Pederastia grecka w ikonografii malarstwa wazowego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pederastia grecka w ikonografii malarstwa wazowego"

Transkrypt

1 Marta Żydek Pederastia grecka w ikonografii malarstwa wazowego Ikonografia waz greckich w dużej mierze przedstawia życie codzienne, wierzenia, obyczajowość mieszkańców Hellady. Nie może więc na nich zabraknąć i seksualności, erotyki, a co za tym idzie różnych form, które ona przybierała. iększość z waz przedstawiających Wstosunki homoseksualne oraz lwia część tych, które w jakiś sposób wiążą się z zagadnieniami związanymi z homoseksualnością, powstała między 570 a 470 r. p.n.e.. To one są zatem podstawą interpretacji, także związków pederastycznych. Przy analizie waz pojawia się jednak pewien problem. Na wielu z nich widzimy mężczyznę rozmawiającego z chłopcem, dającego mu prezenty lub trzymającego go za rękę. Takie zachowania nie powinny wzbudzać podejrzeń i nie ma żadnych podstaw do ich interpretacji pod kątem związków homoseksualnych. Ludzką rzeczą jest bowiem gest czy dotyk. Każdy może obdarować innego upominkiem, przytulić bądź chwycić za rękę. Nie wiemy też, czy osoby przedstawione na wazie są spokrewnione czy nie, to również zmienia bowiem postać rzeczy. Można zatem sądzić, że dane osoby obdarowują siebie nawzajem ze zwykłej życzliwości. Przykładowo, mężczyzna na wazie nr 1, chwytający młodzieńca podczas procesji, nie musi mieć wcale zdrożnych zamiarów. Może być przecież jego ojcem, który upomina syna lub może jest jego wychowawcą i przekazuje mu pewne informację lub wskazówki, jak ma K.J. Dover, Homoseksualizm grecki, przeł. J. Margański, Kraków 2004, s. 19.

2 Grecja się zachowywać podczas uroczystości, chwalić go lub o coś prosić. Jednakże istnieją pewne przesłanki do przyjęcia innej interpretacji. Keeneth Dover badając i porównując wiele waz z tego okresu stwierdził, że chłopcy w scenach, w których zachodzi prawdopodobieństwo, że mogą mieć charakter seksualny, mają mimikę twarzy oraz gestykulację podobną do kobiet w przedstawieniach o wydźwięku erotycznym. Jako zobrazowanie przykładu może posłużyć ilustracja z wazy nr 2 (gdzie widzimy kobietę) oraz nr 3 (przedstawiająca młodzieńca). Oboje mają taką samą postawę. Łączą ich też podobieństwa fizyczne oraz wyraz twarzy. Istotne jest także przedstawienie koloru skóry odmiennego dla mężczyzny i młodzieńca. W scenach erotycznych ukazanych na niektórych wazach, mężczyzna ma skórę ciemną, a kobieta czy też chłopiec białą. Jest tak w wielu przedstawieniach innych kultur. To ważne dla podkreślenia kto pełni w związku rolę czynną, a kto bierną. Dla przykładu, wyraźnie tę różnicę widać na wazie nr 4, gdzie kopulują pary heteroseksualne. Kobiety przyjmujące postawę bierną mają jasną skórę, zaś aktywni mężczyźni ciemną. Waza nr 5 stanowi wyjątek. Widzimy tu obok par heteroseksualnych jedną parę homoseksualna, znajdującą się z lewej strony, niestety słabo widoczną. Mimo że chłopcy w stosunkach erotycznych z mężczyznami przyjmowali rolę bierną, to ich skóra w tym wypadku też jest ciemna. Przykład ten może sugerować sposób, w jaki Grecy odnosili się do homoseksualizmu. Skoro obok par heteroseksualnych została ukazana też homoseksualna, może to stanowić o tym, iż takie związki i akty były powszechne. Inną wskazówką, którą wskazuje Dover, na to czy mamy do czynienia ze sceną o wydźwięku erotycznym, może być: krawędź łoża przedstawiona gdzieś w tle, postać Erosa znajdująca się w rogu sceny bądź między uczestnikami, czy w końcu rodzaj podarunku jaki mężczyzna wręcza chłopcu (np. kogut czy zając), o których istocie mowa będzie niżej. Istnieją przedstawienia związane z mitologią, z których wiemy, że postaci ukazane na wazie łączy miłość. Popularne jest przedstawienie Zeusa i Ganimedesa, który był synem króla Troi, Trosa. Zeus, pragnąc aby Ganimedes został jego kochankiem, przystroił się w orle pióra, a następnie zleciał wprost nad trojańską równinę i porwał go unosząc na Olimp. Tu uczynił go swoim podczaszym, aby ten usługiwał mu podczas uczt. Ganimedes z Hebe rozdawali ambrozję i rozlewali do złotych pucharów nektar. Przeważnie Zeus ukazany jest jako brodaty, dojrzały mężczyzna próbujący chwycić i porwać chłopca, który próbuje przed nim uciekać lub się opierać (waza nr 6). Czasem widzimy ich także podczas igraszek. Kochankowie chcący sprawić przyjemność swojemu ukochanemu często porównywali ich urodę do Ganimedesa, gdyż był on tak piękny, że zakochał się w nim sam bóg. Powszechnie znaną parą, zarówno wśród starożytnych Greków, jak i dziś, jest Achilles i Patrokles. Są oni uważani za parę kochanków, jednakże nie wiadomo, czy Homer pisząc o nich, też tak myślał. Nawet Ajschines zaznacza, że Homer nie mówi otwarcie o ich miłości i nie nadaje imienia ich przyjaźni ( ) 2. Jednakże dla niego jest oczywiste, że był to związek homoseksualny. Za dowód podaje tu wielką rozpacz Achillesa po śmierci Patroklesa 3 i chęć zemsty na Hektorze, mimo przepowiedni, że jeśli go zabije sam też niebawem umrze. Współcześni badacze raczej nie popierają tego stanowiska twierdząc, że związki pederastyczne były Homerowi całkowicie nieznane. Dopiero później narodziła się tylko taka interpretacja ich przyjaźni. Często powołują się na wielki gniew Achillesa, gdy Agamemnon odebrał mu jego brankę Bryzeidę i odstąpił od walki. Znaczy to, że kobieta była mu bliska i łączyła ich miłość. Dyskusyjna jest także sprawa, czy jeśli faktycznie był to związek pederastyczny, to kto jaką w nim pełnił funkcję. Achilles był bowiem młodszy od Patroklesa i to on powinien odgrywać rolę biernego partnera, jednakże posiadał wyższą pozycję społeczną, a tym samym powinien być partnerem aktywnym. W Uczcie Platona porusza ten temat Fajdros, który zaprzecza słowom Ajschylosa, który jako pierwszy ukazał ich jako kochanków. Mówi on: Ajschylos bredzi, kiedy powiada, że to Achilles był miłośnikiem Patrokla, bo przecież on był piękniejszy nie tylko od Patrokla, ale i od wszystkich bohaterów, i brody jeszcze nie miał ( ) 4. 2 Ajschines, Przeciw Timarchosowi, przeł. W. Lengauer, Warszawa 2004, s ( ) popiół dłoni, sypię na głowę, wściekły z tak bolesnej strat., Homer, Iliada, przeł. J. Paszkowski, Kraków 2009, s Platon, Fajdros, przeł. W. Witwicki, Warszawa 2004, s

3 Kultura Jaki zamysł miał autor kreując te postacie nie mamy pewności. Faktem jest, że zostali oni uznani za najsławniejszą parę kochanków świata antycznego, a najpopularniejsze ich przedstawienie znajduje się na wazie nr 7, gdy siedzą obok siebie, w pełnym uzbrojeniu, a Achilles opatruje swojego przyjaciela. Zapewne scena ta rozgrywa się podczas wojny trojańskiej. Inne kryteria interpretacji relacji, jakie łączą mężczyzn [ukazanych] na wazach, przybliża Ch.A.M. Hupperts powołując się na J.D. Beazleya, który wyróżnił trzy grupy przedstawień ukazujące pary pederastyczne na wazach czarno-figurowych. Pierwsza z nich przedstawia mężczyzn w tzw. pozycji góra-dół. Jest to jedna z najbardziej popularnych konfiguracji w zalotach homoseksualnych 5. Możemy się jej przyjrzeć na wazie nr 8, (zbliżenie waza nr 8a), gdzie dorosły mężczyzna przymilając się do chłopca, pochyla się do niego, jedną ręką chwytając go za genitalia, drugą dotykając jego ramienia (spotyka się także, że dotyka jego twarzy). Na scenie poniżej widzimy już jak młodzieniec, wyraźnie podniecony, rzuca się na szyję mężczyzny, który nie przerywa pieszczot. Warte podkreślenia jest, że eromenos czyli ukochany (określenie chłopca) w takich scenach jest zawsze nagi. Drugi rodzaj przedstawień to sceny, gdzie eromenos obdarowywany jest prezentami ( traditional lovegifts 6 ) przez erastesa, czyli kochającego (określenie mężczyzny; oba określenia wyjaśnione w artykule Pederastia grecka w wybranych źródłach antycznych 7 ). Wśród nich wymienia wieńce i zające. Mężczyźni zabiegający o względy chłopca lub chcący sprawić mu przyjemność obdarowywali go różnymi prezentami. Niektóre z nich (wieńce lub gałązki), były czystym wyrazem sympatii i uwielbienia. Jednakże często dawano też akcesoria związane z uprawianiem sportu, np. piłkę czy skrobaczkę, lub z nauką, np. tabliczkę do pisania. Dużym powodzeniem cieszyły się ptaki, np. sikorki lub przepiórki. Większość 5 K.J. Dover, op. cit., s Ch.A.M. Hupperts, Greek love: Homosexuality or Pederasty? Greek love in black figure vase-painting, Proceedings of the 3 rd symposium on Ancient Greek and Related Pottery. Copenhagen, August 31 September 4, 1987, edited by Jette Chrostiansen and Torben Melander, Copenhagen 1988, s M. Żydek, Pederastia grecka w wybranych źródłach antycznych, [dostęp: ]. Dostępny w World Wide Web: <http://www.starozytnosci.pl/index. php?action=spist2> tych prezentów miała rozbudzić zamiłowanie do nauki, zachęcić do ćwiczeń fizycznych, polowań i doskonalenia siebie. Niektóre kryły w sobie podtekst erotyczny, jak np. kogut, który był w starożytnej Grecji synonimem walki, a także ucieleśnieniem męskiej potencji seksualnej 8. Dawano także zwierzęta, które nie służyły do zabawy, lecz miały istotną funkcję dydaktyczną. Zając był przeznaczony do polowań z psami, dzięki niemu chłopiec uczył się łowiectwa i cierpliwości. Podobnie kogut, wykorzystywany do walki kogutów, ukazywał współzawodnictwo i rywalizację. Chłopcom dawano także zwierzęta łowne, np. sarny, jelenie, psy myśliwskie. Wszystkie miały spełniać tę samą funkcję. Należy więc pamiętać, że posiadanie eromenosa było bardzo kosztowne, bowiem kochanek chcąc zachować przychylność ukochanego i prześcignąć konkurentów musiał ciągle wręczać mu prezenty. Sceny obdarowywania są przedstawione na wazie nr 9, gdzie młodzieńcy dostają od swych adoratorów takiego rodzaju upominki. Młodzieniec po lewej stronie trzyma wieniec, a w scenie środkowej mężczyzna wręcza chłopcu zająca. Popularne było także, wspomniane przeze mnie wyżej, wręczanie kogutów, co widzimy w scenie na wazie nr 10 i 10a (zbliżenie). Tu dodatkowo zobrazowane osoby przedstawione są w chwili tańca. Trzecią grupę stanowią przedstawienia, na których widzimy kopulujące pary, podnieconych mężczyzn gotowych do stosunku, zalecających się do innych. Często sceny takie mają miejsce podczas sympozjonów, uczt, zabaw i tańców, jak to widzimy na wazie nr 11. Przy takich przedstawieniach nie ma już nic do interpretacji. Widzimy wszystko dokładnie i nie trzeba doszukiwać się żadnych przesłanek. W tym miejscu należy podkreślić, że sam akt seksualny był tematem bardzo drażliwym. Jedynym dopuszczalnym rodzajem homoseksualnego aktu płciowego był stosunek udowy ( ). Wydaje się, że uznawano go za zgodny z obowiązującymi normami 9. Była to najprzyzwoitsza forma stosunku ponieważ uznano, że nie naruszała nietykalności chłopca. Oczekiwano od niego całkowitej obojętności seksualnej i nie dopuszczania do penetracji. Natomiast powszechnie wiadome jest, że uprawiano też seks analny, co 8 C. Reinsberg, Obyczaje seksualne starożytnych Greków, przeł. B. Wierzbicka, Gdynia 1998, s Ibidem, s

4 Grecja było tematem tabu. Nie wypowiadano się na ten temat w towarzystwie. Uważano to za nietakt. Warto nadmienić, że autorzy waz dla jasności wprost podpisują scenę (np. Pozwól, Przestań 10 ). Znajdują się tu też napisy wyrażające zachwyt nad urodą chłopca bądź wyznania miłosne, o których wspomniano wcześniej. Jak widać, często interpretacja waz nie jest dosłowna. Należy jednak znać pewne kanony, dzięki którym można prawidłowo odczytać właściwe intencje artysty. W początkowym okresie, kiedy pederastia była bardzo popularna, sceny takie były dosłowne. Później, kiedy stawała się coraz bardziej tematem tabu, często treści takie przekazywano w sposób zakamuflowany i aby je odczytać należało znać pewne kanony. Znane są też sceny o zbliżonej tematyce, które można spotkać na ścianach domów lub grobowców. Przykład taki znajduje się w grobowcu w Pestum w południowych Włoszech, datowany na początek V w. p.n.e. (ilustracja nr 12). Widzimy tu scenę rozgrywającą się podczas sympozjonu. Jest ona trójdzielna. Z lewej strony znajduje się mężczyzna leżący na posłaniu, który ma wychyloną rękę z czarą, prawdopodobnie czekający na niewolnika aby mu ją napełnił. W środku na posłaniu leżą dwaj mężczyźni, jeden jest w podobnej pozie jak pierwszy i pokazuje wyraźnie puste naczynie. Za nim leży inny mężczyzna, który zwraca się w kierunku mężczyzn leżących za nim. Możemy tu zauważyć różnicę wieku między nimi. Mężczyzna z czarą ma delikatniejszy zarost, co może świadczyć o tym, że jest młodszy od leżącego za nim, który posiada brodę. Z prawej strony widzimy dwóch mężczyzn, a raczej młodzieńca (bez brody) i mężczyznę, leżących na posłaniu. Są ukazani w chwili zbliżania się do siebie, prawdopodobnie aby się pocałować. Młodzieniec trzyma swoją rękę na piersi mężczyzny, a ten obejmuje go jedną ręką w pół. Scena ta może nam posłużyć jako zobrazowanie prawdziwych sytuacji mających miejsce podczas sympozjonów. Miłośnicy wielbili swych lubych w najróżniejszy i bardzo wymyślny sposób. Często zamawiali u malarzy naczynia z ich wizerunkami i miłosnymi dedykacjami. Napisy opiewające piękno chłopców można odnaleźć także na przedmiotach codziennego użytku, np. na taboretach, skrzyniach, szkatułach itp. Często wypisywano imię kochan- 10 K.J. Dover, op. cit., s. 18. ka na kolumnach, pniach drzew i w miejscach zwyczajowo uczęszczanych. Przykładowo napisy takie znajdują się na ateńskim Akropolu, gdzie można przeczytać, cytując za Doverem: Lizjasz jest piękny, Piękny jest Archias, czy Fajstos jest piękny, twierdzi Ogestenes, który [to] napisał 11. Była to swoista forma wyznania miłosnego. Zdarzało się, że garncarze sami zamieszczali na swoich wyrobach imiona i wizerunki najpiękniejszych i najpopularniejszych chłopców, aby w ten sposób łatwiej znaleźć nabywców i sprzedać swój towar. Niekiedy luby otrzymywał zapłatę pieniężną, jednakże ta forma była bardzo ryzykowna. W ogóle zbyt częste otrzymywanie jakichkolwiek prezentów mogło skierować na eromenosa podejrzenia, że pobiera zapłatę za usługi seksualne, co spotykało się z potępieniem i wykluczeniem z grona obywateli. Przedstawione przykłady są tylko wybraną częścią całości. Mają posłużyć za zobrazowanie przedstawień o tematyce erotycznej i pomoc w ich analizie. Jak widać, nie tylko na wazach poruszany jest temat seksualności. Fakt, że nawiązanie do niego było dość powszechne, może świadczyć o swobodnym podejściu Greków i otwartości na tematy seksu, także w różnych jego odmianach. Jak wspomniano w pierwszym artykule dotyczącym pederastii Pederastia grecka w wybranych źródłach antycznych, ta forma seksualności była dość powszechna wśród Hellenów. Nie posiadali oni żadnych zbiorów praw określających zachowania erotyczne, nie uważali więc form homoseksualnych za złe. Była ona poniekąd częścią obyczajowości i wiązała się z formą wychowania młodzieńców. Przez nią kształtowano w nich postawę przyszłych obywateli i żołnierzy oraz przekazywano tradycje tej grupy społecznej. Nie należy jednak zapominać o wątku cielesnym, który był nie mniej ważny, o czym świadczą liczne źródła, w tym zaprezentowane w niniejszym artykule wazy ukazujące akty seksualne. 11 Ibidem, s

5 Kultura 1. Waza attycka czarnofigurowa, Muzeum Archeologiczne, Frankfurt. 2. Waza italska czarnofigurowa, Muzeum Archeologiczne, Schwerin. 3. Waza italska czerwonofigurowa, Muzeum Archeologiczne, Schwerin. 4. Waza attycka czarnofigurowa, zbiory Uniwersytetu w Heidelbergu. 5. Waza attycka czarnofigurowa, Staatliche Museum, Berlin. 6. Waza attycka czerwonofigurowa, Muzeum Archeologiczne, Ferrara. 25

6 Grecja 7. Waza czerwonofigurowa, Altes Museum, Berlin. 8. Waza attycka czerwonofigurowa, Museum of Fine Arts, Boston. 8a. Waza attycka czerwonofigurowa, Museum of Fine Arts, Boston. 9. Amfora, British Muzeum, Londyn. 10. Amfora z Wulki, Rijksmuseum, Amsterdam. 10a. Amfora z Wulki, Rijksmuseum, Amsterdam. 26

7 Kultura 11. Amfora z Terry, Antikensammlungen, Munchen. 12. Greckie malowidło naścienne z II połowy V w. p.n.e., Pestum. 27

8 Bibliografia Źródła Ajschines, Przeciw Timarchosowi, przeł. W. Lengauer, Warszawa Homer, Iliada, przeł. J.Paszkowski, Kraków Platon, Uczta, przeł. Władysław Witwicki, Warszawa Opracowania Dover K.J., Homoseksualizm grecki, przeł. Janusz Margański, Kraków Fijałkowski P., Seksualność, psyche, kultura, Warszawa Fijałkowski P., W kręgu miłośników i lubych. Homoseksualiści w życiu społecznym i kulturze Aten w VI IV w p.n.e., [dostęp ]. Dostępny w World Wide Web: <http://psr.racjonalista. pl/kk.php/s,4100> Foucault M., Historia seksualności, przeł. B. Banasiak, Warszawa Hupperts Ch.A.M., Greek love: Homosexuality or Pederasty? Greek love in black figure vasepainting, Proceedings of the 3 rd symposium on Ancient Greek and Related Pottery. Copenhagen August 31 September 4, 1987, edited by Jette Chrostiansen and Torben Melander, Copenhagen Lengauer W., Od haniebnego występku do gender studies. Badania nad grecką paiderastia w XX wieku, [w:] Przegląd Historyczny, nr 3, Warszawa Reinsberg C., Obyczaje seksualne starożytnych Greków, przeł. Bożena Wierzbicka, Gdynia 1998.

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy. Rok Szkolny 2010/2011.

Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy. Rok Szkolny 2010/2011. Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy Rok Szkolny 2010/2011 7 marca 2011 Konkurs Jest Objęty Honorowym Patronatem Łódzkiego Kuratora Oświaty

Bardziej szczegółowo

Poznańskie Zeszyty Humanistyczne XXI. Agnieszka Żok, Henryk Lisiak (Poznań)

Poznańskie Zeszyty Humanistyczne XXI. Agnieszka Żok, Henryk Lisiak (Poznań) Agnieszka Żok, Henryk Lisiak (Poznań) Początki refleksji teoretycznej o homoseksualizmie. The origins of theoretical reflection about homosexuality. Streszczenie: Tematyka kojarzona dziś z homoseksualnością

Bardziej szczegółowo

Równouprawnienie i tolerancja płciowa. 31.03.2014r. Przedmiot: Reklama społeczna Autorzy: Elżbieta Jurczuk Klaudia Krawczyk

Równouprawnienie i tolerancja płciowa. 31.03.2014r. Przedmiot: Reklama społeczna Autorzy: Elżbieta Jurczuk Klaudia Krawczyk Równouprawnienie i tolerancja płciowa 31.03.2014r. Przedmiot: Reklama społeczna Autorzy: Elżbieta Jurczuk Klaudia Krawczyk Plan prezentacji: 1. Wyjaśnienie podstawowych pojęć: płeć, orientacja seksualna.

Bardziej szczegółowo

Seksualność jest dziś szczególnie podkreślana

Seksualność jest dziś szczególnie podkreślana Polityka Marta Żydek Pederastia grecka w wybranych źródłach antycznych. Raj dla zboczeńców, czy forma wychowania młodzieży? Związki pederastyczne, bo o nich mowa, dziś są napiętnowane i karalne, spotykają

Bardziej szczegółowo

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda Starożytna Grecja Agnieszka Wojewoda Spis treści Położenie Grecji O Grecji słów kilka Starożytna Grecja Bogowie i boginie Grecji Grecki teatr Igrzyska olimpijskie Agora Sztuka grecka Podsumowanie Położenie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY KOD UCZNIA: Drogi Uczestniku! WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY Dialog to budowanie wzajemności ks. prof. Józef Tischner Test zawiera pytania z kilku

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko.klasa.. 1. Wytłumacz pojęcia: (0-4) Polis-.. Hellada-. Agora- Dramat-.. 2. Wymień pięciu bogów greckich (0-5) 3. Diagram przedstawia ukształtowanie terenu Grecji. Wyjaśnij związek pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Ty też możesz być Dobrym Obywatelem!

Temat lekcji: Ty też możesz być Dobrym Obywatelem! Temat lekcji: Ty też możesz być Dobrym Obywatelem! Scenariusz lekcji wychowawczej stanowi kontynuację projektu Ja- Młody Obywatel realizowanego przez Stowarzyszenie Q Zmianom. 1. Cele dydaktyczno wychowawcze:

Bardziej szczegółowo

Autor: Małgorzata Urbańska. Temat lekcji: Pieszy i znaki

Autor: Małgorzata Urbańska. Temat lekcji: Pieszy i znaki Autor: Małgorzata Urbańska Klasa I Edukacja: techniczna, społeczna, matematyczna, plastyczna, Cel zajęć: - zapoznanie z zasadami bezpiecznego poruszania się po drodze, - kształtowanie umiejętności dbania

Bardziej szczegółowo

Moduł, dział, temat. Zakres treści. Osiągnięcia na poziomie ponadpodstawowym. Osiągnięcia ucznia na poziomie podstawowym

Moduł, dział, temat. Zakres treści. Osiągnięcia na poziomie ponadpodstawowym. Osiągnięcia ucznia na poziomie podstawowym Moduł, dział, temat Zakres treści Osiągnięcia ucznia na poziomie podstawowym Osiągnięcia na poziomie ponadpodstawowym Zapoznanie z PSO Zapoznanie ze zmianami w nowej maturze ustnej Nauka i technika Zalety

Bardziej szczegółowo

BEZ PAIDERASTEIA NIE MA PAIDEIA: PEDAGOGICZNY ASPEKT PEDERASTII STAROGRECKIEJ

BEZ PAIDERASTEIA NIE MA PAIDEIA: PEDAGOGICZNY ASPEKT PEDERASTII STAROGRECKIEJ IDEA Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych XXI Białystok 2009 JACEK SIERADZAN (Białystok) BEZ PAIDERASTEIA NIE MA PAIDEIA: PEDAGOGICZNY ASPEKT PEDERASTII STAROGRECKIEJ Problemy terminologiczne

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA MODEL KONTRAKTOWANIA USŁUG SPOŁECZNYCH DLA PRZEDSTAWICIELI/PRZEDSTAWICIELEK ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA MODEL KONTRAKTOWANIA USŁUG SPOŁECZNYCH DLA PRZEDSTAWICIELI/PRZEDSTAWICIELEK ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA MODEL KONTRAKTOWANIA USŁUG SPOŁECZNYCH DLA PRZEDSTAWICIELI/PRZEDSTAWICIELEK ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH 1. Adresaci szkolenia Szkolenie jest adresowane do przedstawicieli/ek organizacji

Bardziej szczegółowo

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI PRACA BADAWCZA autor Agnieszka Duszeńko Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki 2005 Na płaszczyźnie: Najpopularniejsza, powszechnie znana wersja twierdzenia

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 STOWARZYSZENIE SPOZA Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 Opracowanie: Ewelina Wildner Grudzień 2015 r. 1 Spis treści Cele ewaluacji... 3 Metodologia... 4 Wyniki ewaluacji...

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

czytanie Jak najwcześniej

czytanie Jak najwcześniej Każdy rodzic chce, by jego dzieci wyrosły na mądrych i kochających ludzi. Jedną z pierwszych inwestycji w rozwój dziecka jest niewątpliwie czytanie mu książek. Czytanie stymuluje rozwój mowy i usprawnia

Bardziej szczegółowo

Gimnastyka. Gimnastyka sportowa:

Gimnastyka. Gimnastyka sportowa: Gimnastyka Jest dyscypliną sportową, wywodzącą się ze starożytnej Grecji, w ramach której zawodnicy wykonują specjalne układy, z wykorzystaniem różnych sprzętów. Gimnastyka może być uprawiana zarówno przez

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 września 1996 r. Nr 113 TREŚĆ: Poz.: ROZPORZĄDZENIE 541 - Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 września 1996 r. w sprawie określenia wzoru i trybu

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Kazimierza Wielkiego w Wieleniu. TEMAT: Podania, przyjęcia i strzały na bramkę.

Szkoła Podstawowa im. Kazimierza Wielkiego w Wieleniu. TEMAT: Podania, przyjęcia i strzały na bramkę. Szkoła Podstawowa im. Kazimierza Wielkiego w Wieleniu. KONSPEKT LEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Z UNIHOKEJA DLA KLASY V CHŁOPCÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ W RAMACH AKCJI MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ ĆWICZYĆ KAŻDY

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Zależność cech (wersja 1.01)

Zależność cech (wersja 1.01) KRZYSZTOF SZYMANEK Zależność cech (wersja 1.01) 1. Wprowadzenie Często na podstawie wiedzy, że jakiś przedmiot posiada określoną cechę A możemy wnioskować, że z całą pewnością posiada on też pewną inną

Bardziej szczegółowo

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej Komunikat z badań Hollaback! Polska na temat skali zjawiska molestowania w przestrzeni publicznej w Polsce. Greta Gober i Joanna Roszak. Badanie skali zjawiska

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska Sygn. akt V CSK 12/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 listopada 2014 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów)

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów) REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1 (wersja dla studentów) Reklama jest obecna wszędzie w mediach, na ulicy, w miejscach, w których uczymy się, pracujemy i odpoczywamy. Czasem pomaga nam w codziennych

Bardziej szczegółowo

Ptaki na Wiśle Toruń, 24 lipca 2012

Ptaki na Wiśle Toruń, 24 lipca 2012 Ptaki na Wiśle Toruń, 24 lipca 2012 Woda opadła i spora piaszczysta łacha wyłoniła się na Wiśle w Toruniu. Przed południem była dość pusta kilka mew i jedna czapla siwa. No, czapli to jednak nie spotyka

Bardziej szczegółowo

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania.

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. DOBRE MANIERY DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. GRZECZNOŚĆ: dobre maniery i taktowne zachowanie. Dobre maniery świadczą o szacunku

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć wychowawczych. Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości.

Konspekt zajęć wychowawczych. Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości. Konspekt zajęć wychowawczych Temat: Miłość w trzech kolorach Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości. Cele szczegółowe Uczeń: - definiuje etapy miłości, -weryfikuje własne przekonania

Bardziej szczegółowo

Radni Rady Miejskiej Urząd Miasta i Gminy w Swarzędzu ul. Rynek 1 62-020 Swarzędz

Radni Rady Miejskiej Urząd Miasta i Gminy w Swarzędzu ul. Rynek 1 62-020 Swarzędz Kicin, Kliny, Janikowo i okolice, wrzesień 2012 r. Radni Rady Miejskiej Urząd Miasta i Gminy w Swarzędzu ul. Rynek 1 62-020 Swarzędz Szanowna Pani Burmistrz, Panie Burmistrzu, Panie Przewodniczący, Szanowni

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Fiodor Dostojewski. Zbrodnia i kara

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Fiodor Dostojewski. Zbrodnia i kara Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC KONTROLNYCH

TEMATY PRAC KONTROLNYCH LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE DLA DOROSŁYCH PASCAL W ZAWIERCIU SEMESTR I 04/05 PRZEDMIOT TEMATY PRAC KONTROLNYCH J. Polski. Człowiek w obliczu życiowych wyborów. Wykorzystaj wnioski z interpretacji Iliady oraz

Bardziej szczegółowo

Mit jaskini czyli skąd się biorą rzeczy? Scenariusz lekcji filozofii dla klas gimnazjalnych

Mit jaskini czyli skąd się biorą rzeczy? Scenariusz lekcji filozofii dla klas gimnazjalnych Tomasz Kwarciński Mit jaskini czyli skąd się biorą rzeczy? Scenariusz lekcji filozofii dla klas gimnazjalnych Świat, w którym żyjemy zaskakuje nas swoją różnorodnością, zdajemy sobie sprawę z istnienia

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 35 Temat: Nasi przyjaciele ze schroniska pomagamy bezdomnym zwierzętom.

Scenariusz zajęć nr 35 Temat: Nasi przyjaciele ze schroniska pomagamy bezdomnym zwierzętom. Scenariusz zajęć nr 35 Temat: Nasi przyjaciele ze schroniska pomagamy bezdomnym zwierzętom. Cele operacyjne: Uczeń: wymienia trzy formy pomocy zwierzętom w schronisku, podpisuje obrazki jednym zdaniem,

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 8. Sztuczki

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 8. Sztuczki Jak wytresować swojego psa? Częs ć 8 Sztuczki Sztućzki: proszenie, podawanie łapy Uczenie sztuczek nie jest konieczne, jeśli chodzi o rzeczy, które psy powinny umieć. Warto jednak wiedzieć, że sam proces

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość przeczytanej lektury szkolnej Krzyżacy Henryka Sienkiewicza

Test sprawdzający znajomość przeczytanej lektury szkolnej Krzyżacy Henryka Sienkiewicza Ola Bednarska olabednarska@wp.pl nauczyciel: wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego Publiczne Gimnazjum w Nowej Brzeźnicy Test sprawdzający znajomość przeczytanej lektury szkolnej Krzyżacy Henryka

Bardziej szczegółowo

Pierwsza książka z serii

Pierwsza książka z serii Mój pierwszy freekonomiczny start-up Filip Jasiak Pierwsza książka z serii za darmo Jaka jest moja oferta? Bardzo lubię czytać książki. Wiele z moich ulubionych książek ukazywało się w serii, np. Harry

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film. Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas II lub III gimnazjum na podstawie filmu pod tytułem

Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film. Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas II lub III gimnazjum na podstawie filmu pod tytułem 1 Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas II lub III gimnazjum na podstawie filmu pod tytułem Sen nocy nie tylko letniej Temat: Gdy teksty rozmawiają

Bardziej szczegółowo

Instrumentarium muzyczne starożytnego Egiptu 5. Pederastia grecka w ikonografii malarstwa wazowego 21

Instrumentarium muzyczne starożytnego Egiptu 5. Pederastia grecka w ikonografii malarstwa wazowego 21 Spis treści: Słowo wstępne 3 Egipt Instrumentarium muzyczne starożytnego Egiptu 5 Grecja Pederastia grecka w ikonografii malarstwa wazowego 21 Rzym Galilaee, vicisti! O znajdującej się w katowickiej archikatedrze

Bardziej szczegółowo

T A J N E I P O U F N E S E K R E T Y H I S T O R I I. Jan Kochańczyk GRZECHY SPARTAN (I NIE TYLKO)

T A J N E I P O U F N E S E K R E T Y H I S T O R I I. Jan Kochańczyk GRZECHY SPARTAN (I NIE TYLKO) T A J N E I P O U F N E S E K R E T Y H I S T O R I I GRZECHY SPARTAN (I NIE TYLKO) Copyright by & e-bookowo Projekt okładki: e-bookowo ISBN 978-83-63080-14-3 Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 16 Temat: Jesienny bal gdzie rosną drzewa owocowe?

Scenariusz zajęć nr 16 Temat: Jesienny bal gdzie rosną drzewa owocowe? Scenariusz zajęć nr 16 Temat: Jesienny bal gdzie rosną drzewa owocowe? Cele operacyjne: Uczeń: ilustruje rozwiązanie zagadek, wymienia etapy powstawania owocu, wymienia elementy budowy drzewa i krzewu,

Bardziej szczegółowo

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś STRUKTURA WYKORZYSTANIA CZASU WOLNEGO A STAN ZDROWIA DZIECI I MŁODZIEŻY mgr inż. Janusz Trepkowski 1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś 1.1 Formy wykorzystania czasu wolnego. Do najbardziej spotykanych

Bardziej szczegółowo

Sześciolatek w pierwszej klasie

Sześciolatek w pierwszej klasie Sześciolatek w pierwszej klasie -rozwiązania metodyczno - organizacyjne Małgorzata Lewandowska Szkoła Podstawowa Integracyjna w Inowrocławiu Dzieci najłatwiej przyswajają wiedzę poprzez doświadczenie,

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

Test z zakresu rozwoju świata greckiego do czasów Aleksandra Macedońskiego

Test z zakresu rozwoju świata greckiego do czasów Aleksandra Macedońskiego Test z zakresu rozwoju świata greckiego do czasów Aleksandra Macedońskiego 1. Na załączonej mapie zakreśl obszar Hellady i Wielkiej Hellady z właściwą legendą. 2. Analizując mapę przedstawiającą obszar

Bardziej szczegółowo

10 Życie prywatne i erotyczne w starożytnej Grecji i Rzymie

10 Życie prywatne i erotyczne w starożytnej Grecji i Rzymie Miłość grecka Kultura helleńska rozwijała się przez kilkanaście wieków. W swoich dziejach Grecja przeżywała gwałtowne zmiany polityczne, które wywarły wpływ na panujące obyczaje, a także na rolę kobiet

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II

SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Wokół choinki W świątecznym nastroju tygodniowy Temat dnia Wyprawa na świąteczne zakupy. Wyprawa

Bardziej szczegółowo

Mówić, nie mówić, czyli o różnych sposobach komunikacji

Mówić, nie mówić, czyli o różnych sposobach komunikacji Autor: Magdalena Warszowska Ptak Mówić, nie mówić, czyli o różnych sposobach komunikacji Tytuł cyklu WSiP: Historia i społeczeństwo Przedmiot: Historia i społeczeństwo (klasa IV szkoły podstawowej) Czas

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Konkurs Edukacyjny na Krzyżówkę Ekologiczną Łowiectwo a ochrona przyrody 3 edycja

Regulamin. Konkurs Edukacyjny na Krzyżówkę Ekologiczną Łowiectwo a ochrona przyrody 3 edycja Regulamin Konkurs Edukacyjny na Krzyżówkę Ekologiczną Łowiectwo a ochrona przyrody 3 edycja 1. Cele Konkursu Podnoszenie świadomości proekologicznej dzieci i młodzieży Rozwijanie wrażliwości na problemy

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Oko w oko z niemieckim oficerem. Leon Kruczkowski Niemcy.

TEMAT: Oko w oko z niemieckim oficerem. Leon Kruczkowski Niemcy. TEMAT: Oko w oko z niemieckim oficerem. Leon Kruczkowski Niemcy. Praca nagrodzona w konkursie na scenariusz lekcji, ogłoszonym przez Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe CELE: /uczeń/ prawidłowo porządkuje treść

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla 4-latków

Scenariusz zajęć dla 4-latków Scenariusz zajęć dla 4-latków Autor: Monika Zatorska Obszar podstawy programowej: 14. Kształtowanie gotowości do nauki pisania i czytania. Grupa wiekowa: 4-latki Blok tematyczny: Świat książek Temat: Zaczarowany

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia!

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! ) Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Autor: Małgorzata Urbańska Klasa I Edukacja: społeczna, polonistyczna, plastyczna, matematyczna, techniczna, Cel zajęć: -zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Zachowania patologiczne związane z seksualnością w sieci młodzieży ponadgimnazjalnej. dr Ewa Krzyżak-Szymańska

Zachowania patologiczne związane z seksualnością w sieci młodzieży ponadgimnazjalnej. dr Ewa Krzyżak-Szymańska Zachowania patologiczne związane z seksualnością w sieci młodzieży ponadgimnazjalnej dr Ewa Krzyżak-Szymańska 1 Zachowania w sieci dot. seksualności grooming Jakie zachowania z analizowanego obszaru sama

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04

Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04 Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04 Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sędzia SN Zbigniew Strus Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

Tekst I. 1. Jakie zwierzę jest najprawdopodobniej protoplastą psa domowego? (0-1p.)

Tekst I. 1. Jakie zwierzę jest najprawdopodobniej protoplastą psa domowego? (0-1p.) CZĘŚĆ PIERWSZA (0-20 punktów) Przeczytaj uważnie zamieszczone poniżej teksty polecenia. i wykonaj związane z nimi Tekst I Pies domowy to zwierzę z rodziny psów, do której należą także wilk, szakal i kojot,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych z wykorzystaniem książki Mały Książę Saint-Exupery ego Temat: Czym kierować się w życiu? Miejsce zajęć: Cele:

Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych z wykorzystaniem książki Mały Książę Saint-Exupery ego Temat: Czym kierować się w życiu? Miejsce zajęć: Cele: Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych z wykorzystaniem książki Mały Książę Saint-Exupery ego (do wykorzystania na języku polskim, lekcji wychowawczej lub innych zajęciach z młodzieżą) Temat: Czym kierować

Bardziej szczegółowo

Odmieniamy czasownik przez czasy

Odmieniamy czasownik przez czasy LEKCJA 6 Odmieniamy czasownik przez czasy Katarzyna Mączyńska Język polski Klasa IV SP Plan pracy Powtórzenie materiału z poprzednich zajęć - co wiemy już o czasowniku i jego formach. Czasy czasownika.

Bardziej szczegółowo

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza Pozycja Seksualna oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza pozycja seksualna. Daje zarówno tobie jak i partnerce maksymalne przeżycia. - do stosowania jeśli chcesz mieć

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN GRAMATYCZNY Z CZASOWNIKA DLA GIMNAZJUM (formy, strony, poprawne używanie czasowników)

SPRAWDZIAN GRAMATYCZNY Z CZASOWNIKA DLA GIMNAZJUM (formy, strony, poprawne używanie czasowników) Zespół Szkół nr 4 w Gdyni Halina Majer nauczyciel języka polskiego SPRAWDZIAN GRAMATYCZNY Z CZASOWNIKA DLA GIMNAZJUM (formy, strony, poprawne używanie czasowników) Wersja A 1. Z podanych wyrazów wypisz

Bardziej szczegółowo

transmisja dostępna w czasie rzeczywistym (utrudnienie w podejmowaniu interwencji)

transmisja dostępna w czasie rzeczywistym (utrudnienie w podejmowaniu interwencji) Prezentacja treści seksualnych przez młodzież poprzez wideoczaty Badania Specyfika zjawiska transmisja dostępna w czasie rzeczywistym (utrudnienie w podejmowaniu interwencji) możliwość utrwalenia transmisji

Bardziej szczegółowo

Autor: Klasa I Temat lekcji: Edukacja: Cel/cele zajęć: Cele zajęć w języku ucznia/ dla ucznia: Kryteria sukcesu dla ucznia

Autor: Klasa I Temat lekcji: Edukacja: Cel/cele zajęć: Cele zajęć w języku ucznia/ dla ucznia: Kryteria sukcesu dla ucznia Autor: Magdalena Kubacka Klasa I Edukacja: przyrodnicza Cel/cele zajęć: - poszerzanie wiedzy o wodzie, jej stanach skupienia, występowaniu na Ziemi, przydatności, zagrożeniach, - poznanie trzech stanów

Bardziej szczegółowo

Podobny czy inny? Dziedziczyć można też majątek, ale jest coś, czego nie można odziedziczyć po rodzicach.

Podobny czy inny? Dziedziczyć można też majątek, ale jest coś, czego nie można odziedziczyć po rodzicach. Podobny czy inny? Agata Rysiewicz 1. Pogadanka o podobieństwie. - W czym jesteś podobny do rodziców? - Jak to się stało, że jesteś podobny do rodziców? Dziedziczysz cechy wyglądu, charakteru, intelektu.

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć przedszkolnych zawierający elementy Genderowe

Konspekt zajęć przedszkolnych zawierający elementy Genderowe Konspekt zajęć przedszkolnych zawierający elementy Genderowe Temat: Zapobieganie stereotypom. Grupa docelowa: dzieci w wieku przedszkolnym Cele: - rozpoznanie stereotypowych ról płciowych i cech w historii

Bardziej szczegółowo

Podejmując ryzyko reż. Nicole van Kilsdonk

Podejmując ryzyko reż. Nicole van Kilsdonk Podejmując ryzyko reż. Nicole van Kilsdonk MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Być jak bojaźliwy mężczyzna czy podjąć ryzyko? 2. Karta pracy. (str. 5)

Bardziej szczegółowo

DLATEGO > PONAD 90% < TO KOBIETY > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ

DLATEGO > PONAD 90% < TO KOBIETY > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ > PONAD 90% < TO KOBIETY WIĘKSZOŚĆ SPRAWCÓW PRZEMOCY SEKSUALNEJ > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI DLATEGO TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ Projekt Moc w przemoc realizowany jest

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze w oczach Polaków. Badanie na zlecenie Banku BPS, luty 2013 r.

Banki spółdzielcze w oczach Polaków. Badanie na zlecenie Banku BPS, luty 2013 r. Banki spółdzielcze w oczach Polaków Badanie na zlecenie Banku BPS, luty 2013 r. Informacje o badaniu telefonicznym Badanie przeprowadzono metodą telefonicznych wywiadów indywidualnych (CATI) na próbie

Bardziej szczegółowo

Profesjonalne CV oto podstawy dobrego życiorysu

Profesjonalne CV oto podstawy dobrego życiorysu Profesjonalne CV oto podstawy dobrego życiorysu Czy zastanawiałeś się nad tym, jak powinno wyglądać profesjonalne CV? Przeczytałeś masę poradników dostępnych w internecie i nadal nie wiesz, jak zabrać

Bardziej szczegółowo

Manifest króla Maciusia Pierwszego. Z dziedmi o prawach dziecka. konspekt zajęd dla dzieci w wieku 4-5lat

Manifest króla Maciusia Pierwszego. Z dziedmi o prawach dziecka. konspekt zajęd dla dzieci w wieku 4-5lat Manifest króla Maciusia Pierwszego. Z dziedmi o prawach dziecka. konspekt zajęd dla dzieci w wieku 4-5lat Czas trwania zajęd: 30 min Cele: 1.Stworzenie atmosfery zaufania, tolerancji 2.Wyjaśnienie dzieciom

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji. Autor/ka/Autorzy: Mariola Podgrudna Trenerka wiodąca: Anna Cieśluk. Tytuł lekcji Mój przyjaciel

Scenariusz lekcji. Autor/ka/Autorzy: Mariola Podgrudna Trenerka wiodąca: Anna Cieśluk. Tytuł lekcji Mój przyjaciel Scenariusz lekcji Autor/ka/Autorzy: Mariola Podgrudna Trenerka wiodąca: Anna Cieśluk Tytuł lekcji Mój przyjaciel Data i miejsce realizacji 10 kwietnia 2015 rok Szkoła Podstawowa w Cieksynie Adresaci Klasa

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 95 Temat: Jak zorganizować przyjęcie urodzinowe?

Scenariusz zajęć nr 95 Temat: Jak zorganizować przyjęcie urodzinowe? Scenariusz zajęć nr 95 Temat: Jak zorganizować przyjęcie urodzinowe? Cele operacyjne: Uczeń: rozpoznaje osobę po opisie, dzieli i mnoży liczby w zakresie 100, dodaje w zakresie 100, zamienia cyfry arabskie

Bardziej szczegółowo

BUDOWANIE WIĘZI W MAŁŻEŃSTWIE

BUDOWANIE WIĘZI W MAŁŻEŃSTWIE BUDOWANIE WIĘZI W MAŁŻEŃSTWIE WIĘŹ MAŁŻONKÓW WSPÓŁODCZUWANIE WSPÓŁROZUMIENIE WSPÓŁDZIAŁANIE Więź małżeńska jest podstawowym elementem scalającym małżeństwo, warunkiem zdrowia psychicznego małżonków i ich

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

Traktowanie upominków oznaczonych logo firmy jako reprezentacji zaczyna ustępować ich kwalifikacji do kategorii reklamy.

Traktowanie upominków oznaczonych logo firmy jako reprezentacji zaczyna ustępować ich kwalifikacji do kategorii reklamy. Traktowanie upominków oznaczonych logo firmy jako reprezentacji zaczyna ustępować ich kwalifikacji do kategorii reklamy. Organy podatkowe zdają się zmieniać zdanie: w wydanych do tej pory od początku roku

Bardziej szczegółowo

Metody: rozmowa, obserwacja, opowieść ruchowa, gra

Metody: rozmowa, obserwacja, opowieść ruchowa, gra SCENARIUSZ 1 Temat zajęć: Zawody w zawody kobiety i mężczyźni w pracy - eliminowanie stereotypów związanych z płcią - zainteresowanie własną przyszłością w kontekście wyboru zawodu - kształcenie spostrzegawczości

Bardziej szczegółowo

Patyk się żeni reż. Martin Lund

Patyk się żeni reż. Martin Lund Patyk się żeni reż. Martin Lund MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Co to jest scenografia i czego się dzięki niej dowiadujemy? stowarzyszenie nowe horyzonty

Bardziej szczegółowo

Wokół filmu ćwiczenia różne opracowała mgr Wiesława Giercarz

Wokół filmu ćwiczenia różne opracowała mgr Wiesława Giercarz Wokół filmu ćwiczenia różne opracowała mgr Wiesława Giercarz 1.Jak powstaje film? Ustal właściwą kolejność. Etapy powstawania filmu Montaż i udźwiękowienie 1. Pomysł, projekt 2. Scenopis 3. Zaprojektowanie

Bardziej szczegółowo

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :)

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :) Czy potrafimy rozmawiać z dziećmi o niepełnosprawności? Czy sprawia nam to trudność? Czujemy się zakłopotani tematem? Sami nie wiemy, jak go ugryźć? A może unikamy go całkiem, skoro nas bezpośrednio nie

Bardziej szczegółowo

1. Ocena struktury materiałów na podstawie demo MEN-u Liczba zaprezentowanych przez MEN kart 12

1. Ocena struktury materiałów na podstawie demo MEN-u Liczba zaprezentowanych przez MEN kart 12 Porównanie propozycji kart pracy do elementarza rządowego przygotowywanych przez MEN z serią ćwiczeń do elementarza rządowego przygotowywanych przez NE, seria nosi tytuł Nasze ćwiczenia karty pracy MEN-u

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Pomoc osobom doświadczającym przemocy seksualnej - aspekt psychologiczny, prawny, instytucjonalny.

Pomoc osobom doświadczającym przemocy seksualnej - aspekt psychologiczny, prawny, instytucjonalny. Pomoc osobom doświadczającym przemocy seksualnej - aspekt psychologiczny, prawny, instytucjonalny. mgr Krzysztof Korona psycholog kliniczny, seksuolog kliniczny superwizor Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DRAWSKIEJ GRY MIEJSKIEJ ZAKLĘCI W CZASIE" PONIEDZIAŁEK, 17 LUTEGO 2014 ( REGULAMIN )

REGULAMIN DRAWSKIEJ GRY MIEJSKIEJ ZAKLĘCI W CZASIE PONIEDZIAŁEK, 17 LUTEGO 2014 ( REGULAMIN ) REGULAMIN DRAWSKIEJ GRY MIEJSKIEJ ZAKLĘCI W CZASIE" PONIEDZIAŁEK, 17 LUTEGO 2014 ( REGULAMIN ) 1. Organizatorzy 1. Organizatorem drawskiej gry miejskiej Zaklęci w czasie (zwanej dalej Grą ), która odbędzie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29. Sporządziła: A. Maciejowska

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29. Sporządziła: A. Maciejowska Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29 Sporządziła: A. Maciejowska 1.Wstęp Każde przedsiębiorstwo musi zmagać się z ryzykiem, nawet jeśli nie do końca jest

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ. Temat ośrodka tygodniowego: Magia kina. Temat ośrodka dziennego: Nasza klasa w kinie.

PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ. Temat ośrodka tygodniowego: Magia kina. Temat ośrodka dziennego: Nasza klasa w kinie. Klasa III/ Scenariusz nr 23 PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ Temat ośrodka tygodniowego: Magia kina. Temat ośrodka dziennego: Nasza klasa w kinie. Kształtowane umiejętności ucznia w

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Instytucja małżeństwa w dziejach kultury Babilonia, Grecja, Rzym

Instytucja małżeństwa w dziejach kultury Babilonia, Grecja, Rzym Joanna Osiewicz Instytucja małżeństwa w dziejach kultury Babilonia, Grecja, Rzym Kto ucieka od małżeństwa i przywar kobiecych i nie chce się żenić, ten doczeka żałosnego wieku, pozbawiony na starość opieki.

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK Marcin Łazowski PUBLIKACJA WYDANA NA WARSZTATY METODYCZNO-SZKOLENIOWE pt. Gry i zabawy sportowe z elementami piłki nożnej na boisku

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY CO WARTO WIEDZIEĆ

PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY CO WARTO WIEDZIEĆ projekt daphne PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY CO WARTO WIEDZIEĆ Uniwersytet w Padwie. Międzywydziałowe Centrum Praw Człowieka La Strada - Fundacja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 14 sierpnia 2012 r. Poz Rozporządzenie. z dnia 7 sierpnia 2012 r.

Warszawa, dnia 14 sierpnia 2012 r. Poz Rozporządzenie. z dnia 7 sierpnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 14 sierpnia 2012 r. Poz. 927 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 sierpnia 2012 r. w sprawie określenia wzoru formularza

Bardziej szczegółowo