Numer 7 Marzec/kwiecień/maj W numerze: Pedagog radzi... Abc dobrego rodzica. Jak pracować z dzieckiem? Czy można umknąć dysleksji?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Numer 7 Marzec/kwiecień/maj 2004. W numerze: Pedagog radzi... Abc dobrego rodzica. Jak pracować z dzieckiem? Czy można umknąć dysleksji?"

Transkrypt

1 Numer 7 Marzec/kwiecień/maj 2004 W numerze: Pedagog radzi... Abc dobrego rodzica Jak pracować z dzieckiem? Czy można umknąć dysleksji? 1

2 Rola wychowania w społecznym podziale ról według płci. Wyzwania naszych czasów... Żywe srebra - dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej Dziecko nieśmiałe w szkole i w rodzinie Profilaktyka Rozpoznawanie objawów stosowania przemocy wobec dzieci Warto przeczytać, warto wiedzieć... Wykorzystanie bajkoterapii w zwalczaniu dziecięcych lęków. Agresja problem wciąż istotny Sprawni inaczej wychowanie czy zdrowie Ola Zdrowie Wrodzona dysplazja stawów biodrowych Sposób na lekcje wychowawcze Moje najważniejsze cele życiowe Dla ciała i duszy... Relaks i wizualizacja Z sieci... Na półce w księgarni... Pytaj odpowiemy... Szanowni Państwo, Drodzy Czytelnicy... W wiosennym wydaniu "ABC wychowania i zdrowia" znajdą Państwo stałe części naszego biuletynu. W naszej codziennej pracy terapeutycznej spotykamy się z licznymi pytaniami dotyczącymi tempa rozwoju dziecka. Zaniepokojeni rodzice opowiadają o swoich obawach, które pojawiają się, gdy dostrzegają różnice w rozwoju swojego dziecka w odniesieniu do innych. Rodzice szukają pomocy zarówno wtedy, gdy u ich dzieci można zaobserwować przyspieszone tempo rozwoju, czy też znaczne różnice indywidualne wynikające z 2

3 nierównomiernego rytmu rozwoju. Polecam uwadze artykuły rozpoczynające cykl na temat dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi. W bieżącym numerze przeczytać można o dzieciach zahamowanych oraz o ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) - Zespole Nadpobudliwości z Deficytem Uwagi. Zainteresowanych problematyką złego traktowania jednostki w rodzinie zachęcam do wgłębienia się w artykuł dający wskazówki jak rozpoznawać objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Jak zwykle polecam uwadze strony dla rodziców: "Pedagog radzi" oraz "Jak pracować z dzieckiem..." na których zamieszczone zostały uwagi, zalecenia, wzorce postępowania. Ważne jest, by wykorzystać tę wiedzę w praktyce w domu, podczas codziennych zajęć. Tradycyjnie poza kącikiem o zdrowiu, w którym przeczytamy dziś o stawach biodrowych, i w tym numerze coś dla ciała i ducha, czyli słów kilka o wizualizacji i relaksie. Z nadchodzącą wiosną życzę wszystkim naszym stałym i nowym Czytelnikom - wielu ciekawych planów i rozwiązań, które pozwolą Państwu jeszcze inaczej niż dotąd spojrzeć na dzieci, zarówno na własne jak i te z którymi macie państwo styczność w związku z wykonywanym zawodem. Redaktor naczelna Grażyna Tlołka Pedagog radzi... Abc dobrego rodzica 1.(Po) Rozmawiaj ze mną Rozmowa to przecież nie tylko wymiana zdań, ale i emocji. Nie rozmawiając z dziećmi tracimy z nimi kontakt. Zaczyna się dosyć niewinnie i wcześnie gdy dziecko stawia pierwsze kroki i staje się samodzielne. Rodzice zmęczeni ciągłą obecnością malucha podsuwają mu na odczepnego coraz to nowsze zabawki, włączają bajki. Potrafią godzinami nie odzywać się do dziecka, zadowoleni, że mają wreszcie święty spokój. Nie zauważają, że przestają z nim w ogóle rozmawiać. Wystarcza im, że czasami coś do niego mówią. Nawet nie są świadomi, że coraz częściej zaczynają porozumiewać się z dzieckiem wyłącznie za pomocą wydawania kolejnych poleceń. Mało tego, nie znają imion zaprzyjaźnionych z własnym dzieckiem kolegów, nie wiedzą jaką najbardziej lubią potrawę, co lubią czytać, robić w podobnych chwilach itp. Dziecko stopniowo przestaje nas rozumieć, a w konsekwencji oddala się emocjonalnie, często zamyka się w sobie. Boleśnie odczuwa brak kontaktu. Czuje się niepotrzebne i odtrącone. Bardzo często reaguje agresją na różne sytuacje życiowe. 3

4 2. Co należy zrobić, by więź z dzieckiem podtrzymać? Trzeba towarzyszyć dziecku na kolejnych etapach rozwoju. Rodzice muszą znaleźć czas, aby obserwować pociechę i tłumaczyć jej otaczający świat, nawet kosztem własnych wyrzeczeń i wygody. Kochani rodzice nie zapominajcie, że czas szybko mija, a nasze starania dadzą dziecku bagaż emocjonalny na całe życie. Często nie zauważamy przepaści jaka zaczyna nas dzielić od dziecka. Ewidentnym sygnałem, że nas potrzebuje, że poświęcamy mu za mało czasu, jest jego chęć do długich rozmów przed snem. Ono ma też swoje problemy, które chce opowiedzieć zabieganym rodzicom. Nie można je pozbawiać tych chwil wzajemnej bliskości. Dziecko często przedłuża rozmowę żeby tylko móc z nami być jak najdłużej. Często posuwa się do informacji typu: Mamo, jestem głodny. Ono potrzebuje nas i naszego ciepła. 3. Jak najczęściej reagujemy na tego typu zachowania? Mówimy, że się nie wyśpi, włączamy magnetofon z nagraną bajką na dobranoc. To poważny błąd. Kiedyś bajki opowiadała babcia. Tłumaczyła co jest dobre, a co złe. W obecnym czasie struktura rodziny uległa zmianie i nasze dzieci często zostawiamy samym sobie. W konsekwencji coraz mniej o nich wiemy. Powinniśmy też rozmawiać z nimi o tym, co ogląda w telewizji. Brak takich rozmów zubaża i zakłóca sferę emocjonalną dziecka. 4. Czy bywają gesty i słowa, które mogą dziecku zrobić krzywdę? Dziecko łatwo zranić nierozważnym gestem lub słowem. Obraźliwe gesty, okazywanie lekceważenia pozostawiają wyraźne ślady w psychice dziecka. Proszę pamiętać, że dziecko szybko się uczy, nawet to najmniejsze naśladuje nasz sposób rozmowy. Zaczynają brzydko się odzywać, a my obrażamy się na nie. One tym czasem powielają nasze zachowania. Najczęściej karą jest długotrwałe i uparte milczenie. Dla dziecka to najgorszy rodzaj kary. Wszystkie nieporozumienia powinno się szybko i rzeczowo wyjaśniać. Rozmawiać z dzieckiem o konkretnej sytuacji, wyrażać niezadowolenie z tej oto sytuacji, a nie podsumowywać dziecka za to, że jest w ogóle złe. Nigdy nie wolno nam odpychać dziecka kiedy chce nasz przeprosić, albo czyni w tym kierunku próby. 5. Dekalog dobrego rodzica Starajmy się być przyjacielem swojego dziecka Z dzieckiem rozmawiajmy, duże dzieci też tego potrzebują, a może nawet bardziej Słuchajmy ich uważnie kiedy mówią o swoich kłopotach Nigdy nie lekceważmy ich problemów Nie wyśmiewajmy szkolnych miłości Nie bagatelizujmy konfliktów z rówieśnikami Oferujmy pomoc w rozwiązywaniu kłopotów Pomagajmy wyjątkowo taktownie i delikatnie Drodzy rodzice nigdy nie zaczynajcie rozmowy od ja w twoim wieku... Prawdziwa miłość nie wyczerpuje się nigdy, im więcej dajesz, tym więcej ci jej zostaje A. De Saint Exupery ILONA OLSZAR 4

5 - pedagog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Żorach Rola wychowania w społecznym podziale ról według płci. Wychowanie może przebiegać w ten sposób, że działalność wychowawcza dąży do uzyskania wyznaczonego z góry celu. Wychowujący dobiera więc w ten sposób różne czynności i przedmioty tak, aby możliwie w pełni osiągnąć postawiony sobie cel wychowania. Sytuacje wychowawcze są wówczas dobierane planowo i realizowane systematycznie. Cały proces osiągania celu wymaga świadomego doboru dostępnych środków wychowawczych. Mówimy wówczas o wychowaniu świadomym. Proces wychowania może być również powodowany wprawdzie przez działalność ludzką, ale tylko pośrednio. Celem tej działalności nie jest wtedy, lub nie jest głównie, osiągnięcie rezultatów wychowawczych lecz są nimi inne cele, leżące poza dążeniem do kształtowania bądź zmiany osobowości i postaw osoby wychowywanej. Mówimy wówczas o procesach socjalizacji. Jeżeli przyjmiemy, że czynniki kulturowe wywierają duży wpływ np.: na tworzenie się odmienności między płciami, to rodzi się pytanie, na jakiej dzieje się to drodze? Oczywiście musi chodzić tu o socjalizację, a w jej ramach o wychowanie. Najnowsze badania naukowe z dziedziny rozdziału ról płci skłaniają do wniosku, że to właśnie proces socjalizacji kształtuje postawy uważane za męskie lub kobiece. Od urodzenia dzieci są uczone, jak powinny wyglądać, myśleć, czuć i działać, poprzez oddziaływanie najpierw rodziny, potem grupy koleżeńskiej, szkoły, kościoła itd. Około 18 miesiąca życia oddziaływanie rodziców i innych osób z otoczenia zaczyna być nieco inne w odniesieniu do dziewczynek niż do chłopców. Rodzice akceptują wybiórczo zachowanie odpowiadające płci dziecka. Ojciec w czasie zabawy ze swym synem bywa bardziej szorstki, męski niż w czasie zabawy z córką i wybiera inne zabawy bardziej chłopięce jak siłowanie się, boksowanie. Zabawy matki bywają bardziej łagodne i spokojne. Także zabawki kupowane przez dorosłych dziewczynkom i chłopcom różnią się zwykle w okresie poniemowlęcym chłopcy otrzymują pojazdy różnego rodzaju, a dziewczynki lalki, naczyńka, mebelki. U dzieci w wieku około dwóch i pół lat ujawniają się już wyraźne różnice w wyborze zabaw i zabawek, chłopcy wolą zabawy związane z ruchem np. walki, wspinanie się, manipulowanie pojazdami, a dziewczynki bardziej spokojne kameralne, jak zabawy lalkami, w dom itp. Zabawy tematyczne chłopców cechuje przy tym większy stopień fizycznej agresji w samych tematach niż zabawy dziewczynek. Chłopcy wydają się być bardziej aktywni i mieć więcej energii. Różny jest też w odniesieniu do chłopców i dziewczynek nacisk na zachowanie konformistyczne brak agresji, zachowanie spokojne, dobre maniery, czystość, wymagane są bardziej od dziewczynek. U dzieci w wieku ponad trzy lata ujawniają się zainteresowania sprawami płci, dziecko widzi jak ojciec odnosi się do matki i nawzajem ona do ojca. Zauważa pieszczotliwe gesty, doskonale zdaje sobie sprawę, że ojciec i matka śpią razem, a poglądy bocianowe należą już do przeszłości. Pierwszym modelem kobiecości, i to najlepiej ze wszystkich późniejszych znanym, jest własna matka. Dziewczynka obserwuje ją, w miarę rozwoju świadomości zaczyna oceniać. Widzi ją ubraną i nie ubraną, zdarza się że zobaczy ja nagą. Asystuje przy makijażu, obserwuje jak matka zachowuje się przy obcych. Podświadomie identyfikuje się z nią jako kobietą, a nie wiemy jak często krytykuje. Pierwsze odczucie ciała kobiecego dziewczynka zawdzięcza obcowaniu z matką. Pierwsze odczucie tajemnicy płci przeciwnej ojcu. Dla dzieci są to sprawy bardzo ważne. Obserwując przyjaźń małych dzieci łatwo zauważyć, że najpowszechniejszym kryterium wyboru przyjaciółki jest albo jej uroda, albo też jakieś umiejętności fizyczne np. jazda na łyżwach. Dziewczynki w przeciwieństwie do chłopców bardzo często wyrażają swój 5

6 żal, że nie mają takiego typu urody jaki pragnęłyby prezentować. Każde podwórko lub grupa w przedszkolu jest wielką giełdą walorów. Kto wygra konkurs na przyjaźń? Chłopiec dla dziewczynki może być fajny, dobrze się z nim bawić i o to już się przyjaźnią. Ale przyjaciółka musi się czymś wyróżniać. Jest to właśnie działanie autoportretu, który większość dzieci bardzo wcześnie sobie tworzy, bo już w okresie egocentryzmu. Ważne jest, aby dorosłe otoczenie umiało pokazać dziecku świat w miarę możliwości obiektywny. Dziewczynka ze względu na większą uczuciowość, bardziej niż mały chłopiec jest podatna na oddziaływanie opowieści, wiersza, teatru, filmu. Wrażliwa na słowne i wizualne środki komunikowania, czerpie z nich przyjemność poznawczą. Wzbogaca w ten sposób nie tylko swoje słownictwo, lecz i wyobrażenia. Na podstawie obserwacji widowni dziecięcej i zainteresowania książką u małych dziewczynek, można zaryzykować twierdzenie, że dziewczynka ma bardziej ruchliwą wyobraźnię. Być może dlatego, że wychowanie chłopców cały czas mówię o wieku przedszkolnym, mimo zrównania obu płci, jest jednak w środowisku rodzinnym inne niż u dziewczynek. Od dziewczynek wymaga się dużo mniej przeważnie wystarczy, jeśli są grzeczne i dobrze się uczą. Chłopców uczy się, że nie powinni ujawniać uczuć i stanów emocjonalnych nawet jeśli czują się pokrzywdzeni, przestraszeni czy nieszczęśliwi. Chłopcom wcześniej wpaja się tzw. cechy męskie: mają być twardzi, nieustraszeni, prący do sukcesów. Czy należy podkreślać różnice płci? Wydaje się rzeczą całkowicie normalną, że mali chłopcy chcą pobawić się lalkami, a małe dziewczynki samochodami, i nie ma istotnych powodów aby im tego zabraniać. Ochota chłopca na zabawę lalkami to zalążek raczej instynktu rodzicielskiego niż zniewieściałości, powinna pomóc mu zostać dobrym ojcem. Jeśli chodzi o zakres obowiązków, najrozsądniej wyznaczyć chłopcom i dziewczynkom zasadniczo te same zadania, oraz jednakowy udział w zajęciach w domu i poza domem. Chłopcy mogą słać łóżka, sprzątać pokój zmywać naczynia, tak samo jak dziewczynki, a dziewczynki mogą pomagać w myciu samochodu. Przy dzieleniu obowiązków ważne jest, aby nie było widocznych dyskryminacji i różnic. Dobrze jest pamiętać, że chłopcy identyfikują się wprawdzie w przeważającej mierze z ojcem, ale i matka może i powinna stanowić dla nich w jakiejś mierze wzorzec. To pozwala im, w miarę dojrzewania, rozumieć przeciwna płeć, wzbogaca osobowość, ułatwia przystosowanie. Bibliografia: 1. Wanda Krzemińska: O kobiecie dwanaście rozdziałów, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich. 2. Jan Woskowski: Socjologia wychowania, WsiP Warszawa. 3. T. Mędrzycki: Psychologiczne prawidłowości kształtowania się postaci. EWA SUJECKA - nauczyciel przedszkola w Czerwionce-Leszczynach Wyzwania naszych czasów Żywe srebra - dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej W idealnym świeci dzieci rodziłyby się pełnoletnie i z maturą w kieszeni. Tymczasem przychodzą na 6

7 świat zupełnie bezradne i ogromnie wymagające. Brenda Houghton Coraz więcej rodziców skarży się na swoje pociechy, że nie potrafią skupić się na żadnym zajęciu, że są ciągle w ruchu takie żywe srebra, że trzeba ciągle im o czymś przypominać, że nigdy nie wiedzą, co jest zadane, a w swoim pokoju mają wieczny bałagan. Coraz więcej nauczycieli zgłasza problem dzieci, które nie potrafią usiedzieć na lekcji, wiercą się lub chodzą po klasie, zaczepiają innych uczniów, nie kończą zadań, błaznują, a skarcone wybuchają płaczem lub dostają ataku wściekłości. Częstość występowania ADHD wśród dzieci w młodszym wieku szkolnym jest oceniana na 3-10%. Autorzy polskich podręczników podają nawet wartość 10-15%. Oznacza to, że do każdej klasy uczęszcza co najmniej jeden uczeń, który cierpi na ADHD, a może być ich troje. CZYM JEST ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ W dużym uproszczeniu możemy powiedzieć, że zespół nadpobudliwości psychoruchowej i zaburzenia koncentracji uwagi uwarunkowane są odmienną pracą mózgu zaburzona jest równowaga między dwoma podstawowymi neuroprzekaźnikami: noradrenaliną a dopaminą. Jest to uwarunkowane genetycznie, czyli przekazywane z pokolenia na pokolenie. Dziecko nie potrafi działać planowo, kontrolować swoich zachowań, nie jest w stanie selekcjonować napływających bodźców według ich ważności. Reaguje na te bodźce, które są w tej chwili najsilniejsze. Zespół nadpobudliwości rozpoczyna się już we wczesnym dzieciństwie, ale pełno objawowe ADHD można rozpoznać przed 7 rokiem życia. Cechy zespołu można już zauważyć u noworodka i niemowlęcia w postaci wzmożonej drażliwości, mniejszego zapotrzebowania na sen, zaburzeń łaknienia. Najmniejsza niewygoda pobudza je do przeraźliwego krzyku, który trwa nieraz nawet kilka godzin. Dziecko bardzo łatwo wpada w gniew, często płacze, ma słaby apetyt i trudno znaleźć przyczynę tego ciągłego niezadowolenia. Gdy zaczyna chodzić, możemy zauważyć nadmierną ruchliwość. W tym wieku nie mówimy jeszcze o rozpoznaniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, ponieważ u dzieci do lat 3 duża ruchliwość i zmienność uczuciowa jest cechą naturalną. W wieku przedszkolnym dzieci mogą przejawiać cechy nadruchliwości. W ich zabawach przeważa element ruchowy. Wolą gonitwy, siłowania, zawody niż zabawy ograniczające ruch. Często angażują się w niebezpieczne i ryzykowne przedsięwzięcia. Dochodzi do licznych skaleczeń, złamań, urazów. Zwykłe codzienne czynności wykonują wielokrotnie dłużej niż rówieśnicy, a drobne niepowodzenia wzbudzają u nich wybuchy złości. W przedszkolu lub zerówce pojawiają się pierwsze problemy związane z rozwojem społecznym dziecka, które nie jest w stanie nauczyć się panujących tam reguł. Dzieci bywają agresywne, łatwo je zezłościć lub sprowokować często stają się kozłami ofiarnymi. Wraz z pójściem do szkoły problemy narastają. Uczeń z ADHD zakłóca istniejący ład i porządek w klasie, nie poddaje się tradycyjnemu sposobowi oddziaływania, dezorganizuje przyjęte zasady, denerwuje i dokucza nauczycielom i kolegom, co sprawia, że może być lekceważony przez nauczycieli i odrzucany przez rówieśników. Objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej możemy zaklasyfikować w trzy grupy: 1. zaburzenia koncentracji uwagi, 2. kłopoty z kontrolą własnej impulsywności, 3. nadmierna aktywność ruchowa. ZABURZENIA KONCENTRACJI UWAGI 7

8 Zaburzenia uwagi to po prostu słabsza zdolność do koncentrowaniu się na zadaniu. Dotyczy to zarówno skierowania uwagi (np. rozpoczęcia słuchania), jak i jej utrzymania (np. ciągłego słuchania). Dziecko z zaburzeniami koncentracji uwagi ma problemy z: skupieniem się na jednej czynności, zastosowaniem się do instrukcji, zapamiętaniem, tego co było zadane, zapisywaniem wszystkiego na lekcji, słuchaniem, tego co się do niego mówi i wykonywaniem do końca poleceń, odrabianiem lekcji, pamiętaniu o zabraniu przyborów szkolnych. Objawy zaburzeń koncentracji uwagi oraz ich nasilenie nie są identyczne w każdym otoczeniu i w każdej sytuacji. Dziecko będzie miało większe trudności, jeśli będzie się od niego wymagało wysiłku umysłowego, co jest związane z zachowaniem ciągłej uwagi. Takie sytuacje będą miały miejsce, gdy uczeń będzie musiał słuchać nauczyciela, czytać tekst, czy wykonywać inne monotonne czynności. Będzie to również miało miejsce podczas innych sytuacji np. pracy grupowej w klasie, podczas gier zespołowych. Co prawda dzieci nadpobudliwe potrafią skupić się na długo podczas interesujących je czynności. Często mogą one godzinami siedzieć przed telewizorem lub komputerem, lub bawić się klockami lego, samochodzikami itp. Nie potrafią jednak skoncentrować się na czymś mniej interesującym. W naszym mózgu istnieją dwa układy: motywacji i koncentracji. Układ motywacji odpowiada za czynności, które sprawiają nam przyjemność, natomiast drugi za zmuszanie nas do wykonywania mniej interesujących czynności. U dzieci z ADHD gorzej funkcjonuje układ koncentracji, a nie motywacji. Pamiętajmy, że dla dziecka skupienie się przez 15 minut nad tym, co mówi nauczyciel w klasie jest równoznaczne z wysiłkiem dorosłego człowieka, który musi przez 3 godziny uważnie słuchać nudnego wykładu. Ponadto dziecko nie słyszy około 50% tego co się do niego mówi i zapamiętuje około 50% tego co usłyszało. NADMIERNA IMPULSYWNOŚĆ Większość ludzi, jeśli wpadnie na jakiś pomysł, to wcześniej zastanowi się, czy warto go zrealizować i dopiero potem podejmuje działanie lub z niego rezygnuje. U dzieci z ADHD proces ten przebiega odmiennie jest pomysł i jest on natychmiast realizowany, ponieważ dziecko ma problem z zastanowieniem się (odroczeniem bądź zahamowaniem reakcji). Nie potrafią one przewidzieć konsekwencji swoich zachowań i przez to nie są w stanie dostosować się do panujących zasad, mimo iż je znają. W wyniku tego dzieci te: często wtrącają się do rozmowy, często wbiegają do pokoju, gdzie pracuje ktoś z dorosłych, mimo wielokrotnego upominania, nieumyślnie i przypadkowo niszczą różne rzeczy, nie potrafią zaplanować swoich działań na przyszłość, są niewolnikami już i zaraz (trudno jest im przerwać jakąś czynność natychmiast jeśli mają odejść od telewizora i odrobić lekcje, to słyszymy zaraz, jeśli natomiast dziecko chce coś dostać lub zrobić, to zaczyna działać mechanizm już - np. nie potrafią czekać na nagrodę), zapominają o umowach, zakazach, dlatego trzeba im o tym przypominać wielokrotnie w ciągu dnia. NADRUCHLIWOŚĆ 8

9 O nadruchliwości mówimy wtedy, gdy dziecko jest bardziej niż jego rówieśnicy ruchliwe i żywe, szczególnie w sytuacjach, kiedy wymaga się od niego długiego i spokojnego siedzenia. Nadruchliwość to także niepokój w obrębie miejsca siedzenia (wiercenie się, kręcenie, machanie rękami i nogami, często bawienie się różnymi przedmiotami długopisem, gumką) oraz nadmierna gadatliwość. Sama nadruchliwość nie stanowi większego problemu, jednak w połączeniu z impulsywnością stanowi mieszankę wybuchową. Bowiem dziecko nie będzie w stanie przewidzieć konsekwencji swojego postępowania najpierw zrobi, a potem pomyśli. Dlatego w szkole będzie chodzić po klasie lub stale wiercić się w ławce, a na biegając przerwach będzie potrącało większość uczniów. Nie można powstrzymać ruchliwości dziecka, można jedynie sprawić, aby jak najmniej przeszkadzało to wszystkim w życiu. Możemy pomóc dziecku pozbyć się nadmiaru energii np. poprzez sport, jazdę na rowerze, spacery z psem itp. INNE TYPOWE OBJAWY U DZIECI Z ADHD niedojrzałość emocjonalna i społeczna. Dzieci zachowują się tak, jakby były młodsze niż w rzeczywistości; słabe rozumienie pojęcia czasu problemy z praktycznym zrozumieniem i zaplanowaniem sobie czasu na różne działania; ciągłe dyskutowanie mistrzowie dyskusji - dzieci godzinami potrafią dyskutować na temat sensowności wykonania jakiejś pracy czy zadania; szybsze i bardziej emocjonalne reagowanie na różne wydarzenia niż rówieśnicy oraz łatwość przechodzenia w skrajne nastroje ( radość w gniew i na odwrót). Objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej mogą trwać latami - u 30% do 50% osób utrzymują się do dorosłości, a u pozostałych zmniejszają się wraz z wiekiem. Najwcześniej ustępuje nadruchliwość dziecko w pierwszej klasie biegało po klasie, w trzeciej już tylko się wierci. W okresie dorastania występują problemy z koncentracją uwagi oraz trudności w nauce. Dzieci funkcjonują poniżej swoich potencjalnych możliwości. Mają problemy w kontaktach społecznych z rówieśnikami, nauczycielami oraz z rodzicami. Często mają zaniżoną samoocenę. Przetrwanie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej grozi zwiększonym ryzykiem rozwinięcia się pewnych zachowań antyspołecznych, wpadnięciem w konflikt w prawo, uzależnieniem od alkoholu, narkotyków, wystąpieniem depresji, czy możliwością popełnienia samobójstwa. DIAGNOZA DZIECKA Z ADHD Rozpoznanie ADHD wymaga czasu i współudziału różnych specjalistów: pediatry, neurologa, psychiatry, psychologa, pedagoga. Przed postawieniem diagnozy trzeba wykluczyć istnienie chorób somatycznych. Zaburzenia uwagi mogą być symptomami następujących chorób: nadczynności tarczycy, astmy, chorób reumatycznych, alergii, chorób wątroby, wad serca, niektórych chorób pasożytniczych, przewlekłego zatrucia ołowiem. Kłopoty z koncentracją mogą mieć dzieci z wadą wzroku, z uszkodzeniem słuchu. Obraz podobny do nadpobudliwości psychoruchowej występuje w zapaleniach mózgu, epilepsji, w wolno rosnących guzach, w pląsawicy mniejszej, chorobach zwyrodnieniowych. Konieczna jest również diagnoza intelektu zazwyczaj w poradni psychologiczno - pedagogicznej. Dzieci upośledzone umysłowo mogą przejawiać objawy zaburzenia koncentracji uwagi, kiedy stawia się je w sytuacjach zbyt dla nich trudnych. Dziecko, które nie rozumie, o czym mówi się na lekcji, nie uważa, może chodzić po klasie. Dziecko o 9

10 wybitnej inteligencji także może przeszkadzać nauczycielowi w prowadzeniu lekcji, bo kiedy zrozumie temat (a zajmuje mu to kilka minut) zaczyna zajmować się swoimi sprawami. Podczas diagnozy trzeba wykluczyć istnienie zaburzeń lękowych, całościowych zaburzeń rozwoju (autyzmu), depresji, czy manii. Niepokój i zaburzenia koncentracji mogą wystąpić także u dzieci narażonych na silny stres (choroba lub rozwód rodziców, śmierć kogoś z rodziny), u dziecka maltretowanego fizycznie, wykorzystywanego seksualnie, niedożywionego, czy pochodzącego z niewydolnie wychowawczego domu. Idealna diagnostyka powinna więc uwzględniać: wywiad od rodziców, informacje od nauczyciela na temat zachowania dziecka szkole lub przedszkolu, badanie pediatryczne, badanie neurologiczne, badanie psychiatryczne, badanie psychologiczne. Leczenie dzieci z ADHD może odbywać się za pomocą farmakoterapii przez lekarza psychiatrę. Dotyczy to takich sytuacji, gdy bardzo nasilone są objawy i wszelkie inne formy pomocy dziecku jak poradnictwo, współpraca ze szkołą, czy specjalne systemy nauczania nie przynoszą efektów. Leki te mogą spowodować, że: dziecko zacznie słyszeć, co się do niego mówi, łatwiej zapanuje nad potrzebą ruchu i mówienia, łatwiej mu będzie przez chwilę pomyśleć, zanim coś zrobi, łatwiej mu będzie skupić się podczas pracy i nauki. Postawienie diagnozy dziecku z ADHD i otoczenie go opieką ułatwi mu życie i zmieni jego status w otoczeniu. Z dziecka niegrzecznego, źle wychowanego, ciągle karconego stanie się dzieckiem wymagającym szczególnej pomocy i opieki. Z rodziców i nauczycieli zdejmie się natomiast poczucie winy za niewydolność wychowawczą. Większość dzieci z ADHD ma przeciętny lub ponadprzeciętny iloraz inteligencji. Wśród sławnych ludzi, którzy cierpieli na zespół nadpobudliwości psychoruchowej byli m.in.: Albert Einstein wybitny fizyk, Leonardo da Vinci malarz, architekt, konstruktor, Thomas Edison wynalazca m.in. żarówki i gramofonu, Winston Churchill premier Wielkiej Brytanii. Drogi rodzicu, jeśli większość z poniższych twierdzeń odnosi się do Twojego dziecka, nie wahaj się, zgłoś się do najbliższej poradni psychologiczno-pedagogicznej, tam na pewno otrzymasz pomoc! Czy dziecko: biega, skacze, stale się kręci, często bez powodu, wszędzie jest go "pełno", niechętnie włącza się do zajęć grupowych, a jeśli do tego dojdzie, ma trudności z poczekaniem na swoją kolej, przestrzeganiem zasad panujących w grupie, podczas zajęć w szkole, wychodzi z ławki, spaceruje po klasie, wygląda przez okno, bez przerwy rozmawia w czasie trwania lekcji, 10

11 zmuszone do pozostania w jednym miejscu, wykonuje wiele ruchów wokół własnego ciała, np.: macha nogami, rusza ramionami, skubie wargi, bawi się włosami, gryzie ołówki, nie jest w stanie przez dłuższy czas skupić się na zadaniu, zwłaszcza szkolnym (np. rozmawia na tematy nie związane z zadaniem domowym lub pod byle pretekstem wstaje od biurka), wtrąca się do rozmów, przerywa nauczycielom podczas lekcji, odpowiada na pytanie, zanim usłyszy czy przeczyta całą jego treść, wszystko je rozprasza (np. przejeżdżający samochód podczas odrabiania lekcji), ma wieczny bałagan wokół siebie, szybko rezygnuje z wykonywania zadań wymagających wysiłku i skupienia, gubi różne przedmioty (np. przybory szkolne), zapomina odrabiać prace domowe lub odrabia je niedbale, popełniając wiele niepotrzebnych błędów, nie słucha, co się do niego mówi, jakby było nieobecne, łatwo wpada w złość, co przejawia się krzykiem lub niszczeniem przedmiotów (np. rysunków, z których nie jest zadowolone), reaguje nadmiernym lękiem na wiele sytuacji. Wychowywanie dziecka nadpobudliwego to ciężka, mozolna praca, która zdaje się być uciążliwą walką i która sprawia, że rodzice często doświadczają negatywnych uczuć: poczucia winy, bezradności, osamotnienia, zmęczenia, smutku, poczucia klęski, złości. Rodzice tych dzieci ciągle słyszą niepochlebne uwagi o swoim dziecku: jak go wychowaliście?, co za niegrzeczne dziecko, nie możecie coś z nim zrobić? Dziecko z ADHD wymaga dodatkowej uwagi ze strony dorosłych i ciągle naraża swoich najbliższych na nieoczekiwane stresy. Z kolei nauczyciele często są zestresowani, zmęczeni ciągłym poszukiwaniem pozytywnych kontaktów z nadpobudliwym dzieckiem, mając pod opieką całą klasę, gdzie każdy z uczniów ma inne potrzeby i problemy. Jak pracować tym dziećmi? o tym w następnym numerze. Bibliografia: 1.Coopre P., Deus K.: Zrozumieć dziecko z nadpobudliwością psychoruchową, Akademia Pedagogiki Specjalnej, Warszawa Wolańczyk T., Kołakowski A., Skotnicka M.: Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci, Bifolium, Lublin 1999 JOLANTA PORALLA psycholog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Żorach Dziecko nieśmiałe w szkole i w rodzinie Problem dzieci nieśmiałych jest na ogół traktowany marginalnie, jako zjawisko które wprawdzie istnieje, ale nikomu nie szkodzi, więc nie jest problemem. Dzieci nieśmiałe są spokojne, uległe, niezaradne i raczej nie przejawiają inicjatywy. Zwykle nie popadają w konflikty, są posłuszne, bez sprzeciwu wykonują polecenia dorosłych. Mogłoby się zatem wydawać, iż mając takie dzieci w klasie lub w domu jesteśmy wybrańcami losu. Niestety tak nie jest. Rodzice dzieci nieśmiałych, podobnie jak nauczyciele uczący takie dzieci uświadamiają sobie, że istnieją poważne powody do niepokoju. Dzieci określane mianem nieśmiałych są w dużym stopniu zahamowane, mają kłopoty w kontaktach z kolegami, 11

12 biernie podporządkowują się woli grupy, izolują się od świata a zarazem od radości i spontaniczności istnienia. W skrajnych przypadkach taka postawa prowadzi do nerwic i chorób somatycznych, a nawet prób samobójczych. Problem ten wydaje się być o tyle ważny, iż dziecko agresywne niejako rzuca się w oczy, absorbuje swoim zachowaniem uwagę dorosłych. Emocje takiego dziecka są wyrażane żywą ekspresją, a niepożądane skutki tej ekspresji są sygnałem alarmowym skłaniającym rodziców, czy pedagogów do szukania środków zaradczych czy pomocy specjalisty. Natomiast w przypadku dzieci nieśmiałych cały dramat rozgrywa się w milczeniu, w ukryciu, co naraża na szczególne niebezpieczeństwo psychikę dziecka. Dziecko takie pozbawione pomocy dorosłych w radzeniu sobie ze swoimi problemami narażone jest na samoistne pogłębianie się następstw zahamowania i izolacji od otoczenia. Czymże więc jest nieśmiałość i jakie są jej przyczyny? Opisowe określenie nieśmiałości przedstawia P. G.Zimbardo mówiąc, że jest to świadomość własnej niezdolności do podjęcia działań o charakterze społecznym (działań, które pragnie się podjąć, ale i których sposób wykonania jest nam znany); to subiektywny stan zależny od tego, w jaki sposób dana osoba określa u siebie zbiór reakcji, inna definicja mówi, że nieśmiałość jest to lęk przed negatywną samooceną lub negatywną oceną innych. Pojęcie nieśmiałości określane jest także jako przejaw lękliwości społecznej. W zależności od natężenia tej lękliwości spotykamy ludzi, którzy najlepiej czują się wśród książek, myśli, przedmiotów niż wśród innych ludzi. W środkowym przedziale nieśmiałości znajdują się ci, którzy czują się onieśmieleni w pewnych sytuacjach, w kontaktach z pewnymi kategoriami ludzi. Ich zahamowanie i skrępowanie jest tak silne, że zakłóca ich życie społeczne powiedzenie tego o czym myślą lub zrobienie tego, co chcieliby zrobić staje się wtedy trudne lub niemożliwe. W skrajnych przypadkach nieśmiałości znajdują się osoby, których strach przed ludźmi nie ma granic, są to tzw. nieśmiali chronicznie. Doznają oni przemożnego strachu, gdy prosi się ich o zrobienie czegoś na oczach innych, a wszechogarniający lęk czyni ich tak bezradnymi, że jedyną możliwością staje się ucieczka i ukrycie się. Przytoczę tu cytat osoby nieśmiałej, która tak oto mówi o swej nieśmiałości: nieśmiałość w świetle mych doznań jest przewrażliwieniem na punkcie własnej osoby, zahamowaniem swego naturalnego ja wywołanym przez pewne sytuacje i ludzi. To intensywna świadomość samego siebie połączona z uczuciem ograniczenia, poczucie, że każde twoje działanie jest obserwowane przez innych, męczące uczucie, ze jesteś drętwy i sztywny, jest to tęsknota za spontanicznością. Przyczyny nieśmiałości są bardzo różne. Jedną z nich jest zaniżona samoocena. Osoba nieśmiała boi się i nie nawiązuje kontaktów z innymi ludźmi, postrzega siebie samego jako kogoś gorszego od innych. Kogoś, kto nie zasługuje na uwagę i nie ma nic ciekawego do zaoferowania innym. Zimbardo podaje, że jedną z przyczyn nieśmiałości jest prywatna samoświadomość, czyli inaczej introwersja. Osoba z nadmiernie rozwiniętą taką cechą koncentruje swoje myśli wokół siebie. Introwertyk dokładnie i bardzo krytycznie analizuje scenariusze swoich zachowań; jest uwrażliwiony na swoje wewnętrzne odczucia i zmiany nastroju. Zamartwia się nieistotnymi szczegółami dotyczącymi własnego wyglądu i zachowania. Często przeżywa lęki, o których otoczenie przeważnie nigdy się nie dowiaduje, a nawet się ich nie domyśla. Jak więc funkcjonuje taki nieśmiały człowiek w środowisku szkolnym? Uczniowie nieśmiali w sytuacjach zadaniowych najczęściej pozostają bierni paraliżowani strachem i przekonaniem o własnej nieudolności nie podejmują wysiłku wykonania zadania lub unikają go podając różne argumenty. Gdy muszą eksponować swoje umiejętności publicznie, np. w czasie odpowiedzi na forum klasy przejawiają takie charakterystyczne zachowania jak: drżenie głosu, jąkanie, zaburzenia artykulacji, niezręczność, nienaturalność w zachowaniu i działaniu, unikanie kontaktu wzrokowego. 12

13 Działając w stresie zazwyczaj wypadają znacznie poniżej swoich umiejętności. W skrajnych sytuacjach potrzeba uniknięcia niebezpieczeństwa, z jakim kojarzy się uczniowi dana lekcja lub kontakt z nauczycielem jest tak silna, że uczniowie nieśmiali są skłonni nawet do ucieczki z lekcji. Jak pomóc dziecku nieśmiałemu? Należy zadbać o odpowiednią atmosferę wokół dziecka w domu i w szkole, nie zachęcać go na siłę do wypowiedzi i spontanicznych zachowań, nie podkreślać głośno podejmowanych przez nie prób aktywności, nie komentować jego zachowania. Podczas lekcji nie należy zmuszać dziecka do wypowiedzi na forum klasy, można przecież egzekwować wiadomości w formie pisemnej lub podczas indywidualnej rozmowy z dzieckiem przed lub po lekcjach. Dobrą i sprawdzoną metodą pracy z dzieckiem nieśmiałym jest metoda niezauważalnego zauważania, czyli nawiązywania kontaktu wzrokowego z dzieckiem podczas zwykłych czynności w domu lub w czasie lekcji, (lub gdy np. przechodzimy korytarzem obok dziecka w czasie przerwy). Nasza mowa ciała, milcząca lecz ciepła postawa może dać dziecku poczucie akceptacji, jest ona nieinwazyjnym sposobem okazania aprobaty jego osoby. Należy stwarzać jak najwięcej sytuacji umożliwiających dziecku nieśmiałemu wypowiadanie się, wyrażanie własnych emocji poprzez inne środki ekspresji np. plastykę, muzykę, taniec. Powinniśmy nauczyć się odczytywać jego sygnały, stany emocjonalne o których nie potrafi nam powiedzieć. Mądry wychowawca zawsze dostrzeże moment kiedy dziecko daje znak, że chce porozmawiać, otworzyło się na tyle, że przełamując własną nieśmiałość mówi o sprawach dla niego bardzo ważnych. Nie należy lekceważyć tych momentów. W każdej chwili dziecko nieśmiałe powinno otrzymywać od otoczenia komunikat: jesteś dla nas ważny, akceptujemy cię takiego jakim jesteś. Znajdując dogodny czas i miejsce na spokojną rozmowę powinniśmy mówić mu o jego mocnych stronach, pokazywać, że dostrzegamy jego zalety. Powinniśmy zadbać o wzmacnianie jego samooceny poprzez stwarzanie dziecku możliwości odnoszenia drobnych sukcesów. Postarajmy się także o rozwijanie jego umiejętności społecznych zaprzyjaźniając go z równie spokojnym kolegą. Nie wszyscy muszą przecież przejść przez życie śmiało i z rozmachem. Warto to uświadomić rówieśnikom dzieci nieśmiałych, wśród których te dzieci funkcjonują na co dzień, ucząc ich za razem tolerancji. JOANNA KOWALKOWSKA - pedagog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Żorach Profilaktyka Rozpoznawanie objawów stosowania przemocy wobec dzieci Historia złego traktowania dziecka jest długa jak historia gatunku ludzkiego. Znacznie krótsza jest historia chronienia dziecka, dostrzegania jego praw jako istoty ludzkiej. Przez wiele stuleci nie poświęcano przemocy dostatecznej uwagi, gdyż nie rozumiano skutków jej 13

14 doświadczania w dzieciństwie, a nawet uważano, że złe traktowanie dzieci i kary cielesne są skutecznym środkiem chroniącym młodych przed demoralizacją i zejściem na złą drogę. Prawdziwa i zasadnicza zmiana stosunku rodziców do dzieci i w konsekwencji społeczeństwa dorosłych w stosunku do dzieci, dokonała si ę głównie dzię ki rozwojowi psychologii, a przede wszystkim dzięki odkryciom Z. Freuda. Ukazały one, że zasadnicze podstawy przyszłej osobowości kształtuj ą si ę przede wszystkim w okresie wczesnego dzieciństwa, w kontakcie z rodzin ą i w oparciu o wzajemne z ni ą więzi uczuciowe. Ślady wielowiekowego traktowania dzieci nie znikły. Jeszcze dzisiaj w potocznym myśleniu kary cielesne uważane są za pożyteczną metodę kształtowania pozytywnych cech. Często słyszymy: Moi rodzice mnie bili i dlatego wyrosłem na porządnego człowieka. Być może ten stereotyp jest jedną z przyczyn pojawiającej się przemocy domowej. Przemoc wobec dziecka objawia si ę najczęś ciej w czterech wymiarach: - przemoc fizyczna, - przemoc psychiczna, - nadużycie seksualne, - zaniedbywanie. Przemoc fizyczna polegająca na znęcaniu si ę dotyczy najczęściej dzieci mał ych do 6 roku życia, czę sto towarzyszy jej przemoc psychiczna. Badania prowadzone w tym zakresie pokazuj ą, i ż przemoc ta jest związana z nietrzeźwości ą sprawców, ale alkohol nie powinien by ć obarczany bezpośredni ą i wyłączn ą odpowiedzialności ą za przemoc. Przemoc emocjonalna trwa niejednokrotnie przez całe ż ycie dziecka. Sprawcy sprawuj ą psychologiczn ą kontrol ę nad ofiar ą. Staraj ą si ę doprowadzi ć do izolacji społ ecznej ofiary, kontroluj ą i ograniczaj ą jej kontakty z innymi członkami rodziny, koleż ankami, sąsiadami; krytykuj ą i poniżaj ą ofiar ę także w obecności innych ludzi, obrzucaj ą wyzwiskami, wyolbrzymiaj ą wady, domagaj ą si ę posłuszeństwa we wszystkich dziedzinach ż ycia rodzinnego a wymagania te mog ą si ę często zmienia ć i bywaj ą irracjonalne; gro żą ofierze i stale demonstruj ą swoj ą moc. Analiza przypadków przemocy w rodzinie wskazuje, i ż stosowanie przemocy ukł ada si ę w specyficzny cykl złożony z trzech faz. 1. Faza narastania napięcia - wzrasta napięcie i agresywno ść sprawcy, każdy drobiazg wywołuje jego irytacj ę, awanturuje si ę o byle co, zaczyna więcej pi ć, prowokuje kłótnie, staje si ę coraz bardziej niebezpieczny. Ofiara stara si ę opanowa ć sytuacj ę, występuj ą u niej różne dolegliwości fizyczne (bóle żołądka, bezsenno ść, utrata apetytu), wpada w apati ę, ogarnia j ą niepokój, czasami prowokuje sprawc ę aby mieć ju ż to za sob ą. 2. Faza gwałtownej przemocy z mało istotnych powodów dochodzi do ataku agresji i rozładowania złości. Ofiara doznaje zranie ń fizycznych i psychicznych, znajduje si ę w stanie szoku, stara si ę uspokoi ć sprawc ę i ochroni ć siebie. Odczuwa przerażenie, zło ść, bezradno ść, wstyd, traci ochot ę do życia. 3. Faza miodowego miesią ca wszystko si ę zmienia. Gdy sprawca wyładuje ju ż swą zło ść i zaczyna sobie zdawa ć spraw ę co zrobi ł staje si ę inn ą osob ą. Stara si ę znaleźć jakie ś wytłumaczenie i usprawiedliwienie. Przeżywa poczucie winy, okazuje skruch ę, 14

15 przeprasza, obiecuje, że to si ę ju ż nie powtórzy. Zaczyna okazywa ć ciepło i miło ść. Ofiara zaczyna wierzy ć, że przemoc była jedynie wyjątkowym incydentem, który się ju ż nigdy nie powtórzy. Ale faza miodowego miesiąca przemija i wkrótce rozpoczyna si ę faza narastania napięcia. Wszystko zaczyna si ę od nowa. Jednak przemoc w następnym cyklu jest bardziej gwałtowna i dłuższa. Kolejne fazy miodowe s ą ju ż krótsze i mniej miodowe. Wykorzystywanie seksualne dotyczy dzieci najczęściej z przedział u wiekowego 6-9 lat i trwa to przecię tnie dwa lata do czasu ujawnienia. Zaniedbywanie dotyczy szczególnie dzieci małych i w młodszym wieku szkolnym. Jakie s ą przyczyny stosowania przemocy wobec dzieci? Naukowcy badający ten problem ujawnili, że większo ść rodziców dopuszczających się przemocy wobec dzieci, spotkała si ę we własnym dzieciń stwie z podobnymi sytuacjami doświadczali braku adekwatnej opieki lub byli poddawani ostrym karom, zmuszani do bezwzględnego posłuszeństwa, maltretowani psychicznie czy seksualnie wykorzystywani. Przyczyn ą przemocy rodziców może by ć fakt, że dziecko nie spełnia ich oczekiwa ń, bo nie jest takim jakiego pragnęli, naginając je za wszelk ą cen ę do swojego wzoru. Maltretowaniu sprzyja równie ż izolacja rodziny i akceptacja społeczna bicia. Upowszechnianiu akceptacji przemocy pomagaj ą w dużym stopniu środki masowego przekazu, w których występuje aprobata dla przemocy. Pogląd ten podzielają zwolennicy idei obrony praw dziecka uważając, że nie może by ć mowy o obniżaniu natężenia przemocy w społeczeństwie, w którym dziecko zanim ukończy szkołę podstawow ą ogląda wiele tysię cy zabójstw i brutalnych aktów przemocy na ekranie telewizora. Rozpoznanie objawów przemocy jest pierwszym krokiem do udzielenia dziecku pomocy. SYMPTOMY NA PODSTAWIE KTÓRYCH MOŻNA PRZYPUSZCZA Ć, Ż E DZIECKO JEST OFIAR Ą PRZEMOCY. Zachowania w szkole: Chodzenie po klasie, zaglądanie innym przez rami ę ( reakcja na poczucie samotności), Płacz, gdy co ś si ę nie udaje, Mała tolerancja na zmiany ( moja ławka, moja pani, brak poczucia bezpieczeństwa), Silna obrona sfery osobistej, Naruszanie sfery osobistej innych ( nie trzymanie granic), Tendencja do widzenia świata jako zagrażającego. Zachowania dziecka w kontakcie z nauczycielem: Lęk, gdy zbliża si ę dorosły, Sztywnienie w bezpośrednim bliskim kontakcie, Niech ęć przed powrotem do domu, Prezentacja jednej z następują cych strategii: 1. Strategia wybitnego dziecka: - wysoka inteligencja, - silna dbało ść o osiągnięcia, - ograniczone kontakty z innymi dziećmi. 2. Strategia opieki: - wyczulenie na potrzeby rodziców i dorosłych, - mały dorosły, organizujący życie domu, - brak radości i spontaniczności, - przyjęcie funkcji opiekuńczej nad młodszym rodzeństwem. 3. Strategia spokoju i unikania kłopotów: 15

16 - trzyma si ę z dala od wszystkiego, - jest niepozorne i ciche, - ma podejrzliwy wyraz oczu, - bacznie obserwuje każdy ruch dorosłego, - unika za wszelk ą cen ę kontaktu wzrokowego, - stosuje tzw. podejście strusia jeśli ja ci ę nie widz ę, to ty nie widzisz mnie. Rozpoznanie przemocy na podstawie rysunku dziecka: brak w rysunku pierwiastka ludzkiego, roślinnego, zwierzęcego, brak wejścia do domu na rysunku dziecka, wejście zakratowane, niedostępne, rysunek otoczony lini ą, rysowanie z pozycji żaby, ciemna, agresywna kolorystyka, elementy jawnie lub symbolicznie genitalne, agresywna, przerażająca tematyka. Osobowo ść dziecka krzywdzonego. Wielokrotne doświadczanie urazu przez dorosłego niszczy osobowo ść już ukształtowan ą, uraz powtarzający si ę w dzieciństwie osobowo ść kształtuje i zniekształca. Przeżycie przez dziecko ataku na własna osob ę a także obrażenia cielesne rodz ą poczucie, ż e własne ja zostało uszkodzone. Dziecko wykazuje objawy depresji. Można zaobserwowa ć: 1. negatywny obraz własnej osoby ( nic mi si ę nie udaje, nikt mnie nie lubi, mam pecha, jestem nieposłuszny, nie zasługuj ę na nic dobrego), 2. redukcj ę przeżywania własnych emocji- dzieci stale tkwi ą w negatywnych emocjach, boj ą si ę mie ć nadziej ę ( wszystko jest nudne, moje ż ycie jest pozbawione ciekawych przeży ć, nie pamiętam nic przyjemnego co si ę zdarzyło, przewidywanie, ż e nic dobrego si ę nie zdarzy), 3. autoagresj ę, często na oczach innych aby zwróci ć na siebie uwag ę ( samobójstwa, samookaleczenia- uderzania głowa lub ręk ą o ścian ę lub drzwi, wyrywanie wł osów, celowe łamanie kończyn, łysienie plackowate). Nauczyciel, aby rozpozna ć objawy przemocy musi wnikliwie obserwowa ć zachowanie swoich uczniów w szkole. Należy jednak pamięta ć, ż e pojedyncze i jednorazowe symptomy nie zawsze s ą objawami przemocy wobec dzieci, ale żadnego z nich nie należy lekceważy ć. Długotrwałe krzywdy emocjonalne i fizyczne mogą pozbawić dziecko możliwości i umiejętności bycia samodzielnym, twórczym i zaradnym człowiekiem. Dziecko ofiara przemocy i jego rodzina nie są w stanie pomóc sobie same. Zazwyczaj jest to zaklęty krąg, z wzorcami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie, z którego bez pomocy z zewnątrz trudno się wyrwać. Dlatego przemocy nie można lekceważyć, gdyż sama nie minie. ANNA NICIA - pedagog Dla ciała i duszy... 16

17 Relaks i wizualizacja Kto raz doświadczył stanu głębokiego relaksu, będzie umiał w kilka minut osiągnąć go w każdej wolnej chwili. Aby nauczyć się relaksu, znajdź takie miejsce, w którym nikt i nic nie będzie ci przeszkadzało..możesz uczyć się zachowywać ten stan w codziennym życiu. Połącz zewnętrzną aktywność ze stałym poczuciem wewnętrznej równowagi Miękko układamy się na podłodze Zamykamy oczy, rozluźniamy stopy, łydki, biodra, plecy, ramiona, dłonie, mięśnie twarzy.wyobrażamy sobie,że nasze ciało jest tak ciężkie, ze zagłębia się w podłogę....pomyśl o spacerze w lesie sosnowym. Drzewa górują nad Tobą wznosząc się z każdej strony. Podziwiasz koloryt lasu i grę cieni liści na ziemi. Idziesz w plamie słońca rozdzierającej koronę liści ponad Tobą. Kiedy tak wędrujesz dociera do ciebie cisza przerywana tylko śpiewem ptaków i chrzęstem Twoich stóp, stąpający po leśnej podściółce. Czasami jeszcze trzaśnie nadepnięta sucha gałązka. Podchodzisz do drzewa.to mocne,solidne drzewo Obejmujesz je czując chropowatość kory pod palcami..ochładzasz czoło dotykając pnia Spoglądasz w górę, Na najwyższym konarze możesz umieścić swój smutek. Pozwalasz, aby wiatr uniósł go w przestrzeń, widzisz jak rozpływa się w białych, kłębiastych chmurach,jak niknie w dali, znika. Gałęzie poruszane wiatrem zapraszają Cię, abyś po kolei swoje smutki położyła na rozłożystych liściach...tak...właśnie tak...jeden po drugim...zauważasz jak drzewo z wdzięcznością przyjmuje Twoje myśli,jak targane wiatrem unoszą się i znikają... Gdy stopniowo uświadamiasz sobie łagodne uderzenie wiatru na twarzy zauważasz też aromatyczny zapach sosen wymieszany z bardziej ziemistym zapachem lasu. Kończąc wędrówkę pamiętasz, że zawsze możesz wrócić w to wyjątkowe miejsce... (ciąg dalszy w następnym numerze) Pytaj odpowiemy... HALINA KUDZIA - psycholog Poradni Psychologiczno Pedagogicznej Mój syn jest uczniem klasy trzeciej gimnazjum, w chwili obecnej stoi przed faktem podjęcia decyzji, co do dalszego kierunku kształcenia i nie umie się zdecydować. Jak mogę mu pomóc? Młody człowiek na tym etapie swojego rozwoju stoi przed koniecznością dokonania ważnego wyboru. Decyzja ta jest już początkiem budowania przyszłości zawodowej i kariery. Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w ramach swoich zadań prowadzi między innymi poradnictwo indywidualne w obszarze doradztwa zawodowego. Dysponujemy narzędziami diagnostycznymi, które pozwalają ocenić możliwości intelektualne ucznia, zainteresowania i uzdolnienia, temperament, poziom rozwoju społecznego i emocjonalnego oraz innych umiejętności warunkujących powodzenia szkolne. Informacje, które uzyska się w wyniku przeprowadzonych testów są bardzo pomocne w wyborze szkoły ponadgimnazjalnej. Posiadamy także informacje na temat typów szkół ponadgimnazjalnych na poziomie lokalnym. Duże znaczenie w procesie decyzyjnym spełniają również rodzice będący źródłem wsparcia dla swojego dziecka. Rolą ich jest skierowanie uwagi dziecka w kierunku jego zainteresowań, 17

18 indywidualnych predyspozycji i osiągnięć szkolnych. Te wszystkie elementy warunkują podjęcie trafnej decyzji a jednocześnie pozwalają na dalsze doskonalenie tych umiejętności i rozwój osobisty. Odpowiedzi udzieliła: SABINA GOCZOŁ - doradca zawodowy Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Żorach 18

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze.

Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze. Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze. Plan: Co to jest ADHD? Objawy ADHD Jak odróżnić ADHD od innych problemów zachowania

Bardziej szczegółowo

ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ. /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/

ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ. /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/ ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/ Coraz częściej rodzice, którzy nie dają sobie rady z niespokojnym, łatwo rozpraszającym się dzieckiem, do którego nic nie

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi)

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) W każdej klasie są uczniowie, dla których nauka to problem, którym uczenie się sprawia poważne trudności.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III)

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) opracowały: mgr Agnieszka Kicman mgr Danuta Wiatr 2 Spis treści : 1.Wstęp... 3 2.Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej Zespół nadpobudliwości psychoruchowej 1. Charakterystyka objawów Zespół nadpobudliwości psychoruchowej w terminologii medycznej określany jest jako zespół hiperkinetyczny lub zespół ADHD (od angielskiej

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna dziecka

Dojrzałość szkolna dziecka Dojrzałość szkolna dziecka Dojrzałość szkolna Według B. Wilgockiej-Okoń dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju intelektualnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwi

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Szamotuły 2014 Zaktualizowany Program Wychowawczy Przedszkola Nr 3 w Szamotułach został uchwalony przez Radę Rodziców uchwałą nr 1 w dniu 21.08.2014r.

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje.

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Czasami rodzice bagatelizują informacje nauczyciela o trudnościach, przejawiając

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO 1. Dla dzieci: Propozycje do zrealizowania na terenie przedszkoli: A. Badania przesiewowe logopedyczne 3-6-latków oraz 3 i 4-latków.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):...

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Kwestionariusz AQ wersja dla młodzieży 12-15 lat Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Płeć osoby wypełniającej kwestionariusz:... Wiek:... Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny)

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Dojrzałość szkolna Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Uczeń klasy pierwszej Od debiutu w roli ucznia bardzo wiele zależy Zadbaj o swoje dziecko i podejmuj decyzję odpowiedzialnie. Oczekiwania...

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV

Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV Tematyka godzin wychowawczych może ulec zmianie w oparciu o bieżące potrzeby, problemy klasy. 1. Wybór samorządu klasowego. 2. Kontrakt klasowy. Prawa i obowiązki

Bardziej szczegółowo

OFERTA na rok szkolny 2014/2015

OFERTA na rok szkolny 2014/2015 OFERTA na rok szkolny 2014/2015 GRUPOWE FORMY PRACY Z DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ PRZEDSZKOLA Lp. TEMATYKA CZAS PROWADZĄCA TRWANIA 1. Jak rodzice mogą wspomóc rozwój ruchowy i grafomotoryczny dziecka warsztaty

Bardziej szczegółowo

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego Irena Wojciechowska 1 dziecko krzywdzone W Polsce termin dziecko krzywdzone nie został do tej pory czytelnie, precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowany.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz wywiadu o dziecku

Kwestionariusz wywiadu o dziecku Szanowni Państwo Bardzo prosimy o wypełnienie poniższego kwestionariusza. Zawarte w nim informacje pozwolą nam na postawienie dokładniejszej diagnozy oraz na przygotowanie bardziej indywidualnego planu

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Skład zespołu: pedagog, koordynator zespołu - mgr pedagog - mgr pedagog - mgr pedagog mgr Rafał Peszek psycholog - mgr Aleksandra Kupczyk psycholog -

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PRZEPROWADZONYCH WSRÓD RODZICÓW

OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PRZEPROWADZONYCH WSRÓD RODZICÓW OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PRZEPROWADZONYCH WSRÓD RODZICÓW Kwestionariusz ankiety został przygotowany przez zespół nauczycieli do spraw ewaluacji. Celem badań było zebranie informacji na temat wspomagania

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 L.P. ZADANIA DO REALIZACJI CEL TERMIN I. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów w tym diagnozowanie potencjalnych możliwości

Bardziej szczegółowo

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne W celu zbadania efektywności uczenia się, przygotowałam i przeprowadziłam wśród uczniów mojej klasy ankietę na temat Czy potrafisz się uczyć?. Test przeprowadziłam

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową

Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową Szkoła Podstawowa nr 9 im. Bohaterów Westerplatte w Koninie Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową Opracowała: Nauczyciel wspierający - Iwona Żak Wstęp Uczniowie z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Czym się różni ADHD od ADD? Przy ADD istnieją dwa symptomy: nieuwaga; impulsywność. Przy ADHD stwierdzamy: nieuwagę; impulsywność; hiperaktywność.

Czym się różni ADHD od ADD? Przy ADD istnieją dwa symptomy: nieuwaga; impulsywność. Przy ADHD stwierdzamy: nieuwagę; impulsywność; hiperaktywność. Mity, fakty, diagnoza i terapia ADHD, to tylko część informacji, z którymi możesz się zapoznać czytając niniejszy artykuł. Sprawdź jak zachowuje się dziecko dotknięte ADHD i co robić, aby pomóc mu odnaleźć

Bardziej szczegółowo

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo.

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo. Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem Reaguj. Masz prawo. Praca w grupach Wymień jakie są objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Odpowiedzi zapiszcie na oddzielnych kartkach z klejem. Przemoc fizyczna

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW

DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW Rozwód to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w każdej rodzinie. O tym jakie skutki będzie miał on dla dziecka w dużej mierze zależy od postawy rodziców. Decyzja o

Bardziej szczegółowo

KODEKS DOBREGO PRZEDSZKOLAKA

KODEKS DOBREGO PRZEDSZKOLAKA KODEKS DOBREGO PRZEDSZKOLAKA Jednym z ważnych zadań przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dziecka, pozwalających mu w przyszłości na aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. To w przedszkolu dziecko

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej 1 Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej Blok tematyczny: Rozwijanie własnej osobowości Temat: Jak chronić swoje prawa w grupie? Wprowadzenie do postaw asertywnych. Cele: Uświadomienie

Bardziej szczegółowo

UŚMIECH DZIECKA PRACOWNIA PEDAGOGICZNO- PSYCHOLOGICZNA OFERTA WARSZTATY INTELIGENCJI EMOCJONALNEJ (WARSZTATY TWÓRCZEGO MYŚLENIA)

UŚMIECH DZIECKA PRACOWNIA PEDAGOGICZNO- PSYCHOLOGICZNA OFERTA WARSZTATY INTELIGENCJI EMOCJONALNEJ (WARSZTATY TWÓRCZEGO MYŚLENIA) UŚMIECH DZIECKA PRACOWNIA PEDAGOGICZNO- PSYCHOLOGICZNA OFERTA WARSZTATY INTELIGENCJI EMOCJONALNEJ (WARSZTATY TWÓRCZEGO MYŚLENIA) CEL: Celem zajęć jest zachęcenie dzieci do pracy w grupie oraz budowania

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach Plan wychowawczy Oddziału Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II w Skorzeszycach Cele: Plan wychowawczy punktu przedszkolnego zakłada: Pracę nastawioną na poznanie samego siebie Pracę

Bardziej szczegółowo

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni O F E R T A PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni Niniejsza oferta zawiera propozycje działań z jakimi Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego PRACA Z GRUPĄ Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego Cele pracy grupowej: - zaspokajanie potrzeb rozwojowych związanych z różnymi rodzajami aktywności,

Bardziej szczegółowo

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK Wczesna interwencja to zintegrowany system oddziaływań profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo-rehabilitacyjnych i terapeutycznych, których podmiotem

Bardziej szczegółowo

Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska

Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej w edukacji przedszkolnej Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Podstawy pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości),

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości), Jak rozpoznać objawy przemocy fizycznej? Umiejętność rozpoznawania symptomów przemocy wobec dzieci jest konieczna, aby móc ochronić dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbywaniem. Występowanie pojedynczego

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

RADA SZKOLENIOWA. Temat: Dziecko z niską samooceną (z niskim poczuciem własnej wartości).

RADA SZKOLENIOWA. Temat: Dziecko z niską samooceną (z niskim poczuciem własnej wartości). RADA SZKOLENIOWA Temat: Dziecko z niską samooceną (z niskim poczuciem własnej wartości). Samoocena to wyobrażenienatemattego,kimiczymjesteśmy, a więc postrzeganie samego siebie. Poczucie własnej wartości

Bardziej szczegółowo

- Jak pomóc dziecku by lepiej się uczyło?

- Jak pomóc dziecku by lepiej się uczyło? - Jak pomóc dziecku by lepiej się uczyło? Możliwości uczenia się Pracy nauczyciela Świadomości ucznia Środowiska rodzinnego i sytuacji materialnej ucznia Wykształcenia rodziców Atmosfery klasy Grupy rówieśniczej

Bardziej szczegółowo

Nagrody i upomnienia w przedszkolu

Nagrody i upomnienia w przedszkolu Nagrody i upomnienia w przedszkolu Rozpatrując problem upomnień i nagród w przedszkolu trzeba na wstępie podkreślić, iż największą wartością w wychowaniu dziecka mają oddziaływania pozytywne, takie jak

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY Ł o m ż y ń s k i e C e n t r u m R o z w o j u E d u k a c j i w Ł o m ż y P o r a d n i a P s y c h o l o g i c z n o - P e d a g o g i c z n a N r 2 ul. Polna 16, 18-400 Łomża tel./fax 86-215-03-18

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania zachowania uczniów. ze stwierdzonym ADHD

Kryteria oceniania zachowania uczniów. ze stwierdzonym ADHD Kryteria oceniania zachowania uczniów Szkoły Podstawowej nr 23 im. Jana Pawła II w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 4 w Tarnowie ze stwierdzonym ADHD (obowiązujące od II okresu roku szkolnego 2009/10)

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Załącznik nr 6 Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Część 3 - Narzędzia służące rekrutacji i ocenie Pomysłodawców oraz pomysłów przeznaczone dla ośrodków

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Opracował zespół wychowawców klas 0-III 1. Idea i założenia teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Opracował zespół wychowawców klas IV-VI 1. Idea i założenia teoretyczne programu Sytuacja

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :)

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :) Czy potrafimy rozmawiać z dziećmi o niepełnosprawności? Czy sprawia nam to trudność? Czujemy się zakłopotani tematem? Sami nie wiemy, jak go ugryźć? A może unikamy go całkiem, skoro nas bezpośrednio nie

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Uczeń z Zespołem Aspergera. Uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim. rzuca się w oczy, jak bardzo są oni różni. Nie są świadomi olbrzymiego wysiłku,

Bardziej szczegółowo

Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych?

Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych? Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych? Dyrektorzy szkół oraz nauczyciele bardzo często zwracają się do Kuratorium

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Dyskalkulia - zaburzenie zdolności rozpoznawania liczb i liczenia. Może być wrodzona lub wtórna.

Dyskalkulia - zaburzenie zdolności rozpoznawania liczb i liczenia. Może być wrodzona lub wtórna. Czym jest ADHD ADHD jest sformułowaniem, które coraz częściej słyszymy w szkołach. Stwierdzenie, że dziecko cierpi na ADHD jest często negatywnie odbierane przez rodziców i otoczenie. Zdarza się również,

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Uczeń ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi wynikającymi z zaburzeń komunikacji językowej Opis przypadku Wychowawczyni klasy IV

Uczeń ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi wynikającymi z zaburzeń komunikacji językowej Opis przypadku Wychowawczyni klasy IV Uczeń ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi wynikającymi z zaburzeń komunikacji językowej Opis przypadku Wychowawczyni klasy IV przeglądając dokumenty swoich nowych uczniów, znalazła wśród

Bardziej szczegółowo

Skala Gotowości Szkolnej SGS 0 0

Skala Gotowości Szkolnej SGS 0 0 Skala Gotowości Szkolnej SGS 0 0 Dane o dziecku Imię i nazwisko: Płeć CHŁOPIEC DZIEWCZYNKA Data urodzenia Wiek MŁ ST Obserwacja wstępna: Data rozpoczęcia Data zakończenia Obserwacja końcowa: Data rozpoczęcia

Bardziej szczegółowo

Oferta tematyczna Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Gostyniu w roku szkolnym 2011/2012.

Oferta tematyczna Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Gostyniu w roku szkolnym 2011/2012. Oferta tematyczna Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Gostyniu w roku szkolnym 2011/2012. Zajęcia dla uczniów Lp. Temat Forma pracy Adresat Termin realizacji Osoby realizujące 1. Program profilaktyczno-wychowawczy

Bardziej szczegółowo

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup...

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup... Dlaczego dziecko nie chce iść do przedszkola? Zapytaliśmy Eksperta dlaczego maluchy nie chcą chodzić do przedszkola. Bez względu na to, czy Twój maluch buntuje się sporadycznie, czy nagminnie się awanturuje

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

zajęcia socjoterapeutyczne

zajęcia socjoterapeutyczne zajęcia socjoterapeutyczne SP 2 dla uczniów Szkoły Podstawowej nr 2 w Chojnie Podstawa prawna Istota socjoterapii Program zajęć socjoterapeutycznych Podstawa prawna ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012

OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012 Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 4 w Łodzi 92-332 Łódź, al. Piłsudskiego 101 tel/fax 42 674 59 73; 42 674 45 88 www.ppp4.edu.lodz.pl OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012 Zajęcia warsztatowe

Bardziej szczegółowo

OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE

OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE (miasto i gmina Syców, miasto i gmina Międzybórz, gmina Dziadowa Kłoda) Przedszkola A) Na terenie

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r

Konferencja Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym Warszawa, 23.10.2013r Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r E W A K O S U N I W E R S Y T E T Ł Ó D Z K I K W E S T I O N A R I U S Z P R E D Y S P O Z Y C J I Z A W O D O W Y

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Trudności wychowawcze mają tak naprawdę najlżejszy ciężar gatunkowy, poważniejsze od nich są zaburzenia emocjonalne, a jeszcze cięższe jest

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Indywidualny Program Edukacyjno -Terapeutyczny Imię i nazwisko ucznia: Klasa. Data i miejsce urodzenia:. Wychowawca.. Indywidualny Program Edukacyjno

Bardziej szczegółowo