, zaleca się, aby to władza publiczna wywierała nacisk na tworzenie skutecznych przepisów stymulujących innowacyjność firm, a ponadto poprzez zamówienia publiczne powinna stać się ona nabywcą produktów klastra. W zakresie strategii i rywalizacji przedsiębiorstw działania władzy publicznej powinny zmierzać do eliminacji barier konkurencji w środowisku lokalnym oraz promowania produktów eksportowych poszczególnych klastrów. Pomimo ogromnego znaczenia instytucji publicznych w procesie powstawania i funkcjonowania klastrów, powinny one odgrywać rolę katalizatora. Liderem w inicjatywach rozwoju klastrów powinien być sektor prywatny, wspierany przez środowiska akademickie oraz władze publiczne. Do działań instytucji publicznych na rzecz klastrów należy zaliczyć 14 : 13 T. Brodzicki, S. Szultka, P. Tamowicz, op. cit., s B. Szymoniuk, Podwyższanie konkurencyjności regionu rolniczego: klaster Dolina Ekologicznej Żywności, Wydział Zarządzania i Administracji Akademii Świętokrzyskiej, Kielce 2005, s. 3.

10 141 inicjowanie działalności klastrów, pomoc w zakresie pozyskiwania funduszy na dalszy rozwój, przeprowadzanie badań rynku, organizowanie sympozjów, konferencji szkoleń, promowanie klastra i regionu w kraju oraz za granicą, doradztwo biznesowe. Inicjatywy klastrowe ( clusters initiatives) należy więc traktować jako integralną część polityki regionalnej, która powinna sprzyjać wzrostowi konkurencyjności klastra, a nie tylko jego utworzeniu 15. Należy jednak w tym miejscu zaznaczyć, że władze publiczne powinny powstrzymywać się od budowy klastrów od podstaw, jeśli nie istnieją wyraźne przesłanki oraz perspektywy ich rozwoju. Inicjowanie struktur klastrowych przez władze publiczne jest bardziej ryzykowne, gdyż wiąże się z wysokimi kosztami początkowymi oraz możliwością fiaska przedsięwzięcia w przypadku przeprowadzenia niedokładnej analizy SWOT lub zmiany istotnych warunków w danym regionie. Wyróżnia się następujące cele inicjatyw klastrowych 16 : zwiększenie nacisku na politykę mikroekonomiczną, w przeciwieństwie do tradycyjnego makroekonomicznego podejścia, długookresowe planowanie mające na celu podniesienie poziomu konkurencyjności całego klastra, a nie poszczególnych firm czy sektorów, wspieranie dobrych relacji między przedsiębiorstwami w klastrze, budowanie wzajemnego zaufania i zachęcanie do dialogu, dofinansowywanie przedsiębiorstw na etapie rozpoczynania działalności, koordynowanie działań władz publicznych oraz przedsiębiorstw w zakresie funkcjonowania klastra, wypracowanie równowagi w zakresie kombinacji kooperacji i konkurencji jako podstawy rozwoju klastra, zlokalizowanie w klastrze zarówno dużych, jak i małych firm, współpraca ze środowiskiem akademickim jako instytucją wspierającą działalność klastra, określenie zasięgu klastra i jego podstawowych parametrów, ukształtowanie grupy liderów klastra, przeprowadzenie analizy SWOT klastra, przygotowanie strategii rozwoju klastra. Na zlecenie Komisji Europejskiej przeprowadzono w krajach Unii badania dotyczące inicjatyw klastrowych, na podstawie których zebrano tzw. dobre praktyki w zakresie tworzenia i funkcjonowania klastrów (tabela 6.2) O. Solvell, G. Lindqvist, C. Ketels, The Cluster Initiative Greenbook, Stockholm 2003, s Ibidem, s Methodology for Regional and Transnational Technology Clusters: Learning with European Best Practices, European Commission, Enterprise, DG 2001, s

11 142 Tabela 6.2. Dobre praktyki europejskie w zakresie tworzenia i funkcjonowania klastrów Wyszczególnienie Podmioty tworzące klaster Koordynowanie funkcjonowania klastra Finansowanie funkcjonowania klastra Usługi świadczone dla klastra Zarządzanie informacją w klastrze Zarządzanie wiedzą Dobra praktyka europejska osiągnięcie masy krytycznej klaster musi integrować znaczą część danego sektora instytucje publiczne i akademickie jako pożądani członkowie klastra klaster powinien być zarządzany przez bezstronnego koordynatora o wyraźnie określonych kompetencjach niezbędne wsparcie finansowe ze strony władz publicznych określenie wspólnej strategii rozwoju klastra monitorowanie funkcjonowania klastra i analiza wskaźników ekonomicznych w celu dokonania oceny działalności na etapie początkowym rozwoju klastra finansowanie jego działalności ze środków publicznych na etapie dojrzałym finansowanie klastra ze składek członkowskich wspólny marketing i promocja organizacja konferencji, warsztatów, seminariów prowadzenie szkoleń dla pracowników firm z klastra usługi konsultingowe, doradcze opracowanie wspólnej platformy i narzędzi webowych w celu wymiany dokumentów, utworzenia forum dyskusyjnego, dostępu do informacji o partnerach w klastrze oraz nowych trendach na rynku zarządzanie wiedzą, transfer technologii w klastrze wzmaga wzrost innowacyjności konieczne jest ustalenie wśród partnerów polityki prywatności i ochrony wartości intelektualnej celem uniknięcia konfliktów Źródło: opracowanie własne na podstawie: Methodology oraz S. Szultka, P. Tamowicz, M. Mackiewicz, Regionalne strategie i systemy innowacji. Najlepsze praktyki, rekomendacje dla Polski, Niebieskie Księgi/Rekomendacje, nr 12, IBnGR/PFSL, Gdańsk Każda inicjatywa klastrowa powinna wdrażać dobre praktyki, ponieważ są one niezbędne dla rozwoju tej formy współpracy przedsiębiorstw, jak i regionu. Oczywiście, musi być ona zgodna z założeniami polityki regionalnej oraz dostosowana do konkretnych warunków ekonomiczno-prawnych, a więc trudno mówić o jednej uniwersalnej inicjatywie klastrowej. O tym, że jest to jednak skuteczna forma rozwoju przedsiębiorczości w regionie, świadczą badania naukowe, które wskazują, że ponad 80% firm uważa, iż inicjatywy klastrowe zdecydowanie podniosły ich konkurencyjność i przyczyniły się do ich rozwoju O. Solvell, G. Lindqvist, Ch. Ketels, op. cit., s. 13.

12 KLASTRY W POLITYCE EKONOMICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ Klastry zostały uznane i są promowane przez Unię Europejską jako skuteczne narzędzie podnoszenia zdolności konkurencyjnych przedsiębiorstw i regionów, wsparcia innowacji i transferu technologii oraz jako element w pobudzaniu rozwoju gospodarczego i zatrudnienia. Ponadto okazały się one skutecznym instrumentem oddziaływania na rozwój przedsiębiorstw, ponieważ dają możliwość udzielania im pomocy bez użycia tradycyjnego środka, czyli bezpośrednich, kosztownych subsydiów. Rola klastrów jako narzędzia łączącego politykę innowacji, rozwoju regionalnego i przemysłową będzie nabierać w najbliższych latach w Unii coraz większego znaczenia. Komisja Europejska prowadzi nie tylko regularne obserwacje inicjatyw wspierania klastrów, lecz także dokonuje analiz porównawczych zidentyfikowanych klastrów w skali całego ugrupowania. Ponadto próbuje opracować wspólną metodologię badania klastrów, promuje najlepsze techniki analiz, wspierania i rozwoju klastrów. Komisja wypracowuje również rekomendacje dla właściwego kształtowania polityki i zarządzania inicjatywami klastrowymi. Poprzez finansowanie wielu inicjatyw oraz prowadzenie projektów pilotażowych sama bezpośrednio wspiera rozwój klastrów. Aby lepiej zrozumieć rolę Unii Europejskiej w procesie tworzenia i rozwoju klastrów, przyjrzyjmy się bliżej działaniom tej organizacji w tym zakresie. Koncepcja klastrów pojawiła się w dokumentach i programach Unii Europejskiej stosunkowo późno, bo w 2000 r. Jednak już od lat osiemdziesiątych XX w. dyskutowano w Unii o systemach innowacji i konkurencyjności w gospodarce, które z czasem przybrały nową nazwę klastrów. Połowa lat dziewięćdziesiątych XX w. to okres, od którego Unia Europejska zaczęła zwracać uwagę na kluczową w rozwoju rolę innowacji. W 1996 r. uchwalono First Action Plan on Innovation in Europe. Jednak najsilniejszym motywem do podejmowania działań związanych z systemami innowacji i podnoszeniem przewagi konkurencyjnej była deklaracja Rady Europejskiej z Lizbony w marcu 2000 r. To właśnie strategia lizbońska oraz kolejne deklaracje szczytów unijnych zapoczątkowały etap budowy gospodarki opartej na wiedzy, precyzując kolejne obszary działań w ramach tej strategii. Szereg inicjatyw wspierających innowacyjność, transfer technologii i przedsiębiorczość opiera się na tych dokumentach. Istotne dla wzrostu zainteresowania klastrami były zapisy Europejskiej Karty Małych Przedsiębiorstw (2000). Małe firmy uznane zostały przez rządy państw członkowskich za główny motor innowacji, wzrostu zatrudnienia i społecznej integracji. Uznały one także, że środowisko przyjazne rozwojowi małych

13 144 przedsiębiorstw powinno być promowane poprzez wspieranie współpracy między firmami, powiązań ze sferą nauki i szkolnictwa. I właśnie tutaj klastry znalazły swoje miejsce jako wydajne struktury stymulujące efektywność, konkurencyjność i innowacje. W celu wskazania konkretnych inicjatyw opartych na klastrach należy przyjrzeć się poziomom działań i programów Unii Europejskiej. Wyróżnia się: poziom instytucji europejskich obejmujący działania inicjowane przez Komisję Europejską, czyli jej poszczególne dyrekcje oraz przez Europejski Bank Inwestycyjny, poziom działań podejmowanych przez kraje członkowskie w ramach różnych rodzajów wspólnej polityki, poziom polityki krajowej poszczególnych państw członkowskich. Dwa pierwsze poziomy wiążą się bezpośrednio z Unią Europejską. Typowym przykładem inicjatywy Komisji Europejskiej w zakresie klastrów są dwa programy: Regionalne strategie innowacji ( Regional Innovation Strategies RIS) oraz Regionalne strategie innowacji i transferu technologii (Regional Innovation and Technology Transfer Strategies RITTS). Najistotniejsze cele tych programów to: promowanie środowiska regionalnego, które sprzyja innowacjom oraz przyswajaniu nowych technologii przez lokalne przedsiębiorstwa, pomoc władz lokalnych i regionalnych oraz agencji wspierających rozwój regionu w opracowaniu polityki i działań, które w efektywny sposób stymulują rozwój potencjałów innowacyjnych oraz infrastruktury badawczo-rozwojowej danych lokalizacji. Realizacja programów RIS i RITTS pomogła zwiększyć inwestycje w obszarze B+R, innowacji oraz technologii zarówno instytucjom Unii, jak i regionom. Komisja Europejska zajmuje się również działaniami wspierającymi przygotowanie publikacji i poradników na temat klastrów. Ponadto wykorzystując nowe technologie, w oparciu o RIS założono internetowe forum Innovating Regions in Europe 19 w celu umożliwienia wymiany doświadczeń w budowie regionalnych systemów innowacji oraz klastrów. Dzięki tej platformie organizowane są konferencje, prowadzona jest baza partnerów i inicjatyw oraz publikowane są analizy i poradniki dla władz samorządowych i partnerów uczestniczących w projektach. Kolejną inicjatywą w ramach działań innowacyjnych na lata było wspieranie przez Komisję Europejską tworzenia sieci ( networks). Jedną z nich jest sieć ERIK 20, do której należy 13 regionów zainteresowanych innowacjami technologicznymi. Sieć ta służy promocji najlepszych praktyk z programów European Regions Knowledge-based Innovation Network, partners.html, marzec 2008.

14 145 europejskich związanych z polityką innowacji i transferu technologii oraz promowania gospodarki opartej na wiedzy. To właśnie klastry były tematem pierwszych seminariów zorganizowanych w ramach inicjatywy ERIK 21. Innym przykładem sieci wspieranej przez Komisję Europejską jest Euro Info Center (EIC). Powstała ona jako główny kanał komunikacyjny z małymi i średnimi przedsiębiorstwami. Obecnie sieć ta posiada 303 punkty informacji i porad dla MŚP 22. Dostarcza niezbędnych informacji dla regionalnych i lokalnych przedsiębiorstw na temat rynków zbytu Unii Europejskiej oraz możliwości rozwoju. Ponadto udziela porad eksperckich z zakresu konkretnych dziedzin biznesu i różnych działów polityki Unii Europejskiej oraz pomaga przedsiębiorcom w nawiązywaniu międzynarodowej współpracy i uczestniczeniu w programach europejskich. Dzięki tej inicjatywie Komisja Europejska może na bieżąco prowadzić dialog dotyczący znoszenia barier przedsiębiorczości w Unii. Ponadto Komisja Europejska upatruje w klastrach potencjał dla skutecznego podnoszenia poziomu konkurencyjności gospodarek poszczególnych regionów Unii. Z tego też względu w zakresie wspólnotowej polityki strukturalnej, w ramach budżetu na , przewiduje się współfinansowanie działań typowych dla polityki rozwoju opartej na klastrach. Będą nimi: wspieranie tzw. przedsiębiorstw odpryskowych wywodzących się z uniwersytetów, wspieranie interakcji pomiędzy przedsiębiorstwami a instytutami badawczymi oraz promowanie rozwoju inkubatorów przedsiębiorczości. W komunikacie z 2006 r. pt. Wykorzystanie wiedzy w praktyce: Szeroko zakrojona strategia innowacyjna dla Europy Komisja Europejska określiła ramy mające na celu wspieranie innowacji w klastrach. Dokument ten opisuje najważniejsze planowane lub już realizowane inicjatywy klastrowe wpływające na konkurencyjność i innowacyjność MŚP. Zwraca także uwagę na konieczność wykorzystania potencjału klastrów w celu osiągnięcia lepszej współpracy ponadnarodowej na poziomie europejskim. Rezultaty inicjatywy utworzenia europejskich klastrów o ogólnoświatowym znaczeniu zostały przedstawione w 2007 r. na konferencji ministerialnej w celu opracowania wspólnego planu działania. W komunikacie wspomina się również o siódmym programie ramowym, w którym przewidziany jest wzrost środków na kontynuację wspólnotowej inicjatywy w ramach trzeciego obszaru tematycznego Regiony wiedzy. Inicjatywa ta ma na celu wzmocnienie potencjału badawczego regionów europejskich, w szczególności poprzez zachęcanie do rozwoju regionalnych zespołów projektów badawczych skupiających uniwersytety, ośrodki badawcze, przedsiębiorstwa i władze regionalne oraz wspieranie tych działań. 21 Innovation, Knowledge and Clusters, Bolonia W 2005 r. do sieci EIC należało 265 instytutów tradycyjnych, 25 członków stowarzyszonych oraz 13 członków Euro Info Correspondence Center.

15 146 Ścisłą koordynację z siódmym programem ramowym na rzecz badań i rozwoju zapewnia program Konkurencyjność i innowacje, przewidziany przez Komisję Europejską na lata Do jego celów należy zwiększanie konkurencyjności przedsiębiorstw, a w szczególności MŚP, promowanie innowacji oraz przyśpieszenie tworzenia konkurencyjnego, innowacyjnego społeczeństwa informacyjnego o charakterze integrującym. Komisja Europejska przewiduje w ramach tego programu wzrost znaczenia instrumentów finansowych wspierających przedsiębiorczość i innowacje. W październiku 2006 r. Komisja Europejska złożyła wniosek o ustanowienie Europejskiego Instytutu Technologii (EIT), który ma działać na zasadzie zint e- growanego partnerstwa nauki, biznesu i oświaty. Celem tego przedsięwzięcia jest tworzenie innowacyjnych rozwiązań i uzyskanie korzyści handlowych mających istotny wpływ na konkurencyjność Europy. Instytut zgromadzi najlepszych naukowców, którzy we współpracy z firmami będą pracować nad wykorzystywaniem wiedzy oraz rozwijaniem umiejętności w zakresie zarządzania badaniami i innowacjami. W 2007 r. Komisja Europejska w swoich dokumentach programowych podkreślała znaczenie klastrów dla dalszego rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw oraz ważność powiązań sieciowych między przedsiębiorstwami a instytucjami naukowo-badawczymi. W odpowiedzi na nie Dyrekcja Generalna ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu przy KE ustanowiła Europejski Alians Klastrów PRO INNO (PRO INNO European Cluster Alliance), który jest siecią czterech międzynarodowych projektów łączących klastry 23. Należą do nich: 1. Projekt Balic Sea Region Innovation Network (BSR InnoNET) Sieć Innowacji Regionu Morza Bałtyckiego realizuje trzy podstawowe cele strategiczne: utworzenie ram koncepcyjnych zarówno dla formułowania polityki wspierania międzynarodowych klastrów w regionie Morza Bałtyckiego, jak i w zakresie oceny ich działalności, opracowanie kilku wspólnych projektów proinnowacyjnych, skupionych na rozwoju klastrów w krajach nadbałtyckich, stanie się jednym z czołowych europejskich klastrów międzynarodowego rozwoju innowacyjności, zgodnie ze strategią lizbońską. Koordynatorem projektu jest Nordyckie Centrum Innowacyjności ( Nornic Innovation Centre). 2. Projekt INNET zakłada budowę transeuropejskiej współpracy na szczeblu instytucji krajowych i agencji regionalnych, odpowiedzialnych za wspieranie innowacji na poziomie lokalnym. Celem tego projektu jest: wypracowanie wspólnego programu wspierania klastrów, wymiana doświadczeń i dobrych praktyk dotyczących klastrów, 23

16 147 upowszechnianie wiedzy o klastrach, tworzenie instrumentów stymulujących rozwój struktur klastrowych na poziomie krajowym i regionalnym, tworzenie przyjaznych warunków współpracy MŚP w ramach klastrów. Projekt INNET koncentruje się obecnie na identyfikacji dojrzałych struktur klastrowych w krajach Unii Europejskiej, a następnie w jego ramach będzie przygotowywany Pierwszy program pilotażowy dla wybranych klastrów, które rokują rozwój. Koordynatorem tego projektu jest Stowarzyszenie TMG w Austrii. 3. Projekt CLUNET jest programem mającym na celu wymianę doświadczeń i realizację trzech projektów pilotażowych związanych z polityką innowacyjną wspierającą rozwój klastrów w sferze internacjonalizacji działalności gospodarczej przedsiębiorstw działających w ich ramach. Koordynatorem projektu jest agencja North West Development w Wielkiej Brytanii. 4. Projekt CEE-Cluster Network ma na celu ułatwienie współpracy transgranicznej w zakresie tworzenia i wspierania rozwoju klastrów w Europie Środkowej i Wschodniej. Praca w tym projekcie została zaprojektowana w pięciu etapach: przeprowadzenie analizy istniejących programów i projektów wspierania klastrów w poszczególnych krajach oraz identyfikacja dojrzałych struktur klastrowych pod kątem pokazania najważniejszych czynników ich sukcesu oraz najlepszych, godnych popularyzacji praktyk klastrowych, formułowanie na bazie pierwszego etapu wspólnych strategii i planów rozwoju inicjatyw klastrowych oraz instrumentów wspierających ten rozwój, opracowanie propozycji Wspólnego planu działania WPD ( Joint Action Plan JAP) dla wybranych pilotażowych projektów klastrowych, przygotowanie WPD umożliwiające rozpoczęcie wdrażania projektów pilotażowych oraz znalezienie źródeł ich finansowania, współpraca z Komisją Europejską w zakresie przygotowania międzynarodowej Konferencji European Cluster Conference. W ramach projektu CEE-Cluster Network przedstawiciele ośmiu krajów Europy (Austria, Czechy, Słowacja, Słowenia, Chorwacja, Węgry, Włochy i Polska) podpisali w Brukseli 28 listopada 2007 r. deklarację wspólnej polityki klastrowej Cluster Agreement. Inicjatywy podejmowane przez kraje członkowskie Unii Europejskiej w ramach wspólnej polityki regionalnej opierają się na 1. i 2. celu tej polityki. Cele te koncentrują się na pomocy adresowanej do regionów zapóźnionych w rozwoju i dotkniętych problemami strukturalnymi. Pomoc udzielana jest w formie funduszy strukturalnych, którym przyjrzymy się w kontekście klastrów. W dokumentach programowych z pierwszego okresu planowania funduszy strukturalnych ( ) nie można doszukać się żadnej wzmianki o kla-

17 148 strach i sieciach biznesowych. Kolejna edycja dokumentów programowych na lata w ramach celu 1. odnosi się do klastrów, lecz jeszcze w niewielkim stopniu. Stały się one natomiast tematem przewodnim w ramach celu 2. w latach , kiedy realizowano specjalny priorytetowy program pt. Wsparcie B+R, promocja gospodarki opartej na wiedzy. Wsparciem objęto przede wszystkim rozwój klastrów opartych na wysokich technologiach. Przykładami takich interwencji są: NorCom ICT Cluster w Północnej Jutlandii w Danii, luksemburski projekt PRISME, francuski projekt komercjalizacji i transferu technologii w regionach zapóźnionych. W trzeciej edycji dokumentów programowych na lata w ramach celu 1. i celu 2. klastry występują już znacznie częściej. Przykładem działań na podstawie celu 1. może być grecki program operacyjny Zapewnienie konkurencyjności i trwałego rozwoju, w ramach którego udzielane było wsparcie dla klastrów. Natomiast w przypadku celu 2. klastry pojawiają się w programach operacyjnych Londynu, Górnej Austrii i Południowej Finlandii. Jednak w programowaniu na lata można zauważyć wzmożone zainteresowanie polityką klastrową w Unii Europejskiej. Podsumowując można powiedzieć, że polityka Unii Europejskiej oparta na klastrach jest obecnie na ścieżce przyspieszonego rozwoju. Komisja Europejska w coraz większym stopniu promuje klastry, dając temu wyraz w licznych dokumentach programowych oraz podejmowanych inicjatywach. W najbliższych latach z pewnością zauważymy coraz częstsze odwoływanie się do klastrów jako narzędzia polityki przemysłowej, innowacji i rozwoju regionalnego. Przyszłe działania Komisji z pewnością będą zmierzać do ich wspierania na poziomie międzynarodowym w celu utworzenia europejskich klastrów o ogólnoświatowym znaczeniu POLITYKA WSPIERANIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE Według ostatniego raportu sporządzonego przez Światowe Forum Ekonomiczne w 2007 r. (World Economic Forum) Polska zajmuje 53 miejsce wśród 121 analizowanych krajów pod względem indeksu konkurencyjności biznesu (Business Competitiveness Index) 24. Międzynarodowa konkurencyjność Polski jest relatywnie niska także na tle krajów unijnych, co nie wpływa pozytywnie na 24

18 149 rozwój naszego kraju. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest mało aktywna polityka publiczna oraz niska jakość współpracy instytucji publicznych z przedsiębiorstwami. Dlatego ważne jest usprawnienie kooperacji pomiędzy podmiotami publicznymi a prywatnymi oraz skłonienie przedsiębiorców do zacieśnienia relacji formalnych i nieformalnych z innymi przedsiębiorstwami celem podniesienia poziomu innowacyjności i konkurencyjności. I w tym kontekście należy widzieć rosnące znaczenie polityki wykorzystującej potencjał klastrów. Głównymi beneficjentami polityki wspierania rozwoju klastrów są przedsiębiorstwa zrzeszone w obrębie klastrów, z uwzględnieniem środowiska okołobiznesowego z danego regionu, do którego w Polsce zalicza się następujące instytucje: 1) agencje rozwoju regionalnego, których głównym celem jest aktywizacja gospodarcza regionu; 2) jednostki samorządu terytorialnego; 3) jednostki środowiska naukowo-badawczego; 4) instytucje oświatowe, w tym sektor szkolnictwa wyższego oraz inne instytucje szkoleniowe; 5) instytucje wspierające przedsiębiorczość, do których zalicza się takie organizacje, jak inkubatory przedsiębiorczości i parki naukowo-technologiczne; 6) instytucje doradcze i konsultingowe, oferujące usługi z zakresu pozyskiwania i implementacji nowych technologii, doradztwa dotyczącego nowoczesnych metod zarządzania, marketingu produktów i usług; 7) organizacje pracodawców i pracobiorców; 8) instytucje finansowe, takie np. jak banki, fundusze inwestycyjne, fundusze pożyczkowe, mające na celu udzielanie wsparcia finansowego na rozpoczęcie lub rozwinięcie działalności gospodarczej. W myśl Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej 25, istnieje możliwość udzielenia przedsiębiorstwom kredytu technologicznego (z możliwością jego częściowego umorzenia) na podjęcie działalności innowacyjnej w ramach zakupu nowych technologii oraz wdrożenie własnej nowej technologii. Wysokość kredytu nie może przekraczać kwoty 2 mln euro; 9) ośrodki innowacji, do których zalicza się: centra doskonałości, czyli autonomiczne jednostki naukowe kładące szczególny nacisk na współpracę międzynarodową w ramach programów Unii Europejskiej; w Polsce istnieje ponad 150 centrów doskonałości wyłonionych w konkursach PHARE i piątego programu ramowego, inkubatory technologiczne i akademickie, czyli organizacje wspierające powstawanie nowych przedsiębiorstw, 25

19 150 centra transferu technologii, czyli placówki oferujące sprzedaż lub nieodpłatne przekazanie innowacyjnych technologii, wyników badań prac itp. Wyróżnia się dwie formy organizacyjne działalności centrów: spółki prawa handlowego oraz uczelniane jednostki badawcze, uchwalone przez senat danej uczelni, centra zaawansowanych technologii są to jednostki naukowe o charakterze konsorcjów, których głównym celem jest wdrażanie i promowanie nowych produktów i technologii priorytetowych dla polskiej gospodarki, preinkubatory są to jednostki naukowe działające w uczelniach w celu wspierania nowych wysokotechnologicznych firm; 10) sieci wspierające przedsiębiorczość i innowacyjność. Zalicza się do nich przede wszystkim: Krajowy System Innowacji, czyli sieć akredytowanych ośrodków Krajowego Systemu Usług (KSU), które świadczą usługi proinnowacyjne oparte na sformalizowanej współpracy ośrodków z instytucjami sfery badawczo-rozwojowej (B+R) 26 ; usługi proinnowacyjne mają na celu ulepszenie nowo wdrożonego produktu lub procesu technologicznego, Sieć Informacji dla Biznesu są to ośrodki świadczące usługi informacyjne dla przedsiębiorstw, takie jak: kojarzenie partnerów w celach gospodarczych, sprawdzanie wiarygodności partnerów handlowych, informacja o targach, wystawach, konferencjach; 11) Centra Euro Info są to również ośrodki informacyjne, z tą różnicą, że ich podstawowa działalność jest nakierowana na doradztwo w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej w Unii Europejskiej; 12) Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych Unii Europejskiej (KPK), którego głównym celem jest aktywizowanie uczestnictwa Polski w programach ramowych, ukierunkowanych na realizowanie działań w kontekście podnoszenia poziomu B+R. Podstawowym celem KPK jest tworzenie Ośrodków Przekazu Innowacji ( Innovation Relay Centers IRC), ukierunkowanych na współpracę z zagranicą w celu pozyskiwania zagranicznych klientów i transferu technologii 27. Na rys. 6.1 przedstawiono strukturę polityki rozwoju klastrów w Polsce. W celu realizacji polityki opartej na klastrach niezbędna okazuje się pomoc ze strony Unii Europejskiej w postaci środków z funduszy europejskich oraz programów wdrażanych przez Polską Agencję Rozwoju i Przedsiębiorczości oraz inne instytucje publiczne. Rosnące zainteresowanie wspieraniem rozwoju klastrów wynika z możliwości podnoszenia poziomu konkurencyjności regionów, zwłaszcza tych rozwijających się

20 151 POZIOM CENTRALNY Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości instytucja rządowa, odpowiedzialna za wdrażanie polityki sektorowej POZIOM REGIONALNY Regionalne instytucje finansujące (RIF) jedna w każdym województwie, zarządza wdrażaniem programów regionalnych do MŚP POZIOM BEZPOŚREDNICH USŁUGODAWCÓW Usługodawcy posiadający duże doświadczenie we współpracy z MŚP świadczą usługi doradcze, szkoleniowe, informacyjne, finansowe i innowacyjne Rys Struktura wspierania polityki rozwoju klastrów w Polsce Źródło: Warto dodać, że temat klasteringu stał się jednym z głównych elementów Europejskiego Obszaru Badań i Innowacji oraz nowej polityki przemysłowej. Na konferencji, która odbyła się w Brukseli 3 maja 2007 r., określono, w jaki sposób polityka spójności, siódmy program ramowy i fundusze strukturalne mogą przyczynić się do rozwoju regionów i kraju 28. Główny nacisk położono na przedsięwzięcia innowacyjne, stymulowanie badań oraz tworzenie nowych technologii. Na te cele w latach wydano 10,5 mld euro za pośrednictwem funduszy strukturalnych. Prognozuje się, że w ramach polityki spójności Unii Europejskiej przeznaczy się około 50 mld euro w latach na działalność związaną z badaniami i innowacjami: prawie dwie trzecie tej kwoty zostanie przeznaczone na zwiększenie zdolności małych i średnich przedsiębiorstw do innowacji, poprzez promowanie transferu technologii i sieci współpracy, na wspieranie prac badawczo-rozwojowych prowadzonych przez MŚP oraz na wspieranie upowszechnienia technologii informacyjnych i komunikacji (TIK) w przedsiębiorstwach. Jedna trzecia będzie przeznaczona na doskonalenie infrastruktur B+R oraz czynnika ludzkiego w dziedzinie badań 29. W Polsce polityka oparta na klastrach zaczyna odgrywać coraz większą rolę. W praktyce znajduje to wyraz w tworzeniu lokalnych instytucji i programów mających na celu wspieranie inicjatyw klastrowych i istniejących już klastrów. Konsekwentnie, w ramach funduszy strukturalnych, Polska przygotowała sekto Ibidem, wypowiedź komisarza ds. polityki regionalnej Danuty Hübner.

21 152 rowy program operacyjny Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw (SPO WKP) określony przez Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 13 grudnia 2006 r. 30 Składa się on z dwóch następujących priorytetów 31 : priorytet I rozwój przedsiębiorczości i wzrost innowacyjności poprzez wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu priorytet II bezpośrednie wsparcie przedsiębiorstw. Powyższe priorytety zawierają dokładny opis działań, celów, listę beneficjentów programu oraz plan finansowy z podziałem środków pieniężnych w budżecie centralnym i odpowiednich ministerstw ( agencji). Mogą być one wykorzystywane także przez klastry. Priorytet pierwszy zawiera następującą listę działań: 1. Wzmocnienie instytucji wspierających działalność przedsiębiorstw i klastrów: wsparcie instytucji otoczenia biznesu zrzeszonych w sieci KSU, wsparcie instytucji otoczenia biznesu oraz sieci instytucji otoczenia biznesu. Odbiorcami tych działań są Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), instytucje otoczenia biznesu nienastawione na zysk, ponadregionalne lub regionalne sieci tych instytucji oraz klastry. Wysokość środków pieniężnych przeznaczonych na powyższe działania, których realizację przewiduje się na lata , wynoszą 37,61 mln euro. 2. Poprawa dostępności do zewnętrznego finansowania inwestycji przedsiębiorstw. Realizacja tego celu wymaga następujących poddziałań: dokapitalizowanie funduszy mikropożyczkowych, dokapitalizowanie funduszy poręczeń kredytowych, wpieranie powstawania funduszu kapitału zalążkowego typu seed capital. Na ten cel, którego realizacja potrwa do 2008 r., zostanie przeznaczonych 203,84 mln euro. 3. Tworzenie korzystnych warunków dla rozwoju firm. Cel ten obejmuje finansowe wsparcie parków przemysłowych, parków naukowo-technologicznych, inkubatorów przedsiębiorczości i klastrów w kwocie 189,41 mln euro rozdysponowanej na lata Nie przewiduje się udzielania pomocy publicznej, jednak w przypadku, gdyby ta pomoc okazała się konieczna w określonych projektach, będzie udzielana na zasadzie de minimis. 4. Wzmocnienie współpracy między sferą badawczo-rozwojową a gospodarką. Cel ten realizowany jest poprzez: 30 Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 13 grudnia 2006 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie przyjęcia Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw, lata , na podstawie art. 11 ust. 5 Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju (Dz.U. nr 116, poz. 1206, z 2005 r. nr 90, poz. 759 i nr 267, poz oraz z 2006 r. nr 149, poz. 1074). 31 Ibidem, s. 1.

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Zeszyty naukowe nr 6. Polityka rozwoju klastrów. Krystyna Przybylska. 1. Wprowadzenie

Zeszyty naukowe nr 6. Polityka rozwoju klastrów. Krystyna Przybylska. 1. Wprowadzenie Zeszyty naukowe nr 6 Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni 2007 Krystyna Przybylska Polityka rozwoju klastrów 1. Wprowadzenie Współcześnie można zaobserwować wzmożony rozwój przestrzennej koncentracji przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET w ramach projektu KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Warszawa, 21 czerwca 2012 r. Sieć KIGNET Sieć współpracy, którą tworzą izby

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA

Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA Europejska Współpraca Terytorialna Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA Gliwice, 23 października 2014 roku 1 Europejska Współpraca Terytorialna 2007-2013 Programy transnarodowe

Bardziej szczegółowo

KLASTRY PRZEMYSŁOWE. Projekt Centrum Rozwoju Klastrów Świętokrzyskich. Dr inż. Ignacy Pardyka. ŚWIĘTOKRZYSKA AGENCJA ROZWOJU REGIONU S.A.

KLASTRY PRZEMYSŁOWE. Projekt Centrum Rozwoju Klastrów Świętokrzyskich. Dr inż. Ignacy Pardyka. ŚWIĘTOKRZYSKA AGENCJA ROZWOJU REGIONU S.A. KLASTRY PRZEMYSŁOWE Projekt Centrum Rozwoju Klastrów Świętokrzyskich Dr inż. Ignacy Pardyka ŚWIĘTOKRZYSKA AGENCJA ROZWOJU REGIONU S.A. w Kielcach I Forum Gospodarcze w Ostrowcu Świętokrzyskim 19 października

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME. 25 czerwca 2015 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME. 25 czerwca 2015 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME 25 czerwca 2015 r. Wsparcie pozafinansowe i instrumenty finansowe 2014-2020 1. Poziom krajowy: programy

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

WORTAL TRANSFERU WIEDZY

WORTAL TRANSFERU WIEDZY WORTAL TRANSFERU WIEDZY Biuro Projektu WORTAL TRANSFERU WIEDZY Wrocławska Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT ul. Marsz. Józefa Piłsudskiego 74, pokój 320 tel./fax 71 347 14 18 tel. 71

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie innowacyjności przedsiębiorstw przez Programy Ramowe Unii Europejskiej

Wspomaganie innowacyjności przedsiębiorstw przez Programy Ramowe Unii Europejskiej Aleksander Bąkowski, Krajowy Punkt Kontaktowy 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej, koordynator programu Horyzontalne działania z udziałem MŚP oraz programu Badania i Innowacje Wspomaganie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia objęte patronatem Doliny Lotniczej Czy chcesz poznać odpowiedzi na pytania: Co to jest inteligentna specjalizacja - IS (ang. smart

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Michał Kołodziejski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia PARP Sieć współpracujących ze sobą ośrodków

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 22 czerwca 2015 r. Wyzwanie na najbliższe lata zwiększenie poziomu zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Konkurs w dziedzinie transnarodowej współpracy w zakresie wsparcia innowacji. PROINNOEurope-ENT-CIP-09-C-N02S00

Konkurs w dziedzinie transnarodowej współpracy w zakresie wsparcia innowacji. PROINNOEurope-ENT-CIP-09-C-N02S00 Konkurs w dziedzinie transnarodowej współpracy w zakresie wsparcia innowacji PROINNOEurope-ENT-CIP-09-C-N02S00 Katarzyna Walczyk-Matuszyk Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych

Bardziej szczegółowo

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska INTERIZON NAJWAŻNIEJSZE FAKTY Branża ICT: informatyka, elektronika, telekomunikacja Interizon dawniej Pomorski

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Enterprise Europe Network wsparcie dla biznesu w zasięgu ręki

Enterprise Europe Network wsparcie dla biznesu w zasięgu ręki Enterprise Europe Network wsparcie dla biznesu w zasięgu ręki Justyna Kulawik European Commission Enterprise and Industry Trochę historii sieć Euro Info Centres (EIC) Sieć Euro Info Centres powstała w

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r.

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Tomasz Niciak Koordynator Regionalny Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Kierownik Dolnośląskiego Ośrodka Transferu

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa województwa mazowieckiego 2014-2020

Polityka klastrowa województwa mazowieckiego 2014-2020 Polityka klastrowa województwa mazowieckiego 2014-2020 Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Warszawa, 1 Klastry/ inicjatywy

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo,

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo, E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y Szanowni Państwo, utworzenie w Europie nowego ośrodka łączącego edukację, badania naukowe i innowacje Europejskiego Instytutu Technologicznego

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Marita Koszarek BSR Expertise

Marita Koszarek BSR Expertise Marita Koszarek BSR Expertise Marita Koszarek Międzynarodowy ekspert w zakresie klastrów branżowych: współautor rekomendacji do Regionalnego Programu Wspierania Klastrów dla Województwa Pomorskiego na

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości jako ogniwa łańcucha współpracy nauki z biznesem

Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości jako ogniwa łańcucha współpracy nauki z biznesem Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości jako ogniwa łańcucha współpracy nauki z biznesem Opracowanie: Marzena Mażewska Stowarzyszenie Organizatorów Ośrodków Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce Ośrodki

Bardziej szczegółowo

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia 2015 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia Szczecinek, 24 września 2015 r. Klaster kilka słów teorii Klaster = współpraca

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r.

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r. Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim Spotkanie okrągłego stołu Gliwice, 26 marca 2007r. Główne punkty prezentacji 1. Rola inkubatorów i parków technologicznych 2. Partnerzy 3. Usługi

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI Inicjatywy klastrowe na Śląsku Opolskim dr Rafał Klimek 1. Pojęcie i charakterystyka klastrów. Klaster to geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Dr inż. Paweł Chmieliński Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut

Bardziej szczegółowo

Regionalne Strategie Innowacji

Regionalne Strategie Innowacji V Krajowe Forum Informacyjno-Edukacyjne dla MŚP Regionalne Strategie Innowacji Warszawa, 19-20.09.2005 r. Aleksander Bąkowski Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Konkurencyjność a innowacje

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności 2011 Bożena Lublińska-Kasprzak Prezes PARP Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności Nowy Sącz, 3 czerwca 2011 r. Innowacyjność polskiej gospodarki Summary

Bardziej szczegółowo

Nauka, Biznes, Innowacje Klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury

Nauka, Biznes, Innowacje Klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury Nauka, Biznes, Innowacje Klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury Anna Dąbrowska Fundacja Centrum Analiz Transportowych i Infrastrukturalnych Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Klastry i ich wpływ na gospodarkę. dr Maciej Woźniak Wydział Zarządzania AGH

Klastry i ich wpływ na gospodarkę. dr Maciej Woźniak Wydział Zarządzania AGH Klastry i ich wpływ na gospodarkę dr Maciej Woźniak Wydział Zarządzania AGH Definicja klastra Klaster jest to specyficzna forma organizacji produkcji, polegająca na koncentracji w bliskiej przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014 2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014 2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014 2020 Założenia i oferowane możliwości wsparcia Łukasz Małecki Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Płock, 10 marca

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Rekomendacje z Rady Programową Dolnośląskiego Ośrodka Transferu Wiedzy i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Sekcja I: Identyfikacja respondenta 1. Skąd dowiedział(a) się Pan(i)o konsultacji

Bardziej szczegółowo

Regionalny System Usług -Sieć InnoWaMa

Regionalny System Usług -Sieć InnoWaMa Regionalny System Usług -Sieć InnoWaMa 28 czerwca 2011 r. Gabriela Zenkner-Kłujszo Biuro Przedsiębiorczości Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego Regionalny

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje Katowice, 02.09.2015r Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje RPO WSL Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (RPO WSL) przewiduje

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

Inteligentny rozwój rodzaje inwestycji mających szansę na wsparcie w nowej perspektywie finansowej

Inteligentny rozwój rodzaje inwestycji mających szansę na wsparcie w nowej perspektywie finansowej Inteligentny rozwój rodzaje inwestycji mających szansę na wsparcie w nowej perspektywie finansowej Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Olsztyn, 12

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5 O autorze Tomasz Bartosz Kalinowski ukończył studia w 2003 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W tym samym roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Zarządzania Jakością tej uczelni oraz rozpoczął studia

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE

DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska MARITA KOSZAREK ekspert międzynarodowy ponad 9 lat doświadczenia w zakresie klastrów bezpośrednia współpraca

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie nakładów na działalność B+R i transfer technologii w RPO WM na lata 2007-2013

Podsumowanie nakładów na działalność B+R i transfer technologii w RPO WM na lata 2007-2013 Podsumowanie nakładów na działalność B+R i transfer technologii w RPO WM na lata 2007-2013 Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych Warszawa, 11 grudnia 2013 br. DIAGNOZA WYZWAŃ, POTRZEB I POTENCJAŁÓW

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

Finansowanie klastrów jako element polityki regionalnej Unii Europejskiej

Finansowanie klastrów jako element polityki regionalnej Unii Europejskiej 378 MARCIN SPYCHAŁA mgr Marcin Spychała Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Katedra Finansów Publicznych Finansowanie klastrów jako element polityki regionalnej Unii Europejskiej WSTĘP Cechy klastrów, takie

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI

KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI Kujawsko-Pomorska Organizacja Pracodawców Lewiatan KLASTRY JAKO CZYNNIK ROZWOJU REGIONU Współpraca Większa innowacyjność

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Stan i kierunki rozwoju instytucji proinnowacyjnych w województwie dolnośląskim

Stan i kierunki rozwoju instytucji proinnowacyjnych w województwie dolnośląskim Stan i kierunki rozwoju instytucji proinnowacyjnych w województwie dolnośląskim Seminarium konsultacyjne III Wrocław, 10 grudnia 2010 r. Plan prezentacji I. Cele i zakres badania II. Metodologia i przebieg

Bardziej szczegółowo

Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej

Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Prof. zw. dr hab. inż. Jan Koch Wrocław, 14 grudnia 2011 r. Akt powołania i statut WCTT Centrum powołano 23 marca 1995 r. WCTT jest pierwszym

Bardziej szczegółowo