Analiza jakości wybranych soków warzywnych w aspekcie wymagań Polskiej Normy oraz wytycznych kodeksu praktyki AIJN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza jakości wybranych soków warzywnych w aspekcie wymagań Polskiej Normy oraz wytycznych kodeksu praktyki AIJN"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 834 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2009 Katedra Towaroznawstwa Żywności Analiza jakości wybranych soków warzywnych w aspekcie wymagań Polskiej Normy oraz wytycznych kodeksu praktyki AIJN 1. Wprowadzenie W polskim prawodawstwie na chwilę obecną nie ma jednolitego dokumentu określającego jednoznacznie i szczegółowo jakość soków i nektarów warzywnych, jak ma to miejsce w przypadku soków i nektarów owocowych, których jakość handlową reguluje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakości handlowej soków i nektarów owocowych (wraz ze zmianami z 16 grudnia 2004 r.) [15]. Wymagania dotyczące jakości soków i nektarów warzywnych zawarte są w normie PN-A-75958:2002 Produkty warzywne i owocowo-warzywne. Soki. Przedstawiono w niej wymagania surowcowe oraz jakościowe (fizyczne, chemiczne i mikrobiologiczne) dotyczące soków warzywnych i owocowo-warzywnych, 14 definicji różnych rodzajów soków, podano metody badań wyrobów gotowych oraz określono warunki ich pakowania, znakowania, przechowywania i transportu [14]. Wymagania normy są jednak na tyle mało szczegółowe, że na rynek polski trafia cały asortyment produktów określany wspólną nazwą soków warzywnych (danego typu i rodzaju), charakteryzujący się jednak bardzo zróżnicowaną jakością głównie pod względem cech fizykochemicznych, co w pewnym stopniu ma przełożenie również na cechy sensoryczne. Problemem tym postanowiła zająć się Krajowa Unia Producentów Soków (KUPS wcześniej KUPSiN), wprowadzając w życie projekt DSK, czyli dobrowolnego systemu kontroli jakości. Firmy przystępujące do projektu zobowiązują się do

2 190 zapewnienia odpowiedniego poziomu jakości swych produktów określonego przez kodeks praktyki AIJN. Kodeks ten stworzony pierwotnie w celu sprecyzowania wymagań dotyczących jakości soków owocowych, z czasem (w wyniku wzrostu udziału w sektorze sprzedaży soków warzywnych) zawarł w swej treści również dane na temat soków pomidorowych oraz marchwiowych [4, 7, 10, 11, 12, 13]. Dokument ten w wersji polskiej przedstawia, mówiąc najogólniej, charakterystykę produktów wytworzonych na rynku krajowym, uwzględniając specyfikę surowców otrzymanych w naszym klimacie, jak również fakt, że naturalne artykuły żywnościowe, stanowiące zaplecze surowcowe dla branży sokowniczej, nie są jednolite [5]. Doświadczenie pokazało jednak, że mimo wspomnianych wyżej czynników znaczna liczba parametrów i wartości podlega prawom statystycznym. Dlatego też rozpatrywanie tych parametrów jest uzasadnione w ocenie produktów takich jak soki, ich jakości, autentyczności i tożsamości, nawet jeśli czasami należy brać pod uwagę znaczny zakres zmienności [5]. Kodeks praktyki AIJN zawiera wartości odniesienia, które przedstawiają zbiór wartości minimalnych i maksymalnych i (lub) zakresów. Były one zbierane podczas długich lat doświadczeń i pochodzą ze źródeł o sprawdzonej autentyczności, pobieranych niezależnie przez ekspertów in situ i analizowanych przez zatwierdzone laboratoria stosujące wiarygodne metody analityczne [5]. Celem niniejszej pracy było określenie zakresu, w jakim jakość soków pomidorowych i marchwiowych odpowiada wymaganiom zarówno przywoływanej normy, jak i wytycznym kodeksu praktyki AIJN. 2. Materiał badawczy Badaniom poddano dwa rodzaje soków warzywnych: pomidorowe i marchwiowe, których opakowania stanowiły butelki szklane i PET oraz opakowania z laminatu wielowarstwowego o pojemności od 310 ml do 1 l. W sumie w okresie od października 2002 r. do września 2006 r. analizie poddano 92 próbki soków. Poniżej wymieniono analizowane soki pomidorowe i marchwiowe oraz zaprezentowano ich skład: 1) Hortex (woda, przecier pomidorowy, sól), 2) Hellena (sok pomidorowy z zagęszczonego soku pomidorowego, sól), 3) Fortuna (woda, przecier pomidorowy, sól), 4) Carrefour (woda, przecier pomidorowy, sól), 5) Dawtona (koncentrat pomidorowy, woda, cukier, sól), 6) Dr Witt (sok z pomidorów, sól), 7) Paquito (sok pomidorowy z koncentratu soku pomidorowego, regulator kwasowości sok cytrynowy z zagęszczonego soku cytrynowego, sól, ocet winny, przyprawy),

3 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 191 8) Siódme Niebo (woda, zagęszczony naturalny przecier pomidorowy, cukier, sól), 9) Smakuś (sok pomidorowy 100%, sól), 10) Sun Gold (woda, przecier pomidorowy, sól), 11) TiP (koncentrat pomidorowy, woda oligoceńska, cukier, sól), 12) Tymbark (przetarte pomidory, sól), 13) Euro Shops (woda, przecier pomidorowy, sól), 14) Pudliszki (karton; woda, przecier pomidorowy, sól), 15) Wosana (woda, zagęszczony sok pomidorowy, sól), 16) Arkadia (woda, przecier pomidorowy, sól), 17) Grecja (woda, przecier pomidorowy, sól), 18) Łabuś (woda źródlana, koncentrat pomidorowy, sól, witamina C substancja wzbogacająca), 19) Pudliszki (300 g; pomidory świeże 99,4%, sól), 20) Pińczów (sok ze świeżych pomidorów, sól), 21) Rzepka (sok pomidorowy, sól), 22) TiP (karton; woda, naturalny zagęszczony przecier pomidorowy, sól), 23) Garden (sok ze świeżych pomidorów, sól, witamina C substancja wzbogacająca), 24) Clippo (sok pomidorowy z zagęszczonego soku pomidorowego, sól, witamina C, witamina E), 25) Arcadia (woda, kremogen, sok marchwiowy 19,4%, cukier, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy), 26) Buźka Hellena (wyciśnięty sok z marchwi), 27) Carrefour (woda, przetarta marchew 33%, cukier, naturalny aromat, kwas l-askorbinowy), 28) Carrefour Dobra Jakość (woda, kremogen z marchwi 35%, cukier, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy, aromat), 29) Eko-Vit (naturalny sok z marchwi), 30) Fortuna Karotka (woda, przecier i sok 55% z marchwi, cukier, kwas cytrynowy, kwas l-askorbinowy, witamina E), 31) Hortex Vitaminka (woda, przecier marchwiowy 45%, cukier, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy, witamina E), 32) Kubuś (woda, przecier marchwiwy 35%, syrop glukozowo-fruktozowy, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy), 33) Michaś (woda, przecier z marchwi, cukier 94g/l, kwas cytrynowy), 34) Paquito (woda, przecier marchwiowy, cukier, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy), 35) Pawełek (woda, kremogen marchwiowy, cukier, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy),

4 192 36) Smakuś (woda, kremogen, cukier, kwas l-askorbinowy, kwas cytrynowy, witamina E). Soki zakupiono w sklepach w Krakowie. Moment zakupu wybierano w taki sposób, by soki były poddawane analizie po upływie podobnego czasu od daty produkcji (ze względu na przemiany zachodzące w trakcie magazynowania). Materiał badawczy powiększano w miarę poszerzania się asortymentu w określonych latach. Analizę soków poszerzono również o zbadanie cech, które nie zostały uwzględnione w przywołanych dokumentach, natomiast zdaniem autora są istotnym wskaźnikiem jakości zdrowotnej lub stanowią o wartości odżywczej badanych próbek. 3. Prezentacja wyników i ich omówienie Wyniki analizy parametrów fizycznych i chemicznych soków pomidorowych w zestawieniu z wymaganiami normy PN-A-75958:2002 [14] i wytycznymi kodeksu praktyki AIJN [5] odnoszącymi się do oceny soków owocowych i warzywnych przedstawiono w tabeli 1. Tabela 1. Wyniki analizy parametrów fizykochemicznych soków pomidorowych Cechy Zawartość ekstraktu ogólnego, % [m/m] Zawartość substancji rozpuszczalnych w Brix Zawartość cukrów bezpośrednio redukujących, % [m/m], (g/l) Zawartość cukrów redukujących ogółem, % [m/m] Zawartość sacharozy, % [m/m], (g/l) Zawartość ekstraktu bezcukrowego, % [m/m], (g/l) Kwasowość miareczkowa w przeliczeniu na kwas cytrynowy bezwodny, % [m/m], (g/l) Zakres przyjmowanych wartości Wymagania PN-A-75958:2002 Wytyczne kodeksu praktyki 5,47 9,06 4,2 4,8 8,0 2,22 5,80 (22,61 59,97) (22 34) 2,27 5,83 0,002 1,085 (0, ) 1,759 5,106 (17,6 52,8) 0,270 0,472 (2,80 5,40) ( 1,0) (15 28) 0,19 (1,98 4,8) ph 3,97 4,42 4,4 4,5 Zawartość kwasów lotnych w przeliczeniu na kwas octowy, g/l 0,05 0,17 0,4

5 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 193 cd. tabeli 1 Cechy Zakres przyjmowanych wartości Wymagania PN-A-75958:2002 Wytyczne kodeksu praktyki Zawartość alkoholu etylowego, g/l 0 2,1 3,0 Zawartość soli spożywczej, % [m/m] 0,049 0,098 1,5 Zawartość popiołu ogólnego, % [m/m], (g/l) Zawartość zanieczyszczeń mineralnych, % [m/m] 0,8 1,3 (8,25 12,93) (3,5 6,5) 0,001 0,018 0,04 Zawartość białka, % [m/m] 0,78 1,11 Zawartość witaminy C, mg/100g 5,05 19,05 Zawartość sumy karotenoidów, mg/100g (mg/l) Zawartość azotanów (III), wyrażona jako NO 2, mg/l Zawartość azotanów (V), wyrażona jako NO 3, mg/l 4,05 11,22 (41,86 115,26) 0,02 0,16 a 0,1 0,9 a 20 a Dopuszczalne dzienne dawki rekomendowane przez FAO/WHO wynoszą odpowiednio dla azotynów 0 0,07 mg/kg masy ciała (wyrażone jako NO 2) i dla azotanów 0 3,7 mg/kg masy ciała (wyrażone jako NO 3) [2]. Źródło: opracowanie na podstawie wyników badań własnych oraz [2, 5, 14]. Omówienie wyników badań fizykochemicznych jest utrudnione ze względu na brak w dostępnej literaturze przedmiotu informacji na temat oznaczania niektórych z omawianych parametrów. W pozostałych przypadkach odniesiono się do wyników opublikowanych w dostępnych źródłach. Analiza uzyskanych wyników wskazuje, że: w przypadku oznaczenia zawartości ekstraktu ogólnego najwyższą jego zawartość stwierdzono w soku marki Dawtona 9,06% [m/m], a najniższą w soku Rzepka 5,47% [m/m]. Wszystkie analizowane próbki zgodne są w tym zakresie z wytycznymi kodeksu praktyki; oznaczenie procentowej zawartości substancji rozpuszczalnych ( Brix) wykazało analogicznie najwyższą jego zawartość w soku marki Dawtona 8,0 Brix, a najniższą w soku Rzepka 4,8 Brix. Podobne wyniki uzyskano w badaniu międzylaboratoryjnym przeprowadzonym przez Zakład Chemii Żywności Instytutu Federalnego Urzędu Zdrowia im. Maxa von Pettenkofera w Niemczech (średnia wartość uzyskana na podstawie analizy 72 próbek soków wyniosła 5,5 Brix). Natomiast nieco niższe wyniki (4,55 Brix), zbliżone do wartości oznaczonych dla soku Rzepka, podają M. Oke, R. Grittle-Pinchero i G. Paliyath dla soku uzyskanego bezpośrednio z pomidorów w badaniach prowadzonych na University of Guelph w Kanadzie [6];

6 194 najwyższą zawartość cukrów bezpośrednio redukujących oznaczono w soku marki Pińczów 5,80% [m/m] (59,97 g/l), a najniższą w soku Rzepka 2,22% [m/m] (22,61 g/l), w tym przypadku 10,4% analizowanych próbek nie spełnia jednak zaleceń kodeksu praktyki. Znacznie niższą zawartość cukrów bezpośrednio redukujących podają na podstawie przeprowadzonych we Francji badań C. Salles, S. Nicklaus i C. Septier [16]. Różnice te mogą być spowodowane pozyskiwaniem soku z różnych odmian pomidora, jak również warunkami uprawy; najwyższą zawartość cukrów redukujących ogółem stwierdzono również w soku marki Pińczów 5,83% [m/m], a najniższą w soku Rzepka 2,27% [m/m]. Wyniki zbliżone do uzyskanych dla soku Rzepka podano w tabelach wartości odżywczej wydanych przez Instytut Żywności i Żywienia (2,6% [m/m]) [20]. Tak znaczna rozpiętość wyników uzyskanych przez autora może być spowodowana silnym zróżnicowaniem materiału badawczego (od soków pochodzenia ekorolniczego po marki własne sieci handlowych); oznaczenie zawartości sacharozy wykazało największą jej ilość w soku Dawtona 1,025% [m/m] (11,27 g/l), a najmniejszą w soku Fortuna 0,002% [m/m] (0,03 g/l), w przypadku 56,2% badanych próbek wykazano niezgodność z zaleceniami kodeksu. Wyniki opublikowane przez Instytut Żywności i Żywienia również mieszczą się w mniejszym przedziale i oscylują wokół wartości 0,2% [m/m] [20], co jest najprawdopodobniej wynikiem (podobnie jak poprzednio) mniejszej różnorodności materiału badawczego; oznaczenie zawartości ekstraktu bezcukrowego wykazało najmniejszą jego ilość w soku firmy Pudliszki (butelka szklana) 1,76% [m/m], a największą w soku Dawtona 5,10% [m/m]; w tym przypadku aż 81,2% próbek nie spełniała zaleceń kodeksu; oznaczając kwasowość miareczkową, najwyższy wynik uzyskano dla próbki soku marki Pińczów 0,47% [m/m] (5,40 g/l), a najniższy dla soku marki Rzepka 0,27% [m/m] (2,80 g/l). Wszystkie uzyskane wartości spełniają wymagania normy, nie wszystkie są jednak zgodne z wytycznymi kodeksu praktyki (12,5% badanych próbek przyjmuje wartości niemieszczące się w zalecanym przedziale). Kwasowość soku otrzymanego bezpośrednio z pomidorów oznaczali wcześniej M. Oke, R. Grittle-Pinchero i G. Paliyath, którzy uzyskali zbliżone wyniki, chociaż ze względu na jednorodność materiału ich rozpiętość jest znacznie mniejsza i oscylują wokół 0,36% [m/m] [6]; najwyższą wartością ph (4,4) charakteryzował się sok marki Smakuś, natomiast najniższą wartością ph (3,9) charakteryzował się sok marki Dawtona. Wszystkie analizowane próbki są zgodne z wytycznymi kodeksu praktyki. Nadmienić należy, że wartość 4,4 jest wartością graniczną, dopuszczoną przez normę, chociaż wartość taką uzyskiwano również w innych badaniach [6];

7 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 195 oznaczenie zawartości kwasów lotnych wykazało najmniejszą ich ilość w sokach marki: Carrefour, Garden, Hortex, Smakuś i Sun Gold (po 0,05 g/l), zaś największą w próbkach soku Arcadia (0,17 g/l). Mimo to wszystkie próbki są zgodne z wymaganiami kodeksu, natomiast norma nie reguluje tej kwestii; oznaczając zawartość alkoholu etylowego, wykryto jego obecność w próbkach marki: Carrefour (2,1 g/l), Dawtona (1,6 g/l), Dr Witt (0,5 g/l), Fortuna (2,1 g/l), Hellena (0,5 g/l). Zawartość alkoholu we wszystkich analizowanych próbkach nie wykracza poza zalecenia kodeksu, natomiast norma nie reguluje tej kwestii; pod względem zawartości soli spożywczej wszystkie soki spełniały wymagania normy, przy czym najwyższą jej zawartość oznaczono w soku marki Rzepka 0,1% [m/m], a najniższą w soku marki Carrefour 0,05% [m/m]; oznaczenie zawartości popiołu całkowitego wykazało największą jego ilość w próbkach soku Pudliszki (opakowanie z laminatu) 0,8% [m/m] (12,93 g/l), a najmniejszą w próbce soku marki Carrefour 1,3% [m/m] (8,25 g/l). Żaden z badanych soków nie spełnia wytycznych kodeksu (3,5 6,5 g/l). Polska Norma nie reguluje tej kwestii. Równie wysoką zawartość popiołu (1,0% [m/m]) wykazano w badaniach Instytutu Żywności i Żywienia [20], natomiast znacznie niższą zawartość popiołu całkowitego w soku otrzymanym ze świeżych pomidorów uzyskali M. Oke, R. Grittle-Pinchero i G. Paliyath (0,63% [m/m]) [6]. Rozbieżność ta wynika prawdopodobnie z warunków upraw i (lub) wykorzystanej odmiany pomidorów; oznaczenie zawartości zanieczyszczeń mineralnych wykazało znacznie niższe ilości od granicznych (0,04% [m/m]), gdyż najwyższa zmierzona wartość w przypadku soku marki Siódme Niebo wyniosła niespełna 0,02% [m/m], zaś najniższa w przypadku soku Wosana 0,001% [m/m]; oznaczenie zawartości białka nie jest regulowane przez Polską Normę ani przez kodeks praktyki, stanowiło natomiast już wcześniej przedmiot badań innych autorów [20], którzy określili jego zawartość w soku pomidorowym na poziomie 0,8% [m/m]. Jest to wartość zbliżona do dolnej granicy przedziału wyników uzyskanych w niniejszych badaniach, których zakres wynosił od 0,78% [m/m] dla soku marki Dr Witt do 1,11% [m/m] dla soku marki Siódme Niebo. Niewielka, chociaż zauważalna rozpiętość wyników spowodowana jest różnorodnością materiału badawczego; oznaczenie zawartości witaminy C również nie jest regulowane przez przywoływane dokumenty, chociż było przedmiotem wcześniejszych badań, co znalazło swoje odzwierciedlenie w publikacji Instytutu Żywności i Żywienia [20], który określa zawartość tej witaminy w soku pomidorowym na poziomie 14,8 mg/100g. W badaniach innych autorów zawartość witaminy C w sokach pomidorowych waha się od 3,9 mg/100g do 18,3 mg/100g [3, 6, 17]. W badaniach prowadzonych przez autora wyniki zamknęły się w przedziale od 5,05 mg/100g

8 196 do 19,05 mg/100g. Taka różnorodność wyników może być efektem wielu czynników, m.in. wysokiej wrażliwości tej witaminy na utlenianie; oznaczenie zawartości sumy karotenoidów wykazało różną ich zawartość w badanych sokach: od 4,05 mg/100g w soku marki Pińczów do 11,22 mg/100g w soku marki Wosana. Cecha ta nie jest przedmiotem regulacji, nie znaleziono również informacji na ten temat w dostępnej literaturze przedmiotu; oznaczenie zawartości azotanów (III) wykazało najmniejszą ich ilość w próbce soku Fortuna 0,022 mg/l (NO 2 ), a największą w próbce marki Grecja 0,163 mg/l (NO 2 ). Zgodnie z wytycznymi FAO/WHO [2] są to wartości bezpieczne dla dorosłego konsumenta. Pozostałe dokumenty nie regulują tej kwestii. Problematyką zawartości azotanów (III) w sokach pomidorowych zajmowali się wcześniej M. Śmiechowska, J. Newerli-Guz i P. Przybyłowski, którzy również stwierdzili ich niski poziom w badanych przez siebie sokach, uzyskanych zarówno z surowców ekologicznych, jak i konwencjonalnych [19]; oznaczenie zawartości azotanów (V) wykazało najmniejsze ich ilości w próbce soku TiP (butelka szklana) 0,1 mg/l (NO 3), a największe w próbce marki Clippo 0,9 mg/l (NO 3). Zgodnie z wytycznymi FAO/WHO [2] są to również wartości bezpieczne dla dorosłego konsumenta, jednocześnie są zgodne z wytycznymi kodeksu w tym zakresie. Problematyką tą zajmowali się również M. Śmiechowska, J. Newerli-Guz i P. Przybyłowski, uzyskali oni wyniki analogiczne do omawianych powyżej [19]; wyników oznaczenia obecności SO 2 jako środka konserwującego nie zamieszczono w tabeli, ponieważ wykonano jedynie próby jakościowe i nie można podać zakresu wartości. Obecność tej substancji jest jednak niedozwolona w świetle obu dokumentów, a pomimo to stwierdzono jej obecność w sokach następujących marek: Fortuna, Garden, Łabuś, TiP (laminat tekturowy), Paquito, Pińczów, Smakuś i Tymbark; oznaczenie obecności sztucznych barwników nie dało wyników pozytywnych w przypadku żadnej z badanych próbek; w trakcie oznaczenia szczelności opakowań nie stwierdzono żadnych niezgodności. Wyniki analizy parametrów fizycznych i chemicznych soków marchwiowych w zestawieniu z wymaganiami normy PN-A-75958:2002 [14] oraz projektem wytycznych kodeksu praktyki AIJN [5] odnoszących się do oceny soków owocowych i warzywnych przedstawiono w tabeli 2. Omówienie wyników badań fizykochemicznych również nastręcza trudności ze względu na brak w dostępnej literaturze przedmiotu informacji na temat oznaczania niektórych z omawianych parametrów. W pozostałych przypadkach odniesiono się do wyników opublikowanych w dostępnych źródłach.

9 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 197 Tabela 2. Wyniki analizy parametrów fizykochemicznych soków marchwiowych Cechy Zawartość ekstraktu ogólnego, % [m/m] Zawartość substancji rozpuszczalnych w Brix Zawartość cukrów bezpośrednio redukujących, % [m/m] Zawartość cukrów redukujących ogółem, % [m/m] Zawartość sacharozy, % [m/m], (g/l) Zawartość ekstraktu bezcukrowego, % [m/m], (g/l) Kwasowość miareczkowa w przeliczeniu na kwas cytrynowy bezwodny, % [m/m], (g/l) Zakres przyjmowanych wartości Wymagania PN-A-75958:2002 Wytyczne kodeksu praktyki 7,70 13,81 7,0 13,5 7,0 b 1,67 10,95 (17,19 115,07) (6 33) 4,14 10,99 0,34 7,04 (3,55 77,27) 1,52 4,08 (15,98 41,01) 0,14 0,37 (1,50 3,69) (20 50) ,19 (1,3 2,0) ph 3,59 6,46 4,4 Zawartość kwasów lotnych w przeliczeniu na kwas octowy, g/l 0,07 0,17 0,4 Zawartość alkoholu etylowego, g/l ,0 Zawartość soli spożywczej, % [m/m] 0,012 0,025 1,5 Zawartość popiołu ogólnego, % [m/m], (g/l) zawartość zanieczyszczeń mineralnych, % [m/m] 0,13 0,96 (1,41 9,95) (3,5 10,0) 0,001 0,016 0,04 Zawartość białka, % [m/m] 0,305 1,156 Zawartość witaminy C, mg/100g 3,85 59,22 Zawartość sumy karotenoidów, % [m/m] (mg/l) Zawartość azotanów (III), wyrażona jako NO 2, mg/l Zawartość azotanów (V), wyrażona jako NO 3, mg/l 3,66 6,75 (38,64 70,21) ,02 0,12 a 0,45 2,54 a 400 a Dopuszczalne dzienne dawki rekomendowane przez FAO/WHO wynoszą odpowiednio dla azotynów 0 0,07 mg/kg masy ciała (wyrażone jako NO 2) i dla azotanów 0 3,7 mg/kg masy ciała (wyrażone jako NO 3) [2]. b Wymagania dla przecieru lub soku z soku zagęszczonego wynoszą 8,0. Źródło: opracowanie na podstawie wyników badań własnych i [2, 5, 14].

10 198 Analiza uzyskanych wyników wskazuje, że: w przypadku oznaczenia zawartości ekstraktu ogólnego najwyższą jego zawartość stwierdzono w soku marki Kubuś 13,81% [m/m], a najniższą w soku Carrefour 7,70% [m/m]. Żaden z przywołanych dokumentów nie reguluje jednak tej kwestii. W dostępnej literaturze przedmiotu autorzy skupiają się bardziej na badaniu popularnych soków marchwiowo-owocowych. Ze względu na to, że w sokach takich dominującym składnikiem jest przecier marchwiowy, nie są zaskoczeniem zbliżone wyniki (11 13% [m/m]). Mniejszy rozrzut tłumaczyć można mniejszą liczebnością (9 próbek) i zarazem mniejszą różnorodnością (3 różne) próbek [9]; oznaczenie procentowej zawartości substancji rozpuszczalnych ( Brix) wykazało analogicznie najwyższą jego zawartość w soku marki Kubuś 13,5 Brix, a najniższą w soku marki Carrefour 7,0 Brix. Jednocześnie wszystkie analizowane próbki spełniają wymagania kodeksu praktyki. Podobne wyniki uzyskali: A. Rivas i inni [1], którzy oznaczyli zawartość substancji rozpuszczalnych na poziomie 9,5 Brix. Rozpiętość wyników uzyskanych przez autora ma swoje źródło w różnorodności materiału badawczego; najwyższą zawartość cukrów bezpośrednio redukujących oznaczono w soku marki Kubuś 10,95% [m/m] (115,07 g/l), a najniższą w soku Hortex Vitaminka 1,67% [m/m] (17,19 g/l), w tym przypadku jednak 59,1% analizowanych próbek nie spełnia zaleceń kodeksu praktyki. Inni autorzy analizowali zawartość cukrów bezpośrednio redukujących w sokach marchwiowo-owocowych [9], natomiast doniesienia na temat ich zawartości w sokach marchwiowych jednowarzywnych nie są obecnie dostępne w literaturze; najwyższą zawartość cukrów redukujących ogółem stwierdzono w soku marki Arcadia 10,99% [m/m], a najniższą w soku Carrefour 4,14% [m/m]. Przywołane dokumenty nie regulują tej kwestii. Podobne wyniki (w przedziale od 5,3% [m/m] do 8,9% [m/m]) uzyskali G. Pierzynowska-Korniak, R. Zadernowski i K. Markiewicz, badając zmiany zawartości wybranych składników soków marchwiowych w zależności od zastosowanych preparatów enzymatycznych [8]. Tabele wartości odżywczej podają natomiast zawartość cukrów redukujących w soku marchwiowym na poziomie 11,3% [m/m] [20]. Jest to wartość dla próbki wzorcowej przygotowanej w Instytucie Żywności i Żywienia, autor podaje wyniki uzyskane w trakcie analizy produktów rynkowych; oznaczenie zawartości sacharozy wykazało największą jej ilość w soku Arcadia 7,04% [m/m] (77,27 g/l), a najmniejszą w soku Kubuś 0,34% [m/m] (3,55 g/l); w tym przypadku 68,2% badanych próbek wykazało niezgodność z zaleceniami kodeksu. Nieco wyższa zawartość sacharozy (9,0% [m/m]) podana została w publikacji Instytutu Żywności i Żywienia [20]. Tak duża rozpiętość wyników uzyskanych przez autora, jednocześnie odbiegająca od wyników uzyska-

11 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 199 nych w badaniach Instytutu, wynika prawdopodobnie z różnorodności materiału badawczego; oznaczenie zawartości ekstraktu bezcukrowego wykazało najmniejszą jego ilość w soku marki Kubuś 1,52% [m/m] (15,98 g/l), a największą w soku Buźka 4,08% [m/m] (41,01 g/l); w tym przypadku jedynie 9,1% próbek nie spełniała zaleceń kodeksu; oznaczając kwasowość miareczkową, najwyższy wynik uzyskano dla próbki soku marki Michaś 0,37% [m/m] (3,69 g/l), a najniższy dla soku marki Eko-Vit 0,14% [m/m] (1,50 g/l). W tym przypadku 9,1% próbek nie spełnia wymagań normy i aż 90,9% próbek przyjmuje wartości spoza przedziału zalecanego przez kodeks praktyki. Badaniem kwasowości miareczkowej soków marchwiowych zajmowali się wcześniej G. Pierzynowska-Korniak, R. Zadernowski i K. Markiewicz [8], uzyskując wyniki zbliżone do przedstawionych powyżej, lecz o mniejszym zróżnicowaniu (0,27 0,40% [m/m]) oraz A. Rivas i inni, uzyskując znacznie wyższy wynik 0,57% [1], co może być wynikiem odmiennych warunków upraw lub zastosowania innych odmian marchwi do produkcji soku; najwyższą wartość ph (6,46) uzyskano dla soku marki Eko-Vit, natomiast najniższą wartość (3,59) dla soku marki Paquito. 13,6% wszystkich analizowanych próbek nie spełnia wymagań normy. Wytyczne kodeksu praktyki nie regulują tej kwestii. Nieco wyższą wartość ph od oznaczonej dla soku marki Paquito (3,83) uzyskali w swoich badaniach A. Rivas i inni [1]; oznaczenie zawartości kwasów lotnych wykazało najmniejszą ich ilość w sokach marki: Buźka, Pawełek, Vitaminka (po 0,07 g/l), zaś największą w próbkach soku Carrefour (0,17 g/l). Mimo to wszystkie próbki są zgodne z wymaganiami kodeksu, natomiast norma nie reguluje tej kwestii; oznaczając zawartość alkoholu etylowego, wykryto jego obecność jedynie w próbkach marki Vitaminka (0,5 g/l), wartość ta jednak nie przekracza wskazanych przez kodeks. Norma nie reguluje tej kwestii; pod względem zawartości soli spożywczej wszystkie soki spełniały wymagania, przy czym najwyższą jej zawartość oznaczono w sokach marek Buźka i Eko-Vit (po 0,025% [m/m]), a najniższą w soku marki Pawełek 0,012% [m/m]; oznaczenie zawartości popiołu całkowitego wykazało największą jego ilość w próbkach soku: Buźka 9,95 g/l, a najmniejszą w próbce soku marki Kubuś 1,4 g/l. 77,3% badanych soków nie spełnia zaleceń kodeksu. Polska Norma nie reguluje tej kwestii. Wyniki podobne do tych dotyczących soku marki Buźka uzyskano podczas badań prowadzonych w Instytucie Żywności i Żywienia [20]. Sok Buźka jest sokiem odwirowywanym, a co za tym idzie nieco innym od soków przecierowych zarówno pod względem cech sensorycznych, jak i fizykochemicznych, co ma istotny wpływ na zawartość popiołu całkowitego. Sok analizowany w Instytucie Żywności i Żywienia był najprawdopodobniej otrzymany tą metodą;

12 200 oznaczenie zawartości zanieczyszczeń mineralnych wykazało znacznie mniejsze ilości od wartości granicznej (0,04% [m/m]), gdyż najwyższa zmierzona wartość wyniosła 0,016% (sok marki Pawełek), zaś najniższa 0,001% [m/m] (soku marki Carrefour); oznaczenie zawartości białka wykazało największą jego ilość w soku Buźka 1,156% [m/m], a najmniejszą w soku marki Pawełek 0,305% [m/m]. Tak znacząca rozpiętość wyników wskazuje na istotny wpływ procesu technologicznego na zawartość białka w sokach marchwiowych. Choć jest to parametr nieregulowany przez żaden z przywołanych dokumentów, inne źródła [20] podają, że zawartość białka w sokach marchwiowych oscyluje wokół 0,4% [m/m]; oznaczenie zawartości witaminy C wykazało bardzo zróżnicowaną jej zawartość w poszczególnych sokach. Największą zawartość, bo aż 59,22 mg/100g, oznaczono w soku marki Vitaminka, a najmniejszą, bo zaledwie 3,85 mg/100g, w soku marki Smakuś. Tak duże zróżnicowanie zawartości tej witaminy w badanych sokach jest wynikiem zabiegu wzbogacania w nią niektórych soków, co sprawia, że jej zawartość zmienia się zazwyczaj o rząd wielkości. W publikacjach innych autorów zawartość witaminy C w sokach marchwiowych również zawiera się (z tych samych przyczyn) w dość szerokim przedziale wartości (od 3,7 mg/100g [18] do 69,1 mg/100g [8]). W soku marchwiowym niewzbogacanym powinna ona wynosić ok. 1,2 mg/100g [20]; oznaczenie zawartości sumy karotenoidów również wykazało zróżnicowaną ich zawartość w poszczególnych sokach, od 3,66 mg/100g (38,64 mg/l) w soku marki Kubuś do 6,75 mg/100g (70,21 mg/l) w soku firmy Hortex. Polska Norma nie reguluje tej kwestii, a kodeks praktyki dopuszcza duże zróżnicowanie ( mg/l). Wcześniej zawartością karotenoidów w sokach marchwiowych zajmowali się G. Pierzynowska-Korniak, R. Zadernowski i K. Markiewicz [8], którzy uzyskali wyniki w przedziale 1,6 5,5 mg/100g, prowadząc badania nad zależnością zawartości wybranych składników soków marchwiowych od rodzaju zastosowanego procesu technologicznego; oznaczenie zawartości azotanów (III) wykazało najmniejszą ich ilość w próbce soku Hortex 0,005 mg/l (NO 2 ), a największą w próbce soku marki Michaś 0,116 mg/l (NO 2). Zgodnie z wytycznymi FAO/WHO [2] są to wartości bezpieczne dla dorosłego konsumenta. Pozostałe dokumenty nie regulują tej kwestii. Wcześniej zawartość azotanów (III) w sokach marchwiowych analizowali M. Śmiechowska, J. Newerli-Guz i P. Przybyłowski [19] i podobnie jak autor uzyskali zróżnicowane wyniki w zależności od sposobu wytwarzania soku; oznaczenie zawartości azotanów (V) wykazało najmniejszą ich ilość w próbce soku Arcadia 0,3 mg/l (NO 3), a największą w próbce marki Karotka 0,9 mg/l (NO 3). Zgodnie z wytycznymi FAO/WHO [2] są to wartości bezpieczne dla dorosłego konsumenta, jednocześnie są one zgodne z wytycznymi kodeksu

13 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 201 w tym zakresie. Wcześniej zawartość azotanów (V) w sokach marchwiowych badali M. Śmiechowska, J. Newerli-Guz i P. Przybyłowski [19], którzy uzyskli wyniki analogiczne do omawianych powyżej; wynika oznaczenia obecności SO 2 jako środka konserwującego nie zostały zamieszczone w tabeli ze względu na fakt, że wykonano jedynie próby jakościowe i nie można podać zakresów wartości. Obecność tej substancji stwierdzono w sokach wszystkich marek, z wyjątkiem soków Buźka i Eko-Vit, mimo że wielu producentów deklaruje, że jej nie stosuje; oznaczenie obecności sztucznych barwników nie dało wyników pozytywnych dla żadnej z badanych próbek; w trakcie oznaczenia szczelności opakowań nie stwierdzono żadnych niezgodności. Stwierdzenie tak licznych niezgodności z wytycznymi kodeksu praktyki, szczególnie w przypadku cech nieuwzględnionych w wymaganiach Polskiej Normy przemawia za koniecznością prowadzenia w dalszym ciągu działań kontrolnych produktów rynkowych branży sokowniczej w ramach DSK. 4. Wnioski Na podstawie przeprowadzonych analiz ustalono: 1) mniejsze lub większe rozbieżności z wytycznymi kodeksu praktyki AIJN w przypadku 60% omawianych cech jakości w odniesieniu do soków pomidorowych oraz 50% w odniesieniu do soków marchwiowych; 2) wykryte uchybienia dotyczą cech jakości nieuwzględnianych w przywołanej normie; 3) duża rozpiętość wyników w przypadku poszczególnych cech świadczy o dużym zróżnicowaniu materiału badawczego pod względem jakości; jest ona wynikiem braku jednoznacznych zasad obowiązujących wytwórców. Literatura [1] Effect of PEF and Heat Pasteurization on the Physical-chemical Characteristics of Blended Orange and Carrot Juice, A. Rivas, D. Rodrigo, A. Martinez, G.V. Barbosa- Canovas, M. Rodrigo, LWT Food Science and Technology 2006, nr 39. [2] JECFA Fifty-ninth Meeting, Geneva, 4-13 June 2002 Food Additives, who.int/ipcs/food/jecfa/summaries/en/summary_59.pdf. [3] Józefowicz M.E., Müller Detlef J.G., Fruit and Vegetable Juices and Human Health, Fruit and Vegetable Juices and Drinks Today and the XXI Century, Proceedings of the International Symposium, October 1999, Rytro, Poland. [4] Kłodowski A., DSK Dobrowolny System Kontroli jakości soków i nektarów. To ma sens!!!, Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny 2004, nr 1.

14 202 [5] Kodeks praktyki do oceny soków owocowych i warzywnych, Polish language edition, KUPSiNB, Warszawa [6] Oke M., Grittel Pinhero R., Paliyath G., The Effects of Genetic Transformation of Tomato with Antisens Phospholipase D cdna on the Quality Characteristics of Fruits and Their Processed Products, Food Biotechnology 2003, vol. 17, nr 3. [7] Owczarek L., Bieganowski A., Systemy a bezpieczeństwo produktów żywnościowych, Przemysł Spożywczy 2003, nr 2. [8] Pierzynowska-Korniak G., Zadernowski R., Markiewicz K., Carrot Juices Pressed from Enzyme-treated Pulp, Fruit and Vegetable Juices and Drinks Today and the XXI Century, Proceedings of the International Symposium, October 1999, Rytro, Poland. [9] Pierzynowska-Korniak G., Zadernowski R., Markiewicz K., The Quality of Commercial Pulpy Carrot-friut Juices, Fruit and Vegetable Juices and Drinks Today and the XXI Century, Proceedings of the International Symposium, October 1999, Rytro, Poland. [10] Płocharski W., Aktywność Dobrowolnego Systemu Kontroli a poprawa jakości soków (1), Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny 2005, nr 6. [11] Płocharski W., Aktywność Dobrowolnego Systemu Kontroli a poprawa jakości soków (2), Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny 2005, nr 7. [12] Płocharski W., Niewiarowicz B., Jakubowski A., Badania jakości soków w ramach Dobrowolnego Sysytemu Kontroli (DSK) (1), Przemysł Fermentacyjny i Owocowo- Warzywny 2004, nr 2. [13] Płocharski W., Niewiarowicz B., Jakubowski A., Badania jakości soków w ramach Dobrowolnego Sysytemu Kontroli (DSK) (2), Przemysł Fermentacyjny i Owocowo- Warzywny 2004, nr 3. [14] PN-A-75958:2002 Produkty warzywne i owocowo-warzywne. Soki. [15] Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakości handlowej soków i nektarów owocowych (Dz.U. nr 177 poz. 1735). [16] Salles C., Nicklaus S., Septier C., Determination and Gustatory Properties of Taste- active Compounds in Tomato Juice, Food Chemistry 2003, vol. 81. [17] Soki i nektary, Hurt i Detal 2006, nr 5(7). [18] Soki warzywne i owocowo-warzywne a zdrowie, red. I. Nadolna, L. Szponar, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa [19] Śmiechowska M., Newerli-Guz J., Przybyłowski P., Zawartość azotanów (V) i (III) w sokach pitnych produkowanych z surowców ekologicznych i konwencjonalnych, XXXI Sesja Naukowa KTiChŻ PAN Żywność w dobie ekspansji naukowej: potencjał, oczekiwania, perspektywy, Akademia Rolnicza w Poznaniu, Poznań września [20] Tabele składu i wartości odżywczej żywności, H. Kunachowicz, I. Nadolna, B. Przygoda, K. Iwanow, PZWL, Warszawa 2005.

15 Analiza jakości wybranych soków warzywnych 203 Analysis of the Quality of Selected Vegetable Juices in the Aspect of the Requirements of the Polish Standard and Guidelines of the AIJN Code of Practice The objective of the work was to analyze selected quality parameters of tomato juices available in the Polish market as regards their conformity with both the requirements of the standard PN-A-75958:2002 and the guidelines of the Code of Practice. Twenty-four brands of tomato juice and twelve brands of carrot juice were analyzed. As a result of the physicochemical testing the following determinations were done: total extract, substances soluble in Brix, directly reducing sugars and total reducing sugars, saccharose, sugar-free extract, volatile acids, ethyl alcohol, edible salt, total ash, mineral impurities, protein, vitamin C, total carotenoids, nitrates (III) and (V), titratable acidity, ph, SO 2. The results are presented in tables and related to the Polish Standard PN-A-75958:2002 and the relevant guidelines of the Code of Practice. As a result of the carried out comparison, greater or smaller incompatibilities have been found for about 50% of the analyzed quality parameters, which is a serious problem as regards the creation of the juice sector good image.

OCENA JAKOŚCI WYBRANYCH SOKÓW POMARAŃCZOWYCH

OCENA JAKOŚCI WYBRANYCH SOKÓW POMARAŃCZOWYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 248 253 Beata Pyryt, Dorota Wilkowska OCENA JAKOŚCI WYBRANYCH SOKÓW POMARAŃCZOWYCH Katedra Towaroznawstwa i Zarządzania Jakością Akademia Morska Gdynia Kierownik:

Bardziej szczegółowo

Dobrowolny System Kontroli soków i nektarów (DSK) jako przykład samokontroli branży.

Dobrowolny System Kontroli soków i nektarów (DSK) jako przykład samokontroli branży. Dobrowolny System Kontroli soków i nektarów (DSK) jako przykład samokontroli branży. Forum Technologii Browarniczych Barbara Groele Cieszyn, 06.10.2011 Stowarzyszenie Krajowa Unia Producentów Soków Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Ocena możliwości prognozowania wybranych parametrów jakości zdrowotnej soków pomidorowych

Ocena możliwości prognozowania wybranych parametrów jakości zdrowotnej soków pomidorowych Zeszyty Naukowe nr 705 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2006 Katedra Towaroznawstwa Żywności Ocena możliwości prognozowania wybranych parametrów jakości zdrowotnej soków pomidorowych 1. Wprowadzenie Jednym

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE JEDNOSMAKOWYCH DESERÓW OWOCOWYCH DLA DZIECI I NIEMOWLĄT

PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE JEDNOSMAKOWYCH DESERÓW OWOCOWYCH DLA DZIECI I NIEMOWLĄT BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 645 650 Ewa Majewska, Jolanta Kowalska, Marta Marcińska PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE JEDNOSMAKOWYCH DESERÓW OWOCOWYCH DLA DZIECI I NIEMOWLĄT Zakład Oceny Jakości

Bardziej szczegółowo

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Podstawowe pojęcia i określenia z zakresu towaroznawstwa żywności 1.2. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU

OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU Inżynieria Rolnicza 4(129)/2011 OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU Katarzyna Szwedziak, Dominika Matuszek Katedra Techniki Rolniczej i Leśnej, Politechnika Opolska Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2008r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie: warzywnictwa metodami ekologicznymi pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

SOKI I MUSY WITAMINY W WYGODNEJ FORMIE Kompendium wiedzy o sokach i musach

SOKI I MUSY WITAMINY W WYGODNEJ FORMIE Kompendium wiedzy o sokach i musach Warszawa, dn. 23.04.2015 SOKI I MUSY WITAMINY W WYGODNEJ FORMIE Kompendium wiedzy o sokach i musach Dlaczego soki i musy są dobre dla rodziny? Zgodnie z opiniami ekspertów prawidłowe odżywianie już w okresie

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ SENSORYCZNA WARZYWNYCH PRZETWORÓW EKOLOGICZNYCH Z PAPRYKI I FASOLI SZPARAGOWEJ

JAKOŚĆ SENSORYCZNA WARZYWNYCH PRZETWORÓW EKOLOGICZNYCH Z PAPRYKI I FASOLI SZPARAGOWEJ JAKOŚĆ SENSORYCZNA WARZYWNYCH PRZETWORÓW EKOLOGICZNYCH Z PAPRYKI I FASOLI SZPARAGOWEJ SENSORY QUALITY OF PROCESSED VEGETABLES FROM ORGANIC PEPPER AND GREEN BEANS Ryszard Kosson, Krystyna Elkner, Anna Szafirowska-Walędzik

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 1.1. Podstawowe pojęcia towaroznawstwa 12 1.2. Towar 14 1.2.1. Podział towaroznawstwa 14 1.2.2. Przydatność wiedzy o towarach w pracy w handlu 15

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R.

RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R. RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R. Warszawa, 2008 rok MONITORING I URZĘDOWA KONTROLA POZOSTAŁOŚCI PESTYCYDÓW

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

OCENA WYBRANYCH WYRÓŻNIKÓW AUTENTYCZNOŚCI SOKÓW I NAPOJÓW TYPU MULTIWITAMINA

OCENA WYBRANYCH WYRÓŻNIKÓW AUTENTYCZNOŚCI SOKÓW I NAPOJÓW TYPU MULTIWITAMINA Marta Czarnowska, Elżbieta Gujska, Joanna Stocka, Joanna Michalak, Monika Urbaniak Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie OCENA WYBRANYCH WYRÓŻNIKÓW AUTENTYCZNOŚCI SOKÓW I NAPOJÓW TYPU MULTIWITAMINA

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania Dz.U.03.27.237 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania (Dz. U. z dnia 17 lutego 2003 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Prof. dr hab. Stanisław Kowalczyk Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Oczekiwania współczesnych konsumentów*

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Konkurs wiedzy na temat Wiem jak rozpoznać i sięgnąć po żywność ekologiczną TEST WYBORU

Konkurs wiedzy na temat Wiem jak rozpoznać i sięgnąć po żywność ekologiczną TEST WYBORU Konkurs wiedzy na temat Wiem jak rozpoznać i sięgnąć po żywność ekologiczną TEST WYBORU Zaznacz poprawne odpowiedzi, w każdym pytaniu jest podana jedna poprawna odpowiedź. Wydrukuj rozwiązany test, podpisz

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2013 r.

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2013 r. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2013 r. Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2013 r.

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 24 kwietnia 2014 r. Nazwa i adres NUSCANA

Bardziej szczegółowo

12. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

12. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 12. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Jak rozumieć informacje zamieszczone na etykiecie produktu spożywczego. Cel: wyjaśnienie uczniom, jak korzystać z informacji żywieniowych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

NOWE PRZEPISY. ZNAKOWANIE ŻYWNOŚCI PAKOWANEJ i NIEOPAKOWANEJ

NOWE PRZEPISY. ZNAKOWANIE ŻYWNOŚCI PAKOWANEJ i NIEOPAKOWANEJ NOWE PRZEPISY ZNAKOWANIE ŻYWNOŚCI PAKOWANEJ i NIEOPAKOWANEJ I. ROZPORZADZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 pa ździernika 2011 W dniu 12 grudnia 2011 r. weszło w życie rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Klaudyna Terlicka, Principal Regulatory Advisor 21 Październik 2011 Innovation Nutrition Regulatory Safety Sensory Leatherhead Food Research 1919 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Badanie determinantów jakości wyrobów ciastkarskich biszkoptowych

Badanie determinantów jakości wyrobów ciastkarskich biszkoptowych Zeszyty Naukowe nr 705 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2006 Joanna Ptasińska Katedra Towaroznawstwa Żywności Stanisław Popek Katedra Towaroznawstwa Żywności Badanie determinantów jakości wyrobów ciastkarskich

Bardziej szczegółowo

I N F O R M A C J A. z kontroli prawidłowości oznakowania środków spożywczych w zakresie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych

I N F O R M A C J A. z kontroli prawidłowości oznakowania środków spożywczych w zakresie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel. 42 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax 42 636-85-50

Bardziej szczegółowo

W celu zachowania zgodności z przepisami Rozporządzenia, organizacje GS1 Polska i ECR Polska rekomendują :

W celu zachowania zgodności z przepisami Rozporządzenia, organizacje GS1 Polska i ECR Polska rekomendują : Rozporządzenie UE w w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności Wspólne stanowisko odnośnie zasad przekazywania informacji przez Internet 1. Wprowadzenie Od 13 grudnia tego roku, podmioty

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRODUKTÓW Nadzienia Marmolady Powidła

KATALOG PRODUKTÓW Nadzienia Marmolady Powidła KATALOG PRODUKTÓW Nadzienia Marmolady Powidła 2015/2016 Nadzienia wysoki procentowy udział owoców, naturalny owocowy smak, duże kawałki owoców, powstają z owoców nie konserwowanych chemicznie, doskonale

Bardziej szczegółowo

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności Kryteria wyboru żywności Plan prezentacji: Podstawowe definicje Rady dla kupującego Etykiety produktów żywnościowych Substancje dodatkowe Wzbogacanie żywności Znakowanie żywności ekologicznej Znakowanie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. dotycząca prawidłowości oznakowania i identyfikowalności produktów rolnictwa ekologicznego

INFORMACJA. dotycząca prawidłowości oznakowania i identyfikowalności produktów rolnictwa ekologicznego --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel. 42 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax 42 636-85-50 NIP

Bardziej szczegółowo

Informacja z działalności Stowarzyszenia Krajowa Unia Producentów Soków (KUPS) w okresie 1.01.2008 30.11.2008

Informacja z działalności Stowarzyszenia Krajowa Unia Producentów Soków (KUPS) w okresie 1.01.2008 30.11.2008 Informacja z działalności Stowarzyszenia KUPS w okresie 1.01.2008-30.11.2008 1 1) Skład Zarządu Warszawa, 1 grudnia 2008 roku Informacja z działalności Stowarzyszenia Krajowa Unia Producentów Soków (KUPS)

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. Dane podstawowe. Efekty i cele. Opis.

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. Dane podstawowe. Efekty i cele. Opis. Sylabus przedmiotu: Specjalność: W: Dodatki do żywności Wszystkie specjalności Data wydruku: 23.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

ZMIANY JAKOŚCI MIKROBIOLOGICZNEJ SOKÓW MARCHWIOWYCH PODCZAS PRÓBY PRZECHOWALNICZEJ

ZMIANY JAKOŚCI MIKROBIOLOGICZNEJ SOKÓW MARCHWIOWYCH PODCZAS PRÓBY PRZECHOWALNICZEJ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 397 401 Iwona Gientka, Anna Chlebowska-Śmigiel, Kamila Sawikowska ZMIANY JAKOŚCI MIKROBIOLOGICZNEJ SOKÓW MARCHWIOWYCH PODCZAS PRÓBY PRZECHOWALNICZEJ Szkoła Główna

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZAMY DO NASZEGO EKO SADU NA: * OWOCE ŚWIEŻE I SUSZONE * NATURALNE SOKI OWOCOWE * EKO OWOCE, SUSZ I SOKI

ZAPRASZAMY DO NASZEGO EKO SADU NA: * OWOCE ŚWIEŻE I SUSZONE * NATURALNE SOKI OWOCOWE * EKO OWOCE, SUSZ I SOKI OWOCE ŚWIEŻE OWOCE SUSZONE EKOLOGICZNE SOKI OWOCOWE ZAPRASZAMY DO NASZEGO EKO SADU NA: * OWOCE ŚWIEŻE I SUSZONE * NATURALNE SOKI OWOCOWE * EKO OWOCE, SUSZ I SOKI Poznajmy się! * Jesteśmy firmą rodzinną,

Bardziej szczegółowo

dyrektywy Rady 90/496/EWG z dnia 24 września 1990 r. w sprawie oznaczania wartości odżywczej środków spożywczych

dyrektywy Rady 90/496/EWG z dnia 24 września 1990 r. w sprawie oznaczania wartości odżywczej środków spożywczych KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. ZDROWIA I KONSUMENTÓW grudzień 2012 WYTYCZNE DLA WŁAŚCIWYCH ORGANÓW W SPRAWIE KONTROLI ZGODNOŚCI Z PRAWODAWSTWEM UE W ODNIESIENIU DO: rozporządzenia Parlamentu

Bardziej szczegółowo

Ranking warzywno-mięsnych dań gotowych dla niemowląt i małych dzieci Ranking 1 2 3 Gerber HiPP BoboVita danie podwójna porcja mięsa ziemniaki z kurczakiem w obiadek indyk w pomidorach z pomidorach BIO

Bardziej szczegółowo

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Elementy określone przez liderów sekcji w obszarze Bezpieczna Żywność

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA SOKÓW. SOKI to w pełni naturalne produkty, otrzymywane wyłącznie

PRODUKCJA SOKÓW. SOKI to w pełni naturalne produkty, otrzymywane wyłącznie SOKI to w pełni naturalne produkty, otrzymywane wyłącznie ze zdrowych, dojrzałych, świeżych lub przechowywanych owoców i warzyw. Otrzymuje się je poprzez tłoczenie soku z miazgi lub mechaniczne przetarcie.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Edyta Balejko Przedmiot: Żywienie człowieka Ćwiczenie nr 5 Temat: Wskaźniki oceny wartości odżywczej białek

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo zbożowe 1.1. Asortyment przetwórstwa zbożowego 1.2. Surowce

Bardziej szczegółowo

GRYSZCZENIOWKA KATALOG PRODUKTÓW

GRYSZCZENIOWKA KATALOG PRODUKTÓW GRYSZCZENIOWKA KATALOG PRODUKTÓW Syrop truskawkowy, pasteryzowany. Syrop sporządzony z naturalnego soku truskawkowego, nie zagęszczonego z dodatkiem fruktozy. skład: naturalny sok truskawkowy, fruktoza

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE W BIAŁEJ KRAINIE OSTROŻNIE Z SOLĄ I CUKREM

MATERIAŁY POMOCNICZE W BIAŁEJ KRAINIE OSTROŻNIE Z SOLĄ I CUKREM MATERIAŁY POMOCNICZE W BIAŁEJ KRAINIE OSTROŻNIE Z SOLĄ I CUKREM 1. Cukrowa Wróżka (do wycięcia) 1 2. Zagadki Wydobywa się ją z ziemi, lecz kupuje w sklepie. Gdy jej dodasz do potrawy, to smakuje lepiej.

Bardziej szczegółowo

Podstawy Prawne. Rolnictwo ekologiczne jako komplementarna forma prowadzenia działalno. alności gospodarczej na obszarach wiejskich

Podstawy Prawne. Rolnictwo ekologiczne jako komplementarna forma prowadzenia działalno. alności gospodarczej na obszarach wiejskich Rolnictwo ekologiczne jako komplementarna forma prowadzenia działalno alności gospodarczej na obszarach wiejskich Podstawy Prawne Dr hab. Jerzy Szymona Akademia Rolnicza w Lublinie Jednostka certyfikująca

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA JAKOŚĆ TRADYCJA

WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA JAKOŚĆ TRADYCJA WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA Polska Izba Produktu Regionalnego i Lokalnego decyzją Urzędu Patentowego RP nr Z-307821 z dnia 9 października

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Informacja z kontroli jakości i prawidłowości oznakowania dżemów, powideł, konfitur, galaretek oraz syropów

Informacja z kontroli jakości i prawidłowości oznakowania dżemów, powideł, konfitur, galaretek oraz syropów Informacja z kontroli jakości i prawidłowości oznakowania dżemów, powideł, konfitur, galaretek oraz syropów W przedmiotowym zakresie przeprowadzono kontrole w 5 placówkach na terenie Częstochowy. Kontrolą

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

ANALIZA OŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH NA ETYKIETACH PŁATKÓW ŚNIADANIOWYCH

ANALIZA OŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH NA ETYKIETACH PŁATKÓW ŚNIADANIOWYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 3, str. 502 506 Małgorzata Piecyk, Kinga Łuczyńska ANALIZA OŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH NA ETYKIETACH PŁATKÓW ŚNIADANIOWYCH Zakład Oceny Jakości Żywności Wydziału Nauk o

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyjazne konsumentom na przykładzie płynnych przetworów przemysłu owocowo-warzywnego

Znakowanie żywności przyjazne konsumentom na przykładzie płynnych przetworów przemysłu owocowo-warzywnego Helena Panfil-Kuncewicz 1 Monika Mieczkowska 2 Bogusław Staniewski 3 Katedra Mleczarstwa i Zarządzania Jakością Katarzyna Staniewska 4 Katedra Towaroznawstwa i Badań Żywności Wydział Nauki o Żywności Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PARAMETRÓW UTRWALANIA TECHNIKĄ WYSOKICH CIŚNIEŃ NA JAKOŚĆ I TRWAŁOŚĆ SOKÓW Z MARCHWI

WPŁYW PARAMETRÓW UTRWALANIA TECHNIKĄ WYSOKICH CIŚNIEŃ NA JAKOŚĆ I TRWAŁOŚĆ SOKÓW Z MARCHWI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 408 413 Waldemar Żyngiel, Halina Kolenda WPŁYW PARAMETRÓW UTRWALANIA TECHNIKĄ WYSOKICH CIŚNIEŃ NA JAKOŚĆ I TRWAŁOŚĆ SOKÓW Z MARCHWI Katedra Technologii i Organizacji

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE I ZNAKOWANIE NAPOJÓW. Regina Wierzejska

OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE I ZNAKOWANIE NAPOJÓW. Regina Wierzejska OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE I ZNAKOWANIE NAPOJÓW Regina Wierzejska 10. Pij wystarczającą ilość wody. Woda dostarczana jest organizmowi w postaci napojów oraz razem ze spożywanymi produktami i potrawami. Organizm

Bardziej szczegółowo

KONTROLA PRAWIDŁOWOŚCI I RZETELNOŚCI ORGANIZOWANIA PROMOCJI W ZAKRESIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH

KONTROLA PRAWIDŁOWOŚCI I RZETELNOŚCI ORGANIZOWANIA PROMOCJI W ZAKRESIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH DIH-83-6/15/JK Warszawa, 6.11.2015 r. KONTROLA PRAWIDŁOWOŚCI I RZETELNOŚCI ORGANIZOWANIA PROMOCJI W ZAKRESIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH [Podtytuł dokumentu] [DATA] GIIH [Adres firmy] INFORMACJA Z WYNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.niwa.info.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.niwa.info.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.niwa.info.pl Kołobrzeg: sukcesywne dostawy artykułów spożywczych (soki, syropy, wody mineralne)

Bardziej szczegółowo

Towaroznawstwo. Dżemy

Towaroznawstwo. Dżemy Towaroznawstwo Dżemy SUROWCE Podstawą produkcji wysokiej jakości dżemów jest zastosowanie doskonałych surowców. Stosuje się owoce w różnej postaci, np.: Świeże owoce Owoce głęboko mrożone Owoce zakonserwowane

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DIH 023 16(9)09/GS Warszawa, 14 grudnia 2009 r. DECYZJA DIH-1/19/2009 Na podstawie art. 138 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania

Bardziej szczegółowo

Wymagania w zakresie znakowania produktów mięsnych w świetle nowego rozporządzenia Unii Europejskiej

Wymagania w zakresie znakowania produktów mięsnych w świetle nowego rozporządzenia Unii Europejskiej Wymagania w zakresie znakowania produktów mięsnych w świetle nowego rozporządzenia Unii Europejskiej Po kilku latach dyskusji na poziomie europejskim oraz wielu konsultacji z organizacjami producentów

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA (WYKAZ ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH)

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA (WYKAZ ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH) SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA (WYKAZ ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH) Szczegółowe wymagania związane z realizacją przedmiotu zamówienia: 1. Wymagana jest należyta staranność przy realizacji przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych

Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych Zakład Uprawy i Nawożenia Roślin Warzywnych Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych Autorzy: prof. dr hab. Stanisław Kaniszewski dr Anna Szafirowska Opracowanie redakcyjne: dr Ludwika

Bardziej szczegółowo

BiOoaza ŻYWNOŚĆ POTWIERDZONA CERTYFIKATEM JAKOŚCI ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO CERTIFIED ECOLOGICAL FARMING FOOD PRODUCTS

BiOoaza ŻYWNOŚĆ POTWIERDZONA CERTYFIKATEM JAKOŚCI ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO CERTIFIED ECOLOGICAL FARMING FOOD PRODUCTS BiOoaza BiOoaza ŻYWNOŚĆ POTWIERDZONA CERTYFIKATEM JAKOŚCI ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO CERTIFIED ECOLOGICAL FARMING FOOD PRODUCTS 2 BULION WARZYWNY BEZ DROŻDŻY INSTANT VEGETABLE BROTH WITHOUT YEAST EXTRACT

Bardziej szczegółowo

Produkcja cukru ekologicznego. dr inż. Maciej Wojtczak

Produkcja cukru ekologicznego. dr inż. Maciej Wojtczak dr inż. Maciej Wojtczak Żywność ekologiczna?? CUKIER EKOLOGICZNY? ORGANIC SUGAR 2 Rolnictwo ekologiczne To sposób gospodarowania ograniczający zależność od nakładów zewnętrznych poprzez stymulowanie biologicznych

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

NOWE PRZEPISY DOTYCZĄCE ZNAKOWANIA ŻYWNOŚCI

NOWE PRZEPISY DOTYCZĄCE ZNAKOWANIA ŻYWNOŚCI NOWE PRZEPISY DOTYCZĄCE ZNAKOWANIA ŻYWNOŚCI Od 13.12.2014r. obowiązuje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo mięsne 1.1. Mięso jako surowiec do przetwórstwa 1.2. Ubój zwierząt

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA ZGODNOŚCI

DEKLARACJA ZGODNOŚCI NETBOX POLSKA Sp. z o.o. S.K.A. Czachorowo 54, 63800 Gostyń Tel. +48 65 575 17 15 Fax. +48 65 575 19 93 email: netbox@netbox.com.pl www.netbox.com.pl Przedmiot deklaracji: Opakowania kartonowe z nadrukiem

Bardziej szczegółowo

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Sławomir Kocira, Józef Sawa Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Powyższy artykuł określa kto jest odpowiedzialny za wprowadzenie do obrotu produktu kosmetycznego. Może to być producent, dystrybutor lub importer.

Powyższy artykuł określa kto jest odpowiedzialny za wprowadzenie do obrotu produktu kosmetycznego. Może to być producent, dystrybutor lub importer. Wprowadzanie produktów kosmetycznych do obrotu Przepisy prawa dotyczące wprowadzania kosmetyków do obrotu w Polsce reguluje ustawa z dnia 30 marca 2001 roku o kosmetykach (Dz.U. Nr 42, poz. 473 ze zm.).

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z organizacji i przebiegu egzaminów eksternistycznych w sesji zimowej 2015 r.

Sprawozdanie z organizacji i przebiegu egzaminów eksternistycznych w sesji zimowej 2015 r. Sprawozdanie z organizacji i przebiegu egzaminów eksternistycznych w sesji zimowej r. WSTĘP W sesji zimowej w r. (sesja 1) egzaminy eksternistyczne odbyły się od 6 do 21 lutego, zgodnie z harmonogramem

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany w oparciu o doniesienia naukowe oraz przyjęte

Bardziej szczegółowo

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Barwniki spożywcze Anna Rychter i Michalina Kolan II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Kopernika w Lesznie Czym są barwniki? To chemiczne związki organiczne

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach

Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach 1 grudnia 2010 r. Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach Izabela Tańska Doradca ds. Prawa Żywnościowego IGI Food Consulting Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone IGI Food Consulting 1 Program

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne Stosownie do planu pracy na IV kwartał 2011r. i programu kontroli nr DIH-81-17(1)/11/MJ przedkładam informację z wyników kontroli jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż

Bardziej szczegółowo

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r.

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez WIJHARS z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r. Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z/s w Zielonej Górze w IV kwartale 2014 r.

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ PIECZYWA POZYSKIWANEGO Z SUROWCÓW EKOLOGICZNYCH

JAKOŚĆ PIECZYWA POZYSKIWANEGO Z SUROWCÓW EKOLOGICZNYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 828-833 Beata Borkowska JAKOŚĆ PIECZYWA POZYSKIWANEGO Z SUROWCÓW EKOLOGICZNYCH Katedra Towaroznawstwa i Zarządzania Jakością Akademii Morskiej w Gdyni Kierownik:

Bardziej szczegółowo

Rady (WE) nr 1255/1999 w odniesieniu do metod analizy oraz oceny jakości mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. L 88 z 29.03.2008, s 1 z późn. zm.

Rady (WE) nr 1255/1999 w odniesieniu do metod analizy oraz oceny jakości mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. L 88 z 29.03.2008, s 1 z późn. zm. Załącznik Nr 6 do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Część I: MLEKO I PRZETWORY MLECZNE MLEKO SPOŻYWCZE PASTERYZOWANE 2% tł. 1 Wstęp 1.1 Zakres Niniejszym opisem przedmiotu zamówienia objęto wymagania,

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA SOKÓW SOKI. SOK zagęszczony

PRODUKCJA SOKÓW SOKI. SOK zagęszczony SOKI to w pełni naturalne produkty, otrzymywane wyłącznie ze zdrowych, dojrzałych, świeżych lub przechowywanych owoców i warzyw. Otrzymuje się je poprzez tłoczenie soku z miazgi lub mechaniczne przetarcie.

Bardziej szczegółowo

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Projekt

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 4 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Informacje wtórne definicja Pojęcie wtórnych

Bardziej szczegółowo