Cukrzyca typu 1. Anna Noczyńska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Cukrzyca typu 1. Anna Noczyńska"

Transkrypt

1 Cukrzyca typu 1 Anna Noczyńska

2

3

4

5 Banting i Best (oraz Marjore) 1923 Nagroda Nobla za odkrycie insuliny i jej zastosowanie w leczeniu cukrzycy typu 1.

6 Trzustka wyspy Langerhansa

7 Insulina jest kluczem który otwiera glukozie drzwi do komórek. W chwili, gdy czuje się zapach jedzenia lub je widzi, do komórek β przekazywane są sygnały w celu zwiększenia produkcji i wydzielania insuliny. Kiedy pokarm znajdzie się w żołądku, komórki β otrzymują kolejne sygnały o konieczności dalszego zwiększenia produkcji insuliny. Swoistym glukometrem komórki β jest białko GLUT4, które pobudzone przez glukozę stymuluje wydzielanie insuliny. Insulina z trzustki w pierwszej kolejności trafia do wątroby.

8 Cukrzyca typu 1 charakteryzuje się bezwzględnym niedoborem insuliny Jawne objawy choroby występują wówczas, kiedy zniszczeniu ulegnie około % komórek ß. Najczęściej początek jest nagły, i często ma związek z przebytą chorobą infekcyjną.

9 Cukrzyca jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym. Charakteryzuje się pojawieniem się we krwi pacjenta, na wiele miesięcy/lat przed wystąpieniem objawów klinicznych cukrzycy, przeciwciał: Przeciwciała przeciw wyspowe (ICA islet cell antibodies) Przeciwciała przeciw insulinie (IAA ) Przeciwciała przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego (anty-gad glutamic acid decarboxylase) Przeciwciała przeciwko fosfatazie tyrozynowej (IA2) Przeciwciała przeciw fragmentowi łańcucha B cząsteczki insuliny (ZnP8) Przeciwciała są MARKEREM reakcji autoimmunologicznej, a nie efektorem!

10 Geny Reakcja immunologiczna Choroba auto- immunolo giczna Środo wisko

11 Liczba komórek Rozwój cukrzycy typu 1? Wydarzenie inicjujące Predyspozycja genetyczna Insulitis, Anty GAD, IAA, ICA Stopniowe upośledzenie Prawidłowe wydzielanie insuliny wydzielanie insuliny Prawidłowa BG Jawna cukrzyca (zniszczenie 80-90% kom.beta) Obecny C- peptyd Brak c-peptydu (na czczo i 6 po 1mg glukagonu: <0,5 1,0 mmol/l) czas

12 Liczba komórek Rozwój cukrzycy typu 1? Wydarzenie inicjujące Predyspozycja genetyczna Insulitis, Anty GAD, IAA, ICA Stopniowe upośledzenie wydzielanie insuliny Prawidłowe wydzielanie insuliny Prawidłowa BG Jawna cukrzyca (zniszczenie 80-90% kom.beta) Obecny C- peptyd Brak c-peptydu (na czczo i 6 po 1mg glukagonu: <0,5 1,0 mmol/l) czas

13 Czynnik inicjujący - środowiskowy Cukrzyca rozwija się tylko u 5-10% osób posiadających genotyp predysponujący do cukrzycy typu 1. Nie jest wykluczone, że czynniki środowiskowe odgrywają istotną rolę w indukowaniu reakcji autoimmunologicznych już w okresie płodowym.

14 Efekt rodzinny DR3/DR4 Posiadanie haplotypu wysokiego ryzyka cukrzycy typu 1 (DRB1*04-DQ8/DRB1*0301- DQ2) przez bliskiego krewnego osoby chorej wiąże się z 10-krotnie większym ryzykiem choroby niż u osób z tymi samymi allelami DR i DQ w populacji ogólnej. Jest to związane także z posiadaniem podobnych wariantów genetycznych także w innych genach regionu HLA

15 Czynnik inicjujący -środowiskowy Rolę w inicjowaniu procesu autoimmunologicznego przypisuje się wirusom, które mogą bezpośrednio uszkadzać komórki beta lub wyzwalać odpowiedź autoimmunologiczną: Zapalenia ślinianek Coxackie B CMV Retrowirusom Różyczki EBV HAV Wirusowi poliomyelitis Wirusom grypy Rotawirusom Badania potwierdzają zróżnicowanie geograficzne wpływu infekcji wirusowych na ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1. Istnieją doniesienia mówiące o ochronnym wpływie powtarzalnej stymulacji antygenami patogenów (np. częste infekcje) w okresie dojrzewania uk. immunologicznego. (hipoteza higieny) Prospektywne badania NIE potwierdzają związku szczepień przeciw polio, Hi i DiPerTe ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 1.

16 Czynnik inicjujący - środowiskowy Rola suplementacii witaminy D 3 Badania wykazują mniejszą zachorowalność na cukrzycę typu 1 w krajach, w których prowadzona jest rutynowo suplementacja witaminą D 3 u niemowląt. Stosowanie jej preparatów przez kobiety w ciąży zmniejsza częstość występowania przeciwciał p/trzustkowych. Sugerowana jest rola immunosupresyjnych właściwości 1,25(OH) 2 -cholekalcyferolu.

17 Podział cukrzycy: I Cukrzyca typu 1 -związana z autoimmunizacją -idiopatyczna II Cukrzyca typu 2 III Inne określone typy cukrzycy -genetyczne defekty funkcji komórek beta -genetyczne defekty działania insuliny -choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki -endokrynopatie -wywołana przez leki -zakażenia -rzadkie typy cukrzycy wywołane proces immunologiczny -występująca w zespołach genetycznych IV cukrzyca ciążowa

18 Diagnostyka różnicowa: PND TND MODY Typ 1 Typ 2 MIDD Zespoły genetyczne

19 Rozpoznanie typu cukrzycy obraz kliniczny w momencie zachorowania (wiek, stan odżywienia, cechy insulinooporności, wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy) badania dodatkowe (C-peptyd, markery immunologiczne)

20 Znaczenie kliniczne określania typu cukrzycy Wybór odpowiedniego sposobu leczenia, Przewidywanie tempa progresji choroby Określenie ryzyka rozwoju cukrzycy u innych członków rodziny.

21 Epidemiologia cukrzycy Opracowania epidemiologiczne początek cukrzycy definiują jako datę pierwszego podania insuliny W Polsce wskaźnik rocznej zapadalności na cukrzyce typu 1 w grupie wiekowej 0-14 lat wynosi 13,5/ dzieci. W niektórych krajach Europy ( Finlandia) jest wyższy od 55/ dzieci.

22

23 EPIDEMIOLOGIA CUKRZYCY W WIEKU ROZWOJOWYM W POLSCE W. Fendler i wsp. Diabetologia (2012) 55: DM1 MODY DM2 CFRD Badanie przeprowadzono w latach r w trzech regionach Polski (Gdańsk, Łódź, Katowice) dotyczyło około 23,7% dzieci w Polsce

24 Kryteria rozpoznania cukrzycy 1. objawy cukrzycy, lub glikemia przygodna 11,1mmol/l ( 200 mg/dl) Lub 2. glikemia na czczo 7,0 mmol/l ( 126 mg/dl) Lub 3. glikemia 2 h po obciążeniu w trakcie OGTT 11,1mmol/l ( test wykonany zgodnie z wytycznymi WHO)

25 Kliniczne objawy cukrzycy typu Wzmożone pragnienie ( często jest mylone z pragnieniem podczas upalnego lata), często matki twierdzą, że nie zauważyły większego pragnienia ponieważ dziecko zawsze dużo piło. 2. Częstomocz i wielomocz 3. Gwałtowna utrata masy ciała ( odtłuszczenie ciała) 4. Szybko postępujące odwodnienie 5. Świąd sromu, zapalenie napletka 6. Nieuzasadnione zmęczenie 7. Szybki głęboki oddech- oddech Kusmaula 8. Ból w klatce piersiowej- duszność, stękanie 9. Bóle brzucha, wymioty( często przypisywane tzw.grypie jelitowej) 10 Zaburzenia świadomości, senność, splątanie 11. Śpiączka cukrzycowa- kwasica ketonowa.

26 Leczenie cukrzycy opiera się na: 1. Indywidualnej dostosowanej dla pacjenta insulinoterapii 2. Prawidłowo zaplanowanym pod względem jakości oraz ilości posiłki z uwzględnieniem wszystkich składowych ( białek, tłuszczów,węglowodanów, błonnika, soli mineralnyvh, mikroelementów i witaminy) 3. Kontrolowanym, regularnym wysiłeku fizycznym.

27 Celem leczenia cukrzycy u dzieci jest: - uzyskanie jak najlepszego wyrównania metabolicznego - uzyskanie prawidłowego wzrostu i rozwoju psychicznego - umożliwienie realizowania wszystkich zamierzonych planów życiowych, - zapewnienie udziału w życiu społecznym - ograniczenie ryzyka późnych powikłań cukrzycy Cele leczenia cukrzycy dla każdego dziecka należy wytyczyć indywidualnie, ale glikemia powinna być jak najbliższa normie. Należy uwzględnić ryzyko ciężkich hipoglikemii oraz lekkiej i miarkowanej hiperglikemii.

28 Co jest potrzebne osobie z cukrzycą? Insuliny Glukometr +paski do pomiaru cukru we krwi Peny Glukagon Nakłuwacze Glukoza Osobista pompa insulinowa

29 Uzyskanie celów terapii cukrzycy zależy od: Właściwego zaplanowania posiłków, które ustalamy z uwzględnieniem: wieku pacjenta, sposobu insulinoterapii- Peny, pompa, aktywności fizycznej, nawyków żywieniowych, masy ciała, możliwości finansowych rodziny i innych. Małe dzieci spożywają posiłki o wyższej zawartości węglowodanów o wysokim IG, dlatego insulina podawana w bazie w tej grupie stanowi około 20% do 30% całkowitego zapotrzebowanie dobowego, insuliny doposiłkowe od 70% do 80% zapotrzebowania dobowego.

30 Dlatego wybierając sposób terapii cukrzycy uwzględnia się: 1. wiek dziecka 2. jego aktywność fizyczną 3. możliwości intelektualne dziecka/ rodziny 4. możliwość współpracy lekarz pacjent/rodzina. 5. warunki socjalne rodziny 6. długość leczenia cukrzycy

31 A sposób terapii insulinami powinien być: 1. zaakceptowany przez pacjenta /rodzinę 2. maksymalnie dostosowany do trybu życia dziecka 4. i zabezpieczać dziecko przed hipo i hiperglikemią

32 U osoby zdrowej trzustka produkuje insulinę stalewydzielanie podstawowe- baza, które zależy od pory doby ( inaczej w ciągu dnia inaczej w nocy), działania hormonów kontrregulacyjnych oraz masy ciała i wieku dziecka( okres dojrzewania). Oraz przed posiłkiem I faza (ma to na celu zahamowanie wątrobowej produkcji glukozy) oraz do posiłków II faza, w ilości należnej dla pory i składu posiłku, ilości węglowodanów, białek i tłuszczów w posiłku oraz długości jego spożywania.

33 Rekomendowaną metodą insulinoterapii u dzieci i młodzieży jest: funkcjonalna intensywna insulinoterapia prowadzona przy pomocy wielokrotnych wstrzyknięć insuliny lub osobistej pompy insulinowej. Zawsze konieczna jest indywidualizacja terapii cukrzycy oraz ustalenie wspólnie z chorym i lub jego rodziną właściwego modelu leczenia.

34 Według Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę Diabetologia Praktyczna 2007; 8 Supl. A Rozkład dobowego zapotrzebowania na insulinę Insulina bazalna: 20% - 50% całkowitego dobowego zapotrzebowania na insulinę, Insulina okołoposiłkowa: powinna pozwolić na: Samodzielne podejmowanie przez chorego decyzji o ilości i wielkości spożywanych posiłków oraz na modyfikację dawek zależnych od: zapotrzebowania energetycznego aktywności fizycznej

35 Idealna terapia egzogenną insuliną powinna naśladować profil endogennej sekrecji insuliny Idealna insulina podstawowa powinna pokrywać zapotrzebowanie na insulinę zgodnie z zapotrzebowaniem fizjologicznym przez okres 24h. Idealna insulina doposiłkowa powinna charakteryzować się: szybkim początkiem i krótkim czasem działania, zapobiegając poposiłkowej hiperglikemii i zmniejszeniem potrzeby spożywania przekąsek 4 godziny po posiłku( ryzyko późnej hipoglikemii). Schemat baza-bolus powinien być leczeniem z wyboru: Ponieważ pozwala na osobną kontrolę FBG i PPBG Pozwala na elastyczne dawkowanie i wybór pór wstrzyknięć 1. Owens DR, i wsp. Lancet 2001;358: Rosenstock J. Clin Cornerstone 2001;4: Garg SK. Data on file. 4. Hirsch IB, i wsp. Clin Diabetes 2005;23:78 86.

36 Dlatego ważne jest ustalenie właściwej dawki insuliny podawanej jako baza, której dawka zależy od: Wieku pacjenta( u dzieci małych baza stanowi 20-30% DDI) Czasu trwania choroby Masy ciała pacjenta Aktywności fizycznej Fazy cyklu miesięcznego Stosowanych leków (np. sterydy, środki antykoncepcyjne) Rodzaju stosowanej insuliny Właściwej dawki insuliny w bolusie doposiłkowym

37 Oraz insuliny doposiłkowej - Bolus Fizjologicznie wielkość i czas wydzielania insuliny związany z posiłkiem różni się i zależy od składu i wielkości posiłku: np. duże, ale krótkotrwałe wydzielanie ( ostry szczyt ) typowe jest dla reakcji na spożycie słodyczy (bądź innych węglowodanów o tzw. wysokim indeksie glikemicznym) mniej gwałtowne lecz znacznie dłużej trwające (nawet 6-8 godzin) wydzielanie jest typowe dla spożycia białek lub tłuszczów

38 Insulina (j./l) Idealna insulinoterapia powinna naśladować endogenne wydzielanie insuliny Profil stężenia glukozy w osoczu Endogenne wydzielanie insuliny 0.08 Homeostaza glukozy Stężenie glukozy w osoczu (mmol/l) Czas (godziny) Zaadaptowano z Owens DR, i wsp. Lancet 2001;358:

39

40

41

42

43 Historia pomp insulinowych

44 Pompa insulinowa i niezbędne akcesoria Serter Pompa Zestaw inf. Zbiornik

45 Wyleczyć cukrzycę - Sztuczna trzustka zamknięta pętla Zewnętrzna zamknięta pętla Wszczepialna zamknięta pętla

46 Accu-Chek Combo

47

48 W terapii intensywnej stosujemy analogi szybkodziałające, rzadziej ludzką insulinę rozpuszczalną Insulina rozpuszczalna ludzka Humulin R, Actrapid, Gensulin R, Polhumin R Początek działania min. Szczyt działania 3-4 godz. Czas działania 8 godz. Analogi krótko szybkodziałające AspArt (NovoRapid ), LysPro (Humalog), Glulizyna (Apidra) kilka minut 1,5-2 godz. 4-6 godz.

49 Farmakokinetyka/farmakodynamika insulin ludzkich i analogów insulin Postać insuliny Początek działania Szczyt działania (godz.) Czas trwania działania (godz.) Szybkodziałająca Zwykła insulina ludzka min Insulina glulizyna min Insulina lispro/aspart min Pośrednio długodziałająca NPH godz Lente godz Detemir 5, Długodziałająca Insulina glargina godz. brak szczytu 24 Ultralente godz <20

50 Powszechnie stosowane schematy insulinoterapii u dzieci Schematy baza - bolus 1. Długo działający analog insuliny podstawowej + wstrzyknięcia insuliny do posiłków, lub 2: 2 x insulina o pośrednim czasie działania + wstrzyknięcia insuliny do posiłków 2. Ciągły podskórny wlew insuliny (szybko działający analog), pokrywający zapotrzebowanie podstawowe BAZA oraz insulina w bolusie doposiłkowym 1. DeWitt DE, Hirsch IB. JAMA 2003;289: Rosenstock J. Clin Cornerstone 2001;4:50 64.

51 Żywienie Każdy posiłek główny zawiera węglowodany białka i tłuszcze, ale ich zawartość w każdym posiłku może być różna. Posiłki mogą być: 1 bogate w węglowodany. 2. bogate w białka i tłuszcze lub tylko w tłuszcze. 3. bogate w węglowodany, białka i tłuszcze ( grupa najtrudniejsza do oszacowania).

52 Co to jest wymiennik węglowodanowy WW? Najprościej znaczenie wymiennika węglowodanowego ( WW) można określić jako ilość produktu w którym znajduje się 10 g węglowodanów przyswajalnych ( błonnik w przewodzie pokarmowym człowieka nie zostaje strawiony, dlatego nie podnosi on poziomu glukozy, dlatego zawsze należy go odjąć od ogólnej ilość węglowodanów).

53 Dawkę insuliny na WW obliczamy wg wzoru: W celu obliczenia wskaźnika insulina / WW należy: 400 : DDI (Dobowa Dawka Insuliny) np.: DDI = 50j DDI=70j 400 : 50 = 8g 400 : 70 = 5,7g 1j / 1,25 WW 1,7j / 1WW Sugerując pacjentowi wskaźnik na WW należy mieć na uwadze poranną insulinooporność DAWKĘ INSULINY KOREKCYJNĄ OBLICZAMY WG. WZORU: 1800 : DDI (np. 50j) = 30, co oznacza, że 1 j. insuliny obniża poziom glukozy o 30 mg%. Jeżeli poziom glukozy rano = 180 mg/dl, oznacza to, że od wartości docelowej(110 mg%) jest wyższy o 70 mg%. W tej sytuacji przed śniadaniem do insuliny wyliczonej na WW, należy podać dodatkowo 2 jednostki insuliny korekcyjnej. Walsh J., Roberts R.: Pumping Insulin, 2005

54

55 Przykład: śniadanie w którym zapotrzebowanie na 1 WW = 1 j 100g chleba żytniego = 4 WW /4 jednostki insuliny ale kalorii z Białek i tłuszczów ( ) = g masła = 90kcal. ser żółty 30 g = 100 kcal. wędlina 90 g szynki wołowej = 120 kcal. pomidor 40 g ogór4ek 40 g warzywa niskowęglowodanowe LICZĄC WW PODAMY 4 JEDNOSTKI INSULINY Niedobór insuliny = 3 jednostki ( podając analog Penem nie memy możliwości uwzględnić insuliny na B i Tł. W pompie podamy 4 jednostki w bolusie szybkim ( normal) oraz 3 jednostki w bolusie wydłużonym w okresie 4 godzin ( posiłek zawiera duży ładunek tłuszczowy)

56 O prawidłowej dawce insuliny podanej przed każdym posiłkiem świadczy poziom glukozy oznaczony w 60 i 120 minucie po posiłku. W 60 minucie po posiłku mieszanym czyli takim, w którym znajdują się węglowodany, tłuszcze i białka (śniadanie, obiad, kolacja) poziom glukozy nie powinien być wyższy od 160 mg/dl ( dopuszcza się 180 mg/dl) a w 120 minucie od 140 mg/dl.

57 Jakie są przyczyny wysokiego poziomu glukozy po posiłku? 1. Krótka przerwa pomiędzy podaniem insuliny a posiłkiem ( po podaniu insuliny Regular lub Actrapid odstęp pomiędzy podaniem insuliny a posiłkiem powinien wynosić około min) 2. Nieprawidłowo wyliczona dawka insuliny na ilość węglowodanów w posiłku ( ocena na OKO) 3. Zaczynająca się choroba ( kwasica, infekcja, odwodnienie) 4. Podanie insuliny przemrożonej ( insuliny zamarzniętej nie należy używać) 5. Obecność w posiłku dużej ilości tłuszczu ( tłuszcz opóźnia działanie insuliny i opróżnianie żołądka) 6. Duża ilość węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym

58 Terapia cukrzycy przy pomocy OPI

59 Jak działa osobista pompa insulinowa? Osobista pompa insulinowa jest urządzeniem połączonym z tkanką podskórną za pomocą drenu, bardzo precyzyjnie, w sposób ciągły podającym insulinę Osobista pompa insulinowa podaje tylko jeden rodzaj insuliny

60 W latach 90. XX wieku, kiedy pompy insulinowe wchodziły do powszechnego użytku, na świecie korzystało z nich około 6 tysięcy pacjentów. Dziesięć lat później, w 2000 roku liczba ich stałych użytkowników przekroczyła 100 tysięcy Ocenia się, że w ciągu kolejnych 10 lat liczba ta zwiększyła się 4 krotnie. A ile obecnie dzieci z cukrzycą typu 1 podaje insulinę OPI???. Około 80% Polska jest jednym z pierwszych krajów na świecie, w którym leczenie dzieci do 10 roku życia za pomocą pomp insulinowych jest powszechne.

61 Jakie są podstawowe zalety leczenia w modelu OPI? Stosowanie pompy insulinowej sprzyja poprawie wyrównania cukrzycy, zarówno w sensie unikania hiper- i hipoglikemii Stosowanie pompy insulinowej w sposób bardzo wyraźny poprawia komfort życia pacjenta

62 Kiedy powinniśmy stosować osobistą pompę insulinową? W każdym przypadku, gdy pacjent akceptuje tę formę leczenia i spełnia kryteria opracowane przez PTD. Kandydatami do leczenia OPI są przede wszystkim pacjenci z cukrzycą typu 1 (w tym pacjenci z cukrzycą typu LADA), nie wyklucza się osób z typem 2 cukrzycy, wymagających leczenia insuliną

63 Korzyści leczenia OPI Ciągły podskórny wlew z insuliny to stałe dostarczanie hormonu poprzez zewnętrzną pompę Zapotrzebowanie na insulinę bazalną może być elastycznie dostosowane do indywidualnych potrzeb fizjologicznych chorego, a zapotrzebowanie na insulinę w porach posiłków można pokryć dawkami bolusowymi Do takiego typu podawania idealne są insuliny szybkodziałające, o szybkim początku działania i krótkim okresie półtrwania OPI można stosować zarówno w cukrzycy typu 1, jak i typu 2, a chorzy osiągają dzięki tej metodzie lepszą jakość życia, niż przy innych metodach leczenia insuliną

64 Programowanie podstawowej dawki insuliny Ustalając całkowitą dawkę insuliny w terapii pompowej kierujemy się wyrównaniem metabolicznym cukrzycy, przy dobrze wyrównanej cukrzycy po zliczeniu dobowej dawki insuliny w terapii penowej, zmniejszamy ją o 10-25% Insulina bazalną zastępuje podstawowe wydzielanie insuliny, zapewnia utrzymanie glikemii na stałym poziomie ( różnice glikemii przy dobrze ustawionej dawce bazalnej nie przekraczają 30 mg/dl)

65 Programowanie podstawowej dawki insuliny OPI pozwala na płynne przejścia przy programowaniu dawki podstawowej na każdą godzinę (30 minut), zmniejszanie lub zwiększanie dawki o 0,05-0,1 j.m./godzinę Modyfikacja dawki podstawowej zgodnie z zapotrzebowaniem (efekt brzasku, mniejsze zapotrzebowanie w godzinach 1-3 w nocy)

66 Programowanie podstawowej dawki insuliny Osoby dorosłe Baza: 40 50%, do 60% w insulinooporności, u młodzieży, u niektórych pacjentów z cukrzycą typu 2. Dzieci 1-3 rok życia, baza: 0-20% 4-9 rok życia, baza: 20-30% > 10 roku życia, baza 30-50%

67 Programowanie podstawowej dawki insuliny Korzystanie z kilku baz Czasowa zmiana bazy: zwiększenie dawki choroba z gorączką, stres, dzień ze zmniejszoną aktywnością fizyczną, zmniejszenie dawki zaplanowana większa aktywność fizyczna, niezaplanowany wysiłek (czasowa zmiana bazy, zmniejszenie wlewu o 30-50% w czasie i po wysiłku)

68 Programowanie doposiłkowej dawki insuliny Rodzaje bolusów w zależności od składu posiłku: bolus normalny posiłek węglowodanowy, dawka korekcyjna, bolus przedłużony posiłek białkowo-tłuszczowy, bolus złożony posiłek węglowodanowo-białkowo-tłuszczowy Wyliczenie dawki insuliny na wymiennik węglowodanowy wymaga zróżnicowania w zależności od indeksu glikemicznego oraz od pory dnia.

69 Co to jest Bolus? Bolus to ilość insuliny podana w związku z posiłkiem lub hiperglikemią. W terapii CSII o czasie, rodzaju i wielkości bolusa pacjent decyduje sam Dlaczego są potrzebne 3 rodzaje bolusów?

70 Czynniki decydujące o poziomach glukozy w ciągu dnia: Dawka insuliny wyliczona na posiłek Posiłki ( nie tylko ilość WW ale także ilość WB i WT) Stres Wysiłek fizyczny Choroba infekcyjna U dziewczynek faza cyklu miesięcznego Kontrregulacja OPI- drożność systemu oraz dzień używania drenów ( w pierwszych dniach skłonność do niedocukrzenia w kolejnych dniach do wysokich wartości glukozy)

71 Poziomy glukozy w ciągu dnia Poziom glukozy < 60 mg/dl ( warunek - dziecko w kontakcie logicznym) zawsze wymaga podania 1-2 WW o wysokim IG ( uwaga po podaniu węglowodanów należy odczekać około 30min na wyrównanie poziomu glukozy, nie podawać produktów zawierających tłuszcz). OPI- zatrzymanie pompy, dalsze postępowanie jak wyżej. Postępowanie prewencyjne zależy od przyczyny niedocukrzenia, którą należy ustalić zanim poda się kolejną dawkę insuliny oraz insulinę w dniu następnym.

72 Poziomy glukozy w ciągu dnia Poziom glukozy > 160 mg/dl Przed posiłkiem należy do dawki wyliczonej na posiłek dodać dawkę insuliny korekcyjnej. Jeżeli wysoki poziom glukozy zanotowano w porze międzyposiłkowej, wówczas wymaga on podania insuliny korekcyjnej Postępowanie prewencyjne wymaga ustalenia przyczyny hiperglikemii. OPI- jeżeli dawka korekcyjna jest duża ( np. 3-4 jedn.), korzystniej będzie podanie jej w bolusie wydłużonym ( min). U małych dzieci dawkę korekcyjną bezpieczniej jest podaż w bolusie wydłużonym ( min)

73 Wskazówki praktyczne Każda decyzja dotycząca korekty dawki insuliny powinna być potwierdzona profilem glukozy. Poziomy glukozy w okresie 2 h po posiłku mają związek z dawką insuliny podanej na WW, natomiast w godzinach późniejszych, z ilością spożytych białek a szczególnie tłuszczu w danym posiłku. Nieprawidłowy poziom glukozy przed snem często nie ma związku z ilością insuliny/ WW w porze kolacji ale z bogatotłuszczowym posiłkiem kolacyjnym ( ser żółty, kiełbasa, szynka).

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE

DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE Sylwia Musioł STATYSTYKI NA ŚWIECIE ŻYJE BLISKO 3OO MILIONÓW LUDZI CHORYCH NA CUKRZYCĘ SZACUJE SIĘ, ŻE LICZBA TA W CIĄGU JEDNEGO POKOLENIA WZROŚNIE DO OKOŁO 500 MILIONÓW W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Odkrycie insuliny było jednym

Odkrycie insuliny było jednym INSULINOTERAPIA Maciej Pawłowski Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Odkrycie insuliny było jednym z najważniejszych odkryć współczesnej medycyny. Po raz pierwszy insulinę

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Znaczenie i ocena dostępności do metod insulinoterapii w Polsce

Znaczenie i ocena dostępności do metod insulinoterapii w Polsce Znaczenie i ocena dostępności do metod insulinoterapii w Polsce Prof. dr hab. med. Maciej T. Małecki Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Collegium Medicum Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Wydzielanie

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Dziecko z cukrzycą w szkole.

Dziecko z cukrzycą w szkole. Typy cukrzycy: I Cukrzyca typu 1 II Cukrzyca typu 2 III inne typy cukrzycy Dziecko z cukrzycą w szkole. Cukrzyca choroba przemiany materii, charakteryzująca się podwyższonym stężeniem cukru = glukozy we

Bardziej szczegółowo

Rozpoznanie, objawy cukrzycy, wydzielanie insuliny, receptor dla insuliny, patomechanizm cukrzycy typu 1 i typu 2

Rozpoznanie, objawy cukrzycy, wydzielanie insuliny, receptor dla insuliny, patomechanizm cukrzycy typu 1 i typu 2 Farmakoterapia cukrzycy Leki stosowane w leczeniu cukrzycy Co oznacza termin cukrzyca Grupa schorzeń metabolicznych, których wspólną cechę stanowi hiperglikemia jako wynik absolutnego i/lub względnego

Bardziej szczegółowo

Szkoła przyjazna dziecku z cukrzycą. Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Szkoła przyjazna dziecku z cukrzycą. Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Szkoła przyjazna dziecku z cukrzycą Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dzieci chorują głównie na cukrzycę typu 1 Cukrzyca typu 1 - jest chorobą charakteryzującą

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia i diagnostyka nietypowo przebiegającej cukrzycy typu 1

Patofizjologia i diagnostyka nietypowo przebiegającej cukrzycy typu 1 Patofizjologia i diagnostyka nietypowo przebiegającej cukrzycy typu 1 Ewelina Szamocka Praca magisterska wykonana w Katedrze Analityki Klinicznej Akademii Medycznej w Gdańsku pod kierunkiem prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska Powikłania ostre w cukrzycy typu 1 Anna Noczyńska Cukrzycowa kwasica ketonowa Kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy jest ciężkim powikłaniem powodującym stan zagrożenia życia. Śmiertelność związana z

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA U DZIECI - materiały informacyjne dla nauczycieli i opiekunów dzieci

CUKRZYCA U DZIECI - materiały informacyjne dla nauczycieli i opiekunów dzieci CUKRZYCA U DZIECI - materiały informacyjne dla nauczycieli i opiekunów dzieci WSTĘP Cukrzyca jest chorobą metaboliczną o wieloczynnikowej etiologii. Charakteryzuje się przewlekłą hiperglikemią, która rozwija

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia cukrzycy 3 rok WLI - 2014

Farmakoterapia cukrzycy 3 rok WLI - 2014 Farmakoterapia cukrzycy 3 rok WLI - 2014 Marzena Dworacka Co oznacza termin cukrzyca Grupa schorzeń metabolicznych, których wspólną cechę stanowi hiperglikemia jako wynik absolutnego i/lub względnego niedoboru

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Osobiste pompy insulinowe. Od redaktorów wydania polskiego...15 Przedmowy honorowe...17 Od autorów...21

Spis treści. Część I Osobiste pompy insulinowe. Od redaktorów wydania polskiego...15 Przedmowy honorowe...17 Od autorów...21 Od redaktorów wydania polskiego...15 Przedmowy honorowe...17 Od autorów...21 Część I Osobiste pompy insulinowe 1 Uwagi wstępne dotyczące terapii z zastosowaniem osobistej pompy insulinowej...24 1.1. Z

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia CUKRZYCA ZAGROŻENIA W CHOROBIE Cukrzyca to poważna choroba. Ponieważ występuje dość często,

Bardziej szczegółowo

Insulinoterapia Lek. Marta Siomkajło Dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej

Insulinoterapia Lek. Marta Siomkajło Dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej Insulinoterapia Lek. Marta Siomkajło Dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Fizjologia Metabolizm glukozy jest bardzo precyzyjnie regulowany

Bardziej szczegółowo

SAMOKONTROLA CUKRZYCY

SAMOKONTROLA CUKRZYCY SAMOKONTROLA CUKRZYCY Alicja Szewczyk Klinika Endokrynologii i Diabetologii Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Polska Federacja Edukacji w Diabetologii Uniwersytet Zdrowia 2015r. Problem 1 Jak

Bardziej szczegółowo

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Postępowanie w stanach nagłych: I II III IV Hipoglikemia Cukrzycowa kwasica ketonowa

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

Objawy cukrzycy typu 1

Objawy cukrzycy typu 1 CUKRZYCA U DZIECI Objawy cukrzycy typu 1 Objawy początkowe: Zwiększone pragnienie Częste oddawanie dużej ilości moczu Oddawanie moczu w nocy Chudnięcie Zapach acetonu z ust Skurcze w nogach Zakażenia drożdżakami

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę!

Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę! Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę! Cukrzyca logo -międzynarodowy symbol walki z cukrzycą Tło slajdów: http://www.scitecnutrition.com/pl/catalog/guide_to_vitamins/images/guide_to_vitamins-07.jpg?v=2

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2

Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2 Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 1, 13 17 D I A B E T O K A R D I O L O G I A Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2 Elżbieta Orłowska-Kunikowska Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Insulinoterapia Dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej

Insulinoterapia Dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej Insulinoterapia Dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Rys historyczny odkrycie insuliny - 1922 r. Frederick Banting (Nobel) i Charles

Bardziej szczegółowo

Kalkulator Bolusa, Bolus Wizard Pierwsze kroki

Kalkulator Bolusa, Bolus Wizard Pierwsze kroki Kalkulator Bolusa, Bolus Wizard Pierwsze kroki Spis treści Wprowadzenie Wprowadzenie 3 Wyjaśnienie i obliczenie wskaźników Kalkulatora Bolusa, Bolus Wizard 4 Suma dawek dziennych 4 Przelicznik węglowodanów

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM PRZEWLEKLE CHORYM W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 59 IM. JANA MATEJKI W KATOWICACH

PROCEDURY POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM PRZEWLEKLE CHORYM W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 59 IM. JANA MATEJKI W KATOWICACH PROCEDURY POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM PRZEWLEKLE CHORYM W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 59 IM. JANA MATEJKI W KATOWICACH W sytuacji, gdy w szkole jest uczeń przewlekle chory, dyrektor, nauczyciel powinien: 1. Pozyskać

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

DiabetesMeter Instrukcja korzystania z aplikacji

DiabetesMeter Instrukcja korzystania z aplikacji DiabetesMeter Instrukcja korzystania z aplikacji 1. INFORMACJE OGÓLNE DiabetesMeter jest aplikacją dla osób chorych na cukrzycę insulinozależną. Wspiera w podejmowaniu bieżących decyzji dotyczących spożywanych

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - epidemiologia. Cukrzyca- definicja. Cukrzyca -etiologia. Cukrzyca -etiologia. Etiopatogeneza. Etiopatogeneza

Cukrzyca - epidemiologia. Cukrzyca- definicja. Cukrzyca -etiologia. Cukrzyca -etiologia. Etiopatogeneza. Etiopatogeneza Cukrzyca- definicja Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i lub działania insuliny. Cukrzyca - epidemiologia Zachorowalność w

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 40-47 2009

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja osobistych pomp insulinowych rekomendacje PTD 2013. Wymogi konieczne

Specyfikacja osobistych pomp insulinowych rekomendacje PTD 2013. Wymogi konieczne Aneks 6 Specyfikacja osobistych pomp insulinowych rekomendacje PTD 2013. Wymogi konieczne Temat Dzieci < 6. rż. z częstymi Dzieci < 6. rż. Dzieci > 6. rż. i dorośli Dzieci > 6. rż. i dorośli epizodami

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY Marlena Rożen CO TO JEST CUKRZYCA? Cukrzyca łacińska nazwa: Diabetes mellitus, ma związek z metabolizmem organizmu to choroba związana z odżywianiem, trawieniem i

Bardziej szczegółowo

WŁAŚNIE ROZPOZNANO U MNIE CUKRZYCĘ TYPU 1.

WŁAŚNIE ROZPOZNANO U MNIE CUKRZYCĘ TYPU 1. Dominika Lepiej kontroluje cukrzycę dzięki pompie od 2012 r WŁAŚNIE ROZPOZNANO U MNIE CUKRZYCĘ TYPU 1. Rozpoznanie cukrzycy typu 1 może stanowić wstrząs i prowadzić do wielu pytań typu: Dlaczego to spotyka

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Poznaję cukrzycę. Hipoglikemia Wysiłek fizyczny

Poznaję cukrzycę. Hipoglikemia Wysiłek fizyczny Poznaję cukrzycę Hipoglikemia Wysiłek fizyczny Dr n. med. Agnieszka Szypowska Dr n. med. Hanna Trippenbach-Dulska Lek. med. Maria Lipka Lek. med. Anna Ramotowska Przyczyny i objawy hipoglikemii Hipoglikemia

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 3, 63-68 2009 63 Alicja

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY.

STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Wprowadzenie: Umiejętność samokontroli choroby wśród osób chorych na cukrzycę jest niezwykle istotną częścią

Bardziej szczegółowo

DZIENNIczek SAMOKONTROLI

DZIENNIczek SAMOKONTROLI DZIENNIczek SAMOKONTROLI TWÓJ DZIENNICZEK SAMOKONTROLI Niniejszy dzienniczek został opracowany specjalnie z myślą o osobach chorych na cukrzycę, które są poddawane insulinoterapii. Pomoże on Tobie i Twojemu

Bardziej szczegółowo

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu jej zastosowania. IV. Wykaz głównych zaleceń dotyczących

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM CHORYM NA CUKRZYCĘ

PROCEDURA POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM CHORYM NA CUKRZYCĘ Szkoła Podstawowa w Dunowie, Dunowo 11, 76-024 Świeszyno SPD.40.3.2014.EK PROCEDURA POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM CHORYM NA CUKRZYCĘ Wrzesień 2014 r. Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca w wieku rozwojowym

Cukrzyca w wieku rozwojowym Cukrzyca w wieku rozwojowym Agnieszka Szadkowska, Iwona Pietrzak Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Definicja Cukrzyca jest chorobą metaboliczną o złożonej

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1

PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1 PROGRAM PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMOWY W SKŁADZIE 1 1. dr n. med. Anna Stefanowicz Przewodnicząca Zespołu; Pracownia Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Zakład Pielęgniarstwa Ogólnego, Katedra Pielęgniarstwa,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Cukrzyca (wg WHO) Główne typy cukrzycy 2014-03-05. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Cukrzyca (wg WHO) Główne typy cukrzycy 2014-03-05. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca (wg WHO) To grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

CIĄŻA POWIKŁANA CUKRZYCĄ. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii AM w Warszawie Dr hab.n.med.dorota Bomba-Opoń, Dr n.med.

CIĄŻA POWIKŁANA CUKRZYCĄ. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii AM w Warszawie Dr hab.n.med.dorota Bomba-Opoń, Dr n.med. CIĄŻA POWIKŁANA CUKRZYCĄ I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii AM w Warszawie Dr hab.n.med.dorota Bomba-Opoń, Dr n.med. Edyta Horosz CUKRZYCA U KOBIET W CIĄŻY 90% CUKRZYCA CIĘŻARNYCH (GDM) 10%

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Spis treści Wstęp.... 7 Co powinniśmy wiedzieć na temat cukrzycy?.... 9 Czym jest cukrzyca?... 9 Jakie są rodzaje cukrzycy?... 10 W jaki sposób można zapobiegać cukrzycy?... 12 Jakie są objawy cukrzycy?...

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

Pokonać cukrzycę lek. med. Krzysztof Kubiak

Pokonać cukrzycę lek. med. Krzysztof Kubiak Pokonać cukrzycę lek. med. Krzysztof Kubiak Mielec, 12.04.2014 1. Cukry w ludzkim organizmie: niezbędny składnik diety cukry złożone trawione są do cukrów prostych i wchłaniane do krwi poziom głównego

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Dorota Karło - społeczny edukator diabetologiczny

Dorota Karło - społeczny edukator diabetologiczny Dorota Karło - społeczny edukator diabetologiczny CUKRZYCA TYPU 1 Cele leczenia cukrzycy typu I u dzieci i młodzieży możliwość przeżycia cofnięcie objawów klinicznych, unikanie ostrych powikłań cukrzycy,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Pompowa Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Edycja II. Karta Szkolenia. wymagana do uzyskania

Szkoła Pompowa Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Edycja II. Karta Szkolenia. wymagana do uzyskania Szkoła Pompowa Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Edycja II Karta Szkolenia wymagana do uzyskania Certyfikatu Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego potwierdzającego umiejętności w zakresie leczenia

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca ciążowa GDM (ang. Gestational Diabetes. Podejście terapeutyczne Cukrzyca ciążowa

Cukrzyca ciążowa GDM (ang. Gestational Diabetes. Podejście terapeutyczne Cukrzyca ciążowa Podejście terapeutyczne Cukrzyca ciążowa Cukrzyca ciążowa jest zaburzeniem nierzadko występującym u kobiet. Jak wskazuje literatura, 1 14% kobiet w ciąży dotkniętych jest nieprawidłowościami w przemianie

Bardziej szczegółowo

Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną?

Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Do czego służy insulina? Insulina to hormon białkowy, wytwarzany w komórkach β (beta) trzustki,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Osobom chorym na cukrzycę grożą poważne, specyficzne dla tej choroby powikłania, które mogą prowadzić

Bardziej szczegółowo

Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży. Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka

Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży. Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka Prawidłowe odżywianie to dostarczenia odpowiedniej ilości materiału energetycznego i budulcowego

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

DAWN Postawy Życzenia i Potrzeby cukrzyków (Diabetes Attitudes Wishes & Needs)

DAWN Postawy Życzenia i Potrzeby cukrzyków (Diabetes Attitudes Wishes & Needs) Biuro obsługi klienta Novo Nordisk Przewodnik po insulinoterapii metodą BASAL BOLUS 0845 600 5055 Koszt jak za połączenie lokalne. Rozmowy mogą być nagrywane w celach szkoleniowych. (Godziny pracy biura

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca groźna choroba naszej cywilizacji

Cukrzyca groźna choroba naszej cywilizacji Cukrzyca groźna choroba naszej cywilizacji Cukrzyca jest przewlekłą chorobą, spowodowaną nieprawidłową produkcją insuliny w komórkach trzustki lub nieprawidłowym działaniem insuliny. Insulina to hormon

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia cukrzycy

Farmakoterapia cukrzycy Farmakoterapia cukrzycy Cukrzyca jest zbiorem chorób metabolicznych, charakteryzujących się hiperglikemią wywołaną zaburzeniami: wydzielania insuliny, działania insuliny lub obydwu tych nieprawidłowości.

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunku człowieka do człowieka Jan Paweł II

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunku człowieka do człowieka Jan Paweł II 1 Dziecko z cukrzycą w przedszkolu Lek. med. Bożenna Klonowska specjalista chorób dziecięcych, diabetolog, endokrynolog Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie. Oddział Pediatryczny VI

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hipoglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hipoglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Hipoglikemia podstawowe informacje Kiedy poziom cukru (glukozy) we krwi spada poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), stwierdza się nadmierne obniżenie poziomu glukozy

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJE DOTYCZĄCE OPIEKI DOMOWEJ NAD OSOBĄ CHORĄ NA CUKRZYCĘ

INSTRUKCJE DOTYCZĄCE OPIEKI DOMOWEJ NAD OSOBĄ CHORĄ NA CUKRZYCĘ INSTRUKCJE DOTYCZĄCE OPIEKI DOMOWEJ NAD OSOBĄ CHORĄ NA CUKRZYCĘ Jak dbać o chorego organizując środowisko i zasoby niezbędne do zagwarantowania mu wyższej jakości życia Przydatne numery telefonów Terapia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACJI PACJENTA Z CUKRZYCĄ W ZAKRESIE PROFILAKTYKI HIPOGLIKEMII WAŻNYM ELEMENTEM TERAPII

PROGRAM EDUKACJI PACJENTA Z CUKRZYCĄ W ZAKRESIE PROFILAKTYKI HIPOGLIKEMII WAŻNYM ELEMENTEM TERAPII PROGRAM EDUKACJI PACJENTA Z CUKRZYCĄ W ZAKRESIE PROFILAKTYKI HIPOGLIKEMII WAŻNYM ELEMENTEM TERAPII Alicja Szewczyk Polska Federacja Edukacji w Diabetologii Cukrzyca Glukometr Wstrzykiwacz Insulina Niedocukrzenie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo