Konstanty Gebert Polityka na Bliskim Wschodzie: Woda, ropa i niewiele więcej nierówny podział zasobów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Konstanty Gebert Polityka na Bliskim Wschodzie: Woda, ropa i niewiele więcej nierówny podział zasobów 23.02.2011"

Transkrypt

1 Konstanty Gebert Polityka na Bliskim Wschodzie: Woda, ropa i niewiele więcej nierówny podział zasobów Podział zasobów na Bliskim Wschodzie robi wrażenie. Nie ma chyba drugiej takiej sytuacji by surowiec, tak ogromnie ważny, był tak wąsko skoncentrowany, i by z jego eksploatacji zyski odnosiła tylko jedna grupa ludzi. Ale cała sprawa znaczenia ropy naftowej jako surowca, jest ogromnie świeża. Jeszcze na początku XX w. na Bliskim Wschodzie liczył się Kanał Sueski i stacje węglarskie. Okręty British Nawy były wtedy napędzane węglem i chodziło o to, że na wybrzeżu co ileś set mil musi istnieć port, do którego mogą się zaokrętować, załadować węgiel na dalszą drogę. Stąd np. znaczenie Adenu na szlaku do Indii. Natomiast to co było w interiorze nikogo nie interesowało. Brytyjski sztab generalny z ogromną niechęcią odnosił się do pomysłu Foreign Office, żeby po zwycięstwie nad Imperium Otomańskim Wielka Brytania wzięła pod swoje skrzydła część Bliskiego Wschodu. Generał Aleksander twierdził: rozumiem, że dla chwały Imperium trzeba powiększać terytorium, ale tam jest tylko piasek, który nie jest nam do niczego potrzebny i dobrzy brytyjscy żołnierze będą musieli ginąć żeby bronić milionów mil piasku. Szybko jednak się okazało, że to co jest pod tym piaskiem warte jest, by brytyjscy żołnierze za to ginęli. Sytuacja surowcowa na Bliskim Wschodzie jest rzeczywiście dramatyczna. Woda jest nieporównanie ważniejszym surowcem strategicznym niż ropa naftowa, a jej zasoby są rozłożona strasznie niesprawiedliwie. Europa w nią obfituje, a tuż obok, na Bliskim Wschodzie, zasadniczo jej nie ma. Woda jest i najprawdopodobniej pozostanie ważniejszym surowcem niż ropa naftowa. Wcześniej czy później jakieś inne źródła energii zostaną opracowane, choćby dlatego że ropa naftowa jest surowcem nieodnawialnym i w końcu zostanie całkowicie spalona. Dopóki jednak nie zostanie wymyślony nowy rodzaj życia, wody zastąpić się nie da. Kluczowe znaczenie wody jest na Bliskim Wschodzie empirycznym, namacalnym faktem. Ropa naftowa i woda na Bliskim Wschodzie splatają się. Dochody z ropy naftowej umożliwiają lekceważenie tego, że nie ma wody. W Kuwejcie spożycie wody podwaja się mniej więcej co 10 lat. W Kuwejcie nie ma wody, ale za to jest tam ropa, która pozwala, póki co, wodę kupować. Cała woda w Kuwejcie jest więc importowana z wyjątkiem tego, co wytwarza niewielkiej stacji odsalania wody morskiej, która produkuje wodę na potrzeby przemysłu. Ale zasada woda za ropę jest nie do utrzymania na dłuższą metę. Zasoby ropy naftowej w Kuwejcie, choć ogromne, kiedyś się skończą. Importuje się surowiec nieodnawialny ropę, żeby eksportować surowiec w jakimś stopniu odnawialny wodę. W normalnym ekosystemie woda krąży w obiegu zamkniętym. Zanim Bliski Wschód doznał błogosławieństwa, czy jak kto woli przekleństwa ropy naftowej, żyło się tam właśnie w zamkniętych ekosystemach, z taką liczbą ludzi jaką dany ekosystem może utrzymać. Strefa Gazy, zanim nastąpił roponośny rozkwit Bliskiego Wschodu, jeszcze w tureckich czasach, liczyła jakieś 25 tys. mieszkańców. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa. Dzisiaj liczy 1,5 mln. Strefa Gazy nie jest w stanie utrzymać 1,5 mln ludzi, niezależnie od tego czy powiesimy nad nią sztandar Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Hamasu, Egiptu czy jakikolwiek inny. Strefa Gazy w całości zależna jest od dostaw z zewnątrz, w tym także

2 dostaw wody. Oczywiście gdy jest się Kuwejtem i siedzi na oceanie ropy naftowej, można sobie na tego rodzaju rozrzutność przez czas jakiś pozwolić. Gdy się jest Strefą Gazy albo Izraelem - nie można. Oba kraje nie mają ani ropy naftowej ani dość wody. W mniejszym stopniu niż Kuwejt, ale także, Izrael żyje na kredyt. Izrael korzysta z tego, że ma zarówno wodonośne wybrzeże, wodonośne tereny górskie oraz jezioro Kineret, które samo w sobie jest znacznym źródłem wody. Izrael i tak zużywa więcej wody niż w naturalnym obiegu jest w stanie wygenerować. Zużywa eksploatując głębokie zasoby wód gruntowych, pierwotnie w obszarach przybrzeżnych, obecnie w dużym stopniu we Wzgórzach Judzkich. Jest to jeden z głównych punktów spornych w negocjacjach z Palestyńczykami. Izrael od dawna rozpatruje projekty importowania wody, ale wodę też eksportuje: w pomarańczach, grejpfrutach, ogórkach, pomidorach i tak dalej. Kneset od lat debatuje nad zakazem eksportu cytrusów, które składają się przecież głównie z wody. To oczywiście się nie udaje. Nie tylko dlatego, że eksport ten jest dochodowy, bo nie są to duże kwoty: rolnictwo, które pochłania 90 % wody w Izraelu daje tylko 5 % dochodu narodowego brutto. Przede wszystkim dlatego, że to, iż Izrael eksportuje produkty rolne, jest dowodem na realizację syjonistycznej utopii. Wróciliśmy do naszej ziemi, pustynia ożyła, żydowski chłop eksportuje żydowskie ziemiopłody! Ale ten żydowski chłop do dzisiaj tajski robotnik rolny, a te ziemiopłody to woda, której Izrael nie ma, której eksport jest czymś okropnym. Jest to jednak tak ważne dla zbiorowej psychiki Izraelczyków, że trudno wyobrazić sobie ten zakaz eksportu wody. Nie tylko Izrael ma tego rodzaju problemy. Żeby wyprodukować tonę pszenicy, trzeba 1000 ton wody. Tak wygląda ta relacja 1000:1. Na zielonej północy w Europie woda jest gratis. Od czasu do czasu uskarżamy się, że gdzieś rzeka wylewa, powódź, rząd jest zagrożony Na Bliskim Wschodzie bardzo nam zazdroszczą tych kłopotów. Arabia Saudyjska, dzięki rządowemu programowi samowystarczalności w zakresie żywności, stała się pod koniec ubiegłego wieku eksporterem pszenicy. Arabia Saudyjska importowała wodę w ogromnych ilościach. Stworzyli nawet pionierski projekt holowania gór lodowych z Antarktydy holownikami do portów w Arabii Saudyjskiej. To akurat się nie udało, ale produkcja pszenicy tak. W latach 80. Arabia Saudyjska eksportowała zboże nawet do Polski. Polska importowała zboże na kredyt, który to Arabia Saudyjska nam umorzyła po 1989 roku. Ekonomicznie jest to postawione na głowie, ale daje poczucie, że pustynia rodzi oraz że kraj osiągnął strategiczną samowystarczalność. Arabia Saudyjska zaczęła rozwijać inwestycje w rolnictwo, kiedy to po kryzysie naftowym roku 1973, państwa posiadające ropę zastosowały broń naftową przeciwko Zachodowi, uznanemu za proizraelski. Ameryka zagroziła retorsjami: jeżeli Arabia wprowadzi embargo na ropę, to USA - embargo na żywność. To nigdy nie była poważna groźba ale Saudyjczycy i tak się zaniepokoili. Stąd ten niesamowity saudyjski program rolny. Aby zarówno ekonomicznie jak i ekologicznie miało to sens, kraje Bliskiego Wschodu zamiast eksportować wodę powinny ją importować. To znaczy importować żywność, zwłaszcza taką, która jest bogata w wodę, bo ta woda zostaje. Żywność się zje, a woda zostaje. Wchodzi do ekosystemu. Tego rodzaju działania wymagałyby jednak odwrócenia sposobu myślenia o wodzie, które na Bliskim Wschodzie nadal jest takie: mój zysk to twoja strata i vice versa. Bardzo wyraźnie to widać w problemie granicy na Wzgórzach Golan.

3 We wszystkich punktach spornych, Arabowie domagają się powrotu do mandatowych granic Palestyny. W tym jednym punkcie Syria domaga się jednak nie powrotu do granic mandatowej Palestyny ale do granic z 1949 roku. Chodzi o to, że podczas izraelskiej wojny o niepodległość Syryjczykom udało się zająć kilka drobnych kawałek Palestyny mandatowej ale był tam mały odcinek Jordanu, i źródła Baniasu, i niemal dostęp do Kineretu. Starcia izraelsko-syryjskie, do których ciągle tam przed wojną sześciodniową dochodziło, brały się nie tylko z łatwości ostrzeliwania kibuców leżących u stóp Wzgórz Golan, ale także z syryjskich prób poszerzenia strefy kontroli nad źródłami wód. Chodziło nie tylko o to by zrobić na złość Izraelczykom. Izrael ma swoje źródła wód na swoim terytorium. Syria jest głodna wody, a ma jej ogromnie mało. Niemal jedynym źródłem wody dla Syrii jest przepływający przez wschodnią część kraju Eufrat. Tyle tylko, że źródła Eufratu są w Turcji. Turcja, choć jest niezmiernie bogata w wodę, na Eufracie wypływającym z jej terytoriów postawiła 66 tam, z czego 60 jest z turbinami energetycznymi by móc wykorzystywać jego wodę (podobnie jest z wodami Tygrysu, którego źródła też leżą na terytorium Turcji) do projektów rolniczych, do irygacji gruntów, do projektów energetycznych oraz by stworzyć miejsca pracy na tureckim południowym-wschodzie zamieszkałym przez Kurdów, gdzie trwa kurdyjskie powstanie. Znaczy to, że Turcja kontrolując źródła Eufratu i Tygrysu zarazem kontroluje ile wody będzie miała Syria oraz Irak, dla którego te dwie rzeki to tez główne źródło wody. Tureckie tamy dramatycznie ograniczają ilość wody dostępnej dla Syrii i Iraku. W Iraku na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza obszar ziem uprawnych skurczył się o 30% z braku wody. I to brak wody sprawił, że w 1995 roku Syria i Turcja stanęły na krawędzi wojny. Oczywiście Syria nie miała żadnych nadziei na to że mogłaby pokonać zbrojnie Turcję. Mobilizacja, którą Syria ogłosiła i poparcie dla partyzantki kurdyjskiej, miały pokazać Ankarze jak bardzo zdesperowany jest Damaszek. Chodziło o realizację fundamentalnego celu narodowego Syria musi mieć wodę. Drugim możliwym źródłem wody mógłby być dla Syrii Liban. Liban jest dzisiaj finansową centralą Bliskiego Wschodu, ale mógłby żyć dostatnio z eksportu wody. Potężne opady, które spadają w górach Libanu, zasadniczo spływają do morza. Dałoby się je skanalizować, można by pogłębić rzeki, budować na nich tamy, centrale hydroelektryczne. Wówczas Liban mógłby eksportować i wodę i energię elektryczną, pod warunkiem że te tamy nie zostały by zbombardowane z powodu kolejnego konfliktu. Syria, która uważa Liban za niesprawiedliwie oderwaną od macierzy prowincję, swoje wielokrotne próby kontroli nad Libanem usprawiedliwia także syryjskim interesem ekonomicznym, w tym wypadku - wodnym. Dla każdego rządu syryjskiego kwestia wodna będzie kwestią podstawową. Jest bardzo nieprawdopodobne by Syryjczycy zrezygnowali ze swoich aspiracji, polegającego między innymi na tym, by jak powiedział jeden ze izraelskich premierów mogli moczyć swoje brudne nogi w wodach Kineretu. Problem z dostępem do wód Kineretu jest też taki, że Izrael eksploatuje Kineret przeraźliwie. Poziom wód w Kinerecie systematycznie opada. Jeżeli Syria ma mieć dostęp do wód Kineretu, musiało by być określone w ewentualnym traktacie pokojowym, że granica na danym odcinku przebiega na linii brzegowej Kineretu. Bo tam gdzie teraz jest wybrzeże Kineretu za kilka lat będzie sucha kamienista plaża. Kineret się kurczy. Nie kurczy się wprawdzie tak rozpaczliwie jak skurczyło się Morze Azowskie w Rosji, gdzie można na pustyni spotkać rdzewiejące wraki statków. Rosjanie

4 wyeksploatowali Morze Azowskie w ogromnym projekcie nawodnienia Azji Środkowej. Ale los tego morza pokazuje, że ludzie są w stanie całkowicie wyczerpać dostępne zasoby wody, i jest to dla Kineretu ostrzeżenie. Wody gruntowe Bliskiego Wschodu nie są wystarczające by utrzymać konsumpcję wody na takim poziomie jaki wymaga rosnące zaludnienie tego regionu i rosnące oczekiwania. Według szacunków ONZ-tu minimum jakie przypada na osobę to 1000 m³/ rok. W latach 60-tych na jednego mieszkańca Bliskiego Wschodu przypadało 3,5 razy tyle przydziału wody. Wówczas ludność tego regionu wraz z przyległościami wynosiła ok. 100 mln. W roku 1999 liczba ludności podskoczyła do 300 mln. Projekcja na za 15 lat jest taka, że ludność Bliskiego Wschodu wraz z przyległościami będzie wynosiła pół miliarda, a wody na osobę przypadać będzie 500 m³/rok, czyli połowa niezbędnego minimum. To zaś będzie oznaczać, że zamiast wojen o ropę naftową możemy mieć wojny o wodę. Pierwszym państwem, które powiedziało to wprost był Egipt. Minister Obrony Egiptu w wywiadzie prasowym powiedział: pomijając sytuację, że Egipt został by napadnięty, Egipt mógłby pójść na wojnę tylko jeśli chodzi o wodę. Egipt żyje z Nilu. Zresztą zwany jest Dzieckiem Nilu. Nil ma swoje źródło w wysokich górach wschodniej Afryki. Istnieje traktat o podziale dostępu do Nilu, wynegocjowany jeszcze za czasów kolonialnych. Ten traktat daje prawo do ⅔ wód Nilu dwóm państwom - Egiptowi i Sudanowi. Państwa, na których terytoriach leżą źródła wód zasilających Nil (Etiopia, Republika Środkowoafrykańska, Uganda, Kenia) mają prawo do pozostałej ⅓. Ten podział wydaje się niesprawiedliwy dopóki nie przyjrzymy się potencjałowi ludnościowemu w Egipcie i pozostałych państwach oraz temu, że Nil jest jedynym źródłem wody dla Egiptu. Inne państwa regionu mają oprócz naturalnych złóż wody mają opady oraz cały dodatkowy system w okolicach jeziora Wiktoria i Wielkich Jezior Wschodnioafrykańskich. Z tych ⅔ korzystał niemal wyłącznie Egipt. Sudanowi przypadały ochłapy. Sudan mniej potrzebował wody niż Egipt, a także w ramach relacji między Kairem a Chartumem, Sudan odstępował część swoich przydziałów wodnych w zamian za korzyści polityczne. W tej chwili do rozgrywki dochodzi dodatkowe państwo Południowy Sudan, który w czerwcu tego roku w referendum przegłosował swoją niepodległość. Niekoniecznie musi on akceptować dotychczasowy podział. Może domagać się większego udziału w wodach Nilu dla siebie. Co więcej, do tej pory do zmiany ustaleń traktatowych potrzeba było ⅔ głosów, czyli wystarczało, by Egipt z Sudanem znalazły tylko jednego sojusznika, by je zablokować. Teraz Egipt i Sudan Północny będą musiały zdobyć dwóch popleczników co nie będzie łatwe. W tej sytuacji utrzymanie status quo nie jest oczywiste. Egipt jest pierwszym na świecie państwem, które powiedziało otwarcie, że zmniejszenie objętości wód Nilu dopływających do Egiptu może być dla niego casus belli. Pierwszym - ale zapewne nie jedynym. Żadne bowiem z państw Półwyspu Arabskiego nie jest samowystarczalne jeżeli chodzi o wodę. Wszystkie one potrzebują dużo więcej wody niż mają. A z wody nie da się zrezygnować ani zastąpić jej innym surowcem. Na razie jest tak, że źródła ropy naftowej kompensują ekonomicznie, i to z nadwyżką, problemy z wodą. Póki ceny ropy na Bliskim Wschodzie są tak wysokie (106 dolarów za baryłkę) trudno przekonać państwa ją eksportujące, by skupiły się na kwestii zasobów wody. Na wysokich cenach korzysta niemal cały Bliski Wschód i inne państwa bogate w ropę czy gaz, w tym oczywiście. Czy ta tendencja wzrostowa będzie się utrzymywać? Sądzić należy

5 że jeszcze przez jakiś czas tak, ponieważ zapotrzebowanie na ropę naftową dramatycznie rośnie w związku ze wzrostem ekonomicznym Chin. Chiny są w tej chwili największym importerem ropy naftowej na świecie. Rozwijają eksploatację złóż ropy naftowej w Sudanie, nie przejmując się ludobójstwem w Darfurze. Pekin bardzo długo finansował wojnę Północy z Południem Sudanu. W momencie kiedy ogłoszono rozejm, Pekin natychmiast ogłosił korzystną współpracę z rządem Południa. Złoża ropy naftowej są rozmieszczone głównie po południowej stronie nowej granicy. Im bardziej będzie potrzebna Chinom ropa naftowa (a będzie, gdyż wielkie jej ilości pożera stale rozwijająca się gospodarka) tym bardziej ceny będą rosły, a to będzie bardziej zniechęcać państwa Bliskiego Wschodu bogate w ropę, do prowadzenia sensowniejszej gospodarki zasobami. Ta chińska zachłanność na ropę jest jednak bronią obosieczną. Chiny potrzebują nie tylko ropy, potrzebują także żywności. Poza terytoriami bogatymi w złoża ropy kontrolowanymi przez kampanie chińskie, Chiny wydzierżawiły na wiele lat (nawet 99) ziemie uprawne w Indochinach i Afryce, które od tej pory będą produkowały żywność dla Chin. To już owocuje wzrostem cen żywności, żywności którą także na Bliski Wschód trzeba importować. Ten wzrost cen żywności będziemy odczuwać także i w Polsce, ale państwa importujące znaczą część swej żywności, jak Egipt, odczuwać ją będą jeszcze bardziej. Im bardziej państwo zależne jest od importu żywności tym bardziej będzie je odczuwać. Innymi słowy, relatywne zyski z eksportu ropy naftowej (np. dla Kuwejtu czy Arabii Saudyjskiej), zmniejszą się wyraźnie kiedy będzie trzeba więcej wydawać na import żywności. Wtedy na porządku dziennym staną dwie osobliwe kwestie: 1. System subwencji państwo kuwejckie, podobnie jak inne państwa bogate w ropę, subwencjonuje żywność, paliwa i wodę. Obywatele Kuwejtu nie zdają sobie sprawy z tego jakie są rzeczywiste koszta tych surowców. Państwo póki co na to stać, ale w którymś jednak momencie przestanie. Podobnie sytuacja, w której Iran był jednym największych eksporterów ropy naftowej i jednym z największych importerów benzyny (a tak było i jest), nie jest na dłuższą metę do utrzymania. Iran importuje benzynę ponieważ jej niemal nie produkuje: na terenie Iranu jest tylko jedna przestarzała rafineria. Wcześniej ceny były takie, że Iranowi bardziej opłacało się eksportować ropę a za uzyskane w ten sposób pieniądze importować benzynę i jeszcze ją subwencjonować. Tania benzyna była jednym z elementów nieformalnego paktu jaki przywódcy Iranu zawarli z jego obywatelami: względny dostatek w zamian za posłuszeństwo. Ten rachunek przestał się opłacać co było do przewidzenia. Dwa lata temu Iran zaczął znosić system subwencji. Zaowocowało to najpierw gigantycznymi kolejkami na stacjach benzynowych, a potem nieudaną (bo stłumioną krwawo) zieloną rewolucją. Ludzie wyszli na ulicę nie tylko dlatego, że wybory zostały sfałszowane, ale także dlatego, że musząc płacić za benzynę, tyle ile ona w Iranie rzeczywiście kosztuje, nie za bardzo mogli wiązać koniec z końcem. Pamiętajmy przy tym, że cena benzyny wpływa na cenę niemal wszystkich produktów konsumpcyjnych, ponieważ się je przewozi. Podobny system subwencji, i podobny nieformalny pakt, obowiązuje we wszystkich państwach naftowych, z Rosją włącznie. 2. Obywatele krajów Półwyspu Arabskiego nie muszą płacić podatków, bo państwo które ma monopol na gigantyczne zyski z eksploatacji ropy naftowej nie musi być finansowane przez swoich obywateli. Przeciwnie, to ono ich finansuje. Mało tego, przekupuje ich, żeby dali państwu rządzić a w zamian państwo daje tanie paliwo, żywność, a przede wszystkim nie wyciąga im pieniędzy z kieszeni. Podstawowym mechanizmem budowania demokracji, jest hasło rewolucji amerykańskiej No

6 taxation without representation tzn. nie można nas opodatkowywać jeżeli nie mamy swoich przedstawicieli, którzy będą współdecydować o tym jak nasze pieniądze mają zostać wydane. Wydaje się rzeczą oczywistą, że mimo iż ceny ropy będą rosły, to równoległy wzrost cen żywności i wody spowoduje, że nawet w takim kraju jak Arabia Saudyjska będzie trzeba obywateli w końcu opodatkować. Obywatel, któremu zabiera się pieniądze z kieszeni to taki obywatel który w końcu zażąda, by państwo się przed nim rozliczyło. Tolerancja dla władzy absolutnej, a w każdym razie absolutnie nie odpowiadającej przed swoimi obywatelami, będzie się kończyć. Wbrew popularnemu stereotypowi, nie jest tak, że ropa jest głównie tam gdzie są Arabowie. Ropa jest przede wszystkim tam gdzie są szyici (na wybrzeżach obu stron Zatoki Perskiej, w Iranie, w Morzu Kaspijskim). Niemal wszędzie tam, gdzie na Bliskim Wschodzie są główne źródła ropy naftowej, zamieszkuje większość szyicka. Konflikt między szyitami a sunnitami, fundamentalny konflikt w łonie Islamu, przypomina bardzo konflikt pomiędzy protestantami a katolikami w Europie. To Europa a nie islam wymyśliła pojęcie wojen religijnych. To w Europie wymyślono Noc Św. Bartłomieja. Chrześcijańscy katolicy i protestanci wyrzynali się z niemniejszym entuzjazmem wówczas niż obecnie wyrzynają się sunnici i szyici. W przypadku II Świątyni, różne odłamy żydowskie również wyrzynały się i ziały do siebie nienawiścią z podobnym entuzjazmem. Wydaje się, że coś się dzieje z monoteizmami, kiedy zaczynają mieć za sobą jakieś lat - coś niedobrego. I coś podobnego dzieje się teraz z islamem, co widać zwłaszcza w Iraku. W historii islamu szyici byli zawsze uciskaną mniejszością: stanowią oni jakieś 20% wyznawców. Z wyjątkiem Iranu, gdzie stanowią większość, szyici nigdy nie byli u władzy. Ale szyici mieszkają nie tylko tam: na południowym wybrzeżu Cieśniny Arabskiej (Kuwejt, Arabia Saudyjska, Bahrajn, Katar, Jemen) stanowią znaczną mniejszość albo tak jak w Bahrajnie znaczną większość mieszkańców. Do tej pory państwa Półwyspu Arabskiego łączyła wspólna wrogość do szyitów postrzeganych jako agenci Iranu. Uważano, że solidarność religijna będzie ważniejsza od solidarności etnicznej czy państwowej i że rządy większości będą oznaczały wzrost szyickich wpływów, a co za tym idzie wzrost wpływów Iranu. Bahrajn jest w 70% szyicki. U władzy jest sunnicka dynastia Al-Chalifa, której król Hamad II ibn Isa Al-Chalifa przeprowadził szereg daleko idących reform (demokratyczne wybory, zakaz dyskryminacji ze względu na płeć), mało tego król nawoływał inne państwa arabskie o uwzględnienie obaw Izraela o intencje jego arabskich sąsiadów. Według zasady Toqueville a rewolucje rozwijają się wtedy gdy sytuacja poprawi się na tyle, że ludzie zaczynają mieć nadzieję i te nadzieje spotyka zawód. Logiczną konsekwencją reform jakie przeprowadzał król Hamad II ibn Isa Al-Chalifa, byłoby uczynienie z Bahrajnu monarchii konstytucyjnej, gdzie większość miejsc w parlamencie przypadłaby szyitom. Na to jednak nie mogłaby się zgodzić Arabia Saudyjska, w której owszem większość stanowią sunnici, natomiast szyici stanowią większość mieszkańców Prowincji Wschodniej tam, gdzie jest saudyjska ropa naftowa. Bahrajn nie ma własnych zasobów naturalnych. Żyje z tego, że Saudyjczycy przyjeżdżają na drinka. Bahrajn jest wyspą, którą z Półwyspem Arabskim łączy most długości 30 km. Prócz tego, że Bahrajn jest czymś w rodzaju Małego Bejrutu, czyli stolicą finansową, jest także miejscem gdzie Saudyjczycy jadą się rozerwać. Znaczy to też, że o tym co się dzieje w

7 Manamie w ostatecznym rozrachunku decyduje Rijad. Dla monarchów saudyjskich pomysł, że szyici mogliby utworzyć swój rząd w arabskim państwie na Półwyspie jest nie do przyjęcia. Taki rząd, zdaniem Saudów, nieuchronnie stałby się irańską agenturą, a na irańską agenturę u granic Arabii Saudyjskiej zgody być nie może. Stąd król Bahrajnu znalazł się między młotem a kowadłem, i cokolwiek zrobi będzie źle. Ma poddanych z na tyle rozwiniętymi potrzebami demokratycznymi, że nie zadowolą ich jakieś fasadowe reformy. Ma też patronów dla których rządy większości w Bahrajnie są równie niedopuszczalne jak rządy większości i nich, w Arabii Saudyjskiej. Możemy się spodziewać dalszych kłopotów głównie dlatego, że podobne, mutatis mutantis, problemy mają inne państwa roponośne, w tym Irak. Główne złoża ropy znajdują się co prawda na sunnickiej północy, ale jest to obszar w większości kurdyjska. Kurdowie są innym narodem niż Arabowie, a różnice między nimi są tak głębokie jak między Albańczykami a Serbami. Mają całkowicie zrozumiałe aspiracje do niepodległości i gdyby nie to, że chcą się oderwać razem z ropą, być może Irak by je uznał. Pamiętajmy jednak, że Irak to kruchy twór, państwo wymyślone w przypływie rozpaczy przez Churchilla po I wojnie światowej, bo zupełnie nie było wiadomo co robić z tymi kawałkami Imperium Otomańskiego. Jeżeli się oderwie Kurdystan ze swoją ropą, to jak przekonać szyitów z ich ropą, żeby pozostali w jedym państwie z sunnitami i po co? Pomysł rozpadu Iraku na trzy państwa: szyickie, sunnickie i kurdyjskie, jest abstrakcyjnie nawet rozsądny, gdyby nie to, że państwo sunnickie stałoby się drugą Jordanią: kawałkiem pustyni pozbawionym wody i ropy. Sunnicka mniejszość, która do upadku Saddama Huseina rządziła w Iraku, raczej nie zgodzi się na takie rozwiązanie. Podział zasobów naturalnych na Bliskim Wschodzie jest z punktu widzenia Izraela szczególnie niesprawiedliwy: całą ropę maja państwa nieżyczliwe bądź wrogie. W roku ubiegłym znaleziono za to duże złoża gazu ziemnego na Morzu Śródziemnym w okolicach wybrzeża Izraela. Są tam trzy wielkie obszary bogate w gaz ziemny. Jeden jest naprzeciwko Gazy, co na pewno stanie się jedną z podstaw gospodarki przyszłej niepodległej Palestyny. Póki co Izraelczycy nie wyrażają zgody na eksploatację tego złoża, co zresztą stawia w dość niejasnym świetle oficjalne stanowisko Izraela, że okupacja Gazy się skończyła. Pozostałe dwa pola zdecydowanie znajdują się na izraelskich wodach ekonomicznych, choć nie terytorialnych, a pole Lewiatan, o którym poinformowano pod koniec ubiegłego roku i które może się okazać największym polem gazonośnym na całym Bliskim Wschodzie, leży w pół drogi między Izraelem a Cyprem. To mogłoby być problemem jeszcze rok temu. Jerozolima wahałaby się czy dogadywać się z Cyprem w sprawie tego wielkiego złoża bo to narażałoby na szwank sojusz z Ankarą. Z tego sojuszu jednak nic już nie zostało, za to stosunki między Jerozolimą a Atenami wyraźnie się ociepliły. W zawiązku z tym dogadanie się z Cyprem w sprawie podziału tego gigantycznego złoża i jego wspólnej eksploatacji okazało się bezproblemowe. Ankara wydała wściekły komunikat głoszący, że jest to gest nieprzyjazny wobec Turcji, ale zrobić z tym niewiele może. Odkrycie tego złoża może natomiast doprowadzić do likwidacji jednego z punktów spornych między Izraelem a Libanem. Do tej pory granica morska pomiędzy Libanem a Izraelem była sporna: w zależności od tego jak zostanie ostatecznie wytyczona, Liban będzie miał kawałek Lewiatana albo nie. Przypuszczać można, że nawet właśnie powstały rząd Hezbollahu może być kawałkiem tego złoża zainteresowany. UWAGA: Wersja niezredagowana, spisana z zapisu magnetofonowego. Nie do cytowania.

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Życie młodych ludzi w państwie Izrael

Życie młodych ludzi w państwie Izrael III SPOTKANIE - Konflikt izraelsko-palestyński na progu XXI wieku Życie młodych ludzi w państwie Izrael 1. Powszechna służba wojskowa kobiet i mężczyzn (rola IDF w społeczeństwie); 2. Aktywność polityczna

Bardziej szczegółowo

IZRAEL. Wykład 1. Dlaczego Izrael?

IZRAEL. Wykład 1. Dlaczego Izrael? IZRAEL Wykład 1 Dlaczego Izrael? Zanim rozpoczniemy wykład na temat Izraela, należy się zastanowić co wpłynęło na fakt, że ten niewielki skrawek lądu budzi zainteresowanie całego świata. Spójrzmy przede

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

New Power Ręce precz od Syrii!

New Power Ręce precz od Syrii! New Power Ręce precz od Syrii! http://maopd.wordpress.com/ Niniejszy artykuł po raz pierwszy opublikowano 2 lutego 2012 roku na portalu NewPower. Maoistowski Projekt Dokumentacyjny 2012 2 Syria jest atakowana

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA. WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA II GIM Elżbieta Zdybel

GEOGRAFIA. WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA II GIM Elżbieta Zdybel GEOGRAFIA WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA II GIM Elżbieta Zdybel Dział programu I. Afryka Materiał nauczania Afryki Ukształtowanie powierzchni i budowa geologiczna Rowy tektoniczne Klimat Strefy klimatycznoroślinne

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja Renata Gurba 1 1. Położenie a. Rosja zajmuje ponad 17 mln km 2 powierzchni i jest największym państwem na świata b. Terytorium

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski

Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski ENERGETYKA Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski i łupki bitumiczne Torf Pierwiastki promieniotwórcze,

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 2 Według wstępnych danych agencji Bord Bia irlandzki eksport żywności i napojów w 2014 r. osiągnął wartość 10,5

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Opracował: Prof. dr hab. inż. Jacek Zimny, AGH Kraków, Polska Geotermalna Asocjacja - Przewodniczący. Sejm, 15 luty 2007

Opracował: Prof. dr hab. inż. Jacek Zimny, AGH Kraków, Polska Geotermalna Asocjacja - Przewodniczący. Sejm, 15 luty 2007 Energia zasobów odnawialnych Polski możliwości wykorzystania, zobowiązania międzynarodowe Nowa strategia bezpieczeństwa energetycznego Opracował: Prof. dr hab. inż. Jacek Zimny, AGH Kraków, Polska Geotermalna

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

XXXVII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 1

XXXVII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 1 -1/1- Zadanie 1. Uzupełnij opis podróży Młodego Geografa. XXXVII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 1 Młody Geograf, zainteresowany bogactwem kulturowym świata muzułmańskiego,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III część pisemna czas trwania części pisemnej egzaminu: 60 minut Zadanie 1 ( 0-2) Uzupełnij zdania podanymi terminami (jest ich więcej): Atlantycki,

Bardziej szczegółowo

Konflikty zbrojne na świecie

Konflikty zbrojne na świecie Informacja o badaniu W świetle niedawnej sytuacji politycznej, dotyczącej prawdopodobieństwa interwencji Stanów Zjednoczonych w Syrii, TNS Polska postanowił zapytać Polaków, jak według nich powinna się

Bardziej szczegółowo

REBELIA HEZBOLLAHU W LIBANIE PYRRUSOWE ZWYCIĘSTWO IRANU?

REBELIA HEZBOLLAHU W LIBANIE PYRRUSOWE ZWYCIĘSTWO IRANU? POLICY PAPERS Nr 2/2008 Warszawa, lipiec 2008 Tomasz Otłowski * REBELIA HEZBOLLAHU W LIBANIE PYRRUSOWE ZWYCIĘSTWO IRANU? Dramatyczne wydarzenia, rozgrywające się w maju tego roku na ulicach Bejrutu i innych

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 1.Pojęcie zależności 2. Historyczne i współczesne formy zależności 2.1. Okres przedwestfalski 2.2.

Bardziej szczegółowo

KONKURS GEOGRAFICZNY dla uczniów gimnazjum województwa wielkopolskiego etap rejonowy 16 grudnia 2011 r.

KONKURS GEOGRAFICZNY dla uczniów gimnazjum województwa wielkopolskiego etap rejonowy 16 grudnia 2011 r. KONKURS GEOGRAFICZNY dla uczniów gimnazjum województwa wielkopolskiego etap rejonowy 16 grudnia 2011 r. Młody Geografie! Gratulujemy, zakwalifikowałeś się do następnego etapu Konkursu Geograficznego! 1.

Bardziej szczegółowo

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 2 Afryka to najbiedniejszy kontynent, ale Bank Światowy oczekuje, że większość tamtejszych krajów osiągnie do 2025 r. status państw o średnim dochodzie definiowanym

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37 2 Algieria należy do liczących się eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego. Sytuacja ekonomiczna i finansowa kraju zależy więc głównie od światowego

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

WSPIERAMY EUROPARLAMENTARZYSTÓW

WSPIERAMY EUROPARLAMENTARZYSTÓW WSPIERAMY EUROPARLAMENTARZYSTÓW 3 / ZAPEWNIENIE NISKOWĘGLOWEJ PRZYSZŁOŚCI Europa zobowiązała się do obniżenia globalnego wzrostu temperatury do 2 C. Oczekuje się, że poniżej tego poziomu uda się uniknąć

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW Warszawa, luty 2004 r. W sondażu OBOP z 5-8 lutego 2004 r. okazało się, że: 80%. badanych uznało sprawę amerykańskich wiz dla Polaków za sprawę ważną dla Polski, zaś 39% -

Bardziej szczegółowo

Polityka Chin wobec arabskiej wiosny

Polityka Chin wobec arabskiej wiosny Polityka Chin wobec arabskiej wiosny Aleksandra Dzisiów-Szuszczykiewicz Departament Analiz Strategicznych Warszawa, 21 września 2011 r. 1 Arabska wiosna tak jak całą społeczność międzynarodową, zaskoczyła

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ MIÊDZYNARODOWY PU ASKIEGO

KOMENTARZ MIÊDZYNARODOWY PU ASKIEGO KOMENTARZ MIÊDZYNARODOWY PU ASKIEGO PULASKI POLICY PAPERS www.pulaski.pl 4/2014 Bliski Wschód: szanse na szyicko-sunnickie zbli enie Wydarzenia w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Pó³nocnej (MENA), w

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego FAE Policy Paper nr 25/2012 Paweł GODLEWSKI NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego Warszawa, 2012-07-20 Strona 1 Problem bezpieczeństwa energetycznego stał się jednym z poważniejszych współczesnych

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

Etymologia. Istnieją co najmniej dwie teorie dotyczące pochodzenia nazwy kontynentu :

Etymologia. Istnieją co najmniej dwie teorie dotyczące pochodzenia nazwy kontynentu : Afryka Afryka drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0, obydwa zwrotniki

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. płk Roman Lewandowski, płk Witold Lewandowski

SPIS TREŚCI. płk Roman Lewandowski, płk Witold Lewandowski SPIS TREŚCI lekcja z iraku Aleksander Szczygło RAPORT: IRAK. PIĘĆ LAT I CO DALEJ? konsekwencje zaangażowania Polski w iraku płk Roman Lewandowski, płk Witold Lewandowski 15 17 Zakończona w październiku

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Rynek biomasy na Węgrzech 2013-10-30 14:20:47

Rynek biomasy na Węgrzech 2013-10-30 14:20:47 Rynek biomasy na Węgrzech 2013-10-30 14:20:47 2 Coraz większy udział w rynku energetycznym ma energia uzyskana z odnawialnych źródeł energii. Rynek biomasy na Węgrzech Coraz większy udział w rynku energetycznym

Bardziej szczegółowo

Wydobycie węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w Argentynie 2014-10-14 03:55:50

Wydobycie węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w Argentynie 2014-10-14 03:55:50 Wydobycie węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w Argentynie 2014-10-14 03:55:50 2 Według amerykańskiej Agencji ds. Informacji Energetycznej (Energy Information Administration- EIA), Argentyna może

Bardziej szczegółowo

Barometr płatności na świecie 2015

Barometr płatności na świecie 2015 Zaległości płatnicze nie są specyfiką tylko naszego kraju. W mniejszym lub większym stopniu odczuwalne są niemal we wszystkich krajach. Pod względem moralności płatniczej sytuacja w Azji jest mocno zróżnicowana.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013 Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE Kwiecień 2013 Streszczenie opracowania Międzynarodowego Instytutu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Biopaliwa za jaką cenę? Przegląd kosztów

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r.

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 5.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. Układ i długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce od lat utrzymuje się na zbliżonym

Bardziej szczegółowo

Strategiczne konsekwencje przewrotu w Egipcie

Strategiczne konsekwencje przewrotu w Egipcie Strategiczne konsekwencje przewrotu w Egipcie Sławomir Kamiński Departament Analiz Strategicznych Warszawa, luty 2011 r. Perspektywa niekontrolowanego przewrotu w Egipcie, w tym coraz bardziej realna możliwość

Bardziej szczegółowo

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w wyborze i budowaniu modelu energetycznego, mając w ten

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

Iran: nowe otwarcie w relacjach z Zachodem

Iran: nowe otwarcie w relacjach z Zachodem Iran: nowe otwarcie w relacjach z Zachodem 8/2015 www.csm.org.pl Podpisanie porozumienia atomowego z Iranem otwiera ogromne perspektywy współpracy Andrzej Turkowski Analityk CSM oraz doktorant w ISS UW.

Bardziej szczegółowo

1. Ogólna charakterystyka rynku. 2. Główne sektory gospodarki. 3. Specjalne strefy ekonomiczne. 4. Wymiana handlowa. 5.

1. Ogólna charakterystyka rynku. 2. Główne sektory gospodarki. 3. Specjalne strefy ekonomiczne. 4. Wymiana handlowa. 5. 1. Ogólna charakterystyka rynku 2. Główne sektory gospodarki 3. Specjalne strefy ekonomiczne 4. Wymiana handlowa 5. Umowy dwustronne 6. Szanse i zagrożenia 7. Przydatne linki Ogólna charakterystyka rynku

Bardziej szczegółowo

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH Oceany światowe: Ocean Arktyczny Ocean Indyjski Ocean Atlantycki Ocean Spokojny Ocean Arktyczny Ocean Arktyczny jest bardzo ściśle monitorować na skutki zmian klimatycznych.

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-07-13 13:10:08

Co kupić, a co sprzedać 2015-07-13 13:10:08 Co kupić, a co sprzedać 2015-07-13 13:10:08 2 Głównym partnerem handlowym Egiptu jest Unia Europejska. Egipski rynek jest w znacznym stopniu chroniony, zwłaszcza w przypadku importu towarów konsumpcyjnych.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA. Kryzys z wojną w tle. Analiza sytuacji międzynarodowej i wewnętrznej w Syrii

ANALIZA. Kryzys z wojną w tle. Analiza sytuacji międzynarodowej i wewnętrznej w Syrii Kryzys z wojną w tle. Analiza sytuacji międzynarodowej i wewnętrznej w Syrii Podczas gdy dyplomaci debatują nad możliwie pokojowym rozwiązaniem konfliktu, w Syrii toczy się już regularna wojna rebeliantów

Bardziej szczegółowo

Polska chce eksportować do Algierii owoce i warzywa 2015-07-13 15:29:23

Polska chce eksportować do Algierii owoce i warzywa 2015-07-13 15:29:23 Polska chce eksportować do Algierii owoce i warzywa 2015-07-13 15:29:23 2 Polskie owoce i warzywa, ale też sprzęt do przechowywania żywności, maszyny rolnicze czy sprzęt medyczny, mają największe szanse,

Bardziej szczegółowo

Konflikt izraelskopalestyński. Rafal Jarosz

Konflikt izraelskopalestyński. Rafal Jarosz Konflikt izraelskopalestyński Rafal Jarosz PALESTYNA Stolica Jerozolima (Ramallah) Ludność - ok. 4 mln mieszk. Palestyńskie Władze Narodowe (Autonomia Palestyńska) Państwo Palestyna vs. Autonomia Palestyńska

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU OPTIMUM. STUDIA EKONOMICZNE NR 4 (64) 2013 Zofia TOMCZONEK 1 ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU Streszczenie Ropa naftowa stanowi kluczowy czynnik transportu o decydującym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ)

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ) Jerzy Grabiński Produkcja zbóż w Polsce-stan obecny i perspektywy Według szacunków GUS produkcja zbóż w Polsce w 29 roku wyniosła 29,8 mln ton i była o 7,8% wyższa niż w roku poprzednim. Taka produkcja

Bardziej szczegółowo

Pocz¹wszy od koñca roku 2010 w œwiatowej opinii publicznej funkcjonuj¹ pojêcia. Arabska Wiosna a kwestie bezpieczeñstwa Izraela i jego s¹siadów

Pocz¹wszy od koñca roku 2010 w œwiatowej opinii publicznej funkcjonuj¹ pojêcia. Arabska Wiosna a kwestie bezpieczeñstwa Izraela i jego s¹siadów Wojciech NOWIAK DOI : 10.14746/pp.2014.19.1.8 Poznañ Arabska Wiosna a kwestie bezpieczeñstwa Izraela i jego s¹siadów Streszczenie: Arabska Wiosna nie zakoñczy³a siê po zmianach politycznych jakie mia³y

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Przyczyny niedożywienia i głodu 16. 17. Przyczyny głodu:

TEMAT: Przyczyny niedożywienia i głodu 16. 17. Przyczyny głodu: TEMAT: Przyczyny niedożywienia i głodu 16. 17. Przyczyny głodu: gwałtowny wzrost liczby ludności świata; zacofanie cywilizacyjne; ubóstwo zwiększenie liczby ludności o dochodach 1,08 $ USA dziennie na

Bardziej szczegółowo

Groźba blokady Cieśniny Ormuz - gambit czy blef Iranu?

Groźba blokady Cieśniny Ormuz - gambit czy blef Iranu? FAE Policy Paper nr 7/2012 Paweł GODLEWSKI Groźba blokady Cieśniny Ormuz - gambit czy blef Iranu? Warszawa, 2012-02-23 Strona 1 Pod koniec 2011 roku władze irańskie zagroziły, że mogą zamknąć dla żeglugi

Bardziej szczegółowo

Perspektywa IFM RELACJA Z PODRÓŻY DOUSA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WALKA POPYTU Z PODAŻĄ 8 KWIETNIA 2015

Perspektywa IFM RELACJA Z PODRÓŻY DOUSA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WALKA POPYTU Z PODAŻĄ 8 KWIETNIA 2015 IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DOUSA WALKA POPYTU Z PODAŻĄ IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO USA WALKA POPYTU Z PODAŻĄ Ostatnim tematem poruszanym w trakcie marcowej

Bardziej szczegółowo

Proces pokojowy w Syrii szansa na zakończenie konfliktu?

Proces pokojowy w Syrii szansa na zakończenie konfliktu? Pułaski Policy Papers Komentarz Międzynarodowy Pułaskiego ISSN 2080-8852 Warszawa, 21.01.2016 r. Autor: Łukasz Kobierski Proces pokojowy w Syrii szansa na zakończenie konfliktu? Wojna domowa w Syrii, trwająca

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

Energetyczne rolnictwo i Mikrokogeneracja - kierunek dla Pomorza? Jan Kiciński Instytut Maszyn Przepływowych PAN Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny

Energetyczne rolnictwo i Mikrokogeneracja - kierunek dla Pomorza? Jan Kiciński Instytut Maszyn Przepływowych PAN Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny Energetyczne rolnictwo i Mikrokogeneracja - kierunek dla Pomorza? Jan Kiciński Instytut Maszyn Przepływowych PAN Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny ŚWIAT NA ROZDROŻU? NASZE CZASY NIE MAJĄ SOBIE RÓWNYCH W

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Na pytanie, kto najprawdopodobniej zostanie premierem Izraela, 81 procent ankietowanych w sondażu dziennika Haaretz odpowiedziało: Netanjahu.

Na pytanie, kto najprawdopodobniej zostanie premierem Izraela, 81 procent ankietowanych w sondażu dziennika Haaretz odpowiedziało: Netanjahu. Na pytanie, kto najprawdopodobniej zostanie premierem Izraela, 81 procent ankietowanych w sondażu dziennika Haaretz odpowiedziało: Netanjahu. Cztery dni po przekazaniu ostatecznych list kandydatów do XIX

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

Irak. fot. Tatiana Jachyra SYLLABUS MATERIAŁ DYDAKTYCZNY

Irak. fot. Tatiana Jachyra SYLLABUS MATERIAŁ DYDAKTYCZNY Irak fot. Tatiana Jachyra SYLLABUS MATERIAŁ DYDAKTYCZNY Irak obóz dla uchodźców syryjskich w Domiz w irackim Kurdystanie Kurdowie Kurdowie są ludem pochodzenia indoeuropejskiego. Zamieszkują od wieków

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4/103. Victoria potrzebuje 4h na wytworzenie beczułki piwa i 2h na upieczenie pizzy.

ĆWICZENIE 4/103. Victoria potrzebuje 4h na wytworzenie beczułki piwa i 2h na upieczenie pizzy. ĆWICZENIE 4/103 Victoria i David mieszkają razem. Oczywiście, najbardziej absorbują ich studia, lecz mają również nieco czasu na swoje ulubione zajęcia: Pieczenie pizzy Warzenie domowego piwa Victoria

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ Andrzej Lirski Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza w Olsztynie MAŁOPOLSKA REGIONALNA KONFERENCJA RYBACKA

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Co Unia i NATO mogą zrobić Rosji?

Co Unia i NATO mogą zrobić Rosji? Co Unia i NATO mogą zrobić Rosji? ("Energia Gigawat" - nr 4-5/2014) Jeśli Rosja przestanie zarabiać na ropie i gazie odczują to natychmiast niemieccy producenci luksusowych aut i szwajcarskie manufaktury

Bardziej szczegółowo

GRUPA: FOKI Polska, Rzeczpospolita Polska państwo unitarne w Europie Środkowej położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia

Bardziej szczegółowo