Zlecenie Nr: 6/13/3SG/3B001G13

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zlecenie Nr: 6/13/3SG/3B001G13"

Transkrypt

1 Zlecenie Nr: 6/13/3SG/3B001G13 Analiza jakości gipsów syntetycznych z krajowych instalacji odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną stosowanych jako substytut gipsu naturalnego do produkcji wyrobów budowlanych Zleceniodawca: Polskie Stowarzyszenie Gipsu Opracowanie: mgr inż. Teresa Wons mgr inż. Małgorzata Niziurska Kierownik Zakładu Dyrektor Kraków, styczeń

2 Spis treści 1. Wstęp Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego dwutlenkiem siarki w Polsce Metody ograniczania zanieczyszczeń powietrza dwutlenkiem siarki Wymagania stawiane syntetycznym surowcom gipsowym przez producentów materiałów budowlanych Krajowe instalacje odsiarczania spalin Kierunki zagospodarowania gipsu syntetycznego w Polsce Aspekty zdrowotny zastosowania gipsu z instalacji odsiarczania spalin do produkcji materiałów budowlanych Status gipsu z odsiarczania spalin w ustawodawstwie międzynarodowym Wnioski końcowe Podsumowanie

3 1. Wstęp Przedmiotem niniejszego opracowania jest gips syntetyczny, uzyskiwany z odsiarczania gazów spalinowych metodą mokrą wapienną jako krystaliczny dwuwodny siarczan wapnia CaSO 4 2H 2 O o wysokiej czystości chemicznej. Otrzymywany w wyniku reakcji oczyszczania gazów z wapnem, poddany jest procesowi rafinacji, utleniania, separacji, płukania i osuszania. Gips ten w nomenklaturze międzynarodowej określany jest jako: FGD Gypsum (Flue Gas Desulphurisation Plants ang.) DEG gyps (la désulfuration des effluents gazeux des usines franc.) REA Gips (Rauchgas Entschwefelungs Anlagen niem.) Polskim odpowiednikiem powyższych terminów jest sformułowanie gips IOS (z Instalacji Odsiarczania Spalin) stosowane zamiennie z nazwą gips syntetyczny, mniej jednak precyzyjnie, jako że sformułowanie to może dotyczyć różnych technologii odsiarczania oraz produktów odpadowych z różnych gałęzi przemysłu. Celem opracowania jest wskazanie roli jaką produkt ten spełnia w obiegu substancji odpadowych i produktów ubocznych, perspektyw jego produkcji i zastosowania oraz powtarzalności cech technologicznych. Przedstawiony zostanie ponadto stan wiedzy dotyczący gipsu syntetycznego odzwierciedlony w opracowaniach naukowych i w europejskich regulacjach prawnych. 2. Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego dwutlenkiem siarki w Polsce Spośród zanieczyszczeń gazowych występujących w powietrzu szczególną rolę należy przypisać dwutlenkowi siarki SO 2. Konsekwencjami emisji tego gazu, tworzącego z wilgocią utrzymującą się w atmosferze kwas siarkowy jest zakwaszenie wód powierzchniowych i degradacja gleby, niszczenie szaty roślinnej oraz korozja elementów budowlanych [1]. Całkowita emisja dwutlenku siarki trafia z czasem do gleby, powodując jej nadmierne zakwaszenie, co w efekcie zmniejsza szybkość przyrostu masy roślin. Zakwaszenie wywołuje uwolnienie z gleby metali ciężkich i pierwiastków śladowych, sprzyjając tworzeniu łatwo rozpuszczalnych soli. Procesy te składają się na degradację i spadek żyzności gleby. Gleby zakwaszone stanowią 58 % areału ziem uprawnych w Polsce. Koniecznie w ich przypadku wapnowanie lub dolomityzowanie podraża koszty uprawy [2]. Siarczany zaabsorbowane przez rośliny z wody opadowej lub gruntów powodują, przy nadmiernym ich stężeniu, uszkadzanie aparatu asymilacyjnego, co wstrzymuje proces wzrostu tkanek i osłabia system odporności roślin, czyniąc je bardziej podatnymi na choroby i pasożyty. Międzynarodowy monitoring biologiczny lasów wykazuje, że połowa drzewostanów wykazuje silne uszkodzenia (ubytek aparatu asymilacyjnego powyżej 25 %). Wchłaniane przez układ korzeniowy rośliny kationy metali destabilizują działanie 3

4 całości organizmu rośliny a ponadto ulegają kumulacji, co może czynić roślinę nieprzydatną do celów spożywczych. Spożywanie produktów roślinnych pochodzących z terenów skażonych odpadami zwiększa naturalne zapotrzebowanie organizmu na mikroelementy. Obserwowany jest też bezpośredni wpływ dwutlenku siarki na organizm ludzki. Bardzo drastyczne skutki może mieć wchłonięcie dwutlenku siarki przez górne drogi oddechowe. Już przy stężeniu 0,003 % występują objawy ostrego podrażnienia dróg oddechowych, zapalenie spojówek i uszkodzenie rogówki, później zapalenia oskrzeli i czasem płuc. Dłuższe narażenie na kontakt z SO 2 wywołuje zwykle przewlekły nieżyt dróg oddechowych, duszności zmniejszenie odporności ustroju oraz zaburzenia żołądkowo jelitowe [3]. Badania przeprowadzone wśród pracowników przemysłu petrochemicznego wykazały między innymi: - zmniejszenie pojemności życiowej płuc, - zanikanie śluzówki nosa i gardła, - obniżenie ostrości węchu, - zwiększoną częstotliwość występowania chorób skóry, - zwiększoną podatność na nerwice i zespoły nerwicowe. Występuje ścisły związek pomiędzy stopniem zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki a wzrostem liczby zachorowań i zgonów. W rejonie katowickim około 10 % przedwczesnych zgonów wywołanych chorobami układu krążenia i oddechowego można przypisać działaniu SO 2 [1]. Korozja elementów architektonicznych intensyfikowana wpływem dwutlenku siarki, przebiega zwłaszcza poprzez wiązanie siarki z wodorotlenkiem wapnia i wypieraniem przez siarczany jonów węglanowych. Wśród skutków wywieranych przez zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki wymienić należy też korozję budowlaną elementów stalowych i żelbetonowych oraz zwiększone zużycie maszyn i mechanizmów. Głównym źródłem dostającego się do atmosfery dwutlenku siarki są gazy spalinowe powstające przy spalaniu paliw stałych, ciekłych lub gazowych. W Polsce za emisję SO 2 odpowiedzialna jest zwłaszcza energetyka zawodowa i ciepłownicza (37,6 % całkowitej emisji SO 2 w roku 2010 przypadało na energetykę zawodową, 20,7 % na energetykę przemysłową [4]), dla których głównymi nośnikami energii są węgiel brunatny i kamienny. Spalanie paliw stałych pokrywa w 80 % zapotrzebowanie na energie elektryczną w Polsce. Obserwowany obecnie spadek emisji dwutlenku siarki przez zakłady energetyczne wiąże się, obok zmniejszonego zapotrzebowania na energię elektryczną, z upowszechnieniem wstępnej obróbki węgla, obejmującej procesy wysoko- i niskotemperaturowe, odgazowanie, upłynnianie lub zgazowanie. Za emisję dwutlenku siarki odpowiada również motoryzacja i zużycie paliw przez indywidualnych odbiorców. 4

5 Reagując na zagrożenie dla środowiska i związane z nimi koszty ekologiczne emisji SO 2 Rząd Rzeczypospolitej Polski przyjął w roku 1994 tzw. II Protokół Siarkowy zobowiązujący Polskę do redukcji globalnej emisji dwutlenku siarki do mln ton w roku 2000, mln ton w roku 2005 oraz mln ton na rok Podjęte działania i zmiany zachodzące w systemie produkcji przemysłowej pozwoliły na istotne wyprzedzenie założonego harmonogramu (rzeczywisty poziom emisji SO 2 wyniósł mln ton w roku 1995, mln ton w roku 2000, mln ton w roku 2005 oraz 974 mln ton 2010 roku [4]). Kolejne zobowiązania międzynarodowe wiążą się z zapewnieniem niskiej emisji nie tylko w skali globalnej, ale i u pojedynczego emitenta. Dyrektywa Unii Europejskiej LCP regulująca emisję gazów przed duże źródła spalania dopuszcza zawartość SO 2 w ilości 400 mg/m 3 spalin od roku Limity krajowe emisji wynikające z traktatu akcesyjnego zakładają ograniczenie zawartości dwutlenku siarki w gazach spalinowych do 454 mg/m 3 do roku 2008, 426 mg/m 3 do roku 2010 i 358 mg/m 3 do roku 2012 [5]. Powyższe zestawienie uprawdopodobnia tezę, że pomimo chwilowego spowolnienia działań ograniczających emisje dwutlenku siarki, w najbliższej przyszłości wystąpi konieczność dalszego upowszechniania instalacji odsiarczania gazów spalinowych. 3. Metody ograniczania zanieczyszczeń powietrza dwutlenkiem siarki. Odsiarczanie gazów odlotowych dotyczy głównie spalin z elektrowni opalanych węglem, hut, koksowni i produkcji kawasu siarkowego. Proces odsiarczania polega na związaniu SO 2 zawartego w spalinach w postaci stałej (sole siarczanowe zwłaszcza siarczany wapnia, niekiedy też siarczan magnezowy lub amonowy) lub ciekłej (kwas siarkowy), łatwych do oddzielenia od gazu i dalszej neutralizacji lub przetwarzania. Od strony chemicznej w procesach odsiarczania spalin wykorzystuje się proces chemisorpcji połączony z utlenianiem SO 2 do SO 3 [6]. Metody regeneracyjne odsiarczania spalin wiążą się z odzyskiwaniem sorbentu, po regeneracji zawracanego do absorpcji. Produktem głównym jest siarka lub kwas siarkowy o przeznaczeniu komercyjnym. Ze względu na koszt uzyskania wymienionych produktów nie są konkurencyjne ekonomicznie w porównaniu do rodzimej siarki kopalnej i kwasu z niej otrzymanego. Przeważnie stosowane metody nieregeneracyjne ( odpadowe ) odsiarczania spalin przeprowadzają dwutlenek siarki ze spalin w formę trwałą chemicznie, łatwą do utylizacji lub mająca charakter produktu ubocznego (np. gipsu). Ze względów technologicznych rozróżnia się pośród sposobów odsiarczania spalin metody mokre (wapienno wapniowa, dwualkaliczna, magnezowa, amoniakalna) oraz rzadziej stosowane półsuche i suche. Ze względu na sprawność odsiarczania, niskie zużycie taniego sorbentu (węglan wapnia) oraz stabilny skład produktu finalnego (gips dwuwodny) szczególną popularność wśród metod odsiarczania spalin zdobyła metoda mokra wapienna. 5

6 Metoda ta oparta jest na reakcji zawartego w gazach spalinowych dwutlenku siarki z zawiesiną węglanu wapnia (mączki z kamienia wapiennego) lub z mlekiem wapiennym. Produktem reakcji jest dwuwodny siarczan wapnia, zgodnie z reakcją: CaCO 3 + 2H 2 O + SO 2 + O 2 CaSO 4 2H 2 O +CO 2 Schemat linii technologicznej procesu przedstawiono na rysunku 1. Pierwszym etapem procesu jest odsiarczanie spalin. Gazy spalinowe, poddane uprzednio odpylaniu i schłodzeniu, przesyłane są do reaktora, gdzie mieszane przeciwprądowo z zawiesiną węglanu wapnia, z utworzeniem siarczanu wapnia: SO 2 + CaCO 3 + H 2O + + O 2 CaSO 3 H 2O +CO 2 Proces absorpcji prowadzony jest w zawiesinie o ph około 6 (w przypadku mleka wapniowego ph około 8). Rys.1. Schemat typowej instalacji odsiarczania spalin metoda mokrą wapienną [7] W kolejnym etapie uzyskany siarczyn utleniany jest tlenem atmosferycznym. Reakcja pomiędzy gazowym tlenem i ciekłym roztworem siarczynu wapnia zachodzi spontanicznie, po doprowadzeniu powietrza do absorbera, uzyskany w wyniku utleniania siarczan wapnia wytrąca się w formie dwuhydratu, zgodnie z reakcją: 2CaSO 3 H 2O + O 2 +3 H 2 O CaSO 4 2H 2 O 6

7 Opisywany etap odsiarczania spalin jest zarazem pierwszym etapem pozyskiwania gipsu syntetycznego. Kolejnym procesem zachodzącym w instalacji odsiarczania spalin nastawionej na produkcję gipsu jako produktu ubocznego (z przeznaczeniem handlowym) jest separacja kryształów gipsu dwuwodnego. Szlam gipsowy zbierający się w odstojniku rozdzielany jest przy użyciu hydrocyklonów. Oddzielone dolne frakcje, o uziarnieniu poniżej wymaganego, zawracane są do absorbera, stanowiąc w nim zarodki do dalszej krystalizacji i wzrostu ziaren gipsu. Produkt główny kierowany jest do czwartego etapu procesu obmywania i odwadniania ziaren gipsu. Uzyskane kryształy gipsu dwuwodnego oddzielane są od wody procesowej przy użyciu odstojników i filtrów. Końcowym elementem pozyskiwania gipsu jest przemywanie go czystą wodą dla oddzielenia pozostałości rozpuszczalnych w wodzie chlorków, związków sodu i magnezu [8,9]. Produktem opisanego procesu jest krystaliczny, drobnoziarnisty gips dwuwodny o wysokiej czystości chemicznej, zawierający około 10 % wagowych wilgoci. Efektywność odsiarczania z zaprezentowanej metodzie wynosi (85-95) %. Pozwala ona również na usunięcie z gazów spalinowych około 50 % zawartych w nich związków chloru i fluoru oraz na usunięcie około 80 % zawartości nie usuniętego wcześniej pyłu. Sprawność odsiarczania uzależniona jest od stosunku ilości doprowadzonych związków wapnia do siarki zawartej w gazach (stosunek Ca/S); przy Ca/S wynoszącym 1,05 1,20 sięga ona 90 %. Istnieją również alternatywne metody pozyskiwania gipsu w instalacjach odsiarczania spalin. Niektóre wady metody mokrej wapiennej korozja aparatury, osadzanie się frakcji stałych w reaktorze wyeliminowane zostały w metodzie dwualkalicznej. Sorbentem jest węglan sodu, który w drodze kolejnych reakcji przeprowadzany jest w siarczan sodu: Na 2 CO 3 +SO 2 Na 2 SO 3 +CO 2 Na 2 SO 3 +SO 2 + H 2 O 2NaHSO 3 2NaHSO 3 + O 2 2 Na 2 SO 4 Z otrzymanego siarczanu uzyskuje się gips dwuwodny z regeneracją wodorotlenku wapniowego: Ca(OH) 2 + NaSO 4 + 2H 2 O 2NaOH + CaSO 4 2H 2 O Specyfikę metody stanowi fakt, że zawiesina wytrącającego się ciała stałego nie kontaktuje się z oczyszczanym gazem, a regeneracja roztworu prowadzona jest oddzielnym aparacie reakcyjnym. Sprawność odsiarczania i koszty eksploatacyjne metody dwualkalicznej są porównywalne z metodą mokrą wapienną, jednak przy wyższych kosztach początkowych. Metoda ta 7

8 wiąże się również z koniecznością podgrzewania spalin i ryzykiem kondensacji wody w kanałach spalin i w kominie. Metody suche i półsuche rozpyłowe, których zasada polega na absorpcji gazowego SO 2 na suchym proszku wapiennym bądź rozpylonej zawiesinie (mleku wapiennym) i oddzielaniu uzyskanego pyłu gipsowego w filtrach tkaninowych lub elektrofiltrach, prowadzą do uzyskania gipsu o gorszych cechach technicznych. Wynika to z małego rozmiaru uzyskiwanych ziaren, wysokiej zawartości pozostałości sorbentu (zużycie Ca/S około 2 2,5) oraz zawartości pyłów pozostających po spalaniu. Skuteczność odsiarczania wynosi zazwyczaj do 70 %. Instalacje tego typu pracują zazwyczaj razem z instalacjami odazotowania gazów spalinowych umożliwiającymi obniżenie emisji NO x o (50-65) %. Odsiarczanie gazów podczas spalania paliw w kotłach fluidalnych, pod względem zachodzących procesów chemicznych zbliżone są do metody odsiarczania metodą suchą, odróżnia się od niej niskimi kosztami eksploatacyjnymi i wyższą wydajnością odsiarczania ((85-95) %), wiąże się jednak ze znacznie większym zużyciem sorbentu (Ca/S > 3). Produktem tak prowadzonego odsiarczania nie jest więc gips, lecz mieszanina popiołów, pozostałości sorbentu i gipsu, posiadająca pewne właściwości wiążące, ale przewidywana do dalszego zastosowania jako dodatek do cementów a nie spoiwo gipsowe. Przedstawione wyżej metody odsiarczania spalin, wiążące w spalinach dwutlenek siarki w siarczan wapnia (gips), zaprojektowane zostały dla możliwie optymalnego oczyszczania gazów spalinowych. Gips uzyskiwany w wyniku działania instalacji odsiarczania jest produktem ubocznym tego procesu, okazał się jednak materiałem istotnych walorach technicznych i handlowych. Otrzymywaniu gipsu o korzystnych cechach, istotnych dla zastosowania go w przemyśle materiałów budowlanych, sprzyja zwłaszcza metoda mokra wapienna. Wśród zalet gipsu pozyskiwanego ta metodą wymienić należy: - wysoka czystość produktu, zawierającego z reguły ponad 95 % dwuwodnego siarczanu wapnia, co wynika z najniższego efektywnego dodatku Ca/S, - możliwość kontrolowania uziarnienia otrzymywanego dwuhydratu, poprzez zawracanie drobnych frakcji do strefy wzrostu kryształów w reaktorze, - niską zawartość wilgoci (około 10 %), będącą konsekwencją łatwej filtracji fazy ciekłej z materiału o jednorodnym uziarnieniu, - niską zawartością zanieczyszczeń rozpuszczalnych w wodzie pozostają one ciekłym przesączu poreakcyjnym; pozostałości tego roztworu są dodatkowo odmywane, - wysoki stopień utleniania ( poniżej 0,5 % zawartości siarczanu wapnia w produkcie), - naturalny odczyn, wynikający z lekkiego nadmiaru w środowisku reakcji obojętnej soli CaCO 3, - barwę zbliżona do gipsu naturalnego, bezwonność i nietoksyczność, będące konsekwencja stosowania wysokiej czystości sorbentów [10]. 8

9 Podstawowym sorbentem stosowanym w metodzie mokrej wapiennej jest mielony węglan wapnia [11]. Drobne uziarnienie stosowanego sorbentu ( zakładane teoretycznie uziarnienie 90 % frakcji poniżej 63 μm, pozostałości stanowić ma frakcja μm) konieczne jest dla uzyskania właściwej powierzchni absorpcji i wydajności procesu. Od strony chemicznej wymaga się używania wapieni o składzie: zawartość CaCO 3 90 % zawartość MgCO 3 1,5 % zawartość SiO 2 2 % zawartość Fe 2 O 3 0,5 % zawartość Al 2 O 3 0,3 % Limitowanie zawartości zanieczyszczeń związane jest z dalszą przeróbką produktów odsiarczania, zwłaszcza z uzyskiwaniem dostatecznych cech wiążących pozyskiwanego docelowo spoiwa i zapewnieniem odpowiedniej czystości chemicznej produktu odsiarczania. 4. Wymagania stawiane syntetycznym surowcom gipsowym przez producentów materiałów budowlanych Gips dwuwodny zarówno naturalny jak i pochodzenia przemysłowego wykorzystywany jest masowo do dwóch celów: do produkcji spoiw gipsowych oraz w formie nieprzetworzonej jako regulator czasu wiązania cementu. Podstawowe wymagania stawiane surowcowi dla przemysłu gipsowego w zakresie składu chemicznego i cech fizycznych określone przez Association of European Gypsum Industries EUROGYPSUM w 2005 roku przedstawiono w tablicy 1. Normy cementowe nie definiują wprost wymagań stawianych siarczanom wapnia przeznaczonym do stosowania jako regulator czasu wiązania. Norma definiuje je jako: Materiał dodawany w małych ilościach do składników cementu podczas jego wytwarzania w celu regulacji czasu wiązania. Siarczan (VI) wapnia może być dodawany jako gips CaSO 4 2H 2 O, półhydrat CaSO 4 H 2O lub anhydryt. Siarczan (VI) wapnia jest również stosowany jako produkt odpadowy określonych procesów przemysłowych. Dodatki te powinny gwarantować stężenie SO 3 w cemencie na poziomie podanym w tablicy 2. Stosowane w praktyce wymagania przewidują minimalną zawartość SO 3 w stosowanym siarczanie na 40 % masy surowca. Zakłada się, że zawartość cynku i ołowiu (suma tlenków) nie powinna przekraczać 0,5 %, wilgotność surowca nie powinna przekraczać 10 % [11]. 9

10 l.p Tablica 1. Wymagania EUROGYSUM dla gipsu z instalacji odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną. Właściwości Wymagania Eurogypsum Badanie według 1. Wilgotność, [% masy] < 10,0 VGB, part I, section 1, p Zawartość CaSO 4 2H 2 O, [% masy] Zawartość CaSO 3 0,5H 2 O, [% masy] MgO rozpuszcz. w wodzie, [% masy] Na 2 O rozpuszcz. w wodzie, [% masy] K 2 O rozpuszcz. w wodzie, [% masy] Cl - rozpuszcz. w wodzie, [% masy] Cl - całkowite, [% masy] > 95,0 VGB, part I, section 2.1, p.9 < 0,25 VGB, part I, section 7.4, p.19 < 0,1 < 0,02 3) PN-EN 196-2:2006 < 0,06 < 0,02 4) PN-EN 196-2: < 0,02 4) PN-EN 196-2: PN-EN 196-2:2006 < 0,01 PN-EN 196-2: Zawartość Fe 2 O 3, [% masy] - PN-EN 196-2: Zawartość SiO 2 + NR, [% masy] Zawartość CaCO 3 + MgCO 3, [% masy] - PN-EN 196-2: < 1,2 5) VGB, part I, section 7.4, p Wartość ph 5-9 VGB, part I, section 3, p ) główne kierunki zastosowania gipsów klasy G-90 to: regulacja procesu wiązania cementu, beton komórkowy 2) główne kierunki zastosowania gipsów klasy G-95 to: produkcja spoiw gipsowych, regulacja procesu wiązania cementu, beton komórkowy 3) wymaganie dodatkowe dotyczące stosowania gipsu do wyrobów szczególnie podatnych na wykwity i przebarwienia oraz do produkcji płyt gipsowych wg EN ) wymaganie dodatkowe dotyczące stosowania gipsu do wyrobów szczególnie podatnych na wykwity i przebarwienia 5) wymaganie dodatkowe (dotyczące zawartości CaCO 3 ) stawiane w przypadku stosowania gipsu do produkcji spoiw odmiany polimorficznej α 6) Tablica 2. Zawartość SO 3 w cementach Rodzaj cementu Zawartość SO 3 w cemencie [%] Cement portlandzki CEM I Cement portlandzki mieszany CEM II 3,5 Cement pucolanowy CEM VI Cement hutniczy CEM III/A 4,0 Cement hutniczy CEM III/B 4,5 10

11 Do oceny poziomu zanieczyszczeń surowców mineralnych i materiałów budowlanych naturalnymi pierwiastkami promieniotwórczymi przyjęto dwa parametry nazwane współczynnikami kwalifikacyjnymi f 1 i f 2. Współczynnik f 1 (niemianowany) jest miarą sumarycznego stężenia naturalnych pierwiastków promieniotwórczych w danym materiale wynikające z równania: F1 = 0,00027 S K + 0,0027 S Ra +0,0043 S Th gdzie: S K, S Ra, S Th oznacza stężenie radionuklidów, odpowiednio io potasu K40, radu Ra226 i toru Th232, określone w danym materiale na podstawie pomiarów. Współczynnik f 2 jest równoważy ze stężeniem radu w materiale, wyrażony w Bq/kg, określonym na podstawie pomiarów. Wymagane dla materiałów budowlanych wskaźniki wynoszą odpowiednio f 1 < 1 i f 2 < 185 Bq/kg. Zawartość pierwiastków promieniotwórczych w krajowych gipsach syntetycznych z IOS metoda mokra wapienna jest niska, znacznie poniżej przyjmowanych wymagań dla materiałów budowlanych. Badane gipsy z punktu widzenia promieniotwórczości naturalnej mogą być stosowane do produkcji materiałów budowlanych przeznaczonych do budowy obiektów przewidzianych na stały pobyt ludzi i żywego inwentarza. Również w porównaniu z innymi materiałami budowlanymi gips syntetyczny charakteryzuje się znikomą promieniotwórczością naturalną (rys.2). Rys.2. Maksymalne współczynniki promieniotwórczości naturalnej spoiw budowlanych i surowców gipsowych: 1- cement ogółem, 2-cement 35 bez dodatków, 3- cement 35 z dodatkami, 4- cement hutniczy, 5- wapno palne, 6- gips budowlany, 7- kamień gipsowy, 8- gips syntetyczny 6. Krajowe instalacje odsiarczania spalin Podczas przystępowania do realizacji odsiarczania spalin prognozy przewidywały powstanie ogromnych ilości gipsu syntetycznego, nawet do tys. ton. Pierwsza instalacja odsiarczania pracująca metodą mokra wapienna uruchomiona została w 1994 roku w Elektrowni Bełchatów. Instalacje odsiarczania spalin funkcjonują w 12 elektrowniach 11

12 w Polsce: w Elektrowni Bełchatów od 1994r obecna zdolność produkcyjna 1mln t /r., w Elektrowni Jaworzno III od 1996r obecna zdolność produkcyjna 240 tys. t /r., w Elektrowni Opole od 1997r obecna zdolność produkcyjna 190 tys. t /r. w Elektrowni Konin od 1996r obecna zdolność produkcyjna 60 tys. t /r., w Elektrowni Połaniec od 1999r obecna zdolność produkcyjna 140 tys. t /r., w Elektrowni Łaziska od 2000r obecna zdolność produkcyjna 140 tys. t /r., w Elektrowni Dolna Odra od 2000r obecna zdolność produkcyjna 100 tys. t /r., w Elektrowni Kozienice od 2001r obecna zdolność produkcyjna 160 tys. t /r., w Elektrowni Ostrołęka od 12008r obecna zdolność produkcyjna 80 tys. t /r., w Elektrowni Rybnik od 2008r obecna zdolność produkcyjna 100 tys. t /r., w Elektrowni Pątnów I i II od 2008r obecna zdolność produkcyjna 80 tys. t /r. W konsekwencji prowadzenia inwestycji w instalacje odsiarczania spalin stale rosną zasoby gipsu syntetycznego i 2009 osiągnęły poziom 2,1 mln t [12]. Gipsy syntetyczne pochodzące z krajowych instalacji odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną są zagospodarowywane na bieżąco, a elektrownie nie tworzą zapasów tego surowca. Duże składowisko gipsu syntetycznego znajduje się jedynie w Bełchatowie, gdzie zgromadzone zostało ok. 800 tys. ton materiału otrzymanego głównie podczas rozruchu i prób instalacji w latach Gips zalegający na składowisku charakteryzuje się dobrymi właściwościami fizykochemicznymi, umożliwiającymi zastosowanie go do produkcji wyrobów gipsowych, zawarte już umowy sprzedaży przewidują eksploatację składowiska aż do całkowitej jego likwidacji. Tablica 3. Krajowe instalacje odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną [13] L.p. Nazwa elektrowni 1 Bełchatów 2 Jaworzno III 3 Opole 4 Konin Zainstalowana moc elektryczna, MW (bloki energet.) 4440 MW (12 x 370 MW) 1345 MW (5 x 225 MW) (1 x 220 MW) 1492 MW (1 x 376 MW) (2 x 373 MW) (1 x 370 MW) 488 MW Część kolektorowa: 248 MW Część blokowa: (2 x 120 MW) Rok uruchomienia pierwszej IOS Instalacje odsiarczania na blokach: (10 x 370 MW) (5 x 225 MW) (1 x 220 MW) (1 x 376 MW) (2 x 373 MW) (1 x 370 MW) 2 z 6 kotłów części kolektorowej Główny odbiorca Ekogips Egips Knauf Baumit Ilość rocznej produkcji w 2006 roku, tys. ton 1) 600 Knauf 110 Knauf 170 Gipsitech 40 Główne zastosowanie gipsu Suche mieszanki gipsowe Suche mieszanki gipsowe Płyty gipsowokartonowe Suche mieszanki gipsowe Cement 12

13 5 Połaniec 6 Łaziska 7 Dolna Odra 8 Kozienice 1) dane szacunkowe 1800 MW (8 x 225 MW) 1155 MW (1 x 230 MW) (3 x 225 MW) (2 x 125 MW) 1752 MW 8 bloków 2880 MW (8 x 200 MW) (2 x 500 MW) 1999 (5 x 225 MW) (bl. 1 i 2) 2003 (bl. 5-8) 2001 (1 x 230 MW) (3 x 225 MW) (6 x 200 MW) (5 x 200 MW) (1 x 500 MW) Franspol Cementownie Knauf Cementownie Knauf Cementownie Knauf 80 RAZEM: produkcja gipsu z odsiarczania: ok tys. ton Suche mieszanki gipsowe Cement Suche mieszanki gipsowe Płyty gipsowokartonowe Cement Płyty gipsowokartonowe Cement Suche mieszanki gipsowe Płyty gipsowokartonowe Elektrownia Bełchatów posiada historycznie pierwszą w Polsce Instalację Odsiarczania Spalin (IOS) metodą mokrą wapienną [13]. Autorem i pierwotnym właścicielem technologii zastosowanej w projekcie jest amerykańska General Electric Environmental Systems Inc. (GEESI). Budowę i uruchomienie 4 instalacji odsiarczania spalin podpisano z holenderską firmą Hoogovens Technical Services Energy and Enviromental BV (HTS E&E). Pierwszą instalację, na bloku energetycznym 10, przekazano do użytku , ostateczny odbiór IOS na bloku 12 odbył się w dniu roku i tym samym zamknięty został pierwszy etap budowy instalacji odsiarczania spalin w Elektrowni Bełchatów S.A. Instalacje te charakteryzują się bardzo wysoką skutecznością odsiarczania (średnia za I półrocze roku 2002 dla 6 instalacji wyniosła 93,76%) i prawie 100% dyspozycyjnością. W związku z pogarszaniem się jakości węgla dostarczanego przez KWB Bełchatów SA, niezbędna była budowa następnych instalacji odsiarczania. Instalacje na kotłach 5-8 oddano eksploatacji roku. Od sierpnia 1998 roku całość gipsu wyprodukowanego w Elektrowni Bełchatów S.A. jest wykorzystywana gospodarczo i nie ma konieczności składowania nadwyżek. Gips uzyskiwany w bełchatowskich instalacjach odsiarczania spalin charakteryzuje się wysoką czystością zawartości CaSO 4 2H 2 O i wynosi 97,1 % ( odpowiednio 32,96 % CaO oraz 45,30 % SO 3 ), niewielkimi zawartościami głównych pozostałości tlenkowych (CaCO 3 + MgCO 3-0,92 %, Fe 2 O 3-0,10 %, Al 2 O 3-0,31 %), alkaliów (Na 2 O 0,04 %; K 2 O poniżej granicy oznaczalności), anionów (siarczanowych jako CaSO 3 H 2O 0,02 %; chlorkowych Cl - - 0,0035 %) i metali ciężkich ( suma zawartości metali poniżej 40 ppm). Odczyn chemiczny gipsu jest obojętny (ph 7,2) a wilgotność nie przekracza 10 % (średnio 8,2 %). 13

14 Zespół elektrowni Dolna Odra - Instalację odsiarczania spalin dla bloków 1 i 2 przekazano do eksploatacji już w styczniu 2000 roku, natomiast instalacje dla bloków 5-8 przekazano do eksploatacji w marcu 2003r. Emisja dwutlenku siarki do atmosfery została ograniczona z Mg w roku 1996 do Mg na koniec roku Średnia czystość uzyskiwanego w IOS Dolna Odra gipsu wynosi 96,6 %. Pozostałości węglanu wapnia wynoszą 0,68 %. Stwierdzono ponadto obecność Fe 2 O 3-0,07 %, alkaliów (Na 2 O 0,02 %; K 2 O 0,02 %), anionów (siarczanowych jako CaSO 3 H 2O 0,23 %; chlorkowych Cl - - 0,009 %) i metali ciężkich (suma zawartości metali poniżej 30 ppm). Odczyn chemiczny gipsu jest obojętny (ph 7,3) a wilgotność nie przekracza 10 % (średnio 8,68 %). W Elektrowni Jaworzno III instalacja odsiarczania spalin (IOS) oczyszcza spaliny z czterech bloków energetycznych stosując dwa niezależne ciągi technologiczne absorpcji; nr 1 dla bloków 1 i 2 oraz nr 2 dla bloków 5 i 6. Istnieje również możliwość włączania zamiennie do odsiarczania bloków nr 3 i 4. Dostawcą technologii i wykonawcą instalacji było konsorcjum STEINMÜLLER - RAFAKO. Kontrakt na budowę podpisano w 1992 r., a zakończenie budowy nastąpiło w czerwcu Wyniki wykazały wysoką sprawność usuwania SO2 ze spalin (ponad 95%), dobrą jakość powstającego gipsu oraz właściwe parametry odprowadzanych ścieków. Otrzymywany w Jaworznie gips syntetyczny posiada stopień czystości powyżej 95 %, stwierdza się w nim obecność Fe 2 O 3-0,13 %, MgO 0,05%, alkaliów (Na 2 O 0,019 %; K 2 O 0,014 %), anionów (chlorkowych Cl - - 0,008 %, siarczanowych na granicy oznaczalności) i metali ciężkich (suma zawartości metali poniżej 50 ppm). Odczyn chemiczny gipsu jest obojętny (ph 7,4) a wilgotność nie przekracza 10 %. W zespole Elektrowni Konin na początku lat 90-tych gruntownej modernizacji poddano dwa kotły I etapu, gdzie stosuje się obecnie spalanie hybrydowo-fluidalne połączone z suchym odsiarczaniem spalin. Dwa kotły II etapu przebudowano na nowoczesne kotły pyłowe i wyposażone w instalację odsiarczania spalin metodą mokrą. W ramach programu modernizacji elektrowni Pątnów cztery wysłużone bloki elektrowni "Pątnów I" zostaną poddane modernizacji z wykorzystaniem elementów zdemontowanych turbin i generatorów z bloków 7 i 8 i dostosowaniu do obowiązujących po 2005 r. norm ochrony środowiska poprzez zbudowanie dwóch instalacji odsiarczania spalin metodą mokrą. Przebudowa elektrowni Pątnów II, gdzie w miejscu nieczynnych bloków opalanych mazutem powstaje największy w kraju blok opalany węglem brunatnym o mocy 460 MW zakończy się we wrześniu 2004r. Nowy blok wyposażony zostanie w najnowocześniejsze instalacje ochrony atmosfery, w tym w instalację mokrego odsiarczania spalin, i będzie charakteryzował się bardzo wysoką sprawnością wytwarzania energii, co wiąże się z 14

15 mniejszym zużyciem paliwa i zmniejszeniem ilości odpadów poprodukcyjnych. Średnia dobowa emisja z SO 2 wyniesie 200 mg/nm 3. Zawartość gipsu dwuwodnego w produkcie odsiarczania spalin w Koninie wynosi 97,63 % (odpowiednio 33,00 % CaO oraz 45,40 % SO 3 ), niewielkimi zawartościami głównych pozostałości tlenkowych (Fe 2 O 3-0,05 %, Al 2 O 3-0,14 %, MgO -0,04 %), alkaliów (Na 2 O 0,01 %; K 2 O poniżej granicy oznaczalności), anionów (siarczanowych jako CaSO 3 H 2O 0,002 %; chlorkowych Cl - - 0,002 %) i metali ciężkich (suma zawartości metali poniżej 25 ppm). Odczyn chemiczny gipsu jest słabo zasadowy (ph 8,1) a wilgotność nie przekracza 10 % (średnio 6,68 %). Elektrownia Kozienice. Oddana do użytku w 2001 r. instalacja odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną obejmuje bloki mocy 500 MW (nr 9 i 10), zapewniając możliwość maksymalnego ich wykorzystania, niezależnie od postoju jednego z bloków. Parametry instalacji przy przepustowości Nm 3 /h spalin wilgotnych, stężeniu SO 2 na wyjściu z IOS - < 200 mg/nm 3 ( przy 6% O 2, spaliny suche ), zapewniają skuteczność redukcji SO 2 > 94,8%. Instalacja odsiarczania spalin na blokach 500MW pozwoliła na uzyskanie w 2003 r. efektu ekologicznego w postaci redukcji emisji SO 2 w wysokości ,8 ton oraz pyłu 208 ton. Średnia roczna skuteczność IOS wyniosła 93,7%. Średnie roczne stężenie dwutlenku siarki w odprowadzonych spalinach wyniosło (dla całej elektrowni) 1335mg/Nm3 przy wartości dopuszczalnej 2350 mg/nm 3 Planowana jest budowa do roku 2008 nowej wysoko skutecznej instalacji odsiarczania spalin dla bloków 200 MW (bloki nr 4-8) odsiarczającej ok Nm 3 spalin. Gips z kozienickiej IOS spełnia wymogi zawartości CaSO 4 2H 2 O > 95 %, siarczyny < 0,25 %, chlorki < 0,01 %, tlenek magnezu < 0,1 %, tlenek sodu < 0,06 %. Elektrownia Łaziska posiada obok instalacji odsiarczania spalin metodą mokrą również instalację półsuche, deklaruje w swoim produkcie zawartość gipsu dwuwodnego > 90 %, zawartość MgO < 0,1 %, CaCO 3 <1,5 %, zawartość alkaliów (Na 2 O+K 2 O) <0,1 %; chlorków < 0,01 %, siarczynów < 0,15 %, łączną zawartość metali ciężkich < 0,01% (powyższe domieszki wyraża się jako rozpuszczalny składnik względem suchej masy). Deklarowana wartość ph zawiera się pomiędzy 5,5 a 8,5. Szczątkowa wilgotność gipsu nie przekracza 10 %. Elektrownia Opole posiada instalacje odsiarczania spalin metodą mokrą wapienno-gipsową według technologii niemieckiej firmy Saarberg-Hölter-Lurgi. Instalacje osiągają eksploatacyjną skuteczność odsiarczania 95% (przy gwarantowanej 92%). Zastosowana technologia zapewnia również częściowe usunięcie ze spalin metali ciężkich oraz całkowitą redukcję chlorowodoru i fluorowodoru. Pracujące 4 bloki energetyczne, uruchomione w latach , charakteryzują się wysoką dyspozycyjnością i bardzo niskim współczynnikiem awaryjności. Wszystkie bloki wyposażone są w mokrą instalację odsiarczania spalin. 15

16 Czystość uzyskiwanego gipsu dwuwodnego sięga 99,20 % (odpowiednio 32,38 % CaO oraz 46,13 % SO 3 ), występują zawartości pozostałości tlenkowych (Fe 2 O 3-0,11 %, Al 2 O 3-0,21 %, MgO -0,0 %), alkaliów (Na 2 O 0,03 %; K 2 O poniżej 0,01), anionów chlorkowych Cl - - 0,025 %) i metali ciężkich (suma zawartości metali poniżej 30 ppm). Odczyn chemiczny gipsu jest słabo neutralny a wilgotność nie przekracza 10 % (średnio 6,68 %). Elektrownia Połaniec dysponuje już instalacjami odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną, planuje dalsze inwestycje tego typu na pozostałych blokach energetycznych. Obecnie wytwarzany produkt zawiera 97,06 % gipsu dwuwodnego, z pozostałością 0,55 % węglanu wapnia oraz 1,49 % pozostałości kwarcu. Odczyn wynosi 7,12 a utrzymująca się wilgotność gipsu 8,62 %. Zawartość anionów chlorkowych wynosi 23 ppm a siarczanowych 0,0009 mmol/l. Z analizy powyższych zestawień właściwości krajowych gipsów syntetycznych jasno wynika, że materiały te charakteryzują się właściwościami chemicznymi zgodnymi z wymaganiami EUROGYPSUM. 7. Kierunki zagospodarowania gipsu syntetycznego w Polsce. Poniżej przedstawiono kierunki wykorzystania oraz stałych odbiorców gipsu syntetycznego z poszczególnych elektrowni. Są to odpowiednio: z Elektrowni Bełchatów głównymi odbiorcami są firmy: Knauf, Knauf O/Brzezie, Knauf Jaworzno, Baumit, oraz szereg innych odbiorców głównie z Polski środkowej i zachodniej m.in.: Eko Gips, E- Gips, Cedat. Zakłady te produkują na bazie tego surowca płyty gipsowo kartonowe, gipsy tynkarskie, szpachlowe i inne mieszanki gipsowe oraz bloczki gipsowe. Niewielkie ilości powstającego w elektrowni gipsu odbierane są przez cementownie, z Elektrowni Konin praktycznie jedynym odbiorcą jest firma Lafarge Gips produkująca suche mieszanki gipsowe (szpachle, tynki kleje), planująca docelowo rozszerzenie asortymentu o bloczki gipsowe. Niewielka ilość gipsu wykorzystywana jest przez krajowe cementownie, z Elektrowni Jaworzno III całość uzyskiwanego gipsu syntetycznego przetwarzana jest przez Knauf Jaworzno na spoiwa wykorzystywane do produkcji mieszanek gipsowych oraz przez firmę VG Orth-Gipse do produkcji płyt gipsowych ściennych, z Elektrowni Opole jedynym odbiorcą jest firma Knauf O/Brzezie produkująca płyty gipsowo kartonowe, z Elektrowni Połaniec gips sprzedawany jest głównie do cementowni oraz małych producentów wyrobów gipsowych z Polski południowo - wschodniej. W tej elektrowni planowana była budowa instalacji odsiarczania na większej ilości bloków energetycznych jednak inwestycja ta została wstrzymana, 16

17 z Elektrowni Łaziska głównym odbiorcą gipsu z odsiarczania spalin jest krajowy przemysł cementowy zaś niewielkie ilości gipsu odbierają inni producenci, z Elektrowni Dolna Odra całość uzyskiwanego w instalacji odsiarczania spalin gipsu syntetycznego przeznaczona jest dla przemysłu cementowego krajowego i skandynawskiego. Gips ten ze względu na drobne uziarnienie i wysoką zawartość chlorków nie może być stosowany do produkcji płyt gipsowo kartonowych, z Elektrowni Kozienice odbiorcą otrzymywanego w IOS gipsu syntetycznego jest cementownia Górażdże. Pozostała część gipsu sprzedawana jest firmie Knauf O/Brzezie. O możliwości wykorzystania gipsu z instalacji odsiarczania spalin decydują parametry fizykochemiczne tego surowca. Najczęstszym powodem dyskwalifikującym gips syntetyczny jako surowiec do produkcji spoiw gipsowych są wysoka zawartość chlorków, węglanów lub też bardzo drobne uziarnienie. Zdecydowanie większa część wytwarzanego gipsu syntetycznego (około 90%) spełnia wymagania określone przez przemysł gipsowy i przeznaczana jest do produkcji spoiw gipsowych. Zakłady produkujące gips półwodny z surowca syntetycznego są najczęściej zlokalizowane w bezpośrednim sąsiedztwie największych elektrowni. Nierzadko natomiast gips ten zagospodarowywany jest na potrzeby cementowni, szczególnie gdy zabiegają one o ten produkt ze względu na niższą cenę oraz mniejsze koszty transportu w przypadku lokalizacji blisko elektrowni [14,15]. W tablicy 4 przedstawiono zbiorcze zestawienie produkcji w dwóch głównych kierunkach wykorzystania gipsu półwodnego (CaSO4 1/2 H2O) w Polsce w przemyśle gipsowym. Tablica 4. Krajowa produkcja wyrobów gipsowych [3]. ROK Spoiwa gipsowe zawierające gips palony lub siarczan wapniowy Bloki i płyty ścienne gipsowe Jednostka tys. ton 444, ,1 1422,2 1578,7 1317,4 1346,8 623,5 1013,7 1177,8 1149,5 1180,9 989,7 987,8 Źródło: GUS W tablicy 5 przedstawiono bilans zapotrzebowania na surowce gipsowe. Jak wynika z poniższej tabeli zapotrzebowanie na gips syntetyczny przewyższa znacznie dostępne zasoby. 17

18 Tablica 5. Bilans zapotrzebowania na surowce gipsowe wg danych za rok Ilość gipsu syntetycznego wyprodukowanego przez polskie elektrownie Ilość gipsu wykorzystanego przez przemysł cementowy Ilość gipsu syntetycznego dostępnego dla przemysłu gipsowego Zapotrzebowanie przemysłu gipsowego na gips syntetyczny Aspekty zdrowotny zastosowania gipsu z instalacji odsiarczania spalin do produkcji materiałów budowlanych Z punktu widzenia oceny zdrowotności gipsu syntetycznego wyróżnić należy trzy strefy kontaktu z organizmem człowieka [18]: - Skóra. Rutynowe stosowanie gipsu w medycynie wyklucza możliwość szkodliwego oddziaływania czystego gipsu przez kontakt ze skórą. - Drogi oddechowe. Na drogi oddechowe gips oddziaływać może wyłącznie w formie wdychanego pyłu. Oddziaływanie takie mogą mieć miejsce na przetwórstwie gipsu, w użytkowaniu występują jedynie incydentalnie (podczas wiercenia otworów przy piłowani płyt gipsowych). -Przewód pokarmowy. Kontakt tego typu występować może tylko w sytuacji połknięcia płynów lub w wodzie pitnej z zawartością rozpuszczonego gipsu i jego składników nierozpuszczalnych w formie niezmienionej. Ze względu na obszar występowania wyróżnić można trzy strefy kontaktu: - Produkcja i przetwórstwo wyrobów gipsowych. Występować tu może stężenie zawieszonego w powietrzu drobnoziarnistego pyłu gipsowego, zdolnego przenikać do płuc. Zakłada się że zapylenie nie przekracza najwyższych dopuszczalnych stężeń. - Użytkowanie stwarza możliwość wystąpienia zaplenia w sytuacjach nadzwyczajnych (wiercenie, szlifowanie, piłowanie gipsowych elementów budowlanych). - Utylizacja składowanie na wysypiskach, wiąże się z ryzykiem wypłukiwanie przez czynniki atmosferyczne i przenikanie do wód gruntowych. Badania przekrojowe wpływu gipsu syntetycznego i zanieczyszczeń w nim zawartych wykonywane były w okresie upowszechniania tego materiału w przemyśle. Szczegółowe badania wykonano na zlecenie np. Niemieckiego Zrzeszenia Przemysłu Gipsowego i Gipsowych Płyt Budowlanych (raport w załączeniu). Obejmowały one analizę składu (parametrów chemicznych, pierwiastków śladowych, naturalnych substancji radioaktywnych, dioksyn, furanów i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych) 15 różnych gipsów syntetycznych w porównaniu do 12 gipsów pochodzenia naturalnego. W konkluzjach badań stwierdzono: - Pył gipsowy, występujący do wartości progowej 6 mg/m 3, nie powoduje zmian w tkankach, nie stwierdzono tez działania mutagennego. Na marginesie warto zaznaczyć, że pył siarczanu 18

19 wapnia, jako antagonista krystalicznego dwutlenku krzemu, stanowi pył ochronny zapobiegający krzemienicy płuc. - Pierwiastki śladowe, rozpraszane razem z pyłem gipsowych w produkcji i przetwórstwie, przy zachowaniu całkowitej zawartości pyłów do 6 mg/m 3, nie przekraczają 1/50000 do 1/300 najwyższych dopuszczanych stężeń. Tym samym nie występuje ryzyko zdrowotne związane z wchłanianiem przez organizm metali zawartych w pyle gipsowym. - Stężenie radionuklidów gipsach naturalnych i syntetycznych jest niższe od średniej dla pozostałych materiałów budowlanych, z czego wynika brak przeciwskazań co do stosowania go w budownictwie mieszkaniowym. - Dioksyny i furany nie występują w surowcach gipsowych bez względu na ich pochodzenie. - Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne występują w niewielkich stężeniach, całkowita zawartość badanych węglowodorów w gipsach syntetycznych nie przekraczała 1,5 μg/kg. W odniesieniu do obszarów występowania i stosowania gipsu syntetycznego stwierdzono: - W zakresie produkcji i przetwórstwa strefa kontaktu z pyłem gipsowym jest układ oddechowy; przy utrzymaniu górnego wskaźnika zapylenia składniki pyłu gipsowego sa nieszkodliwe dla zdrowia. - W zakresie normalnego użytkowania nie zachodzą żadne oddziaływania materiałów gipsowych na organizm człowieka. W wyjątkowych przypadkach przetwarzania lub obróbki materiałów gipsowych występuje krótkotrwałe i z reguły niskie zapylenie pozbawione elementów ryzyka zdrowotnego. - W zakresie składowania odpadów gipsowych na wysypiskach występują oddziaływania rozpuszczonych lub wymytych składowych gipsu na glebę i wody gruntowe. Stężenie pierwiastków w ten sposób emitowanych są niższe od wartości progowych i wielkości tolerowanych dla gruntów uprawnych. Wobec podobieństw składu pomiędzy gipsem syntetycznym a naturalnym oddziaływanie wysypisk gipsu lub gipsowego gruzu budowlanego jest porównywalne z wpływem naturalnych złóż gipsu (nawet przy tej samej skali występowania). W podsumowaniu stwierdza się, że różnice pomiędzy gipsem syntetycznym i gipsem naturalnym, pod względem ich składu chemicznego i zawartości pierwiastków śladowych są nieznaczące ze zdrowotnego punktu widzenia. Wyniki analiz pozwalają na sformułowanie oceny, że przebadane gipsy mogą być bez zastrzeżeń zdrowotnych stosowane do produkcji materiałów budowlanych. Wszystkie krajowe gipsy syntetyczne uzyskały pozytywna opinie Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie. Świadczy to o możliwości stosowania ich w budownictwie bez ograniczeń. 19

20 9. Status gipsu z odsiarczania spalin w ustawodawstwie międzynarodowym Europejski katalog zanieczyszczeń (EWC Europen Waste Cataloque), ustanowiony dyrektywą Unii Europejskiej (Council Directive of EC) z 18 marca 1991 (91/156/EEC) nie obejmuje obecnie gipsu z odsiarczania spalin metodą mokra wapienną (FGD). Dokument ten, w rozdziale 10, dotyczącym odpadów z procesów termicznych (Wastes from thermal processes) spośród zanieczyszczeń pochodzących z elektrowni i innych zakładów spalania wymienia jedynie odpady poreakcyjne na bazie siarczanu wapnia z procesów odsiarczania spalin w postaci stałej ( w pozycji calcium-based reaction wastes from flue-gas desulphurisation in solid form ) oraz w postaci szlamu ( w pozycji calcium-based reaction wastes from flue-gas desulphurisation in sludge form ). Kategoria gips z odsiarczania spalin, obecna początkowo na liście (II.1.5 flue gas desulphurisation (FGD)gypsum), zlikwidowana została na wniosek komitetu ds. adaptacji (Comittee for the Adaptation to Scientific and Technical progres of EC Legislation Waste). Gips z odsiarczania spalin nie może być określany mianem odpadu w rozumieniu powyższej dyrektywy ponieważ: - posiada ustaloną specyfikacje i wymagania jakościowe, opracowane przez Europejskie Stowarzyszenie Przemysły Gipsowego (Association of European Gypsum Industries EUROGYPSM), - jest materiałem o konkretnym zastosowaniu przemysłowym ( stosowany jest w przemyśle materiałów budowlanych analogicznie do gipsu pochodzenia naturalnego), - posiada istotne zalety ekonomiczne i ekologiczne, - zastosowanie produktu jest regulowane umowami z dostawcą, - gips FGD spełnia kryteria stawiane produktom w zakresie wielkości produkcji. W klasyfikacji OECD, służącej monitoringowi odpadów i zanieczyszczeń rozróżnia się trzy kategorie zanieczyszczeń: - lista zielona, obejmująca odpady nie zwierające substancji szkodliwych, przeznaczone do operacji recyclingu, - lista bursztynowa, obejmująca odpady zawierające substancje uniemożliwiające regeneracje wobec ryzyka wpływu na środowisko - lista czerwona, obejmująca odpady zanieczyszczone lub zawierające odpady niebezpieczne. Gips FGD początkowo umieszczony był na liście zielonej. Po wykazaniu przez EUROGYPSUM (Europejskie Stowarzyszenie Przemysły Gipsowego), że materiał spełnia wymagania stawiane produktom, a mianowicie: - gips FGD, uzyskiwany w instalacji odsiarczania spalin metoda mokra wapienną, stosowany jest przez przemysł gipsowy bezpośrednio, bez żadnych dodatkowych procesów utylizujących, - jego wartość ekonomiczna porównywalna jest do gipsu naturalnego, - może być transportowany dowolna drogą bez dodatkowych zabezpieczeń. 20

3. ODSIARCZANIE SPALIN

3. ODSIARCZANIE SPALIN 3. ODSIARCZANIE SPALIN 3.1. Ogólna charakterystyka procesu, systematyka metod 3.2. Metoda sucha 3.3. Metoda hybrydowa sucha z nawilŝaniem 3.4. Metoda półsucha 3.5. Metoda mokra 3.6. Analiza porównawcza

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA Puławy S.A. do 2016 roku Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku Warszawa, wrzesień 2009 Nowelizacja IPPC Zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola Zmiany formalne : - rozszerzenie o instalacje

Bardziej szczegółowo

1. W źródłach ciepła:

1. W źródłach ciepła: Wytwarzamy ciepło, spalając w naszych instalacjach paliwa kopalne (miał węglowy, gaz ziemny) oraz biomasę co wiąże się z emisją zanieczyszczeń do atmosfery i wytwarzaniem odpadów. Przedsiębiorstwo ogranicza

Bardziej szczegółowo

Budujemy wartość i bezpieczną przyszłość Gospodarka ubocznymi produktami spalania w PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A.

Budujemy wartość i bezpieczną przyszłość Gospodarka ubocznymi produktami spalania w PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Budujemy wartość i bezpieczną przyszłość Gospodarka ubocznymi produktami spalania w PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółka Akcyjna Struktura organizacyjna

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych. odlotowych. Metody oczyszczania gazów. Podstawowe pojęcia:

Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych. odlotowych. Metody oczyszczania gazów. Podstawowe pojęcia: Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych Wykład Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, st. inżynierskie III rok Kazimierz Warmiński Metody oczyszczania gazów odlotowych Absorpcyjne Adsorpcyjne Spalanie

Bardziej szczegółowo

Wpływ wdrażania dyrektywy IED na ścieki generowane przez przemysł energetyczny

Wpływ wdrażania dyrektywy IED na ścieki generowane przez przemysł energetyczny Wpływ wdrażania dyrektywy IED na ścieki generowane przez przemysł energetyczny Wiesław Jamiołkowski, Artur Zając PGNIG TERMIKA SA Bełchatów, 3-4 października 2013 r. Wprowadzenie 1. Jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

PRACE. Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych. Nr 1

PRACE. Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych. Nr 1 PRACE Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych Scientific Works of Institute of Glass, Ceramics Refractory and Construction Materials Nr 1 ISSN 1899-3230 Rok I Warszawa Opole 2008

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ekologiczne współspalania odpadów w piecach cementowych. Dyrektor ds. Produkcji Paweł Zajd

Bezpieczeństwo ekologiczne współspalania odpadów w piecach cementowych. Dyrektor ds. Produkcji Paweł Zajd Bezpieczeństwo ekologiczne współspalania odpadów w piecach cementowych Dyrektor ds. Produkcji Paweł Zajd Walory ekologiczne pieców obrotowych I Zawartość chloru w paliwie alternatywnym do 1,0 % powyżej

Bardziej szczegółowo

KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH

KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH Marek Krajewski Instytut Badawczy Materiałów Budowlanych Sp. z o.o. 13 KRUSZYWA WAPIENNE I ICH JAKOŚĆ Kruszywo

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O.

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. W 2000r. Katowicki Holding Węglowy i Katowicki Węgiel Sp. z o.o. rozpoczęli akcję informacyjną na temat nowoczesnych

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Źródła emisji Hg metalurgia metali nieżelaznych Emisje Hg do atmosfery pochodzą głównie

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIA SKAWINA S.A.:

ELEKTROWNIA SKAWINA S.A.: ELEKTROWNIA SKAWINA S.A.: UDZIAŁ W PROGRAMIE OGRANICZANIA NISKIEJ EMISJI ELEKTROWNIA SKAWINA Rok powstania 1957-1961 Moc elektryczna Moc cieplna Paliwo 440 MW 588 MWt Węgiel kamienny Biomasa Olej opałowy

Bardziej szczegółowo

Załącznik 7.1. Analiza kosztów systemów oczyszczania spalin

Załącznik 7.1. Analiza kosztów systemów oczyszczania spalin Załącznik 7.1. Analiza kosztów systemów oczyszczania spalin 1 ZałoŜenia W ramach porównania systemów oczyszczania spalin pod kątem ekonomicznym przeanalizowano po dwie technologie odsiarczania i odazotowania

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIA CZECZOTT W WOLI SPOTKANIE INFORMACYJNE

ELEKTROWNIA CZECZOTT W WOLI SPOTKANIE INFORMACYJNE ELEKTROWNIA CZECZOTT W WOLI SPOTKANIE INFORMACYJNE LOKALIZACJA ELEKTROWNI Teren w Woli w gminie Miedźna w powiecie pszczyńskim, Teren obejmuje działki wyłączonej kopalni Czeczott oraz obszar na północ

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA I AKREDYTACJE

SYSTEM ZARZĄDZANIA I AKREDYTACJE Dział Utylizacji Odpadów SYSTEM ZARZĄDZANIA I AKREDYTACJE Funkcjonujący w ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. zintegrowany system zarządzania obejmuje swoim zakresem procesy realizowane przez Dział Utylizacji Odpadów.

Bardziej szczegółowo

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW Konferencja Alternatywne technologie unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów 7 październik 2010r. 1 Prawo Podstawowym aktem prawnym regulującym

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA CIEPŁA Z WYKORZYSTANIEM ODPADÓW KOMUNALNYCH I PALIW ALTERNATYWNYCH - PRZYKŁADY TECHNOLOGII ORAZ WDROŻEŃ INSTALACJI

NOWOCZESNE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA CIEPŁA Z WYKORZYSTANIEM ODPADÓW KOMUNALNYCH I PALIW ALTERNATYWNYCH - PRZYKŁADY TECHNOLOGII ORAZ WDROŻEŃ INSTALACJI NOWOCZESNE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA CIEPŁA Z WYKORZYSTANIEM ODPADÓW KOMUNALNYCH I PALIW ALTERNATYWNYCH - PRZYKŁADY TECHNOLOGII ORAZ WDROŻEŃ INSTALACJI O MOCY DO 20 MW t. Jacek Wilamowski Bogusław Kotarba

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Temat lekcji Treści nauczania 1. Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła energii dla Polski Konferencja Demos Europa Centrum Strategii Europejskiej Warszawa 10 lutego 2009 roku Skraplanie

Bardziej szczegółowo

ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o.

ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o. ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o. ZBUS-TKW MBUSTION Sp. z o.o. 95-015 Głowno, ul. Sikorskiego 120, Tel.: (42) 719-30-83, Fax: (42) 719-32-21 SPALANIE MĄCZKI ZWIERZĘCEJ Z OBNIŻONĄ EMISJĄ NO X Henryk Karcz

Bardziej szczegółowo

PO CO NAM TA SPALARNIA?

PO CO NAM TA SPALARNIA? PO CO NAM TA SPALARNIA? 1 Obowiązek termicznego zagospodarowania frakcji palnej zawartej w odpadach komunalnych 2 Blok Spalarnia odpadów komunalnych energetyczny opalany paliwem alternatywnym 3 Zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Troska o powietrze atmosferyczne

Troska o powietrze atmosferyczne Troska o powietrze atmosferyczne Stacja monitoringu PKN ORLEN S.A. Płock Gimnazjum nr 5 Płock, 2014 ORLEN. NAPĘDZAMY PRZYSZŁOŚĆ. AGENDA 1. PKN ORLEN a środowisko 2. Monitoring powietrza atmosferycznego

Bardziej szczegółowo

Problemy eksploatacyjne elektrofiltrów i instalacji odsiarczania spalin związane ze współspalaniem biomasy

Problemy eksploatacyjne elektrofiltrów i instalacji odsiarczania spalin związane ze współspalaniem biomasy Problemy eksploatacyjne elektrofiltrów i instalacji odsiarczania spalin związane ze współspalaniem biomasy Autor: Tadeusz Fulczyk, Eugeniusz Głowacki - Energopomiar Sp. z o.o., Zakład Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

Co można nazwać paliwem alternatywnym?

Co można nazwać paliwem alternatywnym? Co można nazwać paliwem alternatywnym? Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska Alternatywa Alternatywą dla spalarni odpadów komunalnych może być nowoczesny

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r.

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych Rola kogeneracji w osiąganiu

Bardziej szczegółowo

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice)

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Bałtyckie Forum Biogazu 17 18 wrzesień 2012 PODSTAWOWY SKŁAD BIOGAZU Dopuszczalna zawartość

Bardziej szczegółowo

UTYLIZACJA PRODUKTU Z PÓŁSUCHEGO ODSIARCZANIA SPALIN SEMI DRY UTILIZATION PRODUCT. SEMI DRY PRODUCT, DESULFURIZATION, WASTE

UTYLIZACJA PRODUKTU Z PÓŁSUCHEGO ODSIARCZANIA SPALIN SEMI DRY UTILIZATION PRODUCT. SEMI DRY PRODUCT, DESULFURIZATION, WASTE UTYLIZACJA PRODUKTU Z PÓŁSUCHEGO ODSIARCZANIA SPALIN SEMI DRY UTILIZATION PRODUCT SEMI DRY PRODUCT, DESULFURIZATION, WASTE P Szymanek, A Szymanek, W Nowak Politechnika Częstochowska, Wydział inŝynierii

Bardziej szczegółowo

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Jerzy Oszczudłowski Instytut Chemii UJK Kielce e-mail: josz@ujk.edu.pl Alternatywne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów, 07-10-2010 r. 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Spalarnia odpadów jak to działa? a? Jak działa a spalarnia odpadów? Jak działa a spalarnia odpadów? Spalarnia odpadów komunalnych Przyjęcie odpadów, Magazynowanie

Bardziej szczegółowo

Usuwanie NOx w instalacji odsiarczania spalin

Usuwanie NOx w instalacji odsiarczania spalin prof. dr hab. inż. Mieczysław A. Gostomczyk, prof. dr hab. inż. Włodzimierz Kordylewski Usuwanie NOx w instalacji odsiarczania spalin Konieczność ograniczania emisji NO x do poziomu poniżej 200 mg NO 2

Bardziej szczegółowo

Deklaracja Środowiskowa Wyrobu ślad węglowy dla cementów CEM I, CEM II i CEM III produkowanych w Polsce

Deklaracja Środowiskowa Wyrobu ślad węglowy dla cementów CEM I, CEM II i CEM III produkowanych w Polsce Deklaracja Środowiskowa Wyrobu ślad węglowy dla cementów CEM I, CEM II i CEM III produkowanych w Polsce PODSTAWY FORMALNE OPRACOWANIA Podstawę formalną opracowania stanowi Umowa zawarta pomiędzy Stowarzyszeniem

Bardziej szczegółowo

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu Podstawową zasadą stosowaną w krajach Unii

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3. Mineralne spoiwa budowlane cz. II

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3. Mineralne spoiwa budowlane cz. II Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3 Mineralne spoiwa budowlane cz. II Spoiwa gipsowe surowce naturalne : kamień gipsowy - CaSO 4 *2 H 2 O (95%) anhydryt - CaSO 4 gipsy chemiczne (syntetyczne) gipsy

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego POLSKA IZBA EKOLOGII 40-009 Katowice, ul. Warszawska 3 tel/fax (48 32) 253 51 55; 253 72 81; 0501 052 979 www.pie.pl e-mail : pie@pie.pl BOŚ S.A. O/Katowice 53 1540 1128 2001 7045 2043 0001 Katowice, 15.01.2013r.

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Opracował: Marcin Bąk

Opracował: Marcin Bąk PROEKOLOGICZNE TECHNIKI SPALANIA PALIW W ASPEKCIE OCHRONY POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Opracował: Marcin Bąk Spalanie paliw... Przy produkcji energii elektrycznej oraz wtransporcie do atmosfery uwalnia się

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE. XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013

UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE. XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013 UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013 ANTYSMOGOWA KOALICJA W WALCE Z NISKĄ EMISJĄ PODPISANIE POROZUMIENIA NISKA EMISJA 15

Bardziej szczegółowo

Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce

Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce Dr inż. Ryszard Wasielewski Centrum Badań Technologicznych Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu 2/15 Walory energetyczne

Bardziej szczegółowo

Elektrociepłownie w Polsce statystyka i przykłady. Wykład 3

Elektrociepłownie w Polsce statystyka i przykłady. Wykład 3 Elektrociepłownie w Polsce statystyka i przykłady Wykład 3 Zakres wykładu Produkcja energii elektrycznej i ciepła w polskich elektrociepłowniach Sprawność całkowita elektrociepłowni Moce i ilość jednostek

Bardziej szczegółowo

Instalacji odmagnezowania blendy flotacyjnej w Dziale Przeróbki Mechanicznej Olkusz Pomorzany ZGH Bolesław S.A.

Instalacji odmagnezowania blendy flotacyjnej w Dziale Przeróbki Mechanicznej Olkusz Pomorzany ZGH Bolesław S.A. Instalacji odmagnezowania blendy flotacyjnej w Dziale Przeróbki Mechanicznej Olkusz Pomorzany ZGH Bolesław S.A. AMK Kraków SA al. Jana Pawła II 41; 31-864 Kraków Tel. 12 647 66 38 www.amk@amk.krakow.pl;

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

Cembureau Cement Portlandzki CEM I

Cembureau Cement Portlandzki CEM I Deklaracja Środowiskowa Produktu dla cementu Cembureau Cement Portlandzki CEM I Zgodna z: ISO 14020, ISO 14025, ISO 14040-44. Zakres i Cel Deklaracja środowiskowa produktu jest przeznaczona do komunikacji

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ CELE PROJEKTU 1. Wdrożenie metody utylizacji osadów ściekowych w postać kruszyw sztucznych

Bardziej szczegółowo

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ Dr Inż. Leon Kurczabiński KATOWICKI HOLDING WĘGLOWY SA SEKTOR DROBNYCH ODBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

1 Układ kondensacji spalin ( UKS )

1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) 1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) W wyniku spalania biomasy o dużej zawartość wilgoci: 30 50%, w spalinach wylotowych jest duża zawartość pary wodnej. Prowadzony w UKS proces kondensacji pary wodnej zawartej

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Nr PZ 42.4/2015

DECYZJA Nr PZ 42.4/2015 DOW-S-IV.7222.28.2015.LS Wrocław, dnia 30 grudnia 2015 r. L.dz.3137/12/2015 DECYZJA Nr PZ 42.4/2015 Na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki

Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki Główne założenia do realizacji projektu Działalność podstawowa Grupy TAURON to: Wydobycie węgla Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła Dystrybucja

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych. Biologiczne suszenie. Warszawa, 5.03.2012

Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych. Biologiczne suszenie. Warszawa, 5.03.2012 Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych Biologiczne suszenie Warszawa, 5.03.2012 Celem procesu jest produkcja paliwa alternatywnego z biodegradowalnej frakcji wysegregowanej

Bardziej szczegółowo

V Konferencja OCHRONA ŚRODOWISKA W ENERGETYCE 11-12 lutego 2010 - Jaworzno

V Konferencja OCHRONA ŚRODOWISKA W ENERGETYCE 11-12 lutego 2010 - Jaworzno V Konferencja OCHRONA ŚRODOWISKA W ENERGETYCE 11-12 lutego 2010 - Jaworzno KONFIGURACJA I PARAMETRY INSTALACJI ODSIARCZANIA SPALIN DLA BLOKU KLASY 900 MW Jerzy Mazurek RAFAKO S.A. 1 Wstęp Referat przedstawia

Bardziej szczegółowo

GC Consulting. Technologie na miarę. GC CONSULTING Lublin 2012

GC Consulting. Technologie na miarę. GC CONSULTING Lublin 2012 GC Consulting Technologie na miarę. Zapraszamy do wzięcia udziału we wdrożeniu z udziałem grantu europejskiego technologii : zapobiegania osadom. W miarę jak domykane sa obiegi wodne w przemyśle coraz

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH I DZIAŁ KONTROLI JAKOŚCI WYKAZ CZYNNOŚCI Cena netto (PLN) Analiza kwasu siarkowego Przygotowanie próby, rejestracja, uśrednianie, wyrównanie temperatury 9,00 Oznaczenie zawartości

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 10, Data wydania: 23 marca 2015 r. Nazwa i adres FERROCARBO

Bardziej szczegółowo

KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków

KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków Wydanie 6 Sporządzono 20.04.2004 Aktualizacja 11.12.2009 1a. Identyfikacja mieszaniny KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków 1 b. Identyfikacja producenta KNAUF Jaworzno

Bardziej szczegółowo

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego.

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Emisja niska zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Umownie przyjmuje się wszystkie kominy o wysokości do 40

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

Stan środowiska naturalnego w polskich uzdrowiskach

Stan środowiska naturalnego w polskich uzdrowiskach KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Stan środowiska naturalnego w polskich uzdrowiskach Sierpień 1992 Janusz Jeziorski Informacja Nr 62 Środowisko naturalne

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE TWARDOŚCI WODY SPOSOBEM WARTHA - PFEIFERA

OZNACZANIE TWARDOŚCI WODY SPOSOBEM WARTHA - PFEIFERA OZNACZANIE TWARDOŚCI WODY SPOSOBEM WARTHA - PFEIFERA WSTĘP RODZAJE TWARDOŚCI WODY Twardość wody jest jej właściwością wynikającą z obecności rozpuszczonych w niej związków, głównie wapnia i magnezu. Pierwotnie

Bardziej szczegółowo

Raport. Odpady stałe z wapniowych procesów odsiarczania gazów odlotowych. Stan aktualny (2008-2009)

Raport. Odpady stałe z wapniowych procesów odsiarczania gazów odlotowych. Stan aktualny (2008-2009) 28.02.2011 Raport Odpady stałe z wapniowych procesów odsiarczania gazów odlotowych. Stan aktualny (2008-2009) Przedstawiono szczegółowe zestawienie danych dotyczących stałych odpadów z wapniowych metod

Bardziej szczegółowo

- 5 - Załącznik nr 2. Miejsce/

- 5 - Załącznik nr 2. Miejsce/ Załącznik nr 2 Załącznik nr 2-5 - WZÓR WYKAZU ZAWIERAJĄCEGO INFORMACJE O ILOŚCI I RODZAJACH GAZÓW LUB PYŁÓW WPROWADZANYCH DO POWIETRZA, DANE, NA PODSTAWIE KTÓRYCH OKREŚLONO TE ILOŚCI, ORAZ INFORMACJE O

Bardziej szczegółowo

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza Projekt realizowany przy udziale instrumentu finansowego Unii Europejskiej LIFE+ oraz środków finansowych NFOŚiGW Dnia 01 czerwca 2012 r. FU-WI Sp. z o.o. rozpoczęła realizację projektu unijnego pn. Demonstracyjna

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi:

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi: Stechiometria Każdą reakcję chemiczną można zapisać równaniem, które jest jakościową i ilościową charakterystyką tej reakcji. Określa ono bowiem, jakie pierwiastki lub związki biorą udział w danej reakcji

Bardziej szczegółowo

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C 11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C * Firma TUZAL Sp. z o.o. jako współautor i koordynator międzynarodowego Projektu pt.: SOILSTABSORBENT w programie europejskim EUREKA, Numer Projektu:

Bardziej szczegółowo

1. Pogadanka, praca nad wykresami i schematem, praca w grupach MAGDALENA SZEWCZYK. Dział programowy : Ekologia

1. Pogadanka, praca nad wykresami i schematem, praca w grupach MAGDALENA SZEWCZYK. Dział programowy : Ekologia MAGDALENA SZEWCZYK Dział programowy : Ekologia temat lekcji : Przyczyny i skutki kwaśnych deszczy Cele lekcji w kategoriach czynności uczniów (cele operacyjne): WIADOMOŚCI Uczeń: - podaje definicje kwaśnych

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com PIROLIZA Instalacja do pirolizy odpadów gumowych przeznaczona do przetwarzania zużytych opon i odpadów tworzyw sztucznych (polietylen, polipropylen, polistyrol), w której produktem końcowym może być energia

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina Strona 1 z 5 Wersja 1.03 Data sporządzenia karty: 26.04.2005 Data aktualizacji: 21.03.2006 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU I PRODUCENTA, DYSTRYBUTORA NAZWA HANDLOWA ZASTOSOWANIE PRODUKTU PRODUCENT

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO Identyfikacja przedsiębiorstwa: Zakłady Chemiczne ANSER Sp. z o.o. Siedziba: Ul. J. Conrada 7, 01-922 Warszawa tel.: (022) 663 70 73 fax.: (022) 669 01 22

Bardziej szczegółowo

Świadomi tradycji. Naładowani energią

Świadomi tradycji. Naładowani energią Großräschen 02 03 Naładowani energią Świadomi tradycji Odpady to cenne źródło energii. W instalacjach grupy EEW Energy from Waste pozyskujemy z nich energię od ponad 40 lat, produkując ekologiczny prąd,

Bardziej szczegółowo

Od uwęglania wysegregowanych odpadów komunalnych w wytwórniach BIOwęgla do wytwarzania zielonej energii elektrycznej

Od uwęglania wysegregowanych odpadów komunalnych w wytwórniach BIOwęgla do wytwarzania zielonej energii elektrycznej INNOWACYJNE TECHNOLOGIE dla ENERGETYKI Od uwęglania wysegregowanych odpadów komunalnych w wytwórniach BIOwęgla do wytwarzania zielonej energii elektrycznej Autor: Jan Gładki (FLUID corporation sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Niska emisja. co to takiego?

Niska emisja. co to takiego? Niska emisja co to takiego? Niska emisja to najprościej ujmując emisja szkodliwych pyłów i gazów na niskiej wysokości. W tym przypadku chodzi o emitory (kominy i inne źródła emisji) znajdujące się na wysokości

Bardziej szczegółowo

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery Rtęć w przemyśle Konwencja, ograniczanie emisji, technologia 26 listopada 2014, Warszawa Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci

Bardziej szczegółowo

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Urszula Zając p.o. Dyrektora Departamentu Przedsięwzięć Przemyslowych Forum Energia Efekt Środowisko Zabrze, 6 maja 2013 r. Agenda

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

www.wierzbica.ccom.pl

www.wierzbica.ccom.pl www.wierzbica.ccom.pl Kopalnia Wapieni WIERZBICA określenie parametru jednostka wartość średnia gęstość pozorna g/cm 3 2,28 CaCO 3 % 98,24 (70% zasobów - 98,58) MgO % 0,342 (70% zasobów - 0,325) SiO

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma CW Lundberg AB z siedzibą w Mora w regionie Dalarna zajmuje się projektowaniem, produkcją i sprzedażą elementów bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

TMT 15. Ekologiczne oddzielanie metali ciężkich od ścieków

TMT 15. Ekologiczne oddzielanie metali ciężkich od ścieków TMT 15 Ekologiczne oddzielanie metali ciężkich od ścieków TMT 15 Ekologiczne oddzielanie metali ciężkich od ścieków Problem: Metale ciężkie zawarte w ściekach Rozwiązniem problemu jest: Strącanie za pomocą

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 432

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 432 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 432 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 15 maja 2015 r. Nazwa i adres: AB 432 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT BADAWCZY DRÓG I MOSTÓW 03-301 Warszawa, ul. Jagiellońska 80 tel. sekr.: (0-22) 811 03 83, fax: (0-22) 811 1792

INSTYTUT BADAWCZY DRÓG I MOSTÓW 03-301 Warszawa, ul. Jagiellońska 80 tel. sekr.: (0-22) 811 03 83, fax: (0-22) 811 1792 INSTYTUT BADAWCZY DRÓG I MOSTÓW 03-301 Warszawa, ul. Jagiellońska 80 tel. sekr.: (0-22) 811 03 83, fax: (0-22) 811 1792 APROBATA TECHNICZNA mdim Nr AT/2009-03-251O Nazwa wyrobu: Hydrauliczne spoiwo drogowe

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości zastosowania kruszyw węglanowych w drogowych nawierzchniach z betonu cementowego oraz w betonach konstrukcyjnych

Nowe możliwości zastosowania kruszyw węglanowych w drogowych nawierzchniach z betonu cementowego oraz w betonach konstrukcyjnych Nowe możliwości zastosowania kruszyw węglanowych w drogowych nawierzchniach z betonu cementowego oraz w betonach konstrukcyjnych Danuta Bebłacz Instytut Badawczy Dróg i Mostów Piotr Różycki Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY. z dnia 22 grudnia 1986 r. zmieniająca dyrektywę 75/439/EWG w sprawie unieszkodliwiania olejów odpadowych (87/101/EWG)

DYREKTYWA RADY. z dnia 22 grudnia 1986 r. zmieniająca dyrektywę 75/439/EWG w sprawie unieszkodliwiania olejów odpadowych (87/101/EWG) DYREKTYWA RADY z dnia 22 grudnia 1986 r. zmieniająca dyrektywę 75/439/EWG w sprawie unieszkodliwiania olejów odpadowych (87/101/EWG) RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską

Bardziej szczegółowo