WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej PRACA DYPLOMOWA PRZYSTĄPIENIE DO STREFY EURO NADZIEJE I OBAWY SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO Autor: Bożena Kowalska Monika Sabela-Kukuczka Promotor: prof. nzw. dr hab. Jan Ostoj Bielsko-Biała, rok 2015

2 2 Spis treści Wstęp... 3 Rozdział I Euro w opinii społeczeństwa Strefa euro w ocenie społeczeństwa polskiego stan obecny i ewolucja Oczekiwania i obawy społeczne Możliwości wprowadzenia euro w ocenie najbliższego otoczenia - stan aktualny Rozdział II Wprowadzenie euro: korzyści i szanse perspektywa obywatela Redukcja ryzyka kursowego oraz kosztów transakcyjnych Większa przejrzystość cen Spadek stóp procentowych Wzrost gospodarczy wyrażony wzrostem dobrobytu Rozdział III Wprowadzenie euro: koszty i zagrożenia perspektywa obywatela Utrata niezależnej polityki pieniężnej Wzrost cen Rozdział IV Czy edukacja społeczeństwa polskiego o strefie euro jest ważna i potrzebna? Zakończenie Wykaz wykresów Wykaz tabel Bibliografia... 32

3 3 Wstęp W życiu codziennym spotkałyśmy się z szeregiem kontrowersyjnych wypowiedzi na temat wprowadzenia waluty euro. Część osób było kategorycznie przeciw, inne za. Docierały do nas również informacje, iż osoby te początkowo były zwolennikami wprowadzenia waluty euro, a w chwili obecnej ich postawa się zmieniła. Starałyśmy się dowiedzieć jakie są obecnie nastawienia obywateli w Polsce wobec wprowadzenia waluty euro. Dlatego sięgnęłyśmy do badań ogólnopolskich, a z drugiej strony do naszego najbliższego środowiska. Starałyśmy się zrozumieć, jak nasze otoczenie reaguje na ewentualne wprowadzenie euro i na ile te pogłoski są realne, jakie są nadzieje i obawy oraz wiedza najbliższego otoczenia. Stąd nasz problem badawczy sprowadza się do próby: pokazania ewolucji nastawienia polskiego społeczeństwa wobec perspektywy wejścia do unii walutowej na przestrzeni ostatnich lat; oceny przyczyn tej ewolucji; oceny stanu obecnego tego nastawienia na przykładzie badania wykonanego wśród przedstawicieli społeczności lokalnej; ustalenia głównych czynników generujących obecne nastawienie i ich zgodności ze stanem rzeczywistych korzyści i zagrożeń. W rozdziale pierwszym naszej pracy skupiłyśmy się na analizie porównawczej dostępnych wyników badań nastawienia polskiego społeczeństwa i wyników badania ankietowego nastawienia naszego bliskiego środowiska wobec możliwości przyjęcia wspólnej waluty. Kolejne rozdziały to ocena korzyści i szans oraz kosztów i zagrożeń w tym obszarze, przeprowadzona z perspektywy świadomości przeciętnego obywatela. Pracę zakończyłyśmy skupiając uwagę na problemie ekonomicznej edukacji polskiego społeczeństwa jako niezwykle ważnym elemencie warunkującym przyjęcie przez Polskę wspólnej waluty. Posłużyłyśmy się dwojakimi źródłami. Były to źródła zawierające informację o ogólnych procesach istotnych dla tworzenia unii walutowej oraz źródła zawierające gotowe wyniki badań przeprowadzone przez wiarygodne instytucje.

4 4 Rozdział I Euro w opinii społeczeństwa Celem rozdziału jest odpowiedź na pytanie jaki jest aktualny stan wiedzy społeczeństwa polskiego i jego opinia na temat przystąpienia Polski do strefy euro Strefa euro w ocenie społeczeństwa polskiego stan obecny i ewolucja Polska wstępując 1 maja 2004 roku do grona państw Unii Europejskiej przyjęła zobowiązanie przyjęcia w przyszłości, po spełnieniu określonych warunków, wspólnej europejskiej waluty euro. Czy przeprowadzona wówczas kampania informacyjna jasno i czytelnie przekazała ten fakt społeczeństwu? Czy biorąc udział w ogólnonarodowym referendum, poprzedzającym podjęcie ostatecznej decyzji o wejściu Polski do Unii Europejskiej, przeciętny Polak miał świadomość, iż wejście do struktur unijnych jest jednocześnie zobowiązaniem do przyjęcia waluty euro? Jeżeli ja czuję się przeciętnym Polakiem to moja odpowiedź na to pytanie brzmi nie. A co mówią na ten temat przeprowadzone badania? 7-8 czerwca 2003 roku w referendum ogólnokrajowym w sprawie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej Polacy odpowiadali na pytanie: czy wyraża Pani/Pan zgodę na przystąpienie Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej? Wyniki referendum, jakie podała Państwowa Komisja Wyborcza, mówią, że aż 77,45% osób głosujących powiedziało tak. Tak dla wejścia Polski do Unii Europejskiej. Ale czy taki sam poziom akceptacji jest dla wejścia Polski do strefy euro? Wyniki przeprowadzanych dwukrotnie w roku przez Komisję Europejską badań Eurobarometru pokazują m.in. poziom poparcia polskiego społeczeństwa dla wprowadzenia euro do Polski, w okresie od wejścia Polski do Unii Europejskiej aż chwili obecnej 1. W okresie od 2004 roku do 2008 roku poziom poparcia dla euro wynosił średnio blisko 45% 2. Poparcie to gwałtownie spada w 2008 roku w wyniku kryzysu finansowego i gospodarczego strefy euro, którego skutki odczuła również Polska. Dlatego też plany rządu polskiego o przystąpieniu do strefy euro musiały zostać odsunięte w czasie. Był to czas na przygotowanie gospodarcze i polityczne oraz czas na opracowanie strategii komunikacji społecznej

5 5 Za właściwy odbiór społeczny poparcia wejścia Polski do strefy euro odpowiada polski rząd. Bowiem poziom akceptacji społecznej uważany jest za poziom gotowości społeczeństwa do ponoszenia konsekwencji z integracji walutowej, zarówno do czerpania korzyści jak i do ponoszenia kosztów integracji. Komunikat Komisji Europejskiej dla rządów państw kandydujących jasno określa, iż najwyższym priorytetem, mającym ogromny wpływ na sprawne wprowadzenie euro, jest podnoszenie wiedzy społeczeństwa na temat euro i Unii Gospodarczej i Walutowej 3 poprzez informowanie i komunikację ze społeczeństwem. Również polskie uregulowania prawne podkreślają konieczność informowania społeczeństwa o skutkach ekonomicznych, podejmowanych przez władze państwa, decyzji. Stąd istnieje konieczność opracowania przez władze strategii komunikacji na temat euro. Bazą do jej opracowania jest przeprowadzenie szeregu badań społecznych. Przeprowadzone dotychczas badania krajowe pokazują, iż opinie Polaków na temat euro nie są jednoznaczne. Są zróżnicowane i zmienne w czasie. Przeprowadzone przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) 4 badania na temat poparcia wprowadzenia euro do Polski przez społeczeństwo polskie w poszczególnych latach przestawiają następujące wyniki 5 : Styczeń % zwolenników 22% przeciw Styczeń % zwolenników 46% przeciw Listopad % zwolenników 45% przeciw Styczeń % zwolenników 38% przeciw Kwiecień % zwolenników 49% przeciw Marzec % zwolenników 60% przeciw Lipiec % zwolenników 68% przeciw Luty % zwolenników 64% przeciw Październik % zwolenników 68% przeciw. Powyższe wyniki są odpowiedzią na postawione przez CBOS pytanie CZY ZGODZIŁ(A)BY SIĘ PAN(I) NA ZASTĄPIENIE POLSKIEGO PIENIĄDZA (ZŁOTEGO) WSPÓLNYM DLA WIELU PAŃSTW UNII EUROPEJSKIM PIENIĄDZEM EURO? CBOS, Komunikat z badań, Warszawa styczeń 2007,

6 6 Jak widać powyżej dwa lata przed wejściem Polski do Unii Europejskiej blisko dwie trzecie ankietowanych opowiedziało się za wprowadzeniem waluty euro do Polski. Kolejne lata pokazują osłabienie poparcia dla euro i wzrost jego przeciwników, co przedstawia wykres 1.1. Wykres 1.1. Poparcie społeczeństwa polskiego dla wprowadzenia euro do Polski Zwolennicy Przeciwnicy Źródło: opracowanie własne na podstawie komunikatów CBOS za lata od 2007 do 2014 roku. Jest to wynik, w głównej mierze, przetaczającego się przez kraje Unii Europejskiej kryzysu gospodarczego, gdzie społeczeństwo dowiedziało się problemach finansowych Grecji a potem kolejnych państw europejskich, aż w końcu dotknęło to również Polskę. Co spowodowało, że kolejne państwa nie oparły się kryzysowi? Obecnie, kiedy możemy mówić już o dogasającym kryzysie, badacze zjawiska oceniają, iż głównym powodem kryzysu był brak przygotowania gospodarek poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej na sytuacje kryzysowe, brak narzędzi zabezpieczających i braku odpowiedniej komunikacji ze społeczeństwem w zakresie przyczyn kryzysu i działań w reakcji na kryzys.

7 Oczekiwania i obawy społeczne Stosunek społeczeństwa do przystąpienia Polski do strefy euro będzie ściśle oddziaływał na przewidywane skutki wprowadzenia europejskiej waluty. Czym się kieruje społeczeństwo polskie określając swój stosunek do waluty euro i jej wprowadzenia? Liczne badania pokazują, że miarą tego poparcia są przewidywane korzyści dla polskiego obywatela i polskiej gospodarki lub też ich brak. Przyjrzyjmy się bliżej wynikom badań. W 2007 roku większość ankietowanych (52,7%) opowiedziało się za korzyściami dla polskiej gospodarki i prawie połowa badanych za negatywnymi konsekwencjami dla polskich obywateli (48,3%), a w szczególności 7 : Dla polskiej gospodarki respondenci wymienili następujące pozycje (Tabela ): Korzyści Wyniki Zagrożenia Wyniki Wzmocnienie pozycji Polski 35,2% Utrata autonomii w polityce pieniężnej 30,4% Wzrost inwestycji zagranicznych 34,4% Wzrost inflacji 29,5% Szybszy wzrost gospodarczy 28,2% Utrata kontroli nad polityką gospodarczą 18,5% Wzrost płac 24,4% Wzrost bezrobocia 13,5% Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Centrum Badań Marketingowych Indicator (2007). Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s Z kolei dla obywateli respondenci wskazali (Tabela ): Korzyści Wyniki Zagrożenia Wyniki Ułatwienia w podróżowaniu po krajach eurolandu 55,9% Wzrost cen 60% Ułatwienie zakupów w tych Oszustwa i nadużycia w 46,6% krajach przeliczaniu cen 47,3% Brak konieczności wymiany Problemy i niedogodności w 45,2% waluty przeliczaniu cen 34,6% Większe poczucie przynależności Spadek zamożności obywateli/ 25,7% do UE spadek płac 28% Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Centrum Badań Marketingowych Indicator (2007). Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s.86.

8 8 Przedstawione wyniki badań podziela nie tylko społeczeństwo polskie, ale również przedsiębiorcy i organizacje społeczne. Co zmieniło się w kolejnych latach? Jak zmieniło się podejście społeczeństwa do kwestii zamiany złotego na walutę euro? Przyjrzyjmy się ostatnim przeprowadzonym i udostępnionym przez CBOS badaniom. Porównując wyniki badań, opracowane w marcu 2013 roku 8, do wyników badań z 2007 roku dowiadujemy się że od listopada 2008 roku niezmiennie społeczeństwo obawia się wzrostu cen 83-84%. Ponadto w ujęciu łącznym ankietowani, niezależnie czy są zwolennikami czy przeciwnikami euro, przewidują: Tabela Obawy i nadzieje społeczne. Wyniki badań CBOS z marca 2013 roku. Wzrost cen 59% Niekorzystny kurs wymiany złotego na euro 36% Ułatwienia dla podróżujących 35% Utrata przez Polskę możliwości prowadzenia samodzielnej/suwerennej polityki 21% pieniężnej Likwidacja ryzyka związanego ze zmianą kursu złotego do euro 19% Ułatwienie dla przedsiębiorców i przy spieszenie wzrostu gospodarczego 16% Wzrost inwestycji zagranicznych w Polsce 13% Koszty finansowe związane z prowadzeniem euro 12% Spadek stóp procentowych: tańsze kredyty i niższe oprocentowanie lokat bankowych 10% Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Komunikatu CBOS z badań wykonanych w marcu 2013 roku w Warszawie Na podstawienie przedstawionych powyżej wyników badań CBOS z 2007 roku i z 2013 roku możemy porównać jak zmieniło się podejście społeczeństwa polskiego do kwestii wprowadzenia euro, a w szczególności związanych z tym faktem obaw i nadziei. Podejście to obrazuje poniższy wykres: 8 CBOS, Komunikat z badań, Warszawa marzec 2013,

9 9 Wykres 1.2. Obawy i nadzieje społeczeństwa polskiego wobec wprowadzenia euro w 2007 i 2013 roku % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% OBAWY: Wzrost cen Utrata przez Polskę możliwości prowadzenia samodzielnej/suwerennej polityki pieniężnej NADZIEJE: Ułatwienia dla podróżujących Ułatwienie dla przedsiębiorców i przyśpieszenie wzrostu gospodarczego Wzrost inwestycji zagranicznych w Polsce Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań Centrum Badań Marketingowych Indicator z 2007 roku i komunikatu CBOS z 2013 roku. Wyniki badań CBOS z października 2014 roku są bardzo zbliżone do powyższych. W pierwszych dwóch pozycjach tabeli widoczny jest wzrost obaw o 5-6 pkt. %. W pozycji utrata przez Polskę możliwości prowadzenia samodzielnej/suwerennej polityki pieniężnej

10 10 jest największa zmiana na niekorzyść Polski o 6 pkt. %. Pozostałe pozycje badania różnią się nieznacznie 9. Jak widać największą obawą społeczeństwa polskiego jest przewidywany wzrost cen. Obawy te nie są bezpodstawne i nie różnią się w znacznym stopniu od obaw społeczeństwa europejskiego, co potwierdzają badania Komisji Europejskiej. W praktyce w części państw przyjmujących walutę euro nie udało się uniknąć spełnienia tych obaw, gdyż nie było odpowiednich narzędzi zabezpieczających. Wprowadzenie 1 stycznia 2002 roku waluty euro do obiegu gotówkowego spowodowało wzrost cen w strefie euro najważniejszej pozycji, jaką jest żywność, średnio o 5,9%, a w niektórych państwach nawet o 12,5% (Grecja) 10. W obecnej sytuacji, po przebytym kryzysie i wyciągnięciu odpowiednich wniosków, Polska może już korzystać z doświadczeń tych państw i być na czas przygotowanym. Jednakże bez szeroko zakrojonej efektywnej kampanii informacyjnej, edukowania społeczeństwa polskiego obawy przed przyjęciem waluty euro nie znikną i od tego zależeć będzie czy z sukcesem zamienimy polskiego złotego na euro Możliwości wprowadzenia euro w ocenie najbliższego otoczenia - stan aktualny Aby podać możliwie najświeższe informacje na temat podejścia społeczeństwa polskiego do kwestii wejścia Polski do strefy euro przeprowadzono dla potrzeb tej pracy badanie ankietowe pt. Przyjęcie przez Polskę waluty euro w dniach 5-20 marca 2015 roku na liczącej 56 osób próbie dorosłych mieszkańców południowej Polski, a dokładnie województwa śląskiego. Badana grupa to 28 mężczyzn i 28 kobiet, wybranych losowo, w wieku od 18 r.ż. do wieku emerytalnego, z czego poniższe grupy wiekowe stanowią odpowiednio % badanych: o od 18 do 30 lat 18 % o od 31 do 45 lat 48 % o od 45 do 55 lat 16 % o powyżej 55 lat 18 %. 9 CBOS, Komunikat z badań, Warszawa listopad 2014, 10 https://www.euro-area-statistics.org/inflation-rates?cr=eur&cr1=eur&lg=pl&project=inflationrates&page=0&chart0=icp.m..n anr&chart1=icp.m..n anr&chart2=icp.m..n anr&chart3=undefined

11 11 52 % ankietowanych posiada wykształcenie wyższe i 36 % wykształcenie średnie, pozostałe 13 % posiada wykształcenie zawodowe i podstawowe. Blisko połowa ankietowanych mieszka na wsi, a druga połowa w mieście do 100 tys. mieszkańców. Czego obawiają się ankietowani a czego oczekują w związku z wprowadzeniem euro do Polski pokazują wyniki badania: Na pytanie: Czego się Pan/Pani obawia po wprowadzeniu wspólnej waluty? respondenci odpowiedzieli (Wykres ): 13 % 5 % 3% Wzrost cen Niska płaca/emerytura 16 % Niekorzystny przelicznik 63 % zmniejszenie konkurencyjności gospodarki pozostałe Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego Przyjęcie przez Polskę waluty euro przeprowadzonego w marcu 2015 roku w woj. śląskim na grupie 56 osobowej. Na pytanie: Jakich korzyści Pan/Pani oczekuje po wprowadzeniu waluty euro? respondenci odpowiedzieli (Wykres ): 6% 8% 19% 6% 8% 16% 9% 12% 16% wyrównanie płac do średniej unijnej brak korzysci wzrost rozwoju gospodarczego brak ryzyka kursowego pozostałe jednolita waluta przejrzystośc cen ułatwienia w podróżowaniu stabilizacja wartości pieniądza i siły nabywczej Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego Przyjęcie przez Polskę waluty euro przeprowadzonego w marcu 2015 roku w woj. śląskim na grupie 56 osobowej.

12 12 Wyniki pierwszego z powyższych pytań nie zaskakują, są zbliżone do wyników z lat ubiegłych. Za to zaskakujące są odpowiedzi na oczekiwane korzyści. Jedna piąta respondentów oczekuje zrównania dotychczasowej płacy z płacą funkcjonującą w krajach Unii Europejskiej. Nasuwa się postulat aby w rozdziale IV pracy wskazać konieczność poinformowania społeczeństwa, że wprowadzenie waluty euro po określonym kursie nie powinno nic zmienić w wartości pieniądza i żadne proporcje nie powinny ulec zmianie. Ponadto respondenci (68 %) doceniają korzyści z dotychczasowego uczestnictwa w Unii Europejskiej oraz ułatwienia jakich mogą się spodziewać po wprowadzeniu wspólnej waluty (odpowiedź na pytanie o trzech najważniejszych spodziewanych korzyściach ze stopniowaniem od najważniejszego do mniej ważnych): ułatwienia w podróżowaniu (25 %), brak konieczności wymiany waluty (21 %) oraz większej przejrzystości cen towarów i usług unijnych do krajowych (19 %). Mimo wszystko jesteśmy przywiązani do naszego złotego i ponad 60 % ankietowanych jest zadowolona z posiadania własnej waluty. Mając jednak wiedzę, iż temat wprowadzenia euro regularnie w mediach powraca, coraz częściej poruszamy (59 % ankietowanych) w swoim najbliższym otoczeniu znajomych, współpracowników czy rodziny tą tematykę i związane z nimi obawy (52 %), rzadziej korzyści (16 %). Oczywiście, jako potwierdzenie naszej cechy narodowej, mamy swoje zdanie na temat wprowadzenia waluty euro (60 % ankietowanych), ale nieliczni umieją je wyrazić. Jednakże najistotniejsza dla nas informacja to wynik odpowiedzi na pytanie: Czy jest Pan/Pani za wprowadzeniem waluty euro w naszym kraju? Oto wyniki: 57 % badanych jest przeciwna wprowadzeniu waluty euro do Polski, za - jest ponad 30 % badanych, a niezdecydowanych jest blisko 13 %. Postawę ankietowanych obrazuje poniższy wykres (Wykres ): 12,50 % 30,36 % 57,14 % jestem na NIE jestem na TAK jeszcze NIE WIEM Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego Przyjęcie przez Polskę waluty euro przeprowadzonego w marcu 2015 roku w woj. śląskim na grupie 56 osobowej.

13 13 Porównując wyniki naszej ankiety na powyższe pytanie do wyników udzielonych na te samo pytanie ujęte w opublikowanym przez CBOS w listopadzie 2014 roku w Warszawie komunikacie nr 151/ uzyskujemy poniższe wyniki: Wykres Porównanie wyników badań CBOS i badania ankietowego nt. akceptacji zastąpienia złotego walutą euro CBOS, Komunikat z badań, Warszawa listopad 2014: X % 68% 8% Badanie ankietowe Przyjęcie przez Polskę waluty euro, marzec 2015: III % 57% 13% TAK NIE NIE WIEM Ponieważ badanie ankietowe przeprowadzone dla potrzeb niniejszej pracy nie jest reprezentatywne więc istnieje duży margines błędu i nie jest możliwe dokładne przyrównanie wyników. Jednakże potwierdza ono tendencje znacznej części społeczeństwa polskiego do braku akceptacji wprowadzenia waluty euro. Przeprowadzane badania wśród społeczeństwa polskiego na temat wprowadzenia waluty euro w okresie od daty wejścia Polski do Unii Europejskiej do chwili obecnej pokazują zmienność nastrojów, począwszy od bardziej optymistycznego do pesymistycznego w chwili obecnej. Problemy innych państw europejskich, które wprowadziły euro jako walutę narodową, wpłynęły niekorzystnie na podejście Polaków do kwestii wprowadzenia euro w Polsce. 11 CBOS, Komunikat z badań, Warszawa listopad 2014,

14 14 Rozdział II Wprowadzenie euro: korzyści i szanse perspektywa obywatela Celem tego rozdziału jest ocena szans oraz korzyści wynikających z zastąpienia waluty narodowej wspólną walutą euro. Przystępując do wspólnoty europejskiej, Polska zobowiązała się do przyjęcia euro w przyszłości. Strefa euro ma ogromne znaczenie dla polskiej gospodarki, a pośrednio także dla każdego obywatela. Dlatego warto wiedzieć o niej jak najwięcej: poznać zasady jej działania, warunki członkostwa, dowiedzieć się, z czym dla nas wszystkich wiązać się będzie przyjęcie wspólnej waluty. Dużą rolę w tym pełnią rządy państw kandydujących, które to ponoszą odpowiedzialność za prawidłowy odbiór społeczny procesu integracji walutowej oraz do nich należy poinformowanie obywateli o korzyściach i szansach z przyjęcia wspólnej waluty. W komunikacie Komisji Europejskiej z sierpnia 2004r. skierowanym do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetów Regionów w sprawie informacji oraz komunikacji na temat euro oraz Unii Gospodarczej i Walutowej zapisano, że informowanie i komunikowanie na temat euro i UGW pozostaje najwyższym priorytetem, szczególnie w nowych państwach członkowskich. 12 W ramach przygotowań do członkostwa w strefie euro kraj kandydujący powinien opracować strategię komunikacji na temat euro, po to, aby zwiększyć wiedzę społeczeństwa na ten temat. Z badań przeprowadzonych w roku 2007 przez Centrum Badań Marketingowych Indicator wynikało, iż większość Polaków (52,7%) uważa, że wprowadzenie euro będzie miało pozytywne konsekwencje dla polskiej gospodarki, natomiast korzyści dla obywateli dostrzega mniej niż połowa (46,9%). 13 Wśród korzyści wynikających z wprowadzenia euro dla obywateli wymieniane są: ułatwione podróżowanie po krajach UE, ułatwienie zakupów w tych krajach, brak konieczności wymiany waluty narodowej na euro i ponoszenie kosztów z tym związanych oraz porównywalność cen. Natomiast wśród korzyści wynikających z wprowadzenia euro dla polskiej gospodarki respondenci wskazują wzmocnienie pozycji Polski w Unii Europejskiej, wzrost inwestycji zagranicznych i szybszy wzrost gospodarczy. 12 Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s Centrum Badań Marketingowych Indicator (2007). Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s.84

15 15 Tabela Jakie będą konsekwencje wprowadzenia euro dla polskiej gospodarki: 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% raczej pozytyw ne raczej negatywne zdecydowanie negatywne nie wiem trudno powiedzieć zdecydowanie pozytywne 0,00% Serie1 43,40% 27,20% 11,40% 8,70% 9,30% Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Centrum Badań Marketingowych Indicator (2007). Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s.85. Tabela Jakie będą konsekwencje wprowadzenia euro dla polskich obywateli: 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% raczej pozytyw ne raczej negatywne zdecydowanie negatywne nie wiem trudno powiedzieć zdecydowanie pozytywne 0,00% Serie1 39,20% 34,40% 13,90% 4,80% 7,70% Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Centrum Badań Marketingowych Indicator (2007). Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s.85.

16 16 Według polskiej opinii publicznej wprowadzenie euro spowoduje, że obywatele poczują się jeszcze bardziej związani z Unią Europejską. Na pytanie, czy wprowadzenie euro wzmocni poczucie europejskości, w maju 2008r., 50% obywateli odpowiedziało, że tak natomiast przeciwnego zdania było 43%. Opinie Polaków dotyczące konsekwencji wprowadzenia euro nie różnią się od opinii obywateli krajów, które wprowadziły wspólną walutę w 2002r. Polacy mają podobne obawy i nadzieje w związku z wprowadzeniem euro, jak inne społeczeństwa europejskie. 14 W większości państw strefy euro obywatele budują swoją opinię na temat wspólnej waluty na podstawie analizy czynników ekonomicznych, czyli korzyści i kosztów dla obywatela. Z badania Eurobarometru przeprowadzonego w 2006r., wśród najczęściej wymienianych korzyści wynikających z wprowadzenia euro są: ułatwione podróżowanie (46%), łatwiejsze porównywanie cen (30%), wzmocnienie pozycji Europy w świecie (27%). Korzyści zostały podzielone na bezpośrednie odczuwalne w krótkim okresie oraz pośrednie, czyli te które mogą wystąpić w perspektywie średnio i długookresowej. Istotną właściwością korzyści bezpośrednich jest to, iż następują one niemal automatycznie w wyniku zastąpienia złotego przez euro. Korzyści pośrednie mają przede wszystkim charakter warunkowy dlatego też są analizowane w charakterze szans. Ich realizacja jest uzależniona od właściwego wykorzystania korzyści bezpośrednich, jakości polityki makroekonomicznej prowadzonej na drodze do i wewnątrz strefy euro, jak i zdolności adaptacyjnych polskich podmiotów. Wprowadzenie euro prowadzi bezpośrednio do redukcji ryzyka kursowego, a wraz z nim do redukcji kosztów transakcyjnych, spadku nominalnych stóp procentowych oraz większej przejrzystości cen Redukcja ryzyka kursowego oraz kosztów transakcyjnych Zniesienie kursu wymiany złotego na euro, trwale eliminuje ryzyko kursowe w transakcjach rozliczanych w euro, a zarazem powoduje ograniczenie kosztów transakcyjnych. Wynikające z tego korzyści mogą obejmować: - obniżenie kosztów działalności gospodarczej 14 Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s.91

17 17 - poprawę jakości oszacowań rentowności przedsięwzięć inwestycyjnych w wyniku eliminacji niepewności związanej ze zmiennością kursu walutowego - wzrost przejrzystości i porównywalności cen w wymiarze międzynarodowym - poprawę pozycji międzynarodowej Polski jako partnera handlowego w wyniku zastąpienia złotego walutą o znaczeniu międzynarodowym. Wyobraźmy sobie przedsiębiorstwo, które sprzedając swoje wyroby próbuje maksymalizować swój zysk w kilkunastu państwach, przy czym każde z nich posługuje się własną walutą. Gdy cena rynkowa danego wyrobu rośnie w którymś z państw, firma może sprzedać tam pewną ilość swojego towaru po cenie niższej niż rynkowej, ale wciąż przewyższającej koszty. Dzięki temu wzrośnie zysk tego przedsiębiorstwa. Istnieją jednak również powody aby firma nie skorzystała z możliwości zrealizowania osiągnięcia dodatkowego zysku, są to koszty transakcyjne, trudność w porównywaniu cen oraz ryzyko kursowe. Wszystkie te zagrożenia i problemy są niwelowane dzięki unii walutowej. 16 Zmienność kursu walutowego utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej. Firma może powstrzymać się od podpisania kontraktu na dostawę swoich towarów do innego kraju w obawie przed nagłymi wahaniami kursowymi. Gdyby waluta krajowa się umocniła, wówczas przychody byłyby niższe od oczekiwanych, a firma odnotowałaby stratę zamiast oczekiwanego zysku. Krajowa waluta wprawdzie może ulec zarówno umocnieniu, jak i osłabieniu co byłoby korzystniejsze w tej sytuacji, ale przedsiębiorstwa charakteryzują się na ogół awersją do ryzyka Większa przejrzystość cen Obserwowanie i porównywanie cen w krajach, w których obowiązują różne waluty, jest utrudnione. Firmy muszą obserwować notowania kursów walutowych i przeliczać ceny wyrażone w walutach obcych, co też kosztuje. Dodatkowo, nawet jeżeli firma dostrzeże, możliwość sprzedaży swojego produktu i wyśle do innego kraju pewną jego ilość, to przychód, jaki osiągnie, jest często wyrażony w obcej walucie. Firma musi zatem sprzedać obcą walutę, co oznacza konieczność poniesienia kosztu transakcyjnego. Unia walutowa w pewnym stopniu redukuje możliwości stosowania dyskryminacji cenowej, czy wprowadzenia różnych cen tego samego dobra. Dzieje się tak, gdyż dzięki większej przejrzystości cen przedsiębiorstwa łatwiej mogą identyfikować miejsca, w których 16 Narodowy Bank Polski, Mechanizmy funkcjonowania strefy euro, Warszawa,2014. s Op. Cit. s.197

18 18 określone grupy towarów mają zbyt wysokie ceny. Ograniczenie możliwości stosowania dyskryminacji cenowej i zaostrzenie konkurencji stanowią kolejną korzyść z utworzenia unii walutowej. Należy jednak podkreślić, że nie wszystkie różnice cenowe mogą być wyeliminowane dzięki wprowadzeniu wspólnej waluty. Poważną barierą pozostają koszty transportu, które utrudniają konwergencję cen dóbr spożywczych, a także dóbr, które nie podlegają wymianie handlowej. Przeciętny konsument byłby skłony pojechać za granicę, aby zakupić samochód i zaoszczędzić dzięki temu 1000 euro, ale kupowanie chleba w innym kraju, w którym kosztuje on nie 1 euro, a 50 centów, byłoby nieracjonalne, wziąwszy pod uwagę koszt transportu. Dobrami nie podlegającymi wymianie handlowej są niektóre usługi, np. fryzjerskie, stomatologiczne, a także dobra, które muszą być zużywane na miejscu, np. obiady w restauracji czy nieruchomości. Dlatego różnice między cenami tych dóbr mogą się utrzymywać niezależnie od wprowadzenia wspólnej waluty. 18 Na podstawie dostępnych danych Eurostatu można w pewnym stopniu potwierdzić hipotezę, że ceny dóbr, którymi łatwo handlować, upodabniają się do siebie, podczas gdy zróżnicowanie cen żywności i dóbr lokalnych utrzymuje się a nawet rośnie. Dlatego ceny np. oprogramowania komputerowego, urządzeń elektronicznych, a także maszyn wyraźnie się ujednoliciły. Z drugiej strony coraz bardziej zróżnicowane są ceny usług w restauracjach i hotelach. 19 Z punktu widzenia gospodarstw domowych najbardziej odczuwalną zmianą będzie brak konieczności wymiany walut oraz ponoszenia opłat z tego tytułu, jak również przeliczania cen wyrażonych w euro na złote. Dla przedsiębiorstw korzyściami będą niższe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, możliwość skuteczniejszego planowania oraz łatwiejsze prowadzenie księgowości. Przystąpienie Polski do strefy euro eliminuje ryzyko kursowe jedynie w relacji do euro, jednak zastąpienie złotego przez walutę o znaczeniu międzynarodowym może pozytywnie wpłynąć na wiarygodność Polski w wymianie handlowej także z partnerami handlowymi spoza strefy euro Spadek stóp procentowych Wysoki poziom stóp procentowych może stanowić barierę aktywności inwestycyjnej i ogranicza dostępność kredytu. Wraz z wprowadzeniem euro oczekuje się spadku nominalnych stóp procentowych oraz redukcji premii za ryzyko kursowe. Spadek 18 Op. Cit. s Op. Cit. s Narodowy Bank Polski, Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczpospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Warszawa 2011, s.93-94

19 19 nominalnych stóp procentowych w wyniku wprowadzenia euro może skutkować obniżeniem kosztu pozyskania kapitału dla gospodarstw domowych, przedsiębiorstw. Z perspektywy gospodarstw domowych, niższe stopy procentowe powinny zwiększyć dostępność i atrakcyjność kredytu, co może pozwolić na obniżenie kosztu konsumpcji Wzrost gospodarczy wyrażony wzrostem dobrobytu Wejście do strefy euro stanowi szansę realizacji scenariusza przyspieszonego wzrostu gospodarczego oraz wzrostu zamożności społeczeństwa. Analizy prowadzone przed kryzysem finansowym wskazywały, że wprowadzenie euro w Polsce powinno prowadzić do wzrostu poziomu PKB, zarówno w krótkim, jak i długim okresie. Jednakże doświadczenia krajów strefy euro, zwłaszcza w trakcie ostatniego kryzysu, wskazują, że przyjęcie euro wiąże się z ryzykiem podwyższonej niestabilności makroekonomicznej oraz spowolnionego wzrostu gospodarczego, przede wszystkim w wypadku krajów o słabych fundamentach makroekonomicznych. Oznacza to, że scenariusz przyspieszonego wzrostu po przyjęciu wspólnej waluty należy traktować jedynie w kategoriach szansy, którą należy umieć wykorzystać. Szansa na przyspieszenie wzrostu gospodarczego w Polsce w następstwie przyjęcia euro zależy od tego, czy wzmocnione zostaną instytucje strefy euro oraz potencjał polskiej gospodarki. W rozważaniach na temat szans i zagrożeń związanych z przyjęciem wspólnej waluty najważniejszym czynnikiem określającym uwarunkowania zewnętrzne funkcjonowania w unii walutowej jest obecny kształt i przyszła dynamika struktury instytucjonalnej strefy euro (filar 4. strategii). W tym zakresie kluczowe wyzwania dotyczą stopnia integracji fiskalnej, gospodarczej oraz finansowej. Najważniejszym czynnikiem wewnętrznym, tj. zależnym od krajowej polityki gospodarczej, jest stopień przygotowania polskiej gospodarki do stania się częścią wspólnego obszaru walutowego. Wskazane jest, aby decyzja o przystąpieniu do strefy euro była poprzedzona przemyślanym programem reform, prowadzących do wzmocnienia fundamentów polskiej gospodarki i dostosowania ich do uwarunkowań związanych z funkcjonowaniem w unii walutowej (filar 2. strategii). 22 Skala korzyści pośrednich z przystąpienia do unii walutowej zależy od wielu czynników, które mogą być kształtowane przez politykę gospodarczą państwa. Dodatkowo na wzrost gospodarczy i dobrobyt, oprócz korzyści pośrednich, mogą wpływać także koszty i zagrożenia związane z uczestnictwem w strefie euro, które zostaną omówione w następnym rozdziale. 21 Op. Cit. s

20 20 Rozdział III Wprowadzenie euro: koszty i zagrożenia perspektywa obywatela Celem tego rozdziału jest omówienie kosztów i zagrożeń związanych z przystąpienia Polski do strefy euro. Przyjęcie przez nasz kraj wspólnej europejskiej waluty, poza korzyściami i szansami, może również rodzić pewne zagrożenia oraz generować koszty. Koszty i zagrożenia mogą mieć charakter krótkookresowy, czyli takie które mogą się pojawić zaraz po lub przed wprowadzeniu waluty euro. Dotyczą one wprowadzenia euro do obiegu gotówkowego, ewentualnego wzrostu cen na skutek zaokrągleń, oszustw i nadużyć w przeliczaniu cen, problemów i niedogodności w przeliczaniu cen, ewentualnego zacieśnienia polityki makroekonomicznej. Istnieją także koszty i zagrożenia o charakterze długo i średniookresowym. Są to możliwe koszty utraty autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej oraz zagrożenia wynikające z utraty międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki. Fizyczne wprowadzenie euro do obiegu będzie również generowało koszty. Koszty stanowiące obciążenie dla administracji publicznej będą przede wszystkim wynikały z następujących działań: nowelizacji obowiązujących aktów prawnych i wydania nowych regulacji związanych z wprowadzeniem w Polsce euro, dostosowania systemów informatycznych, przygotowania i przeprowadzenia ogólnokrajowej kampanii informacyjnej na temat euro we współpracy z NBP. Część kosztów wprowadzenia euro bezpośrednio obciąży Narodowy Bank Polski jako podmiot bezpośrednio odpowiedzialny za wprowadzenie banknotów i monet euro do obiegu. Wśród kosztów obciążających bezpośrednio przedsiębiorców znaczące pozycje będą stanowiły koszty dostosowania systemów informatycznych, przetwarzających dane finansowe, koszty dostosowania systemów księgowych, rachunkowych oraz systemu płac, koszty przygotowania nowych cenników oraz równoczesnego podawania cen w złotych i w euro w okresie podwójnej ekspozycji cen oraz generalnie - koszty przeszkolenia pracowników. Koszty wprowadzenia euro obciążą także sektor banków komercyjnych. Będą to koszty dostosowania systemów informatycznych, maszyn i urządzeń, przystosowania bankomatów do wydawania nowych banknotów, zatrudnienia dodatkowych pracowników oraz wynagrodzenia pracy w nadgodzinach (m.in. ze względu na zwiększony popyt na gotówkę w pierwszych dniach po wprowadzeniu euro oraz wymianę banknotów i monet), a także

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Inwestycje Dwuwalutowe

Inwestycje Dwuwalutowe Inwestycje Dwuwalutowe Co to są Inwestycje Dwuwalutowe? Inwestycja Dwuwalutowa to krótkoterminowa inwestycja, w ramach której Klient może otrzymać wysokie oprocentowanie zainwestowanego kapitału w zamian

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień

EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DS. WPROWADZENIA EURO PRZEZ RZECZPOSPOLITĄ POLSKĄ EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień Ocena konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Rozdział 3. Zarządzanie długiem 29

Rozdział 3. Zarządzanie długiem 29 Wstęp 9 Rozdział 1. Źródła informacji 11 Źródła informacji dla finansów 11 Rozdział 2. Amortyzacja 23 Amortyzacja 23 Rozdział 3. Zarządzanie długiem 29 Finansowanie działalności 29 Jak optymalizować poziom

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013

Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013 Forum Liderów Banków Spółdzielczych Warszawa, 15 września 2009 r. Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013 Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego 1 Cel badania Rozpoznanie kierunków i skali zmian w strukturze kosztów

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych? Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 biuro@assman.com.pl http://www.assman.com.pl 21-11-2006 W części

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29. Sporządziła: A. Maciejowska

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29. Sporządziła: A. Maciejowska Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29 Sporządziła: A. Maciejowska 1.Wstęp Każde przedsiębiorstwo musi zmagać się z ryzykiem, nawet jeśli nie do końca jest

Bardziej szczegółowo

Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców.

Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców. Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla. Ewa Jakubowska-Krajewska, Członek Zarządu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Doradztwa dla Małych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Marta Woźniak *, Bernard Maj ** Stan podaży szkoleń antykryzysowych w latach 2009 2010

Marta Woźniak *, Bernard Maj ** Stan podaży szkoleń antykryzysowych w latach 2009 2010 2012 nr 3 (VIII) BEZPIECZEŃSTWO TEORIA I PRAKTYKA Marta Woźniak *, Bernard Maj ** Stan podaży szkoleń antykryzysowych w latach 2009 2010 Wprowadzenie Kryzys gospodarczy, zapoczątkowany zapaścią na amerykańskim

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej

Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej Raport z badania w urzędach marszałkowskich przeprowadzonego w miesiącach kwiecień-maj 2016 r. Warszawa, 13 maja 2016 roku Ochrona danych osobowych

Bardziej szczegółowo

BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006

BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Anna Antkowiak Łojko Katarzyna Mądrowska

Anna Antkowiak Łojko Katarzyna Mądrowska Anna Antkowiak Łojko Katarzyna Mądrowska Korzyści oraz koszty przystąpienia do strefy euro na podstawie porównania przedsiębiorców zajmujących się handlem i usługodawstwem w Gubinie oraz przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat)

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) "Kredyt nie droższy niż to nowa usługa Banku, wprowadzająca wartość maksymalną stawki referencyjnej WIBOR 3M służącej do ustalania wysokości zmiennej stopy

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Stanowisko UKNF w sprawie dobrych praktyk w zakresie walutowych transakcji pochodnych - podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Zgromadzony w toku czynności nadzorczych

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

MINOX S.A. RAPORT MIESIĘCZNY GRUDZIEŃ

MINOX S.A. RAPORT MIESIĘCZNY GRUDZIEŃ MINOX S.A. RAPORT MIESIĘCZNY GRUDZIEŃ 2012 r. Zarząd Spółki z siedzibą w Warszawie, działając w oparciu o pkt. 16 Załącznika Nr 1 do Uchwały Nr 293/2010 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Indeks Zadłużenia-wrzesień 2011. Zły miesiąc dla zadłużonych w euro.

Indeks Zadłużenia-wrzesień 2011. Zły miesiąc dla zadłużonych w euro. Indeks Zadłużenia-wrzesień 2011. Zły miesiąc dla zadłużonych w euro. Na jakiś czas cichnie temat kredytów we franku szwajcarskim, bo kurs tej waluty względnie się ustabilizował. Ale przełom sierpnia i

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROJEKCIE USTAWY O PIT BS/157/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROJEKCIE USTAWY O PIT BS/157/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r.

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Odpowiedzialne kredytowanie i pożyczanie w UE Odpowiedzialne kredytowanie produkty kredytowe

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY. I-II kwartały 2010 narastająco okres. II kwartał 2010 okres. od 01-04-2010 do 30-06-2010. od 01-01-2010 do 30-06-2010

RAPORT KWARTALNY. I-II kwartały 2010 narastająco okres. II kwartał 2010 okres. od 01-04-2010 do 30-06-2010. od 01-01-2010 do 30-06-2010 Wybrane dane finansowe: Jednostkowe II kwartał 2010 Waluta sprawozdawcza: tysiące PLN RAPORT KWARTALNY DIVICOM Spółka Akcyjna ul. Strzeszyńska 31 60-479 Poznań KRS 0000267611 NIP 779-22-95-628 Tel. 061/839-90-68

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 sierpnia 2015 r. Poz. 1128 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 15 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 927 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 927 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 927 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 29 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY MINISTERSTWO FINANSÓW MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY Warszawa, październik 2008 r. Poniższy dokument ma posłużyć ustaleniu kolejności niezbędnych działań w ramach procesu

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r.

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Warszawa, 10 lutego 2016 r. Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Polski system finansowy w ostatnim półroczu funkcjonował stabilnie. Otoczenie międzynarodowe gospodarki polskiej nadal

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/172/2012 O FINANSOWYM BILANSIE INTEGRACJI I BUDŻECIE UE NA LATA 2014 2020

Warszawa, grudzień 2012 BS/172/2012 O FINANSOWYM BILANSIE INTEGRACJI I BUDŻECIE UE NA LATA 2014 2020 Warszawa, grudzień 2012 BS/172/2012 O FINANSOWYM BILANSIE INTEGRACJI I BUDŻECIE UE NA LATA 2014 2020 Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 151/2014 NARASTANIE OBAW ZWIĄZANYCH Z WPROWADZENIEM EURO

Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 151/2014 NARASTANIE OBAW ZWIĄZANYCH Z WPROWADZENIEM EURO Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 151/2014 NARASTANIE OBAW ZWIĄZANYCH Z WPROWADZENIEM EURO Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo