Drodzy Czytelnicy! ...02

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Drodzy Czytelnicy! ...02"

Transkrypt

1

2

3 Drodzy Czytelnicy! Polecam uwadze Państwa kolejny numer Dialogu Edukacyjnego, a w nim wiele ciekawych artykułów. Pragnę zwrócić uwagę na wypowiedź prof. Marii Szyszkowskiej Niezbędność nowych wartości w edukacji. Autorka dzieli się refleksjami o konieczności wychowania młodego pokolenia w duchu wartości. Jest to zadanie konieczne i pilne, ponieważ kulturę masową, wśród której wrasta młodzież, znamionuje bezideowość. Z tekstem tym koresponduje 9. część rozprawy doktora Michała Kopiasa z serii Cnoty zapomniane. Autor, który pisze od początku istnienia naszego pisma, kontynuuje rozważania na temat filozoficznych podstaw wychowania. Tym razem zajmuje się cnotą męstwa. Skoro jesteśmy w obszarze wychowania, pozwalam sobie na zarekomendowanie artykułu doktora Artura Kołakowskiego Przyjazna terapia behawioralna, czyli jak można radzić sobie z trudnymi zachowaniami dzieci. Autor, który jest specjalistą psychiatrii dziecięcej, wyjaśnia rodzicom i nauczycielom, na czym polega wyżej wymieniona terapia oraz prezentuje korzystne skutki jej zastosowania. Warto też zapoznać się z artykułem doktora Macieja Fica o edukacji historycznej w szkole ponadgimnazjalnej. Obecnie toczy się w mediach i w środowisku nauczycielskim ożywiona dyskusja na ten temat. Głos specjalisty jest w tej sytuacji nie do przecenienia. Ponadto w naszym piśmie znajdą Państwo wiele innych wartościowych materiałów, a wśród nich opracowania naukowe oraz metodyczne. Wierzę, że lektura prasy fachowej jest dla Państwa nie tylko źródłem wiedzy, ale także oddechem od codziennej pracy. W związku ze zbliżającymi się wakacjami życzę odpoczynku oraz entuzjazmu w powrocie do pracy we wrześniu. Roman Miruk-Mirski Cnota zapomniana cz. 9. Cnota Męstwa. M. Kapias Niezbędność nowych wartości w edukacji. M. Szyszkowska Masowość a poziom kształcenia. M. Stopa Cóż po filozofii w czasie marnym? B. Jasiński Stalinowska Konstytucja PRL z 1952 roku. M. Zagajewski Etyka, polityka i jej demony. J. Kurowicki Wokół źródeł nazistowskiej przemocy. E. Karolczuk Bitwa o Górny Śląsk w 1939 r. historia prawdziwa. E. Januła Edukacja historyczna w szkole ponadgimnazjalnej koniec historii czy nowa jakość kształcenia? M. Fic Przyjazna terapia behawioralna, czyli jak można radzić sobie z trudnymi zachowaniami dzieci. A. Kołakowski Nauczyciel gry na instrumencie: Strażnik konstruktywizmu czy Inspirator? E. Skardowska O autorytetach poszukiwanych, zdań kilka. Z. H. Noskowski Rola materiałów autentycznych w rozwijaniu umiejętności czytania ze zrozumieniem w języku obcym. M. Stania Prawo Archimedesa. Scenariusz lekcji fizyki w I klasie gimnazjum. M. Strzępek Jak i kiedy wezwać Pogotowie Ratunkowe? M. Makowski, K. Nawrot Autorytet nauczyciela i jego znaczenie dla rozwoju osobistego i społecznego. E. Gaura str. 1

4 CNOTA ZAPOMNIANA CZ. 9. cnota męstwa M. Kapias Można mniemać, iż ze wszystkich cnót męstwo jest chyba najbardziej podziwiane. A co ciekawe, szacunek jakim się cieszy nie zależy od historycznego czasu, ideologii, czy społeczeństwa, lecz jedynie od dokonującej je jednostki. Zawsze bowiem pogardza się tchórzami, męstwo zaś przynależy bohaterom. Jednak ta cnota nie ujęta w cugle może uczynić z herosów największych zbrodniarzy. Stąd też należy zauważyć, iż w przeciwieństwie do innych cnót, ta może służyć zarówno realizacji dobra jak i zła, a jednak mimo to będzie podziwiana. Przykładem może być łajdak bardzo nawet inteligentny i silny a jednak te przymioty nie wpłyną na ewentualne usprawiedliwienie hańby jego czynów. Inaczej jest z męstwem. Nikczemnik może być okrutny i podły (te określenia do siebie przystają). Gdy doda się do tego jeszcze męstwo, to mimo jego niegodziwości wzbudza pośród otoczenia pewną dozę podziwu. A jednak trzeba dobitnie stwierdzić, iż męstwo egoistyczne jest egoizmem, zaś bezinteresowne bohaterstwem. Innymi słowy męstwo jest godne szacunku gdy przestaje być samolubne, gdy staje się altruistyczne i bezinteresowne, gdy otwiera się na drugą osobę niejednokrotnie kosztem jego autora. Samo pojecie męstwa (gr. άνδρεία, łac. fortitudo) oznaczające to co silne, odważne, w swym źródłosłowie odnosi się do tego co męskie (podobnie zresztą jak łac. virtus męskość, siła, potęga, ze swym przedrostkiem -vir), a więc stawiane byłoby tu w opozycji do kobiety. Takie supozycje należy pojmować jednak wyłącznie historycznie, albowiem starożytni odnosili je do siły fizycznej i odwagi żołnierza wojownika. W kontekście cnoty moralnej oczywistością staje się fakt, iż dotyczy ona także kobiet. Dlatego też nie należy już dziś utożsamiać jej z fizjonomią, przeciwnie, raczej chodzi o swoisty hart ducha, moc w czynieniu dobra wobec przeciwności, niebezpieczeństw i zła. 1 Zwłaszcza chodzi tu o podejmowanie właściwych postaw w obliczu niebezpieczeństwa śmierci odpowied- 1 Zob. T. de Luca da Torre del Greco, Teologia morale. Prontuario di morale Cattolica per sacerdotie e laiciadattato sl Codice Civile italiano e aggornanto sulle ultime disposizioni della Santa Sede, sulle Encicliche e sui discorsi di Pio XII, Alba 1954, s nio do czasu i miejsca, a także o znoszenie trudów koniecznych do osiągnięcia dobra. 2 Filozofia klasyczna podejmując namysł nad ową cnotą rozróżniła cztery następujące rodzaje męstwa: 1. Magnanimitas skłania człowieka do wykonywania czynów wielkich i bohaterskich, zawsze jednak wg zasad zdrowego rozumu. 2. Magnificentia skłania do czynów wymagających środków zewnętrznych tj. materialnych, a więc dotyczy przede wszystkim działań zewnętrznych. 3. Patientia skłania człowieka do znoszenia przykrości i cierpienia. Łączy się z nią longanimitas, czyli cierpliwość w oczekiwaniu na spodziewane dobro. 4. Perseverantia skłania człowieka do trwania w dobru moralnym i do popełnienia dobrych czynności, niezależnie od napotykanych trudności i przeciwieństw. Z tą cnotą łączy się constantia skłaniająca do tego, by w każdych okolicznościach życia, tak radosnych jak i przykrych zachować równowagę i pogodę ducha. 3 Cnota męstwa dotyka dwu jakże istotnych władz w człowieku woli i uczuć. Stąd też bierze się cała trudność w jednoznacznym przyporządkowaniu męstwa danej postawie ludzkiej. Uczucia do których odnosi się dotyczą bowiem lęku przed zagrażającym złem albo pochopną euforią, ukazującą osiągnięcie konkretnego celu, np. stania się bohaterem bądź zrealizowaniem siebie. Człowiek mężny to taki, który potrafi opanować swe uczucia i tak je kształtować, by służyły rozumnemu osiągnięciu zamierzonego celu. Ku temu potrzebna jest także odpowiednio ukształtowana wola, przekraczająca piętrzące się przeszkody na drodze do osiągania wyznaczonego dobra. Istotną rolę odgrywa tu także rozum ludzki odróżniający dobro od zła i wskazujący drogę oraz środki do osią- 2 Zob. J. M. Checchi a Monte Rotondo, Compendium theologie moralis. Taurinis, 1920, s. 113; T. a Puyloubier Pouzier, Theologia moralis universa, T. 2., Parisia , s J. Keller, Etyka katolicka, Warszawa 1957, s, 283. str. 2

5 gnięcia jak najlepszego celu. Należy zatem przyjąć, iż przedmiotem materialnym dalszym cnoty męstwa są wielkie niebezpieczeństwa i wszelkiego rodzaju zło (zwłaszcza śmierć znoszona ze względu na dobro cnoty). Przedmiotem materialnym bliższym są poruszenia władzy gniewliwej w człowieku w postaci strachu i odwagi. Strach nie może być aż tak wielki, że odciąga człowieka od czynienia dobra, natomiast odwaga nie może prowadzić do lekkomyślnego narażania się na śmierć. 4 Z kolei za przedmiot formalny można uznać godność, która winna cechować człowieka narażonego na cierpienia i próby. Oznacza to, że dla zachowania postawy męstwa nie wystarczy samo znoszenie cierpień. Winno ono bowiem ponadto charakteryzować się godnością i spokojem, któremu sprzeciwiają się paraliżujący strach i okrucieństwa. Trzeba przy tym zauważyć, iż przetrzymanie cierpienia z niewłaściwego motywu pozbawia zasługi męstwa. Nie można zatem samemu chlubić się męstwem, dopóki się ono nie sprawdzi w czynie. Dzięki tej cnocie człowiek staje się dobrym, gdyż skłania go do znajdowania słusznego środka w podsycaniu odwagi i unikaniu narażania swego życia. 5 Cnota męstwa wobec zła zachowuje się w dwojaki sposób. W pierwszym przypadku chodzi o atak, którego człowiek dokonuje mniemając, iż zagrażające zło może pokonać, w drugim zaś o wytrzymanie jego naporu zła będącego ponad siły. Stąd też św. Tomasz z Akwinu stwierdził: ( ) męstwo wyraża się dwoma aktami: natarciem i znoszeniem. Do pierwszego z nich, więc do aktu natarcia, potrzeba dwu warunków. Pierwszy to przygotowanie duchowe; otóż ktoś jest gotów do natarcia, gdy posiada ufność, dzięki której, jak wyraża się Cycero: <duch ludzki czuje się pewnym siebie i pełen nadziei, że dokona rzeczy wielkich i szlachetny>. Drugi zaś warunek odnosi się do wykonania przedsięwziętego dzieła, by mianowicie nie załamać się w tym, co się z ufnością zaczęło. 6 Warto przy tym zauważyć, iż forma oporu jest trudniejszą postawą niż atak albowiem: a) Nacierający wydaje się być w pozycji silniejszego; wytrzymujący natarcie jest zatem w pozycji słab- 4 Zob. T. a Puyloubier Pouzier, Theologia moralis universa, T. 2., op. cit., s. 587; S. Francia a Loiano, Istitutiones theologiae moralis, T. 2., Augustae Taurinorum , s Zob. tamże odpowiednio s ; oraz s Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, T. 21, Londyn , II-II, 128, 1. szego opierającego się silniejszemu, co zawsze jest trudniejsze. b) Dla wytrzymującego niebezpieczeństwo jest zagrożeniem odczuwanym bezpośrednio, natomiast dla nacierającego wydaje się ono czymś dopiero możliwym. Trudniej zaś jest opierać się niebezpieczeństwu obecnemu niż możliwemu. c) Wytrzymanie łączy się z długotrwałością, natomiast nacieranie przeciwnie, może być dokonane nagłym ruchem. Otóż więcej mozołu wymaga długo trwać bez zmian niż poruszać się ku czemuś trudnemu nagłymi posunięciami. Stąd to Filozof mówi: <niektórzy są pełni ochoty przed niebezpieczeństwem, gdy zaś staną wobec niego, cofają się; mężny postępuje odwrotnie>. 7 Męstwo rozumiane jako wytrzymanie naporu wymaga od człowieka osobistego wysiłku, rozeznania we wzorcach zachowania się, znajomości kultury i tradycji, a także odpowiedniego wychowania. Szczególnie istotne jest by opanować odruch ucieczki biorący się z lęku przed złem i trudnościami, a zwłaszcza z obawy o utratę życia. Wtedy dopiero ukazuje się wielkość człowieka, gdy potrafi stawić czoła takim przeciwnościom życie jest jedno, lecz i tak nieustannie zmierza do swego końca. To co człowiek może ocalić, jest niejednokrotnie droższe od swego życia chodzi tu o wierność prawdzie, a także dobru i sprawiedliwości. W końcu nie chodzi o to by żyć, ale o to, by godnie żyć. 8 By w ten sposób postępować koniecznym jest posiadanie umiejętności opanowania swych uczuć, w szczególności strachu i obawy, ale także śmiałości i odwagi. Odpowiednie ich unormowanie oraz użycie odgrywa istotną rolę w moralnej ich ocenie. Dlatego też ujęcie ich w karby cnoty, przez rozum i wolę, pomagają człowiekowi przyjąć należytą postawę wobec zagrożeń i niebezpieczeństw czekających na niego w życiu. Męstwo zatem jest pozycją złotego środka, powstałą w obliczu niebezpieczeństw śmierci. Z jednej strony nie może być ono bez rozumu (praktycznego), roztropności czy rozsądku, a zatem i rozsądnej kalkulacji, ważenia szans, ale też z drugiej strony nie ma męstwa bez ryzyka i niepewności, nawet wbrew wspomnianej kalkulacji. 9 Rozumna ocena sytuacji wraz z moralną koniecznością realizacji do- 7 Tamże II-II, 123, 6. 8 T. Styczeń, O etyce Karola Wojtyły uczeń. Częstochowa 1997, s J. Kiełbasa, Szkice o męstwie. Wstępne uwagi o pozycji męstwa w świecie wartości. Znak 4:1995, s. 86. str. 3

6 bra (np. w imię obrony prawdy) stają się wytyczną w należytym kształtowaniu omawianej cnoty. Człowiek mężny to przede wszystkim taki, który zna znaczenie prawdy i dobra i jest gotów w obronie tych wartości poświęcić życie, są one bowiem nie do przecenienia. Dobitnie w tym kontekście brzmią słowa Jana Pawła II, gdy stwierdzał: Pragnę złożyć hołd tym wszystkim nieznanym z imienia ludziom mężnym! Ludziom mającym odwagę powiedzieć <nie> albo też powiedzieć <tak>, gdy to kosztuje. Ludziom, którzy dają szczególne świadectwo godności człowieka i człowieczeństwa. Właśnie dlatego ( ) należy im się hołd, uznanie szczególne. 10 Trzeba tu dodać jeszcze jedną myśl, związaną z odpowiedzialnością za prawdę. Im człowiek jest bardziej wykształcony, tym więcej męstwa potrzebuje, by bronić prawdy i nie zaprzedawać się złu za cenę wygodnego życia czy awansu. Nie ma nic bardziej godnego pogardy niż widok inteligentnego człowieka (czasem może on być nawet autorytetem dla jakichś środowisk), który sprzeniewierzył się swym ideałom, swej misji, który za przysłowiowe trzydzieści srebrników sprzedał prawdę. Prawda jest istotnym sensem życia każdego człowieka. Dążenie do niej leży w ludzkiej naturze. Stąd w każdym człowieku czymś naturalnym jest niechęć do kłamstwa. Ponadto prawda łączy się zawsze z miłością, a miłość wymaga ponoszenia pewnych kosztów. Prawda, która nic nie kosztuje, jest kłamstwem. Dlatego też cnota męstwa jest tak istotna w dążeniu do odkrycia i zdobycia prawdy. Na tej drodze czyha na człowieka wiele niepowodzeń. Tylko więc człowiek zahartowany, ten który wyrobił w sobie cnotę męstwa, jest w stanie poznać prawdę i o niej świadczyć. Bronić jej przed relatywizmem, dewiacją i skrajnym zindywidualizowaniem. Bo raz poznawszy prawdę nie można jej zachować dla siebie musi ona wybuchnąć w człowieku, musi dać o niej świadectwo. Czy stać Cię na takie męstwo? laiciadattato sl Codice Civile italiano e aggornanto sulle ultime disposizioni della Santa Sede, sulle Encicliche e sui discorsi di Pio XII, Alba Francia a Loiano S., Istitutiones theologiae moralis, T. 2., Augustae Taurinorum Jan Paweł II, Przemówienie wygłoszone w czasie środowej audiencji generalnej. 15 listopada 1978 r. 6. Keller J., Etyka katolicka, Warszawa Kiełbasa J., Szkice o męstwie. Wstępne uwagi o pozycji męstwa w świecie wartości. Znak 4: Styczeń T., O etyce Karola Wojtyły uczeń, Częstochowa św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, T. 21, Londyn dr Michał Kapias adiunkt na Katedrze Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach Bibliografia: 1. a Puyloubier Pouzier T., Theologia moralis universa, T. 2., Parisia Checchi a Monte Rotondo J. M., Compendium theologie moralis. Taurinis, de Luca da Torre del Greco T., Teologia morale. Prontuario di morale Cattolica per sacerdotie e 10 Jan Paweł II, Przemówienie wygłoszone w czasie środowej audiencji generalnej. 15 listopada 1978 r. str. 4

7 Niezbędność nowych wartości w edukacji M. Szyszkowska Zaznacza się nieprzystawalność edukacji szkolnej i wyższej do epoki, którą tworzymy, określając ją mianem globalizacji. Faktem staje się łączenie państw położonych na kontynencie europejskim, czemu nie towarzyszą równolegle procesy przezwyciężania rozmaitych niechęci, w tym rasowych, narodowych i religijnych. Nadal funkcjonują uprzedzenia oraz znamienny jest udział Europejczyków w wojnach, które są zaprzeczeniem jednoczenia się ludzkości. Niestety, interesy koncernów i grup kapitałowych łączą ze sobą państwa. Stoicy, a potem Kant oczekiwali, że ideały będą spoiwem ludzkości. Czynnikiem jednoczącym świat jest również kultura masowa, która powstała jako rezultat rozkwitu techniki. Kultura radia, telewizji, Internetu, reklam, prasy kolorowej niesie ze sobą miałkie treści służące bardziej mąceniu świadomości aniżeli edukacji. Oczekiwało się, że dojdzie do zjednoczenia ludzkości pod wpływem odpowiedniego ukształtowania świadomości jednostek. Jednakże procesy jednoczenia gospodarczego, prawnego i politycznego znacznie wyprzedzają świadomość człowieka XXI wieku przywiązanego do narodowej tradycji. Nadal aktualne jest przestrzeganie przed szowinizmem europejskim wyrażone przez Oswalda Spenglera w pierwszej połowie XX wieku. Edukacja nadal utrwala rozmaite uprzedzenia, a patriotyzm bywa wciąż przeniknięty niechęcią do dawnych wrogów ojczyzny. W naszym społeczeństwie brakuje życzliwości dla tego, co odmienne, co odstaje od poglądów większości. I nadal przekonuje się w sposób odległy od prawdy, że liczba wyznawców jakiegoś poglądu ma świadczyć o jego prawdziwości. Przeobrażanie świadomości to proces długotrwały. System edukacji bywa oporny wobec postulatów wprowadzania zmian. Na tym tle rysuje się szczególne znaczenie mediów, które są zdolne szybko i skutecznie kształtować świadomość człowieka. Ale nie pełnią one misji edukacyjnej. Brak stosownych przemian w świadomości i towarzyszący temu rozkwit przemysłu zbrojeniowego stanowią zagrożenie dla ludzkości i naszej planety. Troska o kształt świadomości, za co odpowiedzialna jest szeroko pojęta edukacja, powinna być tym większa, że w zalecanych obecnie ustrojach demokratycznych każdy teoretycznie może zostać wybrany i w konsekwencji wpływać na los państwa. Problem jest tym większy, że trafna okazała się ocena Czesława Znamierowskiego, który stwierdzał w swoich dziełach, że ludzkość nie doskonali się moralnie. Ponadto nowe kształtowanie świadomości jednostek na miarę XXI wieku staje się pilne również z powodu narastających procesów migracyjnych. Groźnym uprzedzeniom, stereotypom i niechęciom może zapobiegać jedynie edukacja, która będzie wyrabiać poczucie ludzkiej wspólnoty; pogląd, że każdy z nas stanowi część składową całej ludzkości. Przypisując sobie wolność niezbędna jest postawa głębokiej tolerancji oraz uznanie sensowności zakazu prowadzenia jakichkolwiek wojen. Warto tu dodać, że przed kilkudziesięcioma laty Julian Aleksandrowicz, profesor medycyny i filozof, krzewił swoimi dziełami ideę holizmu. Należy ubolewać, że wciąż nie jest ona obecna u nas w permanentnej edukacji. Holizm głosi jedność wszechrzeczy, a więc ujmuje człowieka jako cząstkę ludzkości oraz całego Kosmosu, sprzeciwiając się najostrzej wszelkim przejawom agresji oraz niszczenia środowiska naturalnego. A trzeba tu przypomnieć, że określa się dziś człowieka nie tyle jako istotę rozumną lecz istotę śmiecącą, niszczącą środowisko, w którym żyje, w przeciwieństwie do zwierząt. Ten wyznacznik człowieczeństwa może zostać przezwyciężony w drodze nowych wartości funkcjonujących w procesach edukacji. Groźna jest bezideowość, która znamionuje kulturę masową, a więc nie tylko publiczną telewizję. Bezideowość w sensie nie propagowania wyższych wartości, które przykładowo wyżej wymieniłam. Zamiast nich szerzone są takie pseudowartości jak sukces, kariera, bogactwo, spryt życiowy. W rezultacie dominuje u nas mentalność człowieka uznającego własne tradycje i obyczaje za lepsze od innych i zarazem przyjmującego bezkrytycznie to, co przychodzi z Zachodu oraz ze Stanów Zjednoczonych. Nieuświadomiona mikromania narodowa sprawiła, że szybko zamerykanizowaliśmy się kulturowo. Ta mikromania narodowa, czyli poczucie, że jesteśmy rzekomo narodem gorszym od innych, szuka dla siebie szczególnego ujścia, wytwarzając postawę wyższości wobec niektórych narodów i podtrzymując nadal, mimo Holocaustu, antysemityzm. W związku z tym, że uczestniczymy w procesie globalizacji, szczególnym łącznikiem obywateli str. 5

8 staje się nasza tradycja narodowa, ale niestety, polska kultura i nawet jej najwybitniejsi przedstawiciele nie są znani własnemu narodowi. Ponadto szczególnym łącznikiem staje się język polski, ale ochrona tego podstawowego elementu dziedzictwa narodowego jest w Polsce niedostateczna. Ustawa o języku polskim nie jest przestrzegana. W telewizji publicznej, zgodnie z ustawą, obowiązuje przestrzeganie wartości chrześcijańskich. Pojęcie to jest nieostre, bowiem nie wiadomo czy chodzi o podstawowe wartości zapisane w judeochrześcijańskiej Biblii, czy o szczegółowe kodeksy moralne formułowane przez poszczególne wyznania chrześcijańskie. Z praktyki naszego życia publicznego wiadomo, że chodzi o wartości propagowane przez Kościół rzymskokatolicki. Brak bowiem u nas należytego szacunku dla mniejszych liczebnie Kościołów i Związków Wyznaniowych, wbrew istocie demokracji. Wywołuje to jako skutek trudną sytuację dzieci i młodzieży w szkołach o ile nie są wyznawcami religii większościowej. Do rozmaitych przejawów mącenia świadomości obywateli należy zaliczyć błędne utożsamianie wartości chrześcijańskich z wartościami ogólnoludzkimi. Innym, niebezpiecznym w skutkach sposobem manipulowania, świadomością jest na przykład zaszczepiany w procesach edukacji pogląd o liberalizmie ekonomicznym jako rzekomo koniecznym i najlepszym sposobie rozwiązania spraw gospodarczych. Z liberalizmu ekonomicznego rzekomo ma wynikać automatycznie liberalizm światopoglądowy, liberalizm prawny oraz liberalizm obyczajowy. Mącenie świadomości umacnia polityka historyczna oraz szerzony pogląd: albo liberalizm ekonomiczny, albo powrót do PRL. O modelu europejskiej edukacji wolnej od uprzedzeń i nasyconej odniesieniem do ideałów pisał Mikołaj Kozakiewicz w swoich książkach. Wiąże się z tym niezbędność podniesienia w społeczeństwie prestiżu pedagogów. Należy budzić rozumienie tego, że życie społeczeństwa w państwie demokratycznym zależy od stanu świadomości jednostek, które mają na nie wpływ. Wskazuje to jednoznacznie na znaczenie edukacji. Od obecnie żyjącego pokolenia i zarazem od stanu edukacji zależy teraźniejszość i przyszłość. Pisząc o edukacji trzeba brać pod uwagę jej szkolny wymiar oraz medialny zważywszy, że młodzież korzysta w dużym stopniu z telewizji, a zwłaszcza z Internetu. Należy utrwalać szacunek dla każdego człowieka, by redukować przejawy nietolerancji. Globalizacja nie jest tym samym, co uniformizacja. Należy uczyć aprobaty dla tego, co różnorodne. Wiąże się z tym wyrabianie odwagi wyrażania własnych poglądów. Koniunkturalizm i konformizm są niegodne człowieka i ten pogląd powinien funkcjonować w edukacji permanentnej. Tolerancja dla światopoglądów mniejszościowych nakłada obowiązek kształtowania świadomości w duchu umiarkowanego agnostycyzmu. Świadomość ograniczonych możliwości poznawczych człowieka może stanowić zaporę niedozwalającą na kształtowanie postaw nasyconych fanatyzmem. Agnostycyzm wyrabia życzliwość wobec poglądów odmiennych od tych, które dany człowiek uważa za słuszne i niepodważalne. Wyrabia ciekawość, zamiast wrogości, wobec odmiennych zapatrywań. Jak trafnie wyjaśniał Tadeusz Kotarbiński, jesteśmy tolerancyjni jeżeli pozwalamy czynić komuś coś, co przeszkadza któremuś z naszych celów. Biorąc pod uwagę charakter naszej epoki powinno się wskazywać wartość rozwoju duchowego. Jest to pojęcie szersze od rozwoju intelektualnego, bierze bowiem pod uwagę także poziom rozwoju uczuć, wyobraźni oraz wrażliwości. Uczucia leżą u podstaw nawet tzw. czysto racjonalnych procesów myślowych. Ich wszechobecność wymaga zaszczepiania w młodzieży tendencji, by podnosić je na wyższy poziom. Reagujemy uczuciowo na wszelkie przejawy życia. Wysoka uczuciowość pozwala osiągnąć najwyższy poziom tolerancji, czyli empatię. Stanowi również przeciwwagę wobec stosowania przemocy w stosunku do drugiego człowieka. Pragnę przypomnieć, że po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, do zawodu nauczyciela i wychowy garnęli się ci, którzy mieli poczucie misji. Wzorem Siłaczki traktowali swoją pracę jako posłannictwo. Podkreślam sensowność powrotu do wybranych tradycji okresu dwudziestolecia międzywojennego, mając na myśli na przykład odrodzenie w wychowaniu i w edukacji znaczenia wartości honoru. Ma on wymiar uniwersalny w przeciwieństwie do zróżnicowanych poglądów moralnych. Edukacja i wychowanie powinna brać pod uwagę, że ustrój demokratyczny zespolony jest nierozdzielnie z wieloświatopoglądowością, a więc zarazem z pluralizmem poglądów moralnych. Zespolić społeczeństwo może odrodzone poczucie honoru; mamy je wypisane na sztandarach i pomnikach. Maria Szyszkowska prof. zw. dr hab., wykładowca na Uniwersytecie Warszawskim, były sędzia Trybunału Stanu, senator V kadencji, nominowana do pokojowej Nagrody Nobla w 2005 r. str. 6

9 Masowość a poziom kształcenia M. Stopa Problem umasowienia szkolnictwa wyższego w Polsce stanowi przedmiot gorącej debaty publicznej. Ten tekst jest próbą włączenia się do tej dyskusji, ze szczególnym uwzględnieniem z jednej strony perspektywy procesów społeczno-ekonomicznych, jakie zachodzą w Polsce od lat dziewięćdziesiątych, z drugiej strony kolejnych reform całego systemu edukacji. Warto jednak rozpocząć w tym przypadku od końca, czyli od konsekwencji. Podczas wykładu w innej uczelni wyższej zacząłem pytać o znaczenie ogólnie zdawałoby się znanych słów których używałem w czasie wykładów. Oto odpowiedzi: Co to jest ortodoksalny? Milczenie. Co to jest ortodoks? Jedna ręka podnosi się do góry odpowiedź: starozakonny. ( ) Co to jest kwestionariusz? (Słuchaczka, do której skierowałem pytanie): Kartka, której się używa w sklepie lub biurze. W jakim celu? Do wpisywania nazwisk. Trudno w tych warunkach wykładać!. Przytoczony fragment, przecież żywcem wyjęty z realiów codziennej pracy każdego niemal pracownika naukowo-dydaktycznego dowolnej uczelni w Polsce, pochodzi z tekstu Camera obscura prof. Adama Heydela z 1939 roku. Gdyby ten tekst powstawał współcześnie, zapewne profesor Heydel, który zmarł w 1941 roku, pisałby jedynie o jeszcze szybszym procesie dewaluacji dyplomów, począwszy od dyplomu z egzaminu maturalnego, a skończywszy na dyplomie doktorskim. Początek lat dziewięćdziesiątych w polskim szkolnictwie wyższym oznaczał rosnącą liczbę studentów, zwłaszcza że po przemianach 1989 roku absolwenci szkół wyższych byli szczególnie cenionymi i poszukiwanymi pracownikami w rodzącym się i rozwijającym się sektorze prywatnym. Zaczęły pojawiać się nieśmiało pierwsze uczelnie niepubliczne (w tej kategorii mieściły się już wcześniej istniejące uczelnie kościelne). Oba te procesy nabrały szczególnego rozmachu pod koniec lat dziewięćdziesiątych, kiedy z jednej strony w wiek studencki (18-24 lata) zaczęły wkraczać roczniki wyżu demograficznego z lat osiemdziesiątych. W latach ogółem studiowało w Polsce niemal 2 miliony ludzi (w 1990 roku dla porównania było to niespełna 404 tysiące). Niepubliczne szkolnictwo wyższe okazało się ciekawą alternatywą na działalność gospodarczą aczkolwiek uczelnie niepubliczne stanowiąc 72% wszystkich szkół wyższych w Polsce, kształcą niewiele ponad 33% wszystkich studiujących. Czynniki wpływające na główne cechy charakterystyczne polskiego szkolnictwa wyższego miały i mają jednak nie tylko charakter wewnętrzny. W tym samym czasie Polska podjęła starania o akcesję do Wspólnot Europejskich, co wiązało się z przystosowywaniem do nich także systemu kształcenia. Oznaczało to akceptację procesu bolońskiego i wprowadzenia trzech stopni studiów: trzyletnich licencjackich, dwuletnich magisterskich oraz czteroletnich doktorskich. W wielu przypadkach ten podział okazał się szczególnie nieszczęśliwy, wprowadzając zamieszanie w ramach programowych, dublowanie się przedmiotów i rozdzielenie kształcenia praktycznego od tego o charakterze nieco bardziej teoretycznym. W przypadku dyscypliny szczególnie mi osobiście bliskiej socjologii, doprowadziło to do wyrabiania pewnych mechanicznych umiejętności praktycznych w zakresie metod badawczych u studentów stopnia licencjackiego po to tylko, aby dopiero tym, którzy zdecydowali się na studia uzupełniające magisterskie tłumaczyć fundamenty metodologiczne wyuczonej wcześniej działalności praktycznej. Przełom XX i XXI wieku w polskim systemie kształcenia zapisał się pierwszymi próbami reform na niższych szczeblach. Przede wszystkim skrócony został o dwa lata czas nauki w szkołach podstawowych i powołano do życia nowy byt gimnazjum. Ta roszada oznaczała w praktyce konieczność skrócenia o rok procesu kształcenia w szkołach ponadgimnazjalnych. Jednocześnie zmieniały się zasady egzaminu maturalnego, co miało niebagatelny wpływ na system przyjmowania kandydatów do uczelni. Obowiązujące dotychczas i powszechnie stosowane egzaminy wstępne, weryfikujące kandydatów i umożliwiające przynajmniej jakąś wstępną ich selekcję, zastąpione zostały wynikami z matury. Część uczelni broniła się przed tym procesem, stosując dalej swoistą formę egzaminów w postaci wszelkiego rodzaju rozmów z kandydatami, ale i w tym przypadku demografia okazała się bezlitosna. str. 7

10 Krzyk, jaki się podniósł po zniesieniu egzaminów wstępnych i narzuceniu uznawania wyników matury, do której zdania wystarczyło uzyskać 30% wymaganych punktów (sic!), szybko ucichł, gdy okazało się, że zbliża się niż demograficzny. Nierówne zasady konkurencji na rynku szkolnictwa wyższego i malejąca liczba potencjalnych studentów działały jak zimny prysznic. W tym miejscu warto jednak odwołać się do danych statystycznych, które wskazują na wyjątkowo niebezpieczne zjawisko petryfikacji istniejących już podziałów ekonomicznych polskiego społeczeństwa. Nierówne zasadny konkurencji na rynku szkolnictwa wyższego oznaczają w praktyce, że studenci uczelni publicznych wybierają przede wszystkim studia stacjonarne (65,4% studiujących na uczelniach publicznych), a uczelnie niepubliczne kształcą w przeważającej mierze w trybie niestacjonarnym aż 82,6% studiujących na tych uczelniach wybrało tryb niestacjonarny. Raport Banku Światowego podsumowuje to w następujący sposób: jak dotąd jednak ani stopień licencjata, ani szkoły zawodowe nie zostały w pełni zaakceptowane jako równorzędne dla studiów akademickich przez polską społeczność akademicką, pracodawców oraz ogół społeczeństwa. Zawodowe szkoły wyższe są postrzegane przez władze i personel tych uczelni, jak też przez studentów jako warunek kontynuacji kształcenia na drugim etapie uniwersyteckim na studiach magisterskich. Wynika to ze sposobu, w jaki uczelnie te promują swoje programy podkreślając fakt, że ich dyplom pozwala studentom na kontynuację nauki na studiach magisterskich. Również badania pokazują, że większość studentów zapisanych na uczelnie zawodowe planuje kontynuację nauczania i uzyskanie stopnia magistra. Każdy przegląd ogłoszeń o pracę publikowanych codziennie w prasie krajowej potwierdza, że pracodawcy wybierają absolwentów z tytułem magistra i nie traktują stopnia licencjackiego jako pełnowartościowego tytułu (I. Goldberg, Polska a gospodarka oparta na wiedzy. W kierunku zwiększania konkurencyjności Polski w Unii Europejskiej, Bank Światowy, Waszyngton 2004). Oczywiście, od momentu opublikowania cytowanego raportu upłynęło osiem lat, jednak w podejściu do studiów zawodowych nie zaszły, zdaje się, znaczące zmiany. Gdzie więc wspomniana wcześniej petryfikacja podziałów ekonomicznych? Biedniejszym i gorzej wykształconym na szczeblu maturalnym mieszkańcom małych miast i wsi, w tym częściej kobietom, pozostają do wyboru raczej szkoły niepubliczne, oferujące najczęściej tytuł licencjata w zakresie kierunków raczej humanistycznych. Najpełniej podsumowuje to zjawisko rządowy raport Młodzi 2011, gdzie przeczytać można, że dziś wiemy, że system edukacji jakkolwiek umożliwił młodym Polakom bezprecedensowy dostęp do wykształcenia i doprowadził do bardzo dużego nasycenia absolwentami szkół średnich i wyższych, nie przełamał znacząco determinizmu środowiskowego. Młodzież o korzystniejszych warunkach startowych wygrywała w dostępie do lepszych szkół i lepszych pozycji społecznych. Młodzież o mniej korzystnych charakterystykach społecznych miała mniejsze szanse na dobrą edukację (K. Szafraniec, Młodzi 2011, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2011). Nie oznacza to braku szans w ogóle, ale po prostu gorsze warunki startowe i w konsekwencji petryfikację różnic społecznych. Tragikomicznym jest wniosek praktyczny biedniejsi, gorzej wykształceni mieszkańcy małych miejscowości podejmują spory wysiłek finansowy, aby uzupełnić swoje wykształcenie na poziomie wyższym, dodatkowo finansując ze swoich podatków studia dzienne na uczelniach publicznych bogatszych, lepiej wykształconych mieszkańców dużych miast. Tym bardziej bulwersuje fakt powoływania się na Konstytucję i zasłanianie się dbałością o interes publiczny wszystkich obrońców istniejących obecnie zasad konkurencji wśród uczelni. Nieszczęsny zapis artykułu 70. Konstytucji III RP bez stosownych rozwiązań praktycznych stanowi wyłącznie pretekst do utrzymywania fikcji w zakresie nieodpłatnych studiów wyższych. To, że każdy ma prawo, nie oznacza, że każdy musi, a w praktyce często sprowadza się do konstatacji, że nie każdy po prostu może i nie każdego na to stać. Owszem, obecnie wśród osób w wieku studiuje ponad 50% ludzi, ale pojawiają się pierwsze symptomy kolejnej rewolucji w szkolnictwie wyższym. Powyższej opisane trendy w szkolnictwie wyższym prowadzić muszą w ostateczności do zjawisk takich jak przeedukowanie (ang. overeducation), niedostosowanie uzyskiwanych kwalifikacji do bieżących potrzeb rynku pracy (ang. mismatch), czy underemployment (czyli zatrudniania na czas określony, po najniższych stawkach, znacznie poniżej kwalifikacji, często na zasadach telepracy, w dziedzinach zupełnie niezwiązanych z ukończonym kierunkiem studiów). Nie są to problemy wyłącznie polskiego szkolnictwa wyższego, ale charakterystyczne dla całej Unii Europejskiej. Mimo tego zainteresowanie jakimikolwiek studiami wyższymi wcale nie male- str. 8

11 je, a Polska pod tym względem wyraźnie przewyższa średnią unijną, zwłaszcza odnoszącą się do krajów tzw. starej piętnastki. Z jednej strony ukończenie studiów wyższych wciąż jednak postrzegane jest jako swoista gwarancja powodzenia w przyszłości, z drugiej jednak konsekwencje podejmowanych wyborów wskazują, że jest to raczej wiara niż racjonalny proces decyzyjny. Rytuał wyboru uczelni i kierunku, a raczej najpierw kierunku a dopiero potem uczelni (na co wskazują badania), dokonywanego wbrew zdroworozsądkowemu oglądowi sytuacji, a z akcentem położonym na łatwości studiowania, finalizowany jest rokrocznie brutalnym zderzeniem się z realiami rynku pracy. Uczelnie muszą się więc zmienić. Malejąca liczba maturzystów, a tym samym potencjalnych kandydatów, oraz nasycenie rynku pracy absolwentami sprawiają, że konkurencja zaostrza się coraz bardziej. Jednocześnie jakość kandydatów, którzy trafiają do polskich szkół wyższych nie jest najlepsza, co jest efektem pogłębiających się negatywnych skutków wszelkiego rodzaju prób majstrowania przy wszystkich szczeblach kształcenia. Jest to system samonapędzający się, o czym być może niewielu pamięta. Wróćmy bowiem do przytoczonego na wstępie cytatu z końca lat czterdziestych. Jeżeli kandydaci trafiają na uczelnie nieprzygotowani na wcześniejszym etapie, a przychodzą, bo przecież jakieś studia trzeba mieć, to i absolwenci są jacy są, zwłaszcza, że uczelnie także mają swoje własne problemy. Wśród kierunków cieszących się szczególnym wzięciem, mimo oczywistych trendów na rynku pracy są pedagogika i kierunki humanistyczne o charakterze pedagogicznym (bo podobno łatwiejsze). Absolwenci z czasem (przynajmniej pewna ich część), znajdą zatrudnienie w szkolnictwie, produkując kolejnych potencjalnych kandydatów na studia wyższe, w tym na pedagogikę. Świadomie przejaskrawiam być może ten proces, ale można odnieść wrażenie, że każda kolejna propozycja zmian jest majstrowaniem na wyabstrahowanym z większej całości elemencie, bez świadomości, że będzie to miało doniosłe konsekwencje dla wszystkich pozostałych elementów systemu nie tylko doraźne, ale rozciągnięte w czasie. Być może czas na reformę, ale pomyślaną systemowo (obejmującą wszystkie szczeble) i z przewidywalnymi scenariuszami na przynajmniej dwadzieścia lat. Mateusz Stopa socjolog, adiunkt w Katedrze Nauk Społecznych Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Interesuje się problemem związku kierunku studiów z losami absolwentów. RODNiIP WOM w Rybniku proponuje zajęcia na następujących kursach: Odżywianie i aktywność fizyczna dzieci i młodzieży. Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Propozycje działań wychowawczych i terapeutycznych wobec ucznia z zespołem Aspeergera. Rozwój psychiczny dziecka do lat 3 i w okresie adolescencji a wychowanie (z perspektywy psychoanalitycznej). Szczegółowa oferta edukacyjna dostępna na naszej stronie str. 9

12 Cóż po filozofii w czasie marnym? B. Jasiński Poniższy tekst powstał jako swoiste pendant do kwestii statusu teoretycznego samej filozofii dziś. A mianowicie: czy czasami sama filozofia jako określony paradygmat myślenia nie zużyła się? Komu dziś jest potrzebna i po co? Od dłuższego już czasu lansuję tezę o wyczerpaniu się filozofii, a dałem temu pełny wyraz w pracy Tezy o ethosofii, gdzie próbowałem wprowadzić nowy obszar refleksji nad problemami tradycyjnie przypisywanymi filozofii, a który nazwałem ethosofią. Poniżej w przystępny sposób notuję kilka refleksji z tym związanych. 1. Jest filozofia i jest mądrość. W swym pier wotnym sensie - i zgodnie z etymologiczną rekonstrukcją znaczenia - filozofia to tyle, co umiłowanie mądrości. Jednak na drodze swego długiego rozwoju przekroczyła ona w pewnym momencie granicę mądrości i stała się wiedzą. To znaczy - zaczęła formułować prawa ogólne, z których można było, na mocy wcześniej ustalonych reguł wnioskowania, dedukować prawa szczegółowe. Można też powiedzieć, że dialektyka wznoszenia się od szczegółu do ogółu niejako dopełniła się - filozofia wraz z osiągnięciem poziomu wiedzy stworzyła nową drogę wnioskowania, tym razem od ogółu do szczegółu. W ten oto sposób w filozofii coraz mniej było mądrości, a coraz więcej wiedzy - ta ewolucja przebiega od sofia do logos. U Arystotelesa spotykamy podobne rozróżnienia: wiedza (episteme) formułuje sądy prowadzące w rozumowaniu od ogółu do szczegółu, mądrość natomiast (phronesis) sądy od szczegółu do ogółu. Po pewnym czasie szczegół ów, czyli inaczej sam przedmiot poznania filozofii, nie tylko zszedł na drugi plan dociekań, ale wręcz okazał się czymś konstruowalnym przez teorię, co dowodnie wykazy wały dzieje filozofii najnowszej. W ten oto sposób filozofia domknęła niejako swój obszar działań. O ile wiedza - zrekapitulujmy nasz wywód - usiłuje odnaleźć w życiu praktycznym to, co wcześniej założyła, o tyle mądrość poprzez doświadczenie praktyczne dochodzi do prawd ogólnych. Filozofia stworzyła, więc swą własną, autono miczną naturę, która rządzi się sobie właściwymi prawami i posiada sobie tylko właściwe jakości. 2. Jest prawda i jest fałsz - tę regułę logiki dwuwartościowej cała niemal filozofia nowożytna zakładała jako oczywistą. Coś nie może być zarazem prawdziwe i fałszywe. Dalej: nie można czegoś definiować przez to samo - to także było i jest dla filozofii oczywiste. Jeśli P=P, to zarazem nie może być P R Tych oczywistości nie sposób podawać w wątpliwość i filozofia je akceptowała. Ale zauważmy, jakie konsekwencje płyną z tych prostych twierdzeń. Obawiam się, że nie tak całkiem oczywiste. Zgodnie z owymi wymogami logiki dwuwartościowej, na której filozofia jest właśnie oparta, podstawą każdej tezy filo zoficznej powinna być teza dokładnie przeciwna, tzn. nie-filozoficzna. Nie można przecież definio wać tego samego przez to samo. W przeciwnym przypadku pierwotna teza filozoficzna nie będzie należycie uzasadniona. Chyba tylko przez tau tologię, na zasadzie: białe jest białe, tak jest tak, a nie - filozofia jest filozofią. Inaczej: teza taka będzie czysto deklaratywna, (Jeśli A, to... A). I filo zofia współczesna rzeczywiście jest deklaratywna, albowiem w całości oparta jest na wskazanej przed chwilą tautologii. Innymi słowy: nie ma żadnego logicznego przejścia - a takiego prze cież sama filozofia żąda - od niewiedzy do wiedzy, od nie-filozofii do filozofii. Filozofia współczesna skazana jest, więc na to, że tłumaczyć się musi sama przez się. Czymże, więc jest? Jest przede wszystkim wyrazem osobowości samego filozofa. Dlatego pisząc o filozofii XX wieku zdecydowaliśmy się na jej wykład poprzez pokazanie najwybitniejszych sylwetek filozofów naszych czasów. Każdy tekst poświęcony będzie omówieniu twórczości innego filozofa. W ten oto sposób czytelnik otrzyma zwięzły zarys dziejów najważniejszych tendencji w rozwoju współczes nej myśli filozoficznej. Sądzę, że tak pomyślany materiał służyć może jako przewodnik po współczesnej filozofii - inicjatywa ta powinna, zatem trafić do różnych kręgów czytelników: zarówno do uczących się filozofii, jak i do naucza jących. Każdy poszczególny tekst omawiający sylwetkę danego filozofa zawierać będzie następujące elementy: analizę źródeł powstania doktryny, jej najważniejsze twierdzenia, ich etapy kształtowania się, elementarne wiadomości z biografii intelektualnej danego filozofa, próbę komentarza i interpretacji oraz podstawowe, infor macje bibliograficzne. Mam nadzieję, że taka struktura każdego tekstu zapewni przejrzystość wykładu oraz umożliwi najpełniejszą rekonstrukcję da- str. 10

13 nej doktryny. Czymże jeszcze jest filozofia oprócz tego, że jest ekspresją osobowości filozofa? Otóż jest także - i przede wszystkim - swoistym światem pojęć, kategorii i metod. Jest to świat bez wątpie nia urojony i pozorny, zakleszczony w słowach. Filozofia jest - powtórzmy to raz jeszcze - opar ta na tautologii. I nie ma filozofii po wyelimi nowaniu tautologiczności myślenia. Czy jest to zresztą możliwe? 3. Jest natura i jest kultura. W świecie naszym jest coraz więcej kultury, a coraz mniej natury. Żyjemy, bowiem w świecie zreprodukowanym - człowiek, co jest wynikiem jego pychy, stworzył wokół siebie naturę zreprodukowaną, której materia, choć jakościowo inna od pierwotnej, utkana jest na równie twardych zasadach. Jest też na tyle gęsta i nieprzezroczysta, że uniemożliwia autentyczny dialog z naturą pier wotną. Od Galileusza za synonim badań naukowych przyjęto uważać tylko badania tych procesów i zjawisk, które potrafimy zreprodukować. Dziś nauki przyrodnicze niemalże zaniechały repro dukcji przedmiotów badań (tj. procesów natury), lecz wręcz przedmioty takie same tworzą i traktu ją jako naturalne. Nasz świat w ten sposób staje się światem zamkniętym, a wszystkie reguły, jakie sami w nim ustanawiamy, są regułami przypadkowymi, albowiem są tylko kwestią umowy. Nie usiłujemy nawet odnaleźć owej zagubionej konieczności, która przewija się w istnieniu człowieka. Konieczność ta zarazem określa miejsce, które zajmujemy i w którym się zadomawiamy. To jest ethos. Zreprodukowana natura rozwija się już według swoich prawidłowości. I tak człowiek, choć wy emancypował się z natury pierwotnej, popadł w niewolę natury zreprodukowanej, której - jak na ironię - sam jest całkowitym twórcą. Czy filozofia współczesna pokazać może kierunek drugiej emancypacji człowieka, emancypacji od niego samego, a ściślej: od jego wytworów, które nim zawładnęły? Pewnym przejawem tych tendencji jest obecny w niej nurt demistyfikujący, którego wyrazem są badania zarówno współczesnych marksistów nad tzw. świadomością fałszywą (ideologią), jak i fenomenologów nad tzw. nastawie niem naturalnym (ogółem naszych mniemań o świecie), wreszcie egzystencjalistów nad życiem nieautentycznym oraz psychoanalityków nad strukturą naszych nieuświadamianych popędów (id). Filozofia współczesna odkryła, bowiem - i to jest jej najważniejsze odkrycie - samą siebie, tzn. to, że nie prowadzi dialogu z jakąś wyima ginowaną naturą, lecz monolog sama ze sobą. Tak oto odkryła ona swój własny obszar istnienia, swoją rzeczywistość. Wszystkie, zatem rewolucje, których dokonywała, nie przekraczały jej własnych granic, które zarazem są granicami jej myślenia pojęciowego. Jest to odkrycie ważne, albowiem umożliwia właśnie demistyfikujący opis rzeczywistości człowieka. A zatem: czy jest dziś możliwe porzucenie reguł myślenia pojęciowego i - co za tym idzie - logicznego wyrazu myśli, jakim była zazwyczaj Teoria? Jednym słowem, pytanie brzmi: czy jest możliwa mowa poza językiem? Oto dramatyczny problem, przed którym stanęła filozofia końca XX wieku. Czy zatem pozostaje nam tylko milczenie? A może rację miał ten, kto zalecał filozofom tylko kiwanie palcem w bucie? Hans Georg Gadamer stwierdził, że filozofia to mówienie i rozmowa. Filozofia pracuje, więc całkowicie na poziomie natury zreprodukowanej, nie wykraczając poza niego. I chociaż odwołuje się do świata ludzkiego doświadczenia, to jednak - i dopiero filozofia XX wieku zaczęła zdawać sobie z tego sprawę - doświadczenie to jest w przeważającej części kreowane przez nią samą lub też przez naukę i technikę, w mniejszej zaś części tylko jest. Możemy tu powołać się na ostatnią, nie opublikowaną pracę Husserla, w której problem ten również staje w formie nie malże testamentu filozofa, a także na rozważania Heideggera o technice. W wersji nowoczesnej występują one również w pracach Jacquesa Lacana, dla którego wrastanie człowieka w społeczeństwo jest równoznaczne z partycypacją w symbolicznym języku kultury, tak, że z czasem struktury owego języka zaczynają kształtować osobowość i psychikę jednostki. Istotę człowieka można, zatem zapisać alfabetem języka kultury. Ale przecież język ów zawsze zniekształca samą wypowiedź i margines tego zniekształcenia badać winna właśnie filozofia, odsłaniając jednocześnie sferę podświadomości. Lacan krytykuje także racjonalizm filozoficzny i kartezjanizm, nazywając te kierunki cenzorami ludzkiej świadomości, albowiem nie dopuszczały one spontanicznej i niekontrolowanej regułami rozumu ekspresji. Czymże, zatem jest dla Lacana historia współczes nego człowieka? Jest ona - odpowiada - historią poszukiwania siebie w gąszczu cywilizacji. Jak widać, przynajmniej niektórzy filozofowie współcześni przekonani są o tym, że opisana przez nas wyżej skrótowo natura zreprodukowana - ta przyrodzona człowiekowi przestrzeń spełniania jego życia - nie jest bynaj mniej ani racjonalna, choć stworzona przez człowieka w imię rozumu, ani też bez- str. 11

14 pieczna, choć stworzona także w imię zapewnienia bez pieczeństwa. Rządzi nią przypadek, który nazwano Losem. I choć utkana jest z sensów, które człowiek nadał naturze pierwotnej, to jed nak sama zachowuje się tak, jakby była pozba wiona jakiegokolwiek sensu. Dalej: choć stwo rzona jest z pewnego układu wartości, sama wartości depcze i obraca w antywartości. Choć jest tworem świadomości, nie da się już ogarnąć świadomością. Choć powstała jako środek do sterowania pewnymi procesami zachodzącymi między człowiekiem a naturą pierwotną, sama nie da się już sterować żadnymi dyrektywami ani modlitwą o lepsze jutro, ani też decyzjami skraj nie racjonalnymi. Filozofia jest produktem natury zreprodukowanej; produktem czasu ironii - człowiek stworzył system tłumaczący i racjonalizujący naturę, system, który sam stał się naturą zreprodukowaną. Proces ten jest wielkim etapem w rozwoju gatunku ludzkiego, w jego ewolucji, i filozofia końca XX wieku musi go opisać. 4. Jest dobro i jest zło. Powtórzmy raz jeszcze: żyjemy pogrążeni całkowicie w naturze zreprodukowanej. Nie ma żadnej innej możliwości - to jedyny nasz świat, nie wiadomo tylko, czy najlep szy z możliwych, jak chciał Leibniz. Innym - obok wyżej wspomnianych - aspektem natury zreprodukowanej jest to, że mamy w niej, w jej granicach, zawsze do czynienia z sensem sensu, wartością wartości i znaczeniem znaczenia. Nasze myślenie i wszelka działalność teoretyczna taką właśnie mają strukturę - struk turę podwójnego widzenia. O ile człowiek we wcześniejszych stadiach rozwoju pytał się natury pierwotnej zazwyczaj tylko o sens, tylko o wartość i tylko o znaczenie tego lub innego zjawiska, tamtego lub owego przedmiotu, faktu czy osoby, o tyle teraz pyta się o sens tamtego sensu, wartość tamtej wartości i znaczenie tamtego znaczenia. Tak, jak żyjemy w epoce panowania natury zreprodukowanej, tak też i żyjemy w epoce panowania wiedzy o wiedzy. Wspominaliśmy już o tym mimochodem przy okazji określania prawdziwego obszaru istnienia filozofii współczesnej. I wartości, według których żyjemy, w coraz większym stopniu stają się odbiciem odbicia - sztuczne inną sztucznością. Mówiąc o sensie życia sztucznym posługujemy się sztucznie - bez żadnego związku z istnieniem samym, albowiem zakryte ono zostało skutecznie naturą zreprodukowaną, jej swoistą materią, równie gęstą i bezwzględną jak pierwotna. I coraz mniej patrzymy na samo istnienie, jego ethos, który pogrzebaliśmy głęboko pod kolejnymi nawarst wieniami natury zreprodukowanej, a coraz więcej na tradycyjne, myślowe ujęcia samego istnienia. To one właśnie stały się dla nas rzeczywistością podstawową. I coraz mniej jest samej rzeczywis tości, a w coraz większym stopniu obcujemy z jej zapośredniczeniami, jej myślowymi ujęciami - to stało się i jest miarą postępu. Postęp dziś to wzrastające zapośredniczanie natury. Człowiek współczesny stał się, więc obcy naturze i obcy sobie - stał się w głębokim i pod stawowym sensie tego słowa istnieniem nieauten tycznym. Istnienie to zerwało całkowicie relacje z całym bytem. Człowiek przestał, więc rozmawiać z otaczającym go światem, a zaczął prowadzić coraz bardziej abstrakcyjny, niekończący się monolog z samym sobą. Cały świat zewnętrzny zaczął być pojmowany wyłącznie funkcjonalnie -jako instrumentarium zdobywania panowania nad wszechświatem. Tak rósł mit pioniera i zdobywcy natury - człowieka ufnego we własne moce. Cały świat przekształcony został w imperium środków, którymi człowiek współczesny owinął się niczym w kokonie. Wprost proporcjonalnie do tego top niało wyidealizowane przez filozofów imperium celów (Kant) - nikogo (nawet Boga) i niczego nie jesteśmy dziś w stanie pojąć jako cel sam w sobie, lecz wyłącznie jako środek ku czemuś. Świat wybrał tę drogę i kroczy po niej. Podobnie człowiek stał się dla drugiego człowieka tylko środkiem, a nie celem. Ma to określone konsek wencje praktyczne, bynajmniej nie tylko teoretyczno-filozoficzne. Doszliśmy do tego, że wszelkich wartości jedynie uczymy się (przy chodzą one do nas z, zewnątrz), lecz ich nie doświadczamy, (bo nie ma już żadnego wnętrza) - nie żyjemy tymi wartościami i nie odnajdujemy ich w samym istnieniu. 5. Jest miłość i jest gwałt. O pierwszej coraz trudniej i coraz wstydliwiej jest mówić. Drugi zaś jest aż nadto oczywisty i występuje pod różnymi formami oraz różnymi pojęciami: zaczynając od rodziny i szkoły, a kończąc na państwie i polityce światowej. Równolegle z procesem reprodukowania natury pierwotnej i kurczeniem się imperium celów na rzecz imperium środków, mamy do czynienia ze znacznym rozwojem techniki zniewalania i rządzenia, które stwarzają nowoczesne formy państwowości. To także swoisty wynalazek XX wieku i filozofia nie może przejść obok niego. Ludzie zaczęli panować nad ludźmi tak, jak wcześniej zapanowali nad rzeczami. Stosunki międzyludzkie zastąpiono relacjami str. 12

15 rzeczowymi i instytucjonalnymi - bo tak jest łatwiej ludźmi sterować. Max Weber stwierdza wprost - państwo ma monopol na siłę. I coraz mniej możemy zadawać pytań, bo człowiek naszego wieku - ogłuszony ilością informacji i brakiem jednoznacznych kryteriów wyboru między nimi, pytania przestał zadawać. Ma naturę monologową. Potakującą. 6. Jest mądrość i jest filozofia, jest prawda i jest fałsz, jest natura i jest kultura, jest dobro i jest zło - wybierajmy: białe albo czarne, życie albo śmierć, światło albo ciemność. Wybierajmy, póki jeszcze wybierać można, bo może ktoś inny za nas wybrać. A wybierając - trzeba myśleć. Myślmy, więc i obserwujmy, jak myślą i jak myśleli inni. Bogusław Jasiński autor kilkunastu książek z zakresu filozofii, estetyki, sztuki. Pisze także teksty prozatorskie, uprawia dramat i poezję. Wykładowca na uczelniach w kraju i za granicą. Jest autorem m. in. cenionego podręcznika do kursu historii filozofii współczesnej pt. Leksykon filozofów współczesnych. RODNiIP WOM w Rybniku proponuje zajęcia na następujących kursach: Metody aktywizujące w nauczaniu przedmiotów zawodowych. Język obcy jako element kształcenia zawodu. Tablice interaktywne obsługa i wykorzystanie na lekcjach historii oraz wos. Wybór programu nauczania, modyfikacja programu, konstruowanie programu własnego, procedury dopuszczania do użytku w placówce oświatowej. Dysleksja diagnoza i wczesna interwencja. Sprawdzian po klasie szóstej. Wychowanie komunikacyjne w szkole podstawowej i gimnazjum. Bezpieczeństwo dziecka w przedszkolu w świetle obowiązujących aktów prawnych. Metody i techniki badań stosowane w ewaluacji pracy przedszkola. Szczegółowa oferta edukacyjna dostępna na naszej stronie str. 13

16 Stalinowska Konstytucja PRL z 1952 roku M. Zagajewski W licznych ostatnio wypowiedziach o naszej konstytucji, mających dowodzić konieczności jej nowelizacji czy wręcz nowej redakcji, często przypomina się stalinowską konstytucję z 22 lipca 1952 roku. To określenie odnosi się nie tylko do czasu jej powstania, który za sprawą ówczesnego wodza państw bloku radzieckiego krajów Europy Środkowo-Wschodniej określony został nie bezdyskusyjnie jako stalinizm 1, jeśli zważyć, że na przykład słowo stalińszczyzna (jak pańszczyzna) zdaje się brzmieć lepiej, gdyż kojarzy się gorzej niż proponowany u schyłku imperium przez radzieckich uczonych termin stalinowszczyzna. W istocie Józef Stalin był faktycznym współautorem konstytucji z 1952 roku, ponieważ osobiście ingerował w przedłożony mu do akceptacji tekst jej projektu, jak to miał w zwyczaju w odniesieniu do wszelkich kluczowych, nie tylko polskich, dokumentów politycznych. W tej sprawie zachowała się bardzo dobra dokumentacja w VI Oddziale Archiwum Akt Nowych w postaci maszynopisu przetłumaczonego na rosyjski tekstu projektu Konstytucji PRL z dokonanymi ołówkiem, odręcznymi poprawkami Stalina 2, które zostały przez ówczesnego bezpartyjnego prezydenta RP Bolesława Bieruta przetłumaczone i naniesione osobiście w odrębnym maszynopisie zawierającym tekst projektu konstytucji w oryginalnej polskiej wersji językowej. Prawdopodobnie wczesną jesienią 1951 roku, ale na pewno przed 13 listopada, Bierut przedstawił Stalinowi do konsultacji i ostatecznej akceptacji zaawansowany projekt nowej konstytucji, który wprowadził do niej ponad pięćdziesiąt poprawek. Przetłumaczono je z troską o maksymalną dokładność, dlatego znalazło się w konstytucji kilka rusycyzmów oraz niespotykanych w polskiej tradycji określeń 3. Następnie Bolesław Bierut sejmowej Komisji Konstytucyjnej, której sam przewodniczył, zarekomendował do bezdyskusyjnej akceptacji poprawki Stalina jako własne. Następnie po wprowadzeniu w źródłowym tekście polskiej wersji językowej koniecz- 1 Por. B. Łagowski, Ciężar synonimu, Przegląd Tygodniowy 1989, nr 4. 2 A. Garlicki, Z tajnych archiwów, Warszawa 1993, s A. Werblan, Stalinizm w Polsce, Warszawa 2009, s. 61. nych zmian gramatycznych i stosownych poprawek redakcyjnych, w rezultacie wielokrotnych uzgodnień w bezpośrednich rozmowach Bieruta ze Stalinem, ostatecznie Konstytucja Lipcowa z 1952 roku uzyskała kremlowskie imprimatur, ale z polskim copyrightem. Prace nad projektem konstytucji zainaugurowano kilka miesięcy po Kongresie Zjednoczeniowym PPR i PPS (15-21 grudnia 1948) powołaniem uchwałą Sekretariatu KC PZPR z początku czerwca 1949 roku roboczej Komisji A w celu wykonania głównie prac przygotowawczych i studyjnych oraz Komisji B o ideologicznym charakterze. W nader prominentnym składzie komisji znaleźli się z niedawnej PPR Ostap Dłuski, Franciszek Fiedler, Józef Gutt, Zenon Kliszko, Jerzy Morawski i prof. prof. Czesław Nowiński, Stefan Rozmaryn, a z byłej PPS Adolf Dąb, Stanisław Gross, Marian Rybicki i prof. prof. Konstanty Grzybowski, Oskar Lange, Henryk Świątkowski. Komisje robocza i ideologiczna obradowały na trzydziestu trzech wspólnych posiedzeniach od 21 czerwca 1949 do 12 marca 1951 najpierw pod przewodnictwem prof. H. Świątkowskiego, ówczesnego członka Biura Politycznego PZPR i ministra sprawiedliwości, ale po tym jak jego pozycja w maju 1950 roku uległa zasadniczemu osłabieniu, pierwsze skrzypce znalazły się w rękach prof. St. Rozmaryna, a od prac odsunięci zostali ówczesny minister oświaty H. Kliszko i prof. K. Grzybowski. Sejm Ustawodawczy powołał 26 maja 1951 roku w składzie stu trzech osób, w tym sześćdziesięciu i jednego posła, Komisję Konstytucyjną z Bierutem jako przewodniczącym, która wybrała Podkomisję Redakcyjną i Zagadnień Ogólnych. Jej trzon stanowił wyłoniony 19 września 1951 roku siedmioosobowy zespół sprawdzonych działaczy: Bolesław Bierut bezpartyjny; Jakub Berman, Franciszek Fiedler, Zygmunt Modzelewski, Stefan Rozmaryn PZPR; Leon Chajn SD i Józef Niećko ZSL. Na forum tej podkomisji 13 listopada 1951 roku Bierut jako przewodniczący przedstawił poprawki Stalina, doprowadzając do uchwalenia projektu wstępnego projektu konstytucji. Wkrótce 18 stycznia 1952 roku Podkomisja Redakcyjna i Zagadnień Ogólnych na swoim przedostatnim posiedzeniu uchwaliła wstępny projekt nowej konstytucji opublikowany przez Komisję Konstytucyjną w prasie codziennej 27 stycznia z apelem o str. 14

17 przeprowadzenie ogólnonarodowej dyskusji. Komisja Konstytucyjna 30 kwietnia 1952 roku przekazała do sejmu, już bez określenia wstępny, projekt konstytucji PRL, który po 26 maja stał się podstawą dalszej debaty zakończonej 15 lipca. Konstytucja PRL została uchwalona przez Sejm Ustawodawczy 22 lipca 1952 roku po czterodniowych obradach plenarnych zamykając okres funkcjonowania Rzeczypospolitej Polskiej pod rządami Małej Konstytucji z 1947 roku, opartej na Konstytucji Marcowej (1921). Zaskakuje trwałość stalinowskiej konstytucji, która przez kolejne dziesięciolecia podlegała mało znaczącym zmianom. Dopiero 10 lutego 1976 roku wprowadzono do niej ważkie zapisy o PZPR jako przewodniej sile politycznej społeczeństwa w budowie socjalizmu, zresztą notorycznie mylonej z nieobecną w konstytucji formułą kierowniczej roli partii w państwie, oraz o przyjaźni i współpracy z ZSRR i innymi państwami socjalistycznymi. Warto zaznaczyć, że ogłoszenie przez gierkowską ekipę we wrześniu 1975 roku planowanych zmian spowodowało protesty społeczne opozycji i Episkopatu Polski. W latach osiemdziesiątych, zwłaszcza po czerwcowych wyborach 1989 roku, doszło do istotnych nowelizacji Konstytucji Lipcowej o charakterze ustrojowym zwieńczonych uchwaleniem w 1997 roku nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Obecnie liczący dwadzieścia sześć stron maszynopis Projektu Konstytucji PRL w języku rosyjskim z odręcznymi poprawkami Stalina, wraz z polską wersją Bieruta, umieszczono na Portalu Archiwów Polskich, gdzie w Katalogu Skarbów Dziedzictwa Narodowego można go odnaleźć w pliku Konstytucja PRL Ten maszynopis został 18 września 1970 roku przekazany z Kancelarii Sekretariatu KC PZPR do Składnicy Akt KC PZPR, by po trzech dniach trafić do Centralnego Archiwum KC PZPR i pancernej szafy Zakładu Historii Partii skąd był udostępniany zaufanym historykom, a w latach dziewięćdziesiątych także szerszej publiczności. Intencją Stalina i polskich towarzyszy było ukrycie jego roli w pracach nad Konstytucją PRL, czemu służyły rozliczne komisje i podkomisje, partyjne i państwowe, w których w rezultacie zabiegów Bieruta w zaufanych gronach przyjmowano moskiewskie dyrektywy i odpowiednio zmodyfikowane zapisy Konstytucji ZSRR, by je ze szczególną dbałością prezentować publicznie jako rodzime rozwiązania autorskie. Stalin wprowadził do otrzymanego maszynopisu Projektu Konstytucji PRL szereg poprawek o charakterze ustrojowym mimo, że był on opracowywany z użyciem takich formuł, które należały do ówczesnej retoryki politycznej. Dla autorów projektu, pisanego niewątpliwie pod Stalina, punktem odniesienia musiały być także jego poglądy zawarte w Referacie na Nadzwyczajnym VIII Wszechzwiązkowym Zjeździe Rad z 25 listopada 1936 roku O projekcie Konstytucji Związku SRR, gdy przekonywał, że konstytucja nie może i nie powinna wybiegać naprzód wyprzedzając toczące się procesy historycznych przemian społecznych. Według Stalina konstytucji nie należy utożsamiać z programem. Oznacza to, że między programem a konstytucją zachodzi istotna różnica. Podczas gdy program mówi o tym, czego jeszcze nie ma i co musi być dopiero osiągnięte i zdobyte w przyszłości konstytucja, wręcz przeciwnie, powinna mówić o tym, co już jest, co już zostało osiągnięte i zdobyte obecnie, w teraźniejszości. Program dotyczy przede wszystkim przyszłości, konstytucja teraźniejszości 4. Paradoksalnie na ten pogląd Stalina bezowocnie powoływał się Stefan Prymas Wyszyński, gdy wraz z członkami Komisji Mieszanej biskupami Zygmuntem Choromańskim, Tadeuszem Zakrzewskim i Michałem Klepaczem w imieniu Episkopatu Polski, zgodnie z apelem Bieruta o udział w powszechnej debacie, złożył na jego ręce, nigdzie niepublikowane, stosowne postulaty konstytucyjne 5. Skrótowe z konieczności przedstawienie tego, co Polska zawdzięcza Stalinowi w kwestii konstytucji z 1952 roku należy zacząć od zwrócenia uwagi, że konstytucja w całości, a nie tylko jego poprawki końcowe, mają kremlowskie korzenie. Ważkie znaczenie ma oczywiście poczyniona przez Stalina ostateczna redakcja zapisów założeń ustrojowych PRL, tym bardziej, że zanim projekt konstytucji został przedłożony do jego akceptacji musiał przejść cierniowy szlak niezliczonych wewnętrznych zapytań, studiów, konsultacji czy uzgodnień i zabiegów o uzyskanie cennych wskazówek od moskiewskich towarzyszy. Słowem przedłożony Stalinowi maszynopis w najmniejszym stopniu nie miał charakteru dziewiczego. Uchwalenie nowej konstytucji naszego państwa było równoznaczne ze zmianą jego nazwy i dlatego dostarczony Stalinowi maszynopis projektu, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, został zatytułowany Konstitucija Pol skoj Narodnoj Respubliki, 4 J. Stalin, O projekcie Konstytucji Związku SRR, w: idem, Zagadnienia leninizmu, Warszawa 1954, s Postulaty konstytucyjne Episkopatu Polski dla Prezydenta B. Bieruta z 11 lutego 1952, Warszawa, w: P. Raina, Kościół w PRL. Kościół katolicki a państwo w świetle dokumentów , t. 1, lata , Poznań 1994, s str. 15

18 Конституция Польской Народной Республики czyli Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jak nakazywały obowiązujące w bloku wschodnim rosyjskojęzyczne standardy państwowego nazewnictwa. Ponieważ Konstytucję PRL wprowadzono jako jedną z ostatnich ustaw zasadniczych po II wojnie światowej w Europie Środkowo-Wschodniej była utrwalona praktyka umieszczania w nazwie państwa w stosownej odmianie przymiotnika narodnyj, народный czyli narodowy. Obok podstawowego znaczenia, jak w wyrażeniu narodnoje chozjajstwo, народное хозйайство, co oznacza gospodarkę narodową narodnyj posiada także odmienne doniosłe znaczenie ludowy jak w nazwie narodnyje massy, народныe массы, gdzie wyraźnie chodzi o masy ludowe. W postaci rzeczownikowej słowo narod, народ oznacza zarówno naród jak i lud, chociaż język rosyjski posiada także rzeczownik nacional nost, нациoнальность, co oznacza naród, nację i przymiotnik nacional nyj, национальный czyli narodowy, którym Stalin ze szczególnym upodobaniem wielokrotnie uzupełniał projekt konstytucji. Na przykład, do fragmentu projektu preambuły, gdzie zapisano odrodzenie Polski w nowych, sprawiedliwych granicach Stalin dodał na początku wyraz narodowy, w oryginale национальный zapewne po to, aby uzyskać pożądane wzmocnienie ideologicznej wymowy przedstawionej formuły, która w ostatecznym kształcie w konstytucji miała podkreślać historyczne warunki >narodowego< odrodzenie Polski w nowych, sprawiedliwych granicach. Wracając do kwestii terminologii stosowanej w nazewnictwie państw bloku radzieckiego należy zauważyć, że zgodnie z ówczesną retoryką obok słowa narodnyj, народный konieczne było używanie wyrazu respublika, республика poczynając od nazwy Sojuz Sowietskich Socialisticzeskich Respublik, Союз Советских Социалистических Республик, co w polskiej wersji językowej tłumaczy się jako Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jak wynika ze zbiorczego charakteru nazwy w skład tego związku wchodziły liczne republiki jak na przykład Ukrainskaja Sowietskaja Socialisticzeskaja Respublika, Украинская Советская Социалистическая Республика, w oficjalnym przekładzie Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, także członek założyciel ONZ. Z punktu widzenia Moskwy centrum życia politycznego stanowiła oczywiście Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka skupiona z piętnastoma narodowymi socjalistycznymi republikami, które były otoczone zagranicznymi ludowymi republikami o ujednoliconych poza nielicznymi wyjątkami nazwach rosyjskojęzycznych od Europy po Azję z Chinami, Mongolią i Koreą włącznie, ale już bez przymiotnika socjalistyczne. Wolno uważać, że wkrótce po II wojnie światowej oraz planowanej przez Wielką Brytanię III wojnie światowej, wyrosło zorganizowane wokół Związku Radzieckiego, traktowanego od Jałty (luty 1945) jako światowe mocarstwo swoiste Imperium Radzieckie, obok reformującego się w stanie upadłości Imperium Brytyjskiego i potężniejących pod szyldem rodzącego się NATO Stanów Zjednoczonych. Równocześnie tocząca się drugi rok w Korei gorąca wojna w połączeniu z globalną zimną wojną musiała wpłynąć na podkreślenie w projekcie konstytucji wspólnego dążenia do uniemożliwienia agresji i utrwalenia pokoju światowego w sojuszu łączącym naród polski z miłującymi pokój narodami świata, co wprowadził Stalin, zastępując w ten sposób zwrot obóz pokoju, a wyrażenie przewodnictwo ZSRR w pokojowym dziele z projektu całkowicie wykreślił. Odwołanie do Związku Radzieckiego znalazło i tak swoje miejsce w projekcie preambuły, gdzie była mowa o historycznych doświadczeniach zwycięskiego budownictwa socjalistycznego w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz jako wprowadzone przez Stalina uzupełnienie do zapisu o historycznym zwycięstwie >ZSRR< nad faszyzmem. Pierwsze zdanie projektu konstytucji z poprawką Stalina brzmi: Польская Народная Республикa является i tu nastąpił dopisek Stalina Республикой трудящихся, co w polskojęzycznej wersji Bieruta tłumaczy się, że Polska Rzeczpospolita Ludowa jest Republiką ludu pracującego. Dla przypomnienia trudjaszczijsia, трудящийся znaczy pracujący lub człowiek pracy, ale w tak doniosłym dokumencie wysoki styl narzucił stosowne wyrażenie w postaci sztandarowego hasła: lud pracujący. Z kolei łacińskie res publica, dosłownie rzecz publiczna, a także rzeczpospolita jako określenie demokratycznej formy ustroju państwowego łączą się z tymi klasami i grupami społecznymi, które stanowią jej społeczną podstawę. Innymi słowy, rzeczpospolita zawsze była ludowa, chociaż w konkretnych warunkach historycznych różne klasy czy grupy społeczne bywały owym podmiotowym ludem. Na przykład Rzeczpospolita szlachecka, zgodnie ze swoją nazwą była oparta na władzy ludu szlacheckiego, który stanowił wówczas dziesięć do piętnastu procent ludności zamieszkującej ziemie państwa polskiego, wyklucza- str. 16

19 jąc z życia politycznego mieszczaństwo i chłopstwo. W tym kontekście określenie przez Stalina PRL dosłownie jako republiki ludzi pracy oznacza eliminację z życia politycznego kapitalistów i obszarników jako klas społecznych, a nie ludzi, chociaż byli oni w owym czasie częstokroć ofiarami mordów czy surowych represji i prześladowań. Równocześnie, na przykład pochodzący z książęcego rodu Krzysztof Michał Radziwiłł, ojciec Anny Radziwiłł znanej jako wiceminister edukacji w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, zrobił wielką karierę przy Bierucie jako szef protokołu dyplomatycznego, czyli właśnie człowiek pracy i nie była to sytuacja wyjątkowa w środowiskach arystokratycznych. Warto zauważyć, że wedle Stalina w projekcie konstytucji PRL czy w ówczesnej Konstytucji ZSRR słowo komunizm nie mogło znaleźć swojego miejsca, ale już socjalizm był na pewno terminem kluczowym. Jednak w kontekście wyeksponowania w preambule konstytucji walki o całkowite zniesienie wyzysku człowieka przez człowieka, o urzeczywistnienie wielkich idei socjalizmu niezależnie od szlachetnych intencji autorów tekstu sens problemu ustrojowego został ulokowany w retoryce XIX-wiecznego utopizmu. Otóż słowo socjalizm występuje w projekcie kilkakrotnie jako przymiotnik w zapisach o rozbudowie państwowego przemysłu socjalistycznego oraz uspołecznionych środkach produkcji, wymiany, komunikacji i kredytu. W konstytucji znalazła się także kanoniczna formuła o gloryfikacji pracy, która wedle tekstu podnosi dobrobyt narodu i przyspiesza całkowite urzeczywistnienie ustroju socjalistycznego oraz zobowiązanie obywatela PRL do przestrzegania socjalistycznej dyscypliny pracy nie bez związku ze wskazaniem, że sądy z Prokuratorem Generalnym PRL strzegą praworządności ludowej. Ponadto Stalin do jednego z artykułów wniósł także niejasną poprawkę podkreślającą specyfikę związanego z rolnictwem rozwoju obszczestwienno-koopieratiwnogo stroja w dieriewnie, общественно-кооперативного строя в деревне, wedle bierutowego przekładu tego językowego dziwolągu, ustroju społeczno-spółdzielczego na wsi czyli ustroju socjalistycznego. Podobnie Stalin nie widział potrzeby wpisania do projektu konstytucji tak zdawałoby się oczywistych formuł jak partia robotnicza, dyktatura proletariatu czy przynajmniej proletariat zadawalając się pokreśleniem, że w sojuszu klasy robotniczej z chłopstwem pracującym klasa robotnicza sprawuje kierowniczą rolę, wedle jego uzupełnienia jako najbardziej rewolucyjna klasa społeczeństwa polskiego. W procesie rewolucyjnych przemian, wedle tekstu projektu, PRL ogranicza, wypiera i likwiduje stosunki społeczne oparte na wyzysku, co Stalin zapewne uznał za zbyt ogólnikowe sformułowanie, które zradykalizował wprowadzając zapis, że PRL ogranicza, wypiera i likwiduje społeczne klasy społeczne żyjące z wyzysku robotników i chłopów. To stanowisko wynika z zasadniczego przesłania ideologicznego konstytucji, którym była walka z zaciekłym oporem rozbitków starego ustroju kapitalistyczno-obszarniczego i z generalnego dążenia do likwidacji prywatnej własności, co potwierdza dwukrotne wykreślenie przez Stalina z tekstu projektu tej prawnej kategorii. Równocześnie autorzy konstytucji od klas wyzyskiwaczy kapitalistów i obszarników jako wielkich prywatnych właścicieli wyraźnie odróżnili chłopów, rzemieślników i chałupników jako pracujących na swoje utrzymanie, bez zatrudniania siły roboczej, drobnych posiadaczy. W kilku artykułach opisano stosunki własności między innymi zapewniając, że indywidualne gospodarstwa rolne pracujących chłopów mają konstytucyjną ochronę przed wyzyskiem kapitalistycznym. Dlatego Stalin uznał za konieczne zastąpienie prywatnej własności i prawa dziedziczenia przez indywidualną własność i prawo dziedziczenia ziemi, budynków i innych środków produkcji należących do chłopów, rzemieślników i chałupników, a zamieniając słowo prywatny na indywidualny stworzył niejako parasol ochronny, podobnie jak w ZSRR, nad drobną prywatną własnością w nowych warunkach ustrojowych opartych na państwowej i spółdzielczej własności. Podobna taktykę zastosował Stalin wobec Kościoła i innych zrzeszeń religijnych wzmacniając ich pozycje przez dodanie zapisów o tym, że mogą one swobodnie wypełniać swoje funkcje religijne oraz doprecyzowaniem formuły, aby nie zmuszać obywateli do niebrania udziału w praktykach religijnych. Natomiast postulowane przez Episkopat Polski usunięcie zapisu dotyczącego oddzielenia Kościoła od państwa w intencji nadania mu chrześcijańskiego charakteru nie zostało uwzględnione. Na zakończenie tej wstępnej analizy poprawek do projektu Konstytucji PRL warto sięgnąć do opinii prof. Andrzeja Werblana, członka KC PZPR od 1948 roku i wieloletniego ideologa partyjnego w późniejszym okresie, wedle którego Stalin nie był zainteresowany zaostrzaniem jej tekstu w kierunku radykalno-lewicowym, raczej hamował tego rodzaju str. 17

20 skłonności 6. W istocie chodziło Stalinowi o uwzględnienie specyfiki historycznej i narodowej danego kraju czy regionu w ramach całego imperium, co w przypadku Polski miało szczególne znaczenie. Równocześnie z tych samych imperialnych powodów Stalin jako przywódca globalnego mocarstwa pilnował swoistej uniformizacji, wedle wypracowanego z Gomułką wyrażenia J. Morawskiego na III Zjeździe PZPR (marzec 1959), państwa bloku wschodniego. Jak wiadomo moskiewskie kręgi przywódcze miały od zawsze poważny problem z utrzymaniem spoistości Imperium Radzieckiego i uwzględnieniem różnorodności jego części składowych, co stanowi dolegliwość wszystkich tego rodzaju globalnych struktur państwowych. Wiedza o stalinowskim udziale w opracowaniu Konstytucji PRL mimo jej utajnienia w kręgach elit rządzących była tajemnicą poliszynela. Wśród dobrze poinformowanych znajdowali się także uczestnicy salonowej opozycji o elitarnej proweniencji, zarówno ze względu na bezpośredni udział we władzy w poprzednim wcieleniu ideowym czy na rodzinne lub towarzyskie powiązania z rozmaitymi środowiskami ekip rządzących. Zwraca uwagę, że w tych kręgach nie podnoszono kwestii stalinowskich korzeni Konstytucji PRL i mimo upływu kilkunastu lat funkcjonowania IPN nie opublikował stosownego opracowania, a w wystąpieniach na ten temat jego pracowników spotyka się notorycznie błędne i nieprecyzyjne informacje. Marek Zagajewski doktor filozofii. Interesuje się filozofią społeczną, globalizacją. Współpracownik Zdania. 6 A. Werblan, Stalinizm w Polsce, op. cit., s. 62. RODNiIP WOM w Rybniku proponuje zajęcia na następujących kursach: Przygotowanie pedagogiczne dla nauczycieli przedmiotów ogólnokształcących. Oligofrenopedagogika. Kurs dla kierowników kolonii i obozów. Praca z uczniem zdolnym. Sztuka kreatywnego pisania. Szczegółowa oferta edukacyjna dostępna na naszej stronie str. 18

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE

SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE Typy szkół ponadgimnazjalnych Do wyboru są trzy typy szkół ponadgimnazjalnych: 1. liceum ogólnokształcące (LO) 2. technikum (T) 3. zasadnicza szkoła zawodowa (ZSZ) Każdy typ szkoły

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ

KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ 1 Wypełniając obowiązek nałożony przez art. 202 ust. 5a znowelizowanej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67 Data opracowania: 04.07.2014 r. Internet:

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

MIKOŁAJ HERBST, ANETA SOBOTKA AWANS PRZEZ WYKSZTAŁCENIE? WYBORY I ŚCIEŻKI EDUKACYJNE ASPIRUJĄCYCH DO WYŻSZEGO STATUSU SPOŁECZNEGO

MIKOŁAJ HERBST, ANETA SOBOTKA AWANS PRZEZ WYKSZTAŁCENIE? WYBORY I ŚCIEŻKI EDUKACYJNE ASPIRUJĄCYCH DO WYŻSZEGO STATUSU SPOŁECZNEGO MIKOŁAJ HERBST, ANETA SOBOTKA AWANS PRZEZ WYKSZTAŁCENIE? WYBORY I ŚCIEŻKI EDUKACYJNE ASPIRUJĄCYCH DO WYŻSZEGO STATUSU SPOŁECZNEGO Szkolnictwo wyższe - przemiany lat 90-tych Spektakularny boom edukacyjny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI SPIS TREŚCI: I. Podstawa prawna Szkolnego Programu Wychowawczego II. Misja szkoły III. Model absolwenta IV. Priorytety

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania: 30.06.2011 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15, 22 464 23 12 faks 22

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2014 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2014 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67 Data opracowania: 06.07.2015 r. Internet:

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku

Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku Wstęp Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku, zwany dalej Kodeksem, został uchwalony w trosce o dobre imię Akademii Pomorskiej w Słupsku,

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie KODEKS ETYKI STUDENTA Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie Warszawa, 24.01.2013 Chcąc podkreślić nieoceniony wpływ zdobywania wiedzy na jakość ludzkiego życia jesteśmy przekonani, iż będąc

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu Dziecko w rodzinie i społeczeństwie 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Dziecko w rodzinie i społeczeństwie 3. Jednostka

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ 1 1 1 1 1 1 R P W / 3 4 4 7 3 / 2 0 1 6 P Data :2016-06-09 MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ Warszawa,0$ czerwca 2016 r. D K O -W O K.4072.5.2016.M K BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH WPL. ZAŁ. Adam Bodnar

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r.

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r. ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie utworzenia w Uniwersytecie Wrocławskim Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Na podstawie art. 49 ust. 2

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku 1 WIZJA SZKOŁY Motto: Dziecko jest wspólnym dobrem rodziców i szkoły 1.Szkoła będzie wspólnotą opartą na zasadzie partnerstwa, przyjaźni, szacunku i wzajemnej

Bardziej szczegółowo

STUDIA ZAWODOWE NA SPECJALNOŚCI NAUCZYCIELSKIEJ

STUDIA ZAWODOWE NA SPECJALNOŚCI NAUCZYCIELSKIEJ STUDIA ZAWODOWE NA SPECJALNOŚCI NAUCZYCIELSKIEJ 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Są to dzienne, bezpłatne wyższe studia zawodowe. Program studiów wypełnia aktualne standardy nauczania Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Bardziej szczegółowo

Tutoring Szkolny. TOWARZYSTWO EDUKACJI OTWARTEJ Kolegium Tutorów ALA Autorskie Licea Artystyczne i Akademickie

Tutoring Szkolny. TOWARZYSTWO EDUKACJI OTWARTEJ Kolegium Tutorów ALA Autorskie Licea Artystyczne i Akademickie TOWARZYSTWO EDUKACJI OTWARTEJ Kolegium Tutorów ALA Autorskie Licea Artystyczne i Akademickie Tutoring Szkolny nowa jakość w relacjach Uczniowie, Nauczyciele, Rodzice Mariusz Budzyński starogreckie słowo

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność 1 RAPORT Z BADANIA Badanie potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji wychowawczych wśród studentów kierunków nauczycielskich Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność http://fundacja-rea.org/ Fundacja REA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

największy wpływ na decyzje uczniów mają rodzice oraz tradycje rodzinne

największy wpływ na decyzje uczniów mają rodzice oraz tradycje rodzinne ZS Narewka ZS Narewka 2014 O wyborze szkoły i zawodu uczeń szkoły gimnazjalnej może oczywiście zdecydować samodzielnie, zdarza się jednak, że wyboru dokona pod wpływem innych osób, sytuacji, czy tez okoliczności.

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Kodeks Etyki Studenta Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Wstęp Samorząd Studentów Wyższej Szkoły Ekonomicznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 marca 2011r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE 1 Podstawy prawne szkolnego programy wychowawczego Podstawą do sporządzenia niniejszego programu stanowią następujące

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI NA STUDIA na rok akademicki 2015/16

ZASADY REKRUTACJI NA STUDIA na rok akademicki 2015/16 ZASADY REKRUTACJI NA STUDIA na rok akademicki 2015/16 na podstawie uchwały nr 55/2014 Senatu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Spis treści Zasady przeliczenia wyniku rekrutacyjnego

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Wydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji

Wydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Wydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Kierunek studiów: Politologia, profilaktyka społeczna i resocjalizacja Rodzaj studiów: pierwszego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Cele kształcenia

Wstęp. Cele kształcenia Paweł Kołodziński Etyka Wstęp Przedmiot etyka jest nieobowiązkowy. Można go wybrać zarówno zamiast religii, jak i równolegle z religią (patrz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Koncepcja pracy i rozwoju Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Świeciu w latach 2012-2017 Wizja szkoły Dzisiaj uczymy się tego, co będzie ważne jutro Kontynuujemy najlepsze tradycje, orientujemy nasze wszystkie

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum

Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum Od 1 września 2012 roku obowiązuje nowa struktura szkolnictwa ponadgimnazjalnego. Oto krótka ściągawka dla gimnazjalistów i ich rodziców. Z dniem 1 września

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA na studiach trzeciego stopnia w dyscyplinie architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 CO TO JEST CZYTANIE? techniczne rozpoznawanie znaków; zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi

Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Humanistyczny Studia wyższe na kierunku

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI NA STUDIA NA WYDZIALE PEDAGOGICZNYM UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

ZASADY REKRUTACJI NA STUDIA NA WYDZIALE PEDAGOGICZNYM UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO ZASADY REKRUTACJI NA STUDIA NA WYDZIALE PEDAGOGICZNYM UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO I. Studia stacjonarne pierwszego stopnia Specjalności pedagogiczne: - animacja społeczno-kulturalna - edukacja ustawiczna

Bardziej szczegółowo

otrzymałam Pani wystąpienie w sprawie znowelizowanych w ubiegłym roku zasad

otrzymałam Pani wystąpienie w sprawie znowelizowanych w ubiegłym roku zasad BiURG RZECZEK* 1!ćAW OBYWATfŁSKir.H MINISTER NAUKI I SZKOLNICTWAWYŻSZEC,,-L " Ai 2012-03- 1 1 i mąkim$j MNiS W-DP-SPP-121-5182-6/PO/l 2 Pani Prof. Irena Lipowicz Warszawa, Pi marca 2012 r. Rpo-iffiwo n\

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 6 Rektora AMG z 24.02.2014 r. pieczęć urzędowa Wzór suplementu do dyplomu AKADEMIA MORSKA w GDYNI Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

27 2014 2014/2015 (738/II/33)

27 2014 2014/2015 (738/II/33) Uchwała Senatu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie zasad postępowania rekrutacyjnego na studia doktoranckie na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana

Bardziej szczegółowo

wersja skierowana do podpisu przez Ministra Edukacji Narodowej i zainteresowanych ministrów

wersja skierowana do podpisu przez Ministra Edukacji Narodowej i zainteresowanych ministrów wersja skierowana do podpisu przez Ministra Edukacji Narodowej i zainteresowanych ministrów ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia. 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych

Bardziej szczegółowo

Konkurencja w szkolnictwie wyższym a wyrównywanie wnywanie szans edukacyjnych. Krzysztof Pawłowski Prezydent WSB-NLU

Konkurencja w szkolnictwie wyższym a wyrównywanie wnywanie szans edukacyjnych. Krzysztof Pawłowski Prezydent WSB-NLU Konkurencja w szkolnictwie wyższym a wyrównywanie wnywanie szans edukacyjnych Krzysztof Pawłowski Prezydent WSB-NLU Łódź,, Konferencja FEP, 25-26.06.2009 26.06.2009 r. Uwagi wstępne i definicje autora:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2008 R.

Opracowania sygnalne SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2008 R. Opracowania sygnalne SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2008 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 032

Bardziej szczegółowo