WATER POWER ENGINEERING IN POLAND; CURRENT CONDITION AND PERSPECTIVES IN DEVELOPMENT

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WATER POWER ENGINEERING IN POLAND; CURRENT CONDITION AND PERSPECTIVES IN DEVELOPMENT"

Transkrypt

1 ENERGETYKA WODNA W POLSCE; STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU WATER POWER ENGINEERING IN POLAND; CURRENT CONDITION AND PERSPECTIVES IN DEVELOPMENT Andrzej Korczak, Jan Rduch Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych, Politechnika Śląska, Gliwice ABSTRACT This paper presents Polish water power engineering in contrast to world engineering. The essence of water power engineering is described and the basic definitions of its parameters are given. The paper also shows the ways of using water power. The characteristic types of hydro-electric power plant are described and their basic equipment: water turbines with various discriminants of shape numbers and generators are given. Pumped-storage water power station are presented and also that kind of power plant but with river hydro-plant link. The paper presents the definition and specificity of small water power plant, also shows the own investigations of cross-flow turbines used in small water power plants. The potential of waterpower engineering in Poland is synthetically described and the current condition of its exploitation is presented. There is an analyze of the document: Policy on energy in Poland till the They say, that the described water power stations, which building were planned several years ago, will not be built till the year Keywords: renewable energy, water power engineering, hydro-electric plant, water turbine, small water engineering, water power engineering potential of Poland WPROWADZENIE Energetyka wodna jest elementem całej energetyki kaŝdego kraju. Elementem najbardziej ekologicznym, z którym związana retencja sztuczna słuŝy zarówno produkcji energii elektrycznej jak i regulacji stanów wody w rzekach. Im dany kraj jest bardziej rozwinięty gospodarczo tym w większym stopniu wykorzystuje swój potencjał energii wodnej, wynikający z warunków naturalnych. Nasz referat dotyczy energetyki wodnej w Polsce, jej naturalnych zasobów, jej a.) b.) aktualnego stanu rozwoju oraz planów dalszego rozwoju, perspektyw i uwarunkowań. Dla umocowania tematu w kontekście globalnej produkcji energii, pokazano na rys. 1a udziały podstawowych źródeł energii w jej całej produkcji. Widać, Ŝe energia uzyskiwana z odnawialnych źródeł energii zwanych dalej w skrócie OZE ma istotny udział. Na rys. 1b pokazano podstawową strukturę OZE w światowej produkcji energii. Z tego wykresu wynika, Ŝe w skali globalnej energia wodna ma prawie 90% udziału w OZE natomiast udział w całej energii produkowanej na świecie, energia wodna stanowi 16,1%. Rys. 1. a) Udziały źródeł energii w światowej produkcji energii elektrycznej w 2004 roku, b) udziały odnawialnych źródeł energii w produkcji energii elektrycznej na świecie w 2004 roku.(böhme 2007)).

2 34 Struktura wykorzystywanych źródeł energii i ich udziałów w jej produkcji danego kraju zaleŝy przede wszystkim od jego warunków naturalnych. Na rysunku 2 przedstawiono udziały mocy zainstalowanych w polskim systemie elektroenergetycznym. Oczywiście udziały produkowanej energii z jej poszczególnych nośników mogą nieco odbiegać od struktury udziałów zainstalowanych mocy. Jest to spowodowane względami ekonomicznymi i względami losowymi. Względy ekonomiczne to przede wszystkim róŝnice kosztów produkcji energii elektrycznej z poszczególnych nośników energii. Zdarzenia losowe to nieplanowane remonty poszczególnych elektrowni a teŝ przyczyny spowodowane warunkami pogodowymi np. brak wiatru lub susza. Rys. 2. Struktura udziałów mocy zainstalowanych w polskim systemie elektroenergetycznym. (PSE-Operator S.A.2007) Istotne są teŝ koszty wytwarzania energii elektrycznej przytoczone w Tabeli 1. Koszty te zawierają odpisy amortyzacyjne od kosztów inwestycyjnych i bieŝące koszty produkcji. Widać, Ŝe mimo monumentalnych budowli jakimi są hydroelektrownie a szczególnie zapory wodne, koszty produkcji energii elektrycznej kształtują się na poziomie najniŝszych w porównaniu z innymi źródłami energii. Korzyści wynikające z ograniczenia skutków ewentualnych powodzi nie są ujmowane. Elektrownie jądrowe Tabela 1. Koszty wytwarzania energii elektrycznej w nowych elektrowniach. (Vattenfall, 2006). Hydro elektrownie Elektrownie węglowe kondensacyjne Gaz ziemny w cyklu skojarzonym Biopaliwa w cyklu skojarzonym Energia wiatrowa c/kwh 3,7-4,4 4,4-6,6 4,9-5,6 5,6-6,5 6,0-6,6 7,3-9,1 O racjonalności korzystania z energii wodnej świadczy teŝ efektywność energetyczna (współczynnik uzysku energetycznego, ang. harvest ratio) elektrowni wodnych: k e = energia wyprodukowana energia potrzebna do budowy, eksploatacji i likwidacji elektrowni (1) Zdefiniowany ilorazem (1) współczynnik został przedstawiony na wykresie rys. 3 dla róŝnych źródeł energii.

3 35 Rys. 3. Efektywność energetyczna. (Waller, 2007). Związana z energetyką wodną ogólniej pojęta gospodarka wodna ma wiele aspektów, wpływających na wizerunek i racjonalność Ŝycia gospodarczego i społecznego Kraju. Ochrona przeciwpowodziowa i poprawa stosunków wodnych ( w tym podniesienie poziomu wód gruntowych w warunkach systematycznie pogarszającego się bilansu wodnego kraju) moŝe mieć większe znaczenie niŝ zyski z produkcji energii. (Towarzystwo E W 2008) Z przysposobieniem rzeki dla energetyki wodnej wiąŝe się jej kompleksowe zagospodarowanie. Polega ono na budowie stopni wodnych umoŝliwiających wyzyskanie rzeki do celów Ŝeglugowych, energetycznych, irygacyjnych, przemysłowych itp. Kolejne stopnie wodne dzielą rzekę na odcinki o róŝnym poziomie wody, zwanych stanowiskami. Zwiększenie głębokości wody w stanowiskach zwiększa Ŝeglowność rzeki. Przejścia statków miedzy stanowiskami umoŝliwiają śluzy. Optymalna liczba stopni wodnych zaleŝy od charakterystyki rzeki, naturalnej głębokości przy niskich stanach, naturalnego spadku i załoŝonej głębokości zanurzenia statków. Pierwszym kanałem Ŝeglownym na terenie Polski był otwarty w roku 1774 kanał Bydgoski Brda Noteć o długości 24,7 km z sześcioma śluzami, a następnym otwarty w 1840 roku kanał Augustowski o długości 102 km, z 18 śluzami i pochylniami, łączący Narew z Niemnem. Łączna długość trzech kanałów zbudowanych po 1945 roku ma długość ok. 70 km. ( Encyklopedia PWN 1995). 1. ISTOTA ENERGETYKI WODNEJ I CHARAKTERYZUJĄCE JĄ PARAMETRY Systematyczne krąŝenie wody w przyrodzie odbywa się kosztem energii słonecznej. Przepływ wód w korytach rzek odbywa się dzięki sile grawitacji. Woda spływając od źródeł kaŝdego dorzecza, zasilanych opadami atmosferycznymi do mórz lub oceanów, zuŝywa swoją energię na tarcie o koryta strumieni i rzek oraz na uderzenia przy zmianach kierunku przepływu, czemu moŝe towarzyszyć rozmywanie brzegów, przenoszenie rumowisk itp. Przy nadmiernych opadach w rejonie jakiegoś dorzecza, a teŝ zbyt szybkiemu wiosennemu topieniu się śniegów, przepływ wód moŝe przekroczyć przepustowości koryt strumieni i rzek i wówczas mamy do czynienia z powodziami, występującymi w naszym klimacie w nieregularnych cyklach, które są niezaleŝne od człowieka. W celu wykorzystania energii wodnej cieku, a teŝ dla uzyskania nad nim pewnej kontroli, ograniczającej skutki powodzi lub suszy, wznosi się budowle wodne. Schematycznie na rysunkach 4a i 4b pokazano efekt przegrodzenia rzeki zaporą. Przed zaporą przekrój rzeki znacznie się powiększa wszerz i w głąb a straty hydrauliczne spadu rzeki na jej odcinku przed zaporą maleją. JeŜeli przed wybudowaniem zapory strata spadu na danym odcinku rzeki wynosiła H, to po wybudowaniu zapory strata wynosi tylko H 1 zaś H st = H H 1 stanowi spad, który moŝe być wykorzystany do napędu turbin.

4 36 Rys. 4a. Schematyczny przekrój podłuŝny rzeki na określonym odcinku. Rys. 4b. Przekrój rzeki ze zbudowaną na niej zaporą. Dobranie spadu projektowanej elektrowni wodnej wymaga szczegółowej analizy. Oczywiście najkorzystniej jest rozporządzać moŝliwie największym spadem. Ale im wyŝej zapora spiętrza wodę, tym większe obszary przed zaporą ulegają zalaniu. Mogą to być pola uprawne, lasy a teŝ osiedla. Dla ochrony cenniejszych terenów moŝna wznosić wały ochronne. Drugim parametrem koniecznym do określenia mocy cieku jest natęŝenie przepływu jego korytem. Jego wielkość moŝna określić przez pomiar wysokości h strumienia wody nad progiem spiętrzającym, zastawką górną lub pokazaną na rys. 5 zastawką dolną. ZaleŜność natęŝenia przepływu Q od wysokości h, zaznaczonej na rys. 5, przypadającego na 1m szerokości strumienia przedstawia wykres na rys. 6. Rys.5. Zastawka dolna. Q [l/s] ,2 0,4 0,6 0,8 1 h [m] Rys.6. ZaleŜność natęŝenia przepływu Q cieku, na 1m jego szerokości, od wysokości h spiętrzenia nad zastawką. (Häntzschel 68). Pomiar całkowitego natęŝenia przepływu przez koryto duŝej rzeki wykonuje się za pomocą młynków hydrometrycznych. Przy załoŝeniu, Ŝe przepływ jest ustalony moŝna w krótkim czasie umieszczać młynki hydrometryczne w węzłach siatki pomiarowej, którą dzieli się przekrój koryta rzeki na szereg elementarnych przekrojów. Elementarne strumienie są równe iloczynom elementarnych przekrojów i określonych w nich młynkami

5 37 hydrometrycznymi średnich prędkości przepływu wody. Całkowite natęŝenie przepływu ciekiem jest sumą przepływów elementarnych. NatęŜenie przepływu korytem kaŝdej rzeki zmienia się w ciągu roku w charakterystyczny dla siebie sposób, zaleŝny od szeregu czynników naturalnych, którymi są: - źródła zasilania rzeki: spadki wód gruntowych, jezioro, lodowiec, - charakter terenu: równiny lub góry, - typ gruntów zlewni rzeki: piaszczysty, gliniasty, skalisty, - roślinność zlewni: stepowa, leśna, - ilość opadów w ciągu roku, itd. NatęŜenie przepływu w wybranym przekroju poprzecznym rzeki przedstawia się za pomocą hydrografu. Na rysunku 7a przedstawiono przykład typowego hydrografu rzeki środkowoeuropejskiej a na rys. 7b wykres przepływów uporządkowanych. Rys.7a Typowy hydrograf rzeki środkowoeuropejskiej RównieŜ średnioroczne przepływy konkretną rzeką mogą się zmieniać nawet kilkakrotnie. Przy doborze przełyku turbin, przewidzianych do zainstalowania w projektowanej elektrowni wodnej, naleŝy dokładnie rozwaŝyć, jaki przepływ naleŝy przyjąć do obliczeń. Zbyt duŝy spowoduje, Ŝe turbiny nie byłyby zasilane odpowiednio długo wodą i konieczne by były ich postoje. Przyjęcie zbyt małego przepływu obliczeniowego spowoduje, Ŝe nadmierną ilość wody przepływającej w rzece trzeba by upuszczać bez wykorzystania. Widać, Ŝe dobór spadu jak i przepustowości projektowanej elektrowni wodnej wymaga przeprowadzenia analizy ekonomicznej duŝej liczby róŝnych rozwiązań. Obok aspektu energetycznego naleŝy brać pod uwagę to iŝ sztuczna retencja uzyskiwana przez budowę zapór na rzekach zwiększa kontrolę człowieka nad wodnym Ŝywiołem i ogranicza skutki występujących okresowo powodzi i suszy. Teoretyczne chwilowa moc cieku jest iloczynem aktualnego natęŝenia przepływu Q, spadu H oraz cięŝaru właściwego wody γ=ρg (Michałowski 1975):: Rys.7b Wykres przepływów uporządkowanych P t =QρgH (2) gdzie: ρ= 1000kg/m 3 gęstość wody, g=9,81m/s 2 przyśpieszenie siły cięŝkości Moc na wale turbiny będzie mniejsza o straty w turbinie i wyraŝa się wzorem: P=η T P t (3) gdzie: η T sprawność turbiny. W przypadku bezpośredniego napędu generatora elektrycznego przez turbinę, moc elektryczna na wyjściu z generatora wynosi: P el =η G P (4) gdzie: η G sprawność generatora. Zasoby hydroenergetyczne rzeki określa się dla dwóch przepływów: 50% i 95%. Przepływem 50% nazywany jest taki przepływ obliczeniowy, który trwa 50% czasu rozpatrywanego okresu, a przepływ 95% oznacza przepływ trwający 95% czasu rozpatrywanego okresu. (Szczegolew 1959).

6 38 2. SPOSOBY WYKORZYSTANIA ENERGII WODNEJ Energię spadu wody wykorzystuje się do napędu silnika wodnego, który wprost napędza maszyny robocze takich obiektów gospodarczych jak tartaki, młyny, pompownie. Tradycyjnie od tysiącleci stosuje się do tego koła wodne nasiębierne lub podsiębierne, które współcześnie dzięki szczelnemu ujęciu i precyzji wykonania elementów i mechanizmów, osiągają znacznie większe sprawności. Schemat konstrukcji podsiębiernego koła wodnego pokazano na rys. 8 (Häntzschel 68). Koła wodne są napędami wolnoobrotowymi i mogą być stosowane do bezpośredniego napędu wolnoobrotowych maszyn roboczych. Unika się wówczas przekładni niezbędnych przy napędzie elektrycznym. Maszyny wodne są najstarszą i racjonalnie wykorzystywaną przez człowieka do dzisiaj dziedziną techniki. Wykopaliska w rejonie Bliskiego Wschodu wskazują na to, iŝ koła wodne były stosowane juŝ ponad 2000 lat p.n.ch. Rys. 8. Podsiębierne koło wodne. Drugim przykładem stosowanego do dzisiaj, szczególnie w terenach podgórskich i górskich, urządzenia do podnoszenia wody na większą wysokość jest tzw. taran hydrauliczny, wynaleziony w 1796 roku przez braci Montgolfiere. Dzięki energii wody o nieduŝym spadzie, część jej strumienia taran tłoczy na wysokość kilka do kilkunastu razy większą od spadu. wykorzystywanego. W taranie hydraulicznym wykorzystuje się konstruktywnie zjawisko uderzenia hydraulicznego, które jest bardziej znane z zagroŝenia jakie stanowi dla rurociągów i urządzeń hydraulicznych. Taran hydrauliczny z rurociągami przedstawia rys. 9.

7 39 Rys. 9. Taran hydrauliczny w układzie pompowym. Współcześnie takie rozwiązania uniezaleŝniają obiekty gospodarcze w których są stosowane od sieci energetycznych a te odciąŝają od przesyłu mocy równej swojej mocy uŝytecznej. Trzeba przypomnieć, Ŝe rozwiązania takie były sprzeczne z doktryną gospodarki socjalistycznej, której załoŝeniem była centralna kontrola państwa nad wszystkimi obiektami gospodarczymi. Po 1945 roku na terenie Kraju, tysiące tego typu obiektów uległo dewastacji, lecz w wielu przypadkach ich rekonstrukcja mogła by być ekonomicznie uzasadniona., oczywiście z zastosowaniem bardziej nowoczesnego wyposaŝenia w maszyny i urządzenia. 3. ELEKTROWNIE WODNE Nowoczesnym podstawowym sposobem wykorzystania mocy siłowni wodnych jest produkcja energii elektrycznej. Siłownia wodna produkująca energię elektryczna nazywa się elektrownią wodną, Jej podstawowe wyposaŝenie to obok turbin wodnych, generatory elektryczne i transformatory połączone z siecią elektroenergetyczną. Stosuje się róŝne podziały rodzajów elektrowni wodnych. Najbardziej charakterystyczny jest podział na elektrownie wodne przyzaporowe (przystopniowe) i derywacyjne. Przyzaporowe elektrownie wodne charakteryzuje umieszczenie całkowitych urządzeń elektrowni w jednej budowli usytuowanej bezpośrednio w korycie rzeki. Turbiny są usytuowane w budynku elektrowni, który moŝe być elementem zapory. Schemat takiej elektrowni wodnej przedstawia rys. 10 (Szczegolew 1959).

8 40 Rys. 10. Elektrownia wodna przyzaporowa. W terenie o bardziej zróŝnicowanej konfiguracji np. na rzekach górskich, stosuje się teŝ elektrownie wodne derywacyjne. Zapora wodna w takiej elektrowni słuŝy do ujęcia i spiętrzania wody oraz do jej odprowadzenia do kanału derywacyjnego. Kanał derywacyjny charakteryzuje mały spadek i moŝe nim być kanał otwarty lub kanał zamknięty np.: rurociąg, sztolnia, itp. Kanał derywacyjny doprowadza wodę do rurociągów ciśnieniowych, którymi woda dopływa do turbin i po oddaniu im energii spływa kanałem odpływowym z powrotem do naturalnego (starego) koryta rzeki. Starym korytem rzeki między zaporą a ujściem kanału odpływowego płynie woda upuszczana przez przelew zapory z pominięciem turbin. Schemat derywacyjnej elektrowni wodnej pokazano na rysunku 11. Rys. 11. Elektrownia wodna derywacyjna. Zapory przegradzające koryto rzeki i spiętrzające wodę mogą być róŝnej konstrukcji. Częstym rozwiązaniem są cięŝkie zapory ziemne lub betonowe - stateczność zapewnia im cięŝar własny. Przykład takiej zapory przedstawia rysunek 12.

9 41 Rys. 12. Zapora betonowa. 1 -woda górna, 2 -zamknięcie, 3 masyw zapory, 4 przekrój poprzeczny zapory, - 5 sączki, - 6 galeria kontrolna, 7 rura odpływowa, 8 ponur, 9 odwodnienie, 10 wypad, 11 uszczelnienie cementowe, 12 woda dolna Istotnym elementem zapory są przelewy denne i powierzchniowe. Przelewy słuŝą do upuszczaniu nadmiaru wody na dolny poziom. Stosuje się róŝne konstrukcje przelewów. Najczęściej są stosowane zasuwy lub zastawki, zamknięcia segmentowe, sektorowe lub walcowe. Przykłady róŝnych konstrukcji zamknięć przedstawiono na rys. 13. Rys. 13. Przykłady róŝnych konstrukcji zamknięć jazów. a -zasuwa płaska, b zamknięcie segmentowe, c zamkniecie sektorowe, d zamkniecie walcowe.

10 42 W przypadku spławnej rzeki, dla utrzymania transportu rzecznego mimo zbudowanej zapory, konieczne jest zbudowanie śluzy (Szczegolew 1959). 4. PODSTAWOWE MASZYNY I URZĄDZENIA ELEKTRROWNI WODNYCH Do podstawowych maszyn elektrowni wodnych zalicza się turbiny wodne i generatory elektryczne. Zwykle napięcie prądu elektrycznego wytwarzanego przez generatory elektrowni wodnych jest niŝsze od napięcia przesyłowego. Dlatego do podstawowych urządzeń elektrowni wodnej naleŝy równieŝ zaliczyć transformatory mające połączenie z siecią elektroenergetyczną. Na dopływie do kanałów wlotowych turbin konieczne są kraty zapobiegające dostaniu się do turbin większych zanieczyszczeń mechanicznych. WaŜne jest wyposaŝenie hydroelektrowni w maszyny i urządzenia słuŝące do transportu wewnętrznego. Pozostałych urządzeń, maszyn i instalacji nie omawiamy. 4.1.Turbiny wodne Turbiny wodne, przetwarzające energię statyczną wody spiętrzonej na wysokość H przez zaporę wodną na energię mechaniczną na wale turbiny, dzielimy w zaleŝności od zasady działania na dwa podstawowe typy: turbiny akcyjne czyli natryskowe i turbiny reakcyjne. Oceniając na podstawie projektu zapory wodnej: - wysokość H spiętrzenia górnej wody nad dolną, m - zakładając liczbę turbin i natęŝenie przepływu Q wody przez jedną turbinę,m 3 /s - prędkość obrotową n turbiny, obr/min moŝna wzorem (2) obliczyć moc teoretyczną P t a wzorem (3) moc P na wale turbiny a następnie korzystając z podobieństwa dynamicznego maszyn jej wyróŝnik szybkobieŝności: 1/ 2 (1,36 P) n s = n (5) 5 / 4 H którego wartość pozwala na podstawie wykresu (rys. 14) określić optymalny typ turbiny. Rys. 14. ZaleŜność typu turbiny od podstawowych parametrów i wyróŝnika szybkobieŝności. (Jackowski 1971) WyróŜnik szybkobieŝności umoŝliwia porównywanie turbin roŝnych typów. Jego wartość definiuje kształt geometrii układu przepływowego a szczególnie wirnika, który jest jego podstawowym elementem przekazującym energię odebraną od przepływającej wody na wał turbiny. Na rysunku 14 przedstawiono wirniki turbin wodnych róŝnych typów i zakresy ich podstawowych parametrów oraz wyróŝników szybkobieŝności. W historii techniki konstrukcje turbin wodnych i ich zastosowania wyprzedziły rozwój konstrukcji i rozpowszechnienie pomp krętnych. Racjonalne konstrukcje pomp krętnych wymagały szybkoobrotowych napędów, którymi stały się najczęściej silniki elektryczne.

11 43 W zasadzie pompy krętne i turbiny wodne są maszynami odwracalnymi. Wyjątkiem są wynalezione i skonstruowane w 1880 roku przez Lestera Allena Peltona turbiny akcyjne, nazwane na cześć wynalazcy turbinami Peltona. Turbiny te są w literaturze teŝ nazywane turbinami natryskowymi. Turbiny Peltona są stosowane do najwyŝszych spiętrzeń H. Ich zakres zastosowań są określone wartościami wyróŝników szybkobieŝności n s <50. W Polsce w zasadzie nie ma naturalnych warunków dla zastosowań turbin Peltona. Przykład konstrukcji takiej turbiny przedstawiono na rys. 15 (Häntzschel 68). Rys. 15. Turbina Peltona Twórcą teorii turbin reakcyjnych był szwajcar z pochodzenia, genialny uczony Leonard Euler. W 1752 roku opublikował równanie dla reakcyjnych maszyn wodnych nazwane jego imieniem: Określa ono teoretyczną energię H ł przekazywaną turbinie przez jednostkę cięŝaru przepływającej przez nią wody: r u = r r c u c H t [J/N=m] (6) g Wielkości występujące we wzorze (6) są wektorami prędkości obwodowej u i prędkości bezwzględnej c, pokazanymi na rys. 16: Rys. 16. Palisada łopatek wirnika turbiny reakcyjnej i trójkąty prędkości w jego przekrojach wlotowym i wylotowym. Teoria opracowana przez Eulera stała się podstawą konstrukcji wszelkiego typu turbin reakcyjnych a jest teŝ podstawą do konstruowania pomp krętnych, które zaczęły wypierać pompy tłokowe po wynalezieniu i rozpowszechnieniu napędów elektrycznych. Charakterystycznymi konstrukcjami są turbiny Francisa, Deriaza i Kaplana.

12 44 Przykłady konstrukcji takich turbin przedstawiają rysunki 17 do 19. Na rysunku 20 przedstawiono charakterystyczną konstrukcje jaką jest turbina rurowa, która jest teŝ nazywana gruszkową. Są to najczęściej turbiny Kaplana lub śmigłowe. Przedstawiona na rys. 17 turbina Francisa Ingurskiej EW przy spadzie H=404m i prędkości obrotowej n=250obr/min rozwija moc P=265 MW. Rys. 17. Turbina Francisa (Krivchenko 1986) Rys. 18. Turbina diagonalna, Deriaza Na rys. 18 pokazano konstrukcję turbiny diagonalnej typu Deriaza o parametrach moc 77MW, prędkość obrotowa 150 obr/min, spad 61m (Krivchenko 1986) Z charakterystyk polskich rzek a szczególnie w ich średnim i dolnym biegu wynika, Ŝe nadają się do budowy elektrowni wodnych wyposaŝonych przede wszystkim w turbiny Kaplana. (Towarzystwo E. W. 2008). Na rys. 19 pokazano konstrukcję turbozespołu z turbiną Kaplana elektrowni Dębe. Parametry turbozespołu: moc 5MW, prędkość obrotowa 83,3 obr/min, spad obliczeniowy H=3-7m. Na rys. 20 pokazano turbozespół rurowy o parametrach: moc 3,4MW, prędkość obrotowa 250 obr/min, spad H=2,2m (Jackowski 1971).

13 45 Rys. 19. Turbozespół elektrowni Dębe, (Ganz Mavag ). Rys.20. Turbozespół rurowy elektrowni Skogsforsen (KMW, ASEA) Zakres optymalnych parametrów pracy kaŝdej turbiny wodnej wynika z jej charakterystyki zwanej charakterystyką uniwersalną. Przykład charakterystyki uniwersalnej turbiny Francisa i jej podstawowe wymiary przedstawia rysunek 21 (Jackowski 1971). Szczyt pagórka sprawności określa parametry Q i H dla załoŝonej prędkości obrotowej n, które definiują wartość wyróŝnika szybkobieŝności układu przepływowego tej turbiny.

14 46 Rys. 21. Charakterystyka uniwersalna turbiny Francisa i jej podstawowe wymiary 4.2. Generatory Drugą podstawową maszyną w elektrowni wodnej jest zwykle wielobiegunowy synchroniczny generator energii elektrycznej. Konstrukcje generatorów stosowanych w elektrowniach wodnych wynikają z prędkości obrotowej n [obr/min] turbiny i muszą mieć taką liczbę p par biegunów by uzyskać na wyjściu częstotliwość f synchroniczną z częstotliwością w sieci elektroenergetycznej, czyli f 60 p = (7) n Oczywiście moŝna zastosować przekładnię mechaniczną miedzy turbiną i generatorem, lecz naleŝy tego unikać ze względu na jej koszt i dodatkowe kilkuprocentowe straty energii. Na rysunku 22 przedstawiono przykład konstrukcji generatora typu parasolowego, wielobiegunowego, do współpracy z turbina wodną. Drugim charakterystycznym typem generatora, przeznaczonym do współpracy z turbiną wodną jest typ podwieszony. W elektrowniach wodnych (zwłaszcza w małych elektrowniach wodnych) są równieŝ stosowane generatory asynchroniczne, które w standardowych wykonaniach są stosowane do pracy w sieci sztywnej. Jak widać energetyka wodna wymaga zaangaŝowania wielu dziedzin techniki i jej systematyczny rozwój moŝe być elementem stabilizującym całą gospodarkę Kraju.

15 47 Rys. 22. Przykład konstrukcji generatora do współpracy z turbina wodną. 5. ELEKTROWNIE WODNE SZCZYTOWO-POMPOWE ORAZ Z POMPOWANIEM Występujące zróŝnicowanie zapotrzebowania na moc w systemie elektroenergetycznym i konieczność zbilansowania systemu wiąŝe się ściśle z rolą jaką odgrywać mogą elektrownie wodne zbiornikowe, a szczególnie elektrownie pompowe i zbiornikowe z pompowaniem. Biorąc pod uwagę skromne zasoby energii wodnej w Polsce produkowanie energii w podstawie wykresu obciąŝenia nie ma. istotnego znaczenia dla systemu elektroenergetycznego. Dlatego celowe jest przetworzenie jej na energię szczytową i interwencyjną bądź magazynowanie energii w dolinach obciąŝenia. W elektrowni pompowej obieg wody jest wytworzony sztucznie pomiędzy dwoma zbiornikami dolnym i górnym (praca pompowa) oraz górnym a dolnym (praca turbinowa). Przykładem elektrowni pompowej jest EW Porąbka-śar. Siłownia elektrowni (poz. 4 na rys. 23 ) znajduje się w komorze wydrąŝonej w górotworze Rys. 23. EW Porąbka- śar. Oznaczenia: 1-zbiornik górny, 2-ujęcie wody do rurociągów, 3-derywacja ciśnieniowa, 4-komora turbin, 5-studnia wyrównawcza, 6-rurociag odpływowy, 7-zbiornik dolny. Elektrownie zbiornikowe z pompowaniem, to elektrownie, w których wykorzystywany jest przepływ naturalny i okresowo bądź stale przepływ sztuczny (pompowanie ze zbiornika dolnego do górnego). Przykładem elektrowni z pompowaniem jest EW Solina (rys. 24), w której są zainstalowane dwie turbiny klasyczna i dwie turbiny odwracalne (rewersyjne).

16 48 Rys. 24. EW Solina. Oznaczenia:1-zamknięcia remontowe, 2-rurociąg, 3-kompensator, 4-turbina odwracalna, 5-generator silnik, 6-rura ssąca (Łaski A., 1971). 6. MAŁE, MINI I MIKRO ELEKTROWNIE WODNE Klasyfikacja elektrowni wodnych według wielkości instalowanej mocy stosowana w UE przedstawia się następująco: duŝe elektrownie wodne 10 MW, małe elektrownie wodne (MEW) < 10 MW, w tym mini elektrownie < 1 MW, micro elektrownie < 100 kw, piko elektrownie < 5 kw. W Polsce, do czasu akcesu do Unii, graniczna moc instalowana dla MEW wynosiła 5MW. Małe elektrownie wodne, a zwłaszcza mikro elektrownie wodne, to głównie elektrownie przepływowe. Niewielki zbiornik, który powstaje w wyniku piętrzenia rzeki za pomocą jazu nie moŝe być wykorzystywany do regulacji przepływu i mocy elektrowni. Moc elektrowni zaleŝy od naturalnego chwilowego dopływu wody do elektrowni i jest ograniczona maksymalnym i minimalnym przełykiem zainstalowanej turbiny (lub rzadziej kilku turbin). W małej energetyce wodnej są stosowane wszystkie rodzaje turbin wodnych. W Polsce w mikro elektrowniach wodnych, ze względu na niskie spady (poniŝej H=10 m, a często poniŝej H=2 m), są stosowane turbiny reakcyjne (Francisa, Kaplana, semi Kaplana i śmigłowe) i rzadko akcyjno-reakcyjne (Michella-Banki) bądź w szczególnych przypadkach pompy w ruchu turbinowym. Na rysunku 25 i 26 przedstawiono schematy wybranych rozwiązań małych elektrowni wodnych niskospadowych. Dobór rodzaju i wielkości turbin dla MEW powinien być wykonany szczególnie starannie z uwzględnieniem zmienności przepływu wody w rzece tak, by była wykorzystana cała energia rzeki, a inwestor osiągnął maksymalny efekt ekonomiczny (Rduch J., 2007).

17 49 Rys. 25. Turbina w układzie pionowym, w komorze otwartej (Квятковски B. C., 1950). Rys. 26. Elektrownia lewarowa z turbiną rurową (Łaski A., 1971). Koszty budowy MEW są bardzo zróŝnicowane. ZaleŜą od konkretnej lokalizacji, rodzaju instalowanych turbin i generatorów oraz zakresu wykonywanych prac. W tablicy 2 przedstawiono strukturę kosztów przy budowie MEW na istniejącym jazie oraz z koniecznością budowy nowego jazu. Nakłady inwestycyjne dla małej elektrowni wodnej zbudowanej na istniejącym jazie szacuje się na 2-5 tys. zł/kw, budowanej z jazem 6-10 tys. zł/kw. Przykład liczbowy: ZałoŜenia: planuje się budowę mini-elektrowni wodnej o mocy 500kW. Przyjmując minimalne i maksymalne wyŝej przytoczone koszty jednostkowe budowy, otrzymuje się koszty inwestycji od 1 mln zł do 5 mln zł. Przyjęto, Ŝe elektrownia będzie pracować w kaŝdym roku średnio 80% czasu. i wyprodukuje proporcjonalnie do swojej mocy i czasu pracy E= kWh energii elektrycznej, która zostanie sprzedana Zakładowi Energetycznemu po cenie jednostkowej 180zł/MWh. Nie uwzględniono, Ŝe za brak określonej ilości energii, zakupionej z OZE Zakłady Energetyczne płacą 340zł/MWH. Rezultatem tego jest rzeczywista wyŝsza wartość energii z OZE. ZałoŜono stopę dyskonta czyli koszt kapitału r=0,1. Dla kolejnych rocznych okresów t=n obliczono zaktualizowaną wartość netto inwestycji czyli: n 1 NPV = CFt t (1 r (8) t= 0 + ) Z obliczeń wynika, Ŝe przy minimalnym jednostkowym koszcie budowy inwestycja zamortyzuje się w drugim a przy koszcie maksymalnym w jedenastym roku eksploatacji. PowyŜszy bardzo uproszczony przykład (w którym koszty eksploatacyjne umownie włączono do kosztu kapitału) ilustruje prawidłowość polegającą na tym, Ŝe budowy elektrowni wodnych amortyzują się w okresach krótszych od przyjmowanych w dominującej w Polsce energetyce cieplnej. NaleŜy zauwaŝyć, Ŝe tego typu inwestycja pociąga za sobą szereg działań polegających na uporządkowaniu terenu oraz uregulowaniu koryta rzeki i przynosi teŝ inne efekty gospodarcze, korzystne dla środowiska lokalnego jak podniesienie wód gruntowych. Ponad to retencja wód w zbiorniku przed zaporą wymusza na środowisku lokalnym większą dbałość o jakość wód odprowadzanych do koryta rzeki a więc stwarza potrzebę budowy oczyszczalni ścieków Badania mikroturbin prowadzone w IMiUE Politechniki Śląskiej W Instytucie Maszyn i Urządzeń Energetycznych w Zakładzie Maszyn i Urządzeń Hydraulicznych Politechniki Śląskiej są realizowane prace projektowo konstrukcyjne i badania laboratoryjne dotyczące: - turbin hydraulicznych dla mikro elektrowni wodnych, - odzysku (rekuperacji) energii hydraulicznej w instalacjach hydraulicznych z zastosowaniem pomp krętnych w ruchu turbinowym. Na rysunku 27 pokazano widok stanowiska do badań turbin wodnych i pomp krętnych w ruchu turbinowym, zbudowanego w Laboratorium Maszyn i Urządzeń Hydraulicznych Politechniki Śląskiej.

18 50 Rys. 27. Widok stanowiska do badań turbin wodnych w Laboratorium Maszyn i Urządzeń Hydraulicznych Politechniki Śląskiej z zabudowaną turbiną doświadczalną TDC 200. Większość małych elektrowni wodnych to elektrownie przepływowe, w których przełyki turbin bezpośrednio zaleŝą od zmiennego w czasie przepływu naturalnego. Stosowane w takich warunkach turbiny powinny charakteryzować się szerokim zakresem regulacji przełyków i moŝliwie wysoką sprawnością w całym zakresie pracy, a ponad to powinny to być maszyny mające umiarkowaną cenę. Postawione wyŝej kryteria w zastosowaniach dla MEW spełniają turbiny o przepływie poprzecznym (Michella-Banki). Turbiny te mogą być stosowane w szerokim. zakresie spadów H=1 do 200 m. i osiągają sprawności do 80%. W Zakładzie Maszyn i Urządzeń Hydraulicznych są prowadzone badania turbiny o przepływie poprzecznym z regulacją przełyku za pomocą obrotowej przysłony. Turbinę doświadczalną TDC 200 zainstalowaną w laboratorium przedstawiono na rys. 27, a szkic konstrukcyjny tego typu turbiny - na rys. 28. Przykład doświadczalnie wyznaczonych charakterystyk eksploatacyjnych turbiny doświadczalnej TDC 200 przedstawiono na rysunku 29. Rys. 28. Turbina Michell-Banki z regulacją przełyku za pomocą przysłony obrotowej.

19 51 4 N [kw] η [%] Q [ m 3 / m in ] Rys. 29. Charakterystyki eksploatacyjne turbiny TDC 200 dla stałego spadu w zakresie prędkości obrotowych n=300 do 600 obr/min. Doceniając zalety turbin Banki- Mitchella, prace nad nimi realizowano w IMP PAN w Gdańsku (Hanke 2001). Tematy tych prac były koordynowane w ramach projektu badawczego KBN nr 7 TO7C W ramach projektów badawczych (Projekt 1995, Projekt 1998b) badano pompy wirowe w ruchu turbinowym: Badania wykonano dla pomp odśrodkowych wielostopniowych i dla pomp śmigłowych (np.: Rduch, Zarzycki, 1999; Zarzycki, Rduch, 2001; Zarzycki, Rduch, 2001; Zarzycki, Rduch J., 2001a; Rduch Zarzycki, 2002; Rduch, 2005; Steller i inni, 2008). Miedzy innymi przebadano pompę śmigłową typu P-200, produkowaną w Warszawskiej Fabryce Pomp. Konstrukcję układu przepływowego tej pompy przedstawiono na rysunku. 30, Wyniki pomiarów charakterystyk tej maszyny pracującej w ruchu turbinowym, przedstawiono na rys. 31. Porównania charakterystyk sprawności badanych pomp w ruchu pompowym i w ruchu turbinowym wykazują, Ŝe pompy krętne w ruchu turbinowym osiągają sprawności zbliŝone a nawet wyŝsze od ich sprawności w ruchu pompowym. Rys. 30. Układ przepływowy pompy śmigłowej typu P badanej w ruchu turbinowym 8 Q [m 3 /min] 6 N [kw] 4 2 Q=f(H) η =f(h) N=f(H) 72 η [%] H [m] 12 Rys 31. Charakterystyki doświadczalnej turbiny śmigłowej dla prędkości obrotowej n=1400 1/min

20 52 7. POTENCJAŁ HYDROENERGETYCZNY POLSKI Zasoby energetyczne rzek polskich są stosunkowo nieduŝe. W literaturze przedmiotu są podawane trzy wartości naszych hydroenergetycznych zasobów naturalnych: E śr =19,9 GWh/r. PAN 1956 r., E śr =29,0 GWh/r. - PAN 1958 r., E śr =23,6 GWh/r. - Hoffman 1961 r. Szacuje się, Ŝe zasoby techniczne wynoszą ET śr =12000 GWh/r., a ekonomiczne - EE śr =8500 GWh/r. Trzeba zaznaczyć, ze zasoby ekonomiczne powinny ulec zwiększeniu ze względu na potrzebę uwzględnienia udziału kosztów związanych z wpływem na środowisko, występującym w produkcji energii elektrycznej z węgla i innych paliw.. Główna część potencjału zgromadzona jest w dorzeczu Wisły (Rys. 32), a szczególnie w jej dopływach prawobrzeŝnych. Stopień wykorzystania potencjału technicznego jest szacowany na 16% (Lewandowski S., 2005). Rys. 32. Techniczny potencjał energetyczny rzek polskich (.Wiśniewski 2003) Kataster energii przeprowadzony przez zespół pod kierunkiem A. Hoffmana dotyczył wszystkich rzek lub ich odcinków o potencjale wyŝszym od 100 kw/km (Spoz J., 1998), czyli nie uwzględnia mikro elektrowni wodnych. Potencjał energii wodnej, który moŝe być zagospodarowany przez mikro elektrownie wodne jest szacowany na 1700 GWh/r., a więc moc instalowaną ok. 200 MW. W raporcie ESHA (Europejskie Stowarzyszenie Małej Energetyki Wodnej) (ESHA, 2004) potencjał techniczny polskich rzek dla elektrowni o mocy do 10 MW oszacowano na 5050 GWh/r. ( Tabela 2). Tabela 2. Krajowy potencjał hydroenergetyczny MEW. Potencjał Produkcja roczna Moc GWh/r. % MW Teoretyczny Techniczny Ekonomiczny wykorzystywany do wykorzystania do wykorzystania z uwzględnieniem oddziaływania na środowisko

21 53 8. STAN AKTUALNY ENERGETYKI WODNEJ W POLSCE W systemie elektroenergetycznym Polski jest zainstalowanych 19 elektrowni wodnych o mocy większej od 5 MW, w tym 3 elektrownie z pompowaniem i 3 elektrownie pompowe (Tabela 3). Na rysunku Rys. 33 przedstawiono lokalizacje duŝych elektrowni wodnych. Mapa pokazuje bardzo słabe wykorzystanie potencjału prawobrzeŝnego dorzecza Wisły. Rys. 33. Lokalizacje duŝych elektrowni wodnych w Polsce Moc zainstalowana w elektrowniach wodnych wynosi 2263 MW (w tym 1422 MW w elektrowniach pompowych), co stanowi 6,8% mocy instalowanej w całym systemie (rys. 2). W roku 2007 elektrownie wodne wyprodukowały (łącznie z elektrowniami pompowymi, bez małej energetyki wodnej) 2645 GWh/r. (spadek do roku 2006 o 4,3%), czyli 1,7% całej wyprodukowanej energii elektrycznej ( GWh/r.). Projektowanie elektrowni pompowych w Polsce rozpoczęto pod koniec lat pięćdziesiątych, ale dopiero w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych zaprojektowano i wybudowano trzy wymienione w tabeli 3 elektrownie pompowe oraz zainstalowano w : EW Solina dwie turbiny odwracalne (1968), EW Dychów cztery pompy (odbudowa po zniszczeniach wojennych) (1951). W roku 1997 uruchomiono EW Niedzica na Dunajcu o mocy instalowanej 90MW z trzema turbinami odwracalnymi. Elektrownie pompowe są odnawialnymi źródłami energii gdy we współpracy z elektrowniami wiatrowymi, akumulują energię uzyskiwaną przy ich losowo zmiennej mocy. Elektrownie pompowe zapewniają pracę bloków cieplnych ze stałym obciąŝeniem, w pobliŝu punktu pracy maksymalnej sprawności i minimalną emisją zanieczyszczeń i w tym kontekście są źródłem czystej energii. KaŜde działanie zmniejszające rentowność MEW powoduje zmniejszenie nakładów na środowisko, ochronę przyrody, ochronę zabytków itp., i w efekcie w sposób zwielokrotniony uderza w społeczeństwo i Skarb Państwa (Puchowski 2001). Mimo utrudnień w rozwoju MEW w Polsce następuje jej rozwój i tak w roku 2001 było ok. 400 obiektów MEW, w roku 2004 było ok. 600 (

22 54 Rys. ), o zainstalowanej mocy ok. 200 MW a aktualnie ocenia się ich liczbę na ponad 700. Tabela 3. Polskie elektrownie wodne o mocy ponad 2,5MW. Rzeka Rok uruchomienia Moc turbinowa MW EW zbiornikowe Włocławek Wisła ,0 RoŜnów Dunajec ,0 Koronowo Brda ,0 Tresna Soła ,0 Dębe Narew ,0 Porąbka Soła ,6 Malczyce Odra ,4 Brzeg Dolny Odra ,7 śur Wda ,0 Myczkowce San ,3 Czchów Dunajec ,0 Pilchowice I Bóbr ,9 Bielkowice Radunia ,5 Jeziorsko Warta ,8 Otmuchów Nysa Kłodzka ,8 Bobrowice Bóbr ,5 Moc pompowa MW EW z pompowaniem Solina 1 San Niedzica Dunajec ,0 89 Dychów 2 Bóbr ,0 20,8 EW pompowe śydowo ,0 136 Porąbka-śar ,0 540 śarnowiec , ) Po modernizacji w 2003 roku, 2) Po modernizacji w 2005 roku Czech Republic Cyprus Estonia Hungary Latvia Lithuania Poland Slovakia Slovenia Bulgaria Romania Turkey Rys. 34. Liczba MEW w nowych krajach EU (rok 2004) (Punys, 2005)

23 55 9. ZALEZNOŚĆ PERSPEKTYW ROZWOJU ENERGETYKI WODNEJ OD POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI W LATACH 2010 do 2030 We wstępie do opracowania Polityka energetyczna Polski do 2030 roku nazywanego dalej PeP czytamy, polski sektor energetyczny stoi aktualnie przed powaŝnymi wyzwaniami. Wysokie zapotrzebowanie na energię finalną, nieadekwatny poziom infrastruktury wytwórczej i przesyłowej, uzaleŝnienie od zewnętrznych dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej oraz zobowiązania w zakresie ochrony klimatu powodują konieczność podjęcia zdecydowanych działań. MoŜna wnioskować z takiego stwierdzenia, Ŝe energetyka wodna, spełniająca kryteria ekologiczne, jest predestynowana do tego, by być preferowaną przez ustawodawcę. Dalej cytujemy istotne dla tematu naszego referatu stwierdzenia zawarte we wspomnianym dokumencie. Podstawowymi kierunkami polskiej polityki energetycznej są: - poprawa efektywności energetycznej, - wzrost bezpieczeństwa energetycznego, - rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw, - rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii, - ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko Poprawa efektywności energetycznej ogranicza wzrost zapotrzebowania na paliwa i energię zwiększając bezpieczeństwo energetyczne a takŝe ogranicza wpływ energetyki na środowisko poprzez redukcję emisji. Podobne efekty przynosi rozwój odnawialnych źródeł energii krócej OZE i zastosowanie biopaliw oraz wprowadzenie energetyki jądrowej. Z cytowanego tekstu wynika, Ŝe wprawdzie docenia się potrzebę rozwoju odnawialnych źródeł energii, lecz akcentowane są zastosowania biopaliw. JednakŜe moŝe od treści preambuł oficjalnych dokumentów waŝniejsze są zawarte w nich konkretne rozstrzygnięcia; w omawianym przypadku wpływające na kierunki rozwoju waŝnej dziedziny gospodarki, jaką jest energetyka. Zainteresowanie nimi wynika z treści naszego referatu, w którym obok przedstawienia charakterystyki energetyki wodnej Polski próbujemy teŝ ocenić perspektywy jej dalszego rozwoju, który zaleŝy niewątpliwie od polityki energetycznej Państwa. W projekcie PeP są przedstawiane narzędzia realizacji polityki energetycznej wśród których wymienia się wsparcie ze środków publicznych realizację istotnych dla Kraju projektów w zakresie energetyki a teŝ przewiduje się dogłębną reformę prawa energetycznego. Planuje się, zgodnie z dyrektywami UE, by udział energii z OZE w jej całkowitym zuŝyciu wzrósł do 15% do roku 2020 oraz do 30% w roku W ramach działań na rzecz rozwoju wykorzystania OZE wymienia się: - zwolnienie z akcyzy energii pochodzącej z OZE, - dzięki funduszom europejskim oraz środkom funduszy ochrony środowiska, planuje się wsparcie budowy nowych jednostek OZE i sieci elektroenergetycznych, umoŝliwiających ich przyłączenie JednakŜe wcześniej i w dalszej treści dokumentu wymienia się: poprawę efektywności energetycznej, wysokosprawną kogenerację, zastosowanie biopaliw, wykorzystanie czystych technologii węglowych a teŝ energetykę jądrową. Energetyka wodna nie jest działem energetyki krajowej specjalnej troski Rządu. Nieco lepiej wygląda sprawa energetyki wodnej w Załącznikach do w/w dokumentu. W Załączniku 1. PeP w punkcie 7 zapowiadany jest wzrost wykorzystania OZE wśród których wymienia się: - zwiększenie: wykorzystania biomasy, - zwiększenie produkcji energii wodnej oraz wiatrowej, - zwiększenie udziału bio-komponentów w rynku paliw oraz - wdroŝenie zielonych certyfikatów a teŝ obowiązek sprzedawców energii, zakupu po cenie rynkowej, całej energii wytworzonej przez OZE, co naleŝy uznać za dobry akcent. W ramach programów operacyjnych do roku 2013 przewidziano środki z funduszy europejskich na wsparcie budowy mocy wytwórczych energii elektrycznej z OZE. Jest przywoływana koncepcja elektrowni wiatrowych współpracujących z elektrowniami szczytowo pompowymi. Barierą są negatywne opinie o lokalizacjach elektrowni wiatrowych ze względu na zagroŝenia dla środowiska naturalnego (zagroŝenia dla przelotów ptaków). W Załączniku 2. PeP, wśród rozwijanych OZE akcentuje się rozwój zastosowania biopaliw. Wśród dostępnych nośników energii pierwotnej w Polsce wymienia się węgle kamienny i brunatny, ropę i gaz ziemny, paliwo jądrowe. W ramach obowiązków Polski przewidzianych w projekcie dyrektywy o rozwoju OZE,

24 56 uwzględniono energię wiatru oraz biomasy jak teŝ energię geotermalną. W tabeli 8 Załącznika 2 PeP wymienia się udziały energii z OZE w produkcji elektrycznej energii finalnej brutto, której produkcja ma wzrosnąć z 715 w 2010 do 2686 w roku 2020 i do 3396 ktoe w roku 2030, czyli 4,74 razy. Energia odnawialna ma być uzyskiwana z: biomasy stałej, biogazu, wiatru, wody, fotowoltaiki. Przy czym produkcja energii z wody ma wzrosnąć z 211 w 2010 do 271 w 2020 i do 276 w 2030 ktoe czyli 1,3 razy. Największe perspektywy wg PeP ma energetyka wiatrowa, której rozwój produkcji energii przewiduje się z 174 w 2010 do 1178 w 2020 i do 1530 w roku 2030, czyli prawie 9 krotny. Widać, Ŝe aktualnie planowane zaangaŝowanie się Państwa w rozwój energetyki wodnej jest najmniejsze. I dalej w tym dokumencie zapowiada się, ze w roku 2030 produkcja energii elektrycznej brutto z OZE będzie stanowić 18,2% całkowitej produkcji energii i jej wzrost będzie osiągnięty głównie dzięki rozwojowi elektrowni wiatrowych. Wg tabeli 13 planuje się zupełne wstrzymanie do 2030 roku wzrostu mocy duŝych elektrowni wodnych i pozostawienie jej na poziomie 853MW oraz mocy elektrowni pompowych szczytowych i pozostawienie jej na poziomie1406mw. Natomiast planuje się wzrost MEW z 107MW w 2010 do 298MW w 2030, czyli ok. trzykrotny.. W Załączniku 3 PeP wśród priorytetów planuje się analizę zmian prawnych potrzebnych do promowania OZE i w kolejnym działaniu planuje się wsparcie producentów energii elektrycznej z OZE poprzez system świadectw pochodzenia. JednakŜe wśród planowanych działań wymienia się budowy biogazowni w kaŝdej gminie i farm wiatrowych na morzu. Działań w kierunku rozwoju energetyki wodnej nie wymienia się. W Załączniku 4: PeP- zauwaŝa się zobowiązania międzynarodowe w kwestii emisji do powietrza zanieczyszczeń mogących przemieszczać się na dalekie odległości. zaznacza się potrzebę ochrony nieodnawialnych zasobów paliw przez rozwój energetyki odnawialnej, - projektuje się promocję wykorzystywania zasobów odnawialnych. W tych prognozach kładzie się akcent na biomasę i energię wiatru. Dalej stwierdza się, Ŝe nawet z załoŝenia przyjazne środowisku techniki wytwarzania energii, takie jak elektrownie wiatrowe i wodne, wykorzystanie biomasy, biopaliw, biogazu, mogą oddziaływać lokalnie na stan środowiska. Wiatraki generują hałas i efekt wizualny, z wirnikami wiatraków mogą wystąpić kolizje ptaków i nietoperzy. Niewątpliwie największą potencjalną skalę ingerencji w środowisko powoduje wykorzystanie do celów energetycznych biomasy. Ingerencja w środowisko agrarne i leśne w tym zakresie moŝe docelowo osiągać poziom dwa mln ha upraw i kilkudziesięciu milionów ton biomasy rocznie przeznaczanej na potrzeby energetyczne. Najmniejsze skutki środowiskowe generuje pozyskiwanie energii słonecznej, lecz ze względu na wysokie koszty inwestycyjne i klimat, w Polsce jej rozwój jest ograniczony. W podsumowaniu dokumentu stwierdza się, Ŝe budowa duŝych hydroelektrowni ze względu na wysokie koszty inwestycji i bariery środowiskowe w przewidywalnej przyszłości najprawdopodobniej nie będzie realizowana. MoŜliwy jest natomiast rozwój mikro hydroenergetyki, gdzie skala ingerencji w środowisko ma wymiar lokalny przy jednoczesnych pozytywnych dla środowiska skutkach w zakresie rozwoju rozproszonej retencji wody. Potencjał hydroenergetyczny rzek polskich pozwalałby na powstanie co najmniej kilkuset obiektów tego typu, rozprzestrzenionych na obszarze całego kraju, jednakŝe bariery środowiskowe oraz utrudnienia realizacyjne będą ograniczać moŝliwość realizacji w tym zakresie. Lektura PeP uwidacznia wśród Autorów dokumentu zwolenników biopaliw i energii wiatrowej. Natomiast zaliczenie biopaliw do OZE wydaje się nam dyskusyjne, gdy miliony hektarów gruntów rolnych pod te uprawy będą wymagały prędzej czy później nawoŝenia. Sama energia słoneczna nie wystarczy. Czyli mamy w perspektywie budowę kolejnych fabryk nawozów sztucznych. RównieŜ spalenie biomasy wiąŝe się z zuŝyciem tlenu i emisją do atmosfery spalin, wprawdzie o pewnej zawartości wody lecz nie tylko.. Wykorzystanie energii wiatru wymaga budowy duŝych gabarytowo maszyn, wpisanych w krajobraz. Stosunek przekrojów przepływowych wiatraków i turbin wodnych ma się tak jak stosunek gęstości wody do gęstości powietrza. Najbardziej czyste źródło energii, jakim jest spływająca rzekami woda, nie jest wymieniane jako przykład priorytetowych aplikacji planowanych działań Państwa. Wprawdzie zauwaŝane są w dokumencie teŝ pozytywne dla środowiska oddziaływania ujęć wody dla hydroenergetyki lecz jako barierę wymienia się zbyt duŝe koszty budowy tego typuoobiektów.

25 57 Czy w środku Europy moŝe być Kraj, którego plany rozwoju opierają się o załoŝenie permanentnej biedy? A moŝe inwestowanie w energetykę wodną moŝe stanowić czynnik stabilizujący gospodarkę i napędzający koniunkturę?. Elektrownie wodne spłacają koszty na nie poniesione przez całe dekady. Są czynnikiem rozwoju kultury technicznej. Stanowią stabilny element krajobrazu gospodarczo rozwiniętego Kraju. Stwarzają potrzeby wywołujące rozwój techniki i innych dziedzin gospodarki. Źródłem energii wodnej jest energia słoneczna i dopóki słońce świeci, dopóty woda będzie krąŝyć w przyrodzie i stanowić źródło energii. Zdecydowanie krótszą perspektywę ma energetyka oparta na wszelkiego rodzaju paliwach Nie realizowane plany rozwoju energetyki wodnej polski Plany rozwoju energetyki wodnej nakreślone w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych dwudziestego wieku zostały śladowo zrealizowane, a więc są nadal aktualne. NajwaŜniejszym przedsięwzięciem w zakresie duŝej energetyki wodnej jest wdroŝenie do realizacji programu Dolna Wisła, który przewidywał budowę ośmiu stopni wodnych (Rys. ): Rys. 35. Kaskada Dolnej Wisły. (http://www.klubgaja.pl) Niezwykle waŝnym elementem przestrzennego zagospodarowania terenów wzdłuŝ Wisły jest budowa autostrady A-1, przebiegającej równolegle do Dolnej Wisły na prawie całej jej długości. KaŜdy z siedmiu nowobudowanych stopni wodnych stanowi potencjalne przejście przez Wisłę, co moŝe znacznie zwiększyć moŝliwość wykorzystania autostrady przy jednoczesnym obniŝeniu jej kosztów w związku z rezygnacją budowy mostów na Wiśle. KaŜdy most przez Wisłę to wydatek ok. 90mln zł. (Majewski 2001). Pompowe szczytowe EW. W planach z lat rozwoju energetyki w Polsce projektowano do realizacji w latach następujące elektrownie pompowo szczytowe: Młoty koło Bystrzycy Kłodzkiej projektowana moc 750MW Bbudowę rozpoczęto w 1980 r. i przerwano w 1990 r. Aktualnie analizowana jest zasadność dokończenia budowy tej elektrowni, która byłaby regulatorem systemu elektroenergetycznego dla Dolnego Śląska. RoŜnów II na zbiorniku istniejącej EW RoŜnów, moc 700 MW, Kadyny nad Zalewem Wiślanym, moc 1040 MW, Sobel na Dunajcu i Brzynie (jedyna elektrownia o wyrównaniu tygodniowym), moc 1000 MW, (przy racy dobowej 1400 MW), Niewistka na Sanie, moc 1000 MW, Pilchowice III na Bobrze, moc 612MW. Elektrownie pompowe są waŝnym elementem systemu bezpieczeństwa elektrowni atomowych. Nie przypadkowo wybrano lokalizację pierwszej budowanej elektrowni atomowej w pobliŝu EW śarnowiec, która mogła przejąć lub dostarczać moc w przypadku awarii sieci energetycznej.

26 58 Z wyŝej przytoczonych stwierdzeń w opracowaniu Polityka energetyczna Polski do 2030 roku wynika, Ŝe zaplanowane kilkadziesiąt lat temu budowy elektrowni wodnych nie będą w tym okresie realizowane. Rozwój energetyki wodnej w Polsce w najbliŝszej dekadzie moŝe być realizowany wg róŝnych programów. Program w miarę intensywnego rozwoju zakłada, Ŝe do roku 2020 łączna moc elektrowni wodnych w polskim systemie elektroenergetycznym moŝe wynosić 3390 MW z czego 2080 elektrownie pompowe. Łączna moc klasycznych elektrowni wodnych mogła by przekroczyć 930 MW a produkcja energii z dopływu naturalnego wyniosłaby około 3400 GWh (Towarzystwo E W 2008). Z opracowania Polityka energetyczna Polski do 2030 roku wynika, Ŝe rozwój energetyki wodnej został zaniechany. Natomiast rozwój MEW następuje niezaleŝnie od centralnego sterowania. W ostatnich dziesięciu latach powstało kilkadziesiąt MEW o mocach od kilku kilowatów do kilku megawatów. Dla rozwoju MEW jest konieczne stabilne prawo z ustawami wykonawczymi sprawnie realizowanymi przez administrację lokalną. LITERATURA BÖHME D. i inni, 2007; Renewable energy sources in figures national and international development, Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety Public Relations Division, Berlin. ГРАНОВСКИЙ C.A., МАЛЫШЕВ В. М. ОРГО В. М. СМОЛЯРОВ Л. Г.1974: Конструкции и расчет гидротурбин. Изд. Машиностроение. Ленинград. C HENKE A., KANIECKI M., STELLER J., REYMANN Z. 2001: Turbiny Banki Michella wczoraj i dziś. Materiały Konferencyjne. Odnawialne źródła energii u progu XXI wieku. Warszawa, s HÄNTZSCHEL W. BENIE H. ERHARDT R. Die Praxis des Maschinenbaues. Band II. Verlag C.A.Weller. Berlin 68. S IWAN, J. 2006: Studium badawczo-rozwojowe problemów turbin wodnych małej energetyki; Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, Monografie. Nr 71 Gdańsk. s 106. : KRZYśANOWSKI, W.A. Turbiny wodne, konstrukcja i zasady regulacji WNT. Warszawa : s KВЯТКОВСКИ B. C., 1950, Maлые гидротурбины, Maшгиз, Москва. KRIVCHENKO G.I Hydraulic machines. Mir Publishers, Moscov, LEWANDOWSKI S., 2005; Energetyka wodna w Polsce - stan aktualny i perspektywy rozwoju. Hydroforum [Konferencja]. - Gdańsk : Wydawnictwo Instytutu Maszyn Przepływowych PAN,. ŁASKI A., 1971; Elektrownie wodne, WNT, Warszawa. s MICHAŁOWSKI S., PLUTECKI J.1973: Energetyka wodna. WNT. Warszawa. Polityka energetyczna Polski do roku Projekt z dnia Wersja nr. 4. Ministerstwo Gospodarki. Warszawa, marzec Praca zbiorowa pod red. Wiśniewskiego G 2003; Odnawialne źródła energii jako element rozwoju lokalnego. Przewodnik dla Samorządów Terytorialnych. Europejskie Centrum Energii Odnawialnej. Warszawa Projekt badawczy, 1995; Odzysk energii traconej w róŝnych procesach technologicznych za pomocą hydraulicznych maszyn wirowych, KBN nr KBN. Projektem kierował prof. Maciej Zarzycki, Gliwice. Projekt badawczy, 1998; Analiza konstrukcyjna pomp wirowych produkcji krajowej w celu określenia moŝliwości ich zastosowania w pracy turbinowej, KBN nr 7 T07B Projektem kierował prof. Maciej Zarzycki, Gliwice. PUCHOWSKI B.K. Rola małych elektrowni wodnych w środowisku przyrodniczym, Gospodarczym I społecznym Polski. Materiały Konferencyjne. Odnawialne źródła energii u progu XXI wieku. Warszawa, s MAJEWSKI W. MoŜliwości wykorzystania energetycznego Dolnej Wisły. Materiały Konferencyjne. Odnawialne źródła energii u progu XXI wieku. Warszawa, 2001, s PUNYS P., 2005; Small hydropower situation in New Member States and Candidate countries, Konferencja Small Hydropower worksop. - Lausanne. RDUCH J., 2005: Badania laboratoryjne doświadczalnej turbiny wodnej o przepływie poprzecznym z regulacją przełyku za pomocą obrotowej przysłony, HYDROFORUM 2005, Międzynarodowa konferencja naukowotechniczna Hydrauliczne maszyny wirnikowe w energetyce wodnej i innych działach gospodarki, Kliczków, 7-9 grudnia 2005, CD. Wydawnictwo Instytutu Maszyn Przepływowych PAN, Gdańsk, 2006, str. 165 do 176.

Elektrownie wodne (J. Paska)

Elektrownie wodne (J. Paska) 1. Ogólna charakterystyka elektrowni wodnych Rys. 1. Cykl przemian energetycznych, realizowanych w elektrowni wodnej i uproszczony obraz strat energii. Moc i energia elektrowni wodnych Rys.. Przekrój koryta

Bardziej szczegółowo

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska *Woda biały węgiel Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska Wrocław, Hotel JPII, 18-02-2013 MEW? *Energia elektryczna dla *Centralnej sieci elektroen. *Sieci wydzielonej *Zasilania urządzeń zdalnych

Bardziej szczegółowo

Zielony Telefon Alarmowy OZE. http://zielonytelefon.eco.pl

Zielony Telefon Alarmowy OZE. http://zielonytelefon.eco.pl Zielony Telefon Alarmowy OZE Energia Wody : Projekt dofinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Energetyka wodna Energetyka wodna (hydroenergetyka) zajmuje się pozyskiwaniem

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Hydroenergetyka. liwości intensyfikacji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego w ramach gospodarki wodnej kraju.

Hydroenergetyka. liwości intensyfikacji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego w ramach gospodarki wodnej kraju. Hydroenergetyka Ocena możliwo liwości intensyfikacji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego w ramach gospodarki wodnej kraju mgr inż.. Mariusz Gajda Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Nasze

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Energia z wody i przykłady jej wykorzystania w Wielkopolsce

Energia z wody i przykłady jej wykorzystania w Wielkopolsce Energia z wody i przykłady jej wykorzystania w Wielkopolsce Ewa Malicka Małe Elektrownie Wodne Władysław Malicki www.mewmalicki.pl Towarzystwo Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych www.trmew.pl Forum Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Odnawialne źródła Renewable energy sources Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: kierunkowy Poziom studiów: studia I stopnia forma studiów: studia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Małe elektrownie wodne na rzece Myśli jako przykład hydroenergetycznego wykorzystania istniejących stopni wodnych

Małe elektrownie wodne na rzece Myśli jako przykład hydroenergetycznego wykorzystania istniejących stopni wodnych Małe elektrownie wodne na rzece Myśli jako przykład hydroenergetycznego wykorzystania istniejących stopni wodnych Ewa Malicka Towarzystwo Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych VII Konferencja Odnawialne źródła

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Rys historyczny. W 1954r było czynnych 6330 elektrowni W 1980r istniejących elektrowni wodnych i spiętrzeń pozostało 650 obiektów.

Rys historyczny. W 1954r było czynnych 6330 elektrowni W 1980r istniejących elektrowni wodnych i spiętrzeń pozostało 650 obiektów. Cencek Paweł Elektrownie wodne były podstawowym źródłem energii elektrycznej do 1939 roku było ok. 8000 obiektów o łącznej mocy 91.500 kw głównie: elektrownie, młyny, pompy wodne... Rys historyczny W 1954r

Bardziej szczegółowo

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Schemat systemu planowania Poziom kraju Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju opublikowana MP 27.04.2012 Program zadań rządowych Poziom województwa

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Autor: Katarzyna Stanisz ( Czysta Energia listopada 2007) Elektroenergetyka wiatrowa swój dynamiczny rozwój na świecie zawdzięcza polityce

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe Alternatywne źródła energii Elektrownie wiatrowe Elektrownia wiatrowa zespół urządzeń produkujących energię elektryczną wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. DuŜe elektrownie wodne w Polsce

Tabela 1. DuŜe elektrownie wodne w Polsce Mała energetyka wodna Wprowadzenie Malejące zasoby węgla, ropy i gazu; stały wzrost zanieczyszczenia środowiska człowieka produktami spalania; międzynarodowe zobowiązania ekologiczne; stały wzrost cen

Bardziej szczegółowo

MYLOF Zobacz film http://vimeo.com/31451910. Stopień Mylof z lotu. Hilbrycht

MYLOF Zobacz film http://vimeo.com/31451910. Stopień Mylof z lotu. Hilbrycht MYLOF Zobacz film http://vimeo.com/31451910 Stopień Mylof z lotu ptaka. Zdjęcie K. Hilbrycht Stopień wodny Mylof, połoŝony w km 133+640 (129+600 wg starego kilometraŝu) rzeki Brdy, składa się z następujących

Bardziej szczegółowo

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka Prognozy rozwoju energetyki wiatrowej Cele wyznacza przyjęta w 2001 r. przez Sejm RP "Strategia rozwoju energetyki odnawialnej". Określa ona cel ilościowy w postaci

Bardziej szczegółowo

Lokalne systemy energetyczne

Lokalne systemy energetyczne 2. Układy wykorzystujące OZE do produkcji energii elektrycznej: elektrownie wiatrowe, ogniwa fotowoltaiczne, elektrownie wodne (MEW), elektrownie i elektrociepłownie na biomasę. 2.1. Wiatrowe zespoły prądotwórcze

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3

Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3 Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3 Magdalena Mielczarska-Rogulska Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Bardziej szczegółowo

AC / DC. Kurs SEP Pojęcia podstawowe. PRĄD. Politechnika Wrocławska Wydział Elektroniki W-4, Katedra K-4. Wrocław 2014

AC / DC. Kurs SEP Pojęcia podstawowe. PRĄD. Politechnika Wrocławska Wydział Elektroniki W-4, Katedra K-4. Wrocław 2014 Kurs SEP Pojęcia podstawowe. Wrocław 2014 PRĄD AC / DC 1 Wytwarzanie Podstawoweźródła energii elektrycznej naświecie Energia elektryczna jest wytwarzana na drodze przemiany innych rodzajów energii (chemiczna,

Bardziej szczegółowo

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Promocja regionalnych inicjatyw bioenergetycznych PromoBio Możliwości wykorzystania biomasy w świetle

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

Krok 1 Dane ogólne Rys. 1 Dane ogólne

Krok 1 Dane ogólne Rys. 1 Dane ogólne Poniższy przykład ilustruje w jaki sposób można przeprowadzić analizę technicznoekonomiczną zastosowania w budynku jednorodzinnym systemu grzewczego opartego o konwencjonalne źródło ciepła - kocioł gazowy

Bardziej szczegółowo

ANALIZA EFEKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ ELEKTROCIEPŁOWNI OPALANYCH GAZEM ZIEMNYM PO WPROWADZENIU ŚWIADECTW POCHODZENIA Z WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI

ANALIZA EFEKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ ELEKTROCIEPŁOWNI OPALANYCH GAZEM ZIEMNYM PO WPROWADZENIU ŚWIADECTW POCHODZENIA Z WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI ANALIZA EFEKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ ELEKTROCIEPŁOWNI OPALANYCH GAZEM ZIEMNYM PO WPROWADZENIU ŚWIADECTW POCHODZENIA Z WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI Autor: Bolesław Zaporowski ( Rynek Energii nr 6/2007) Słowa

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

HYDROTECHNICZNE ROZWIĄZANIA MEW

HYDROTECHNICZNE ROZWIĄZANIA MEW Opracowano na podstawie: Małe elektrownie wodne - poradnik wyd. II Nabba Sp. z o.o. Warszawa 1992 redakcja Marian Hoffmann HYDROTECHNICZNE ROZWIĄZANIA MEW Hydrotechniczne rozwiązania MEW zaleŝą od usytuowania

Bardziej szczegółowo

Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE)

Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE) Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE) Opiekun

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIE WODNE. Wykonały: Patrycja Musioł Ewelina Kriener

ELEKTROWNIE WODNE. Wykonały: Patrycja Musioł Ewelina Kriener ELEKTROWNIE WODNE Wykonały: Patrycja Musioł Ewelina Kriener Elektrownia Wodna: zakład przemysłowy zamieniający energię potencjalną wody na elektryczną. Elektrownie wodne są najintensywniej wykorzystywanym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROZWOJU ENERGETYKI W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM DO ROKU 2025

PROGRAM ROZWOJU ENERGETYKI W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM DO ROKU 2025 PROGRAM ROZWOJU ENERGETYKI W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM DO ROKU 2025 z uwzględnieniem źródeł odnawialnych Poznań,, 22.05.2012 2012-05-31 1 Dokumenty Strategiczne Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego (obowiązuje

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie lub komplementarne wykorzystywanie energii elektrowni wiatrowych. Leszek Katkowski Bogdan Płaneta

Magazynowanie lub komplementarne wykorzystywanie energii elektrowni wiatrowych. Leszek Katkowski Bogdan Płaneta Magazynowanie lub komplementarne wykorzystywanie energii elektrowni wiatrowych Leszek Katkowski Bogdan Płaneta 1 Plan prezentacji Zmienność wiatru (i sposoby unikania jej wpływu na energetykę wiatrową)

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii. Piotr Biczel

Odnawialne źródła energii. Piotr Biczel Odnawialne źródła energii Piotr Biczel do zabrania gniazdko szlam od AKądzielawy plan wykładu Źródła odnawialne Elektrownie słoneczne Elektrownie wodne Elektrownie biogazowe Elektrownie wiatrowe Współspalanie

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 F u n d a c ja n a r z e c z E n e r g e ty k i Z r ó w n o w a żo n e j PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 Cele Dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promocji wykorzystania energii z OZE Osiągnięcie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA UWARUNKOWAŃ TECHNICZNO-EKONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGENERACYJNYCH MAŁEJ MOCY W POLSCE. Janusz SKOREK

ANALIZA UWARUNKOWAŃ TECHNICZNO-EKONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGENERACYJNYCH MAŁEJ MOCY W POLSCE. Janusz SKOREK Seminarium Naukowo-Techniczne WSPÓŁCZSN PROBLMY ROZWOJU TCHNOLOGII GAZU ANALIZA UWARUNKOWAŃ TCHNICZNO-KONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGNRACYJNYCH MAŁJ MOCY W POLSC Janusz SKORK Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

www.edusun.pl Energia wody

www.edusun.pl Energia wody Energia wody Na świecie istnieje około 1,4 mld km3 wody. Jest ona niezbędna do życia, które zresztą zaczęło się właśnie w niej. Człowiek potrzebuje jej na każdym kroku: w gospodarstwie domowym, w rolnictwie,

Bardziej szczegółowo

Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania inwestycji ekologicznych

Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania inwestycji ekologicznych Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania Bio Alians Doradztwo Inwestycyjne Sp. z o.o. Warszawa, 9 października 2013 r. Wsparcie publiczne dla : Wsparcie ze środków unijnych (POIiŚ i 16 RPO):

Bardziej szczegółowo

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Produkcja energii elektrycznej Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Znaczenie energii elektrycznej Umożliwia korzystanie z urządzeń gospodarstwa domowego Warunkuje rozwój rolnictwa, przemysłu i usług

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

Opis wyników projektu

Opis wyników projektu Opis wyników projektu Nowa generacja wysokosprawnych agregatów spalinowoelektrycznych Nr projektu: WND-POIG.01.03.01-24-015/09 Nr umowy: UDA-POIG.01.03.01-24-015/09-01 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ

Bardziej szczegółowo

Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o. powstała

Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o. powstała Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o. powstała 6 stycznia 2004 roku. Została utworzona na bazie Rejonu Elektrowni Wodnych byłego Zakładu Energetycznego Jelenia Góra S.A. (obecnie EnergiaPro Koncern

Bardziej szczegółowo

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ Dwie grupy technologii: układy kogeneracyjne do jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła wykorzystujące silniki tłokowe, turbiny gazowe,

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

J. Szantyr Wykład 2 - Podstawy teorii wirnikowych maszyn przepływowych

J. Szantyr Wykład 2 - Podstawy teorii wirnikowych maszyn przepływowych J. Szantyr Wykład 2 - Podstawy teorii wirnikowych maszyn przepływowych a) Wentylator lub pompa osiowa b) Wentylator lub pompa diagonalna c) Sprężarka lub pompa odśrodkowa d) Turbina wodna promieniowo-

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE Instytut Elektrotechniki Nieodnawialne nośniki energii Węgiel Uran Ropa Gaz Zalety Duża gęstość mocy Dostępność Niski koszt Dyspozycyjność Opanowana technologia Wady Skażenie

Bardziej szczegółowo

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski System (gr. σύστηµα systema rzecz złoŝona) - jakikolwiek obiekt fizyczny lub abstrakcyjny, w którym moŝna wyróŝnić jakieś wzajemnie powiązane dla obserwatora

Bardziej szczegółowo

Susza z 2015 r. ocena zjawiska i jego skutków. Jak przeciwdziałać skutkom suszy? Warszawa, 24 lutego 2016 r.

Susza z 2015 r. ocena zjawiska i jego skutków. Jak przeciwdziałać skutkom suszy? Warszawa, 24 lutego 2016 r. Susza z 2015 r. ocena zjawiska i jego skutków. Jak przeciwdziałać skutkom suszy? Warszawa, 24 lutego 2016 r. Małe elektrownie wodne jako element tworzenia małej retencji i zapobiegania skutkom suszy Ewa

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Woda bezcenny skarb. Czy elektrownie wodne to inwestycja. w lepszą przyszłość? Autorzy projektu:

Woda bezcenny skarb. Czy elektrownie wodne to inwestycja. w lepszą przyszłość? Autorzy projektu: Woda bezcenny skarb Czy elektrownie wodne to inwestycja w lepszą przyszłość? Autorzy projektu: - Dominik Król - Michał Wójcik - Piotr Salwa - Dominik Wąs - Piotr Włodarz Opiekun projektu: - mgr inż. Piotr

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIA STALOWA WOLA S.A. GRUPA TAURON A ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA SPOŁECZEŃSTWA POŁĄCZONA Z DZIAŁANIAMI W ELEKTROWNI. wczoraj dziś jutro

ELEKTROWNIA STALOWA WOLA S.A. GRUPA TAURON A ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA SPOŁECZEŃSTWA POŁĄCZONA Z DZIAŁANIAMI W ELEKTROWNI. wczoraj dziś jutro ELEKTROWNIA STALOWA WOLA S.A. GRUPA TAURON A ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA SPOŁECZEŃSTWA POŁĄCZONA Z DZIAŁANIAMI W ELEKTROWNI wczoraj dziś jutro Opracowanie Halina Wicik Grudzień 2008 luty 1937 r.- Decyzja o

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Kisielice 2009 Ogólna charakterystyka gminy. Gmina Kisielice jest najbardziej wysuniętą na

Bardziej szczegółowo

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych FUNDUSZ UNIA EUROPEJSKA SPÓJNOŚCI Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych Podtytuł prezentacji Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departament Ochrony Klimatu Styczeń 2013, Lublin Narodowy

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r.

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych Rola kogeneracji w osiąganiu

Bardziej szczegółowo

Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE

Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE Agnieszka Zagrodzka Dyrektor Departament Ochrony Klimatu Płock, 3 luty 2014 r. Narodowy Fundusz

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW LABORATORIU TECHNOLOGII NAPRAW ONTAś SILNIKA SPALINOWEGO, DIAGNOZOWANIE SILNIKA PO NAPRAWIE 2 1. Cel ćwiczenia: Dokonać montaŝu silnika spalinowego i zweryfikować jakość naprawy podczas diagnozowania silnika

Bardziej szczegółowo

PROGRAM REURIS PODSUMOWANIE

PROGRAM REURIS PODSUMOWANIE PROGRAM REURIS PODSUMOWANIE BYDGOSZCZ, LISTOPAD 2011 WPROWADZENIE : UWARUNKOWANIA HYDROTECHNICZNE REWITALIZACJI BWW ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM STAREGO KANAŁU BYDGOSKIEGO Ludgarda Iłowska CIEKI W OBSZARZE

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE

Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE dr inŝ. Krystian Kurowski Laboratorium Badawcze Kolektorów Słonecznych przy Instytucie Paliw i Energii Odnawialnej 1 zakłada zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl

Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl OCENA ENERGETYCZNA BUDYNKÓW Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl SYSTEM GRZEWCZY A JAKOŚĆ ENERGETYCZNA BUDNKU Zapotrzebowanie na ciepło dla tego samego budynku ogrzewanego

Bardziej szczegółowo

OBIEKTY ELEKTROWNI WODNEJ

OBIEKTY ELEKTROWNI WODNEJ ! OBIEKTY ELEKTROWNI WODNEJ RÓWNANIE BERNOULLIEGO Równanie Bernoulliego opisuje ruch płynu i ma trzy składowe: - składow prdkoci - (energia kinetyczna ruchu), - składow połoenia (wysokoci) - (energia potencjalna),

Bardziej szczegółowo

Elektrotechnika I stopień (I stopień / II stopień) Ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) stacjonarne (stacjonarne / niestacjonarne)

Elektrotechnika I stopień (I stopień / II stopień) Ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) stacjonarne (stacjonarne / niestacjonarne) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w programach na lata 2007-2013

Odnawialne źródła energii w programach na lata 2007-2013 Odnawialne źródła energii w programach na lata 2007-2013 Autor: Janusz Mikuła, podsekretarz stanu, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ( Czysta Energia - grudzień 2008) Presja Unii Europejskiej w zakresie

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia,

Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

POLEKO POZNAŃ 25.11.2010

POLEKO POZNAŃ 25.11.2010 POLEKO POZNAŃ 25.11.2010 Agenda TRMEW historia i cele działania Obecny stan energetyki wodnej w Polsce Perspektywy rozwoju energetyki wodnej w Polsce Efekty wykorzystania potencjału wodnego Hidroenergia

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 1. Stan istniejący. Obecnie na terenie Oczyszczalni ścieków w Żywcu pracują dwa agregaty prądotwórcze tj. agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 o mocy znamionowej 114 kw energii elektrycznej i 186 kw energii

Bardziej szczegółowo

Doradztwo Strategiczne EKOMAT Sp. z o.o. 00-113 Warszawa ul. Emilii Plater 53 Warsaw Financial Centre XI p.

Doradztwo Strategiczne EKOMAT Sp. z o.o. 00-113 Warszawa ul. Emilii Plater 53 Warsaw Financial Centre XI p. Doradztwo Strategiczne EKOMAT Sp. z o.o. 00-113 Warszawa ul. Emilii Plater 53 Warsaw Financial Centre XI p. Kompetencje i osiągnięcia posiada duże doświadczenie w realizacji projektów rozwojowych, szczególnie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja programowo-przestrzenna budowy małej elektrowni wodnej studium możliwości wykonania inwestycji ograniczające ryzyko inwestora.

Koncepcja programowo-przestrzenna budowy małej elektrowni wodnej studium możliwości wykonania inwestycji ograniczające ryzyko inwestora. Koncepcja programowo-przestrzenna budowy małej elektrowni wodnej studium możliwości wykonania inwestycji ograniczające ryzyko inwestora. Akty prawne Koncepcja wykonywana jest na podstawie: Ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej Patrząc na szybko rozwijającą się gospodarkę, ciągle rosnące zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy Laboratorium z Konwersji Energii Silnik Wiatrowy 1.0.WSTĘP Silnik wiatrowy to silnik wirnikowy zamieniający energię kinetyczną wiatru na pracę mechaniczną łopat wirnika, dzięki której wytwarzana jest energia

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza Praca kontrolna semestr IV Przyroda.... imię i nazwisko słuchacza semestr 1. Ilustracja przedstawia oświetlenie Ziemi w pierwszym dniu jednej z astronomicznych pór roku. Uzupełnij zdania brakującymi informacjami,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii naturalnej.

Wykorzystanie energii naturalnej. Wykorzystanie energii naturalnej. 2 Wprowadzenie 3 Tradycyjne zasoby naturalne są na wyczerpaniu, a ceny energii rosną. Skutkiem tej sytuacji jest wzrost zainteresowania produkcją energii bez emisji CO2

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do formularza G-10.m

Objaśnienia do formularza G-10.m Objaśnienia do formularza G-10.m Objaśnienia dotyczą wzoru formularza za poszczególne miesiące 2016 r. Do sporządzania sprawozdania są zobowiązane: - poszczególne elektrownie cieplne i elektrociepłownie,

Bardziej szczegółowo

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 177181 PL 177181 B1 F03D 3/02

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 177181 PL 177181 B1 F03D 3/02 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 177181 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia 298286 (22) Data zgłoszenia 26.03.1993 (51) IntCl6: F03D 3/02 (54)

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Przykłady obliczeniowe Biogaz Inwest

Przykłady obliczeniowe Biogaz Inwest Przykłady obliczeniowe Biogaz Inwest Dla zilustrowania działania programu Biogaz Inwest wybrano dwa przykłady róŝniące się pod względem zastosowanych substratów oraz mocy zainstalowanej: biogazownia oparta

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ VIII-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia nr 8. EW 1 8 EW WYZNACZENIE ZAKRESU PRACY I

Bardziej szczegółowo

POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH

POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH ZYGMUNT MACIEJEWSKI Prof. Politechniki Radomskiej POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH Warszawa 31 marca 2010 r. KRAJOWA SIEĆ PRZESYŁOWA DŁUGOŚCI LINII NAPOWIETRZNYCH: 750 kv 114 km; 400 kv

Bardziej szczegółowo