Pomiary twardości i mikrotwardości

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pomiary twardości i mikrotwardości"

Transkrypt

1 Pomiary twardości i mikrotwardości 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z metodami badania twardości metali oraz nabycie umiejętności w określaniu twardości metodami Brinella, Rockwella i Vickersa. Zapoznanie z budową twardościomierzy używanych do pomiaru twardości. 2. Wiadomości podstawowe Twardość jest jedną z tych właściwości, których nie można jednoznacznie zdefiniować w oparciu o znane wielkości fizyczne. W praktyce inżynierskiej przez twardość rozumie się odporność na odkształcanie plastyczne przy oddziaływaniu skupionego nacisku w postaci ściśle określonego wgłębnika. Pomiary twardości są stosowane w praktyce materiałoznawczej ze względu na prostotę i szybkość pomiaru. Ze względu na znikome odkształcenie oraz możliwość wykonywania pomiarów na gotowych elementach, pomiary twardości są zaliczane do badań nieniszczących. Pomiary twardości są wykorzystywane w: - kontroli wyników procesów technologicznych obróbki plastycznej, obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej, - kontroli jednorodności materiału, - szybkiego sortowania gatunków lub stanu materiału, - przybliżonej oceny wytrzymałości na rozciąganie niektórych materiałów. Metody pomiaru twardości ze względu na charakter oporu stawianego przez materiał podczas próby, można podzielić na: - statyczne oparte na statycznym wciskaniu wgłębnika (metody Rockwella, Brinella, Vickersa, Knoopa), - dynamiczne oparte na udarowym działaniu wgłębnika (metoda Poldi, Shore a), - ryskowe twardość jest określana w oparciu o wymiary rysy otrzymywanej w wyniku przesuwania się po powierzchni materiału ostrego i twardego wgłębnika z ściśle określonym dociskiem. Najczęściej rozpowszechnionymi metodami pomiaru twardości są metody statyczne Pomiar twardości metodą Rockwella W metodzie Rockwella miarą twardości jest różnica umownej oraz rzeczywistej głębokości wnikania e w materiał określonego wgłębnika. Pomiar twardości metodą Rockwella polega na dwustopniowym wciskaniu w badany materiał wgłębnika w postaci stożka diamentowego o kącie wierzchołkowym wynoszącym skale A i C lub kulki stalowej o średnicy 1,5875 mm (1/6 ) - skale B i F. Trwały przyrost głębokości odcisku zmierzony czujnikiem, jest miarą twardości w skali C, A - w przypadku stosowania stożka diamentowego oraz w skali B, F w przypadku stosowania kulki. Wielkości obciążeń dla metody Rockwella przedstawiono w tabeli 1. Skala Rodzaj wgłębnika Obciążenie wstępne [N] Obciążenie całkowite [N] HRC Stożek diamentowy HRA HRB Kulka stalowa HRF 1,5875 (1/6 ) 588

2 Zasada pomiaru twardości Pod wpływem obciążenia wstępnego wynoszącego dla czterech głównych skal 98 N wgłębnik wgłębia się w badany materią na głębokość h o. Celem obciążenia wstępnego jest wyeliminowanie błędów wynikających z przylegania nie obciążonego wgłębnika do powierzchni metalu oraz z odkształcenia sprężystego. Po przyłożeniu obciążenia głównego wgłębnik wciskany z siłą F 0 +F 1 zagłębia się na głębokość h. Po upływie określonego okresu czasu (na ogół 2 6 s) następuje odciążenie obciążenia głównego i pozostawienie obciążenia wstępnego F o. Po usunięciu obciążenia głównego F 1, na skutek właściwości sprężystych badanego materiału zmniejsza się trwałe zagłębienie wgłębnika osiągając wartość e. Rys. 1. Schemat pomiaru twardości metodą Rockwella z wykorzystaniem stożka diamentowego Rys. 2. Schemat pomiaru twardości metodą Rockwella z wykorzystaniem kulki Trwały przyrost głębokości odcisku e przyjmuje się do wyznaczenia twardości Rockwella wg wzoru: HR = (K-e)/C gdzie: K wartość stała wynosząca: 0,2 mm dla stożka diamentowego, 0,26 mm dla kulki, e trwały przyrost głębokości odcisku, C - wartość jednostki odczytowej wynosząca 0,002 mm.

3 Wyznaczona w ten sposób wartość twardości jest wielkością niemianowaną. Oznaczenie twardości w metodzie Rockwella składa się: - z liczby określającej wartość twardości, - znaku HR oraz symbolu skali (A, C, D, F). Przykładowe oznaczenie twardości: 38 HRC - dla stożka lub 60 HRB dla kulki. Skalę C i A (stożek diamentowy) stosuje się dla stali węglowych i stopowych w stanie zahartowanym i ulepszonym cieplnie oraz dla innych stopów o twardości HRC oraz HRA, Skalę B i F (kulka) stosuje się dla stali węglowych i stopowych w stanie zmiękczonym lub normalizowanym oraz dla stopów metali nieżelaznych o twardości HRB oraz HRF. Zasady pomiaru twardości metodą Rockwella reguluje norma PN-EN ISO :2002. Metoda Rockwella jest bardzo wygodną do kontroli części hartowanych przy masowej produkcji, ze względu na szybkość pomiaru oraz łatwość odczytu na czujniku. Wadą metody Rockwella jest znaczna liczba skal twardości i ograniczone możliwości ich porównywania. Metoda ta jest bardzo wrażliwa na błędy ustawienia próbki oraz właściwą obsługę twardościomierza Pomiar twardości sposobem Brinella W metodzie Brinella twardość jest to stosunek siły F, działającej prostopadle do badanej próbki i obciążającej stalową lub z węglików spiekanych kulkę, do pola powierzchni odcisku S, jaki ta kulka zostawiła w badanym materiale. Pole powierzchni odcisku określa się mierząc średnicę czaszy kulistej trwałego odcisku. Celem zapewnienia dokładności pomiarów oraz potwierdzenia, że odcisk stanowi sferę kuli, średnicę powstałego odcisku określa się jako średnią z dwu prostopadłych kierunków. Wartość twardości oblicza się ze wzoru: HB = F/S = 2F/D(D-D 2 -d 2 ) Do pomiaru stosowane są kulki o średnicy D - 10, 5, 2,5, 2 i 1 mm. Ze względu na możliwość stosowania kilku kulek oraz różnych wartości siły obciążającej, w celu możliwości porównywalności wartości twardości należy tak dobierać warunki próby aby była spełniona zależność: F = 9,8 KD 2 gdzie: K współczynnik obciążenia wynoszący 1, 2,5, 5, 10, 15, 30. Wartość współczynnika K winna być tak dobierana aby średnica czaszy kulistej trwałego odcisku d mieściła się w zakresie (0,25 0,6)D. Metoda Brinella jest stosowana do określania twardości stopów żelaza i metali nieżelaznych do twardości ok. 650 HB. Oznaczenie twardości Brinella składa się z cyfrowo-literowego ciągu znaków zawierającego: - wartość twardości (trzy cyfry znaczące), - symbol HB lub HBW dla kulek z węglików spiekanych, - indeks wskazujący przyjęte warunki próby, obejmujący; - średnicę kulki w mm, - wartość siły obciążającej w kg, - czas działania siły obciążającej w sekundach (jeśli jest inny niż s).

4 Przykładowe oznaczenie twardości: 350 HBW 10/100/30. Wartości twardości mogą być porównywane między sobą, w przypadku stosowania tej samej wartości współczynnika K. Metoda Brinella znalazła szerokie zastosowanie w praktyce przemysłowej ze względu na dobrą powtarzalność wyników. Stosuje się ją głównie do pomiaru twardości stali w stanie normalizowanym, zmiękczonym, lub ulepszonym cieplnie. Powierzchnia badanego przedmiotu powinna być płaska i gładka, oczyszczona ze zgorzeliny. Zaletą tej metody jest to, że dla wielu materiałów wytrzymałość na rozciąganie jest wprost proporcjonalna do twardości Brinella. Metody tej nie można stosować do pomiarów twardości materiałów o niewielkich wymiarach, warstw powierzchniowych oraz materiałów twardych. Zasady pomiaru twardości metodą Brinella określa norma PN-EN ISO : Pomiar twardości sposobem Vickersa W metodzie Vickersa twardość jest określana jako stosunek obciążenia F do powierzchni S pobocznicy odcisku wgłębnika. Wgłębnikiem jest ostrosłup diamentowy o podstawie kwadratowej i kącie = 136 między przeciwległymi ścianami. Nacisk wywierany, zależnie od rodzaju powierzchni badanej, może być dobierany w zakresie od 9,8 do 981 N (od 1 do 100 kg). Po dokonaniu pomiaru mierzy się długości przekątnych, powstającego odcisku przyjmując do dalszych obliczeń wartość średnią (rys. 3). Rys. 3. Schemat pomiaru twardości metodą Vickersa Twardość w metodzie Vickersa określana jest ze wzoru HV = F/S = 1,854 F/d 2 Zapis twardości obejmuje: - wartość liczbową określającą twardość, - symbol HV, - liczbę określającą siłą obciążającą (w kg) oraz czas działania siły jeśli jest inny niż s. Przykładowe oznaczenie twardości: 780 HV10/20. Zakres pomiaru twardości metodą Vickersa jest bardzo szeroki i umożliwia pomiar twardości zarówno metali miękkich jak i bardzo twardych. W metodzie tej stosuje się jedną skalę dla całego zakresu twardości. Pomiar metodą Vickersa w minimalny sposób uszkadza badany przedmiot, odcisk jest tak nieznaczny, że można tą metodą badać cienkie warstwy utwardzane o wysokiej twardości np. po azotowaniu lub węgloazotowaniu oraz ostrza narzędzi po szlifowaniu.

5 W metodzie tej podobnie jak w metodzie Brinella wartość twardości można powiązać z wytrzymałością na rozciąganie. Zasady pomiaru twardości metodą Vickersa określa norma PN-EN ISO : Pomiar mikrotwardości Bardzo często w badaniach metaloriałoznawczych zachodzi konieczność wyznaczania twardości: - warstw wierzchnich, - cienkich drutów oraz blach, - składników strukturalnych stopów, - ostrzy. W takim przypadku jest to możliwe poprzez stosowanie obciążeń poniżej 10 N oraz stosowanie precyzyjnych układów do pomiaru przekątnych odcisków, otrzymane w tym przypadku wartości twardości noszą nazwę mikrotwardości. Urządzenia pomiarowe umożliwiające realizację tych pomiarów nazywane są mikrotwardościomierzami. Do pomiaru mikrotwardości zasadniczo jest stosowana metoda Vickersa. Zasada pomiaru mikrotwardości jest identyczna jak makrotwardości opisana powyżej. Różnica polega na precyzyjnym wykonaniu wgłębnika, z mniejszymi tolerancjami wymiarowymi. Przy pomiarach mikrotwardości stosuje się możliwie największe obciążenia, gdyż wtedy znacząco ograniczamy błąd przekątnej odcisku. Dokonując pomiaru twardości składników strukturalnych stopów lub poszczególnych ziaren wartość obciążenia winna zapewnić otrzymanie odcisku mieszczącego się wewnątrz badanego obiektu. Do pomiaru mikrotwardości powierzchnie badanego metalu musi być starannie przygotowana; szlifowana na papierach o ziarnistości minimum 600, polerowana, a w przypadku badania składników strukturalnych również wytrawiona. 3. Przebieg ćwiczenia Zapoznać się z budową i zasadą działania twardościomierzy. Pod nadzorem prowadzącego wykonać po 3 pomiary twardości wskazanych materiałów. Pomiary twardości poszczególnych materiałów wykonać co najmniej dwoma metodami Wykonanie pomiaru twardościomierzem Rockwella (Rys. 4) 1) Sprawdzić czy został zamontowany właściwy typ wgłębnika 8 oraz odpowiednie obciążenie 2. 2) Sprawdzić czy dzwignia obciążenia głównego 5 jest w położeniu odciążenia. 3) Położyć próbkę 9 na stoliku 10 śruby, a następnie pokręcając pokrętłem 12 podnieść próbkę aż do zetknięcia się z wgłębnikiem 8. 4) Obracając pokrętłem 12 docisnąć tak do próbki, aby sprężyna 7 oddziaływała na wgłębnik siłą obciążająca F o =98 N. Odpowiada to ustawieniu małej wskazówki czujnika na wyróżnionej cyfrze (4) małej skali. Duża wskazówka powinna być ustawiona w miarę pionowo. Niedopuszczalne jest korygowanie położenia wskazówki przez odciążanie sprężyny (obrót pokrętła 12 w lewo). 5) Dokonać korekcji ustawienia tarczy miernika 6 przez ustawienie wskazówki dużej na cyfrze 0.

6 6) Włączyć obciążenie główne F 1, przyciskając przycisk 5. Duża wskazówka wykonuje wówczas obrót przeciwnie do kierunku obrotu wskazówek zegara, zajmując przykładowe położenie na cyfrze 30 skali C położenie II - rys. b. 7) Po upływie wymaganego czasu działania obciążenia (4 6s), obrócić korbkę 5a w prawo, aż do zatrzaśnięcia. Wówczas wskazówka duża zmieni położenie względem tarczy z położenia II na III. Wskazywana wartość 65 jest twardością na skali HRC. 8) Obrócić pokrętłem 12 w lewo celem całkowitego odciążenia próbki. 9) Wykonać co najmniej 3 pomiary. 10) Otrzymane wyniki zapisać w sprawozdaniu. Rys. 4. Schemat twardościomierza Rockwella 3.2. Wykonanie pomiaru twardościomierzem Brinella (Rys. 5) 1) Dokonać dobrania kulki oraz stosownego obciążenia. 2) Dobraną kulkę zamocować w oprawce 8, przez wciśnięcie przycisku 11 wybrać stosowne obciążenie. 3) Położyć badaną próbkę na stoliku 18 umocowanym na śrubie 16. 4) Włączyć oświetlenie 19. 5) Pokrętłem 20 podnieść stolik z próbka tak, aby na matówce 7 był widoczny wyraźny obraz powierzchni próbki. 6) Włączyć obciążenie przez przyciśnięcie przycisku zwalniającego 10, w tym momencie nastąpi obrót przegubu i wgłębnik ustawi się w linii działania obciążenia i obciążenie zostanie zadane. 7) Po upływie wymaganego czasu działania obciążenia przycisnąć dzwignię 15 w położenie dolne (początkowe). Wtedy obiektyw 5 ustawi się na linii optycznej i na matówce 7 widoczny jest obraz odcisku. 8) Zmierzyć średnicę odcisku w dwu prostopadłych kierunkach (rys. 6). 9) Odczytać wartość twardości z tablic lub obliczyć ze wzoru. 10) Wykonać co najmniej 3 pomiary. W dysponowanym twardościomierzu układ optyczny do pomiaru odcisku stanowi integralną część twardościomierza. W położeniu odciążonym ślad odcisku jest przenoszony przez układ optyczny na ekran (matówkę), z zaznaczoną podziałką umożliwiającą odczytanie średnicy

7 odcisku. Ruchome poziome skale; dziesiętnych, setnych wraz ze sprzężona z nimi śrubą mikrometryczną umożliwiają precyzyjny odczyt średnicy odcisku z dokładnością 0,001 mm. Rys. 5. Schemat twardościomierza Brinella Rys. 6. Pomiar średnicy odcisku Na przedstawionym rys. 6, ślad odcisku obejmuje: - 12 dużych kresek, między którymi odległość wynosi 0,1 mm, a więc łącznie 1,2 mm, - kreska zerowa znajduje się za czwartą kreską skali wyznaczającej setne części milimetra - 0,04, - wskazania śruby mikrometru wynoszą 3 co daje 0,003 mm, - łącznie średnica odcisku wynosi 1,243 mm Wykonanie pomiaru twardościomierzem Vickersa Pomiar twardości metodą Vickersa realizowany jest w identyczny sposób co pomiar twardości metodą Brinella. W tym przypadku dokonujemy pomiaru przekątnej odcisku. 4. Wytyczne do opracowania sprawozdania W oparciu o przeprowadzone pomiary twardości sporządzić sprawozdanie, w którym należy zawrzeć: - opis stosowanych metod pomiaru twardości, - nazwy oraz dane stosowanych twardościomierzy, - warunki dokonywania pomiarów, - wyniki pomiarów, - wnioski.

8 5. Przykładowe pytania kontrolne 1. Wymienić statyczne oraz dynamiczne metody pomiaru twardości. 2. Omówić pomiar twardości metodą Rockwella oraz podać warunki wykonywania pomiaru. 3. Omówić pomiar twardości metodą Brinella oraz podać warunki wykonywania pomiaru. 4. Omówić pomiar twardości metodą Vickersa oraz podać warunki wykonywania pomiaru. 5. Omówić zalety oraz wady metod pomiaru twardości. 6. Literatura 1. Błażewski S., Mikoszewski J.; Pomiary twardości metali. WNT. Warszawa PN-EN ISO :2002. Pomiar twardości sposobem Brinella. 3. PN-EN ISO :1999. Pomiar twardości sposobem Vickersa. 4. PN-EN ISO :2002. Pomiar twardości sposobem Rockwella.

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaznajomienie studentów ze metodami pomiarów twardości metali, zakresem ich stosowania, zasadami i warunkami wykonywania pomiarów oraz

Bardziej szczegółowo

Pomiar twardości. gdzie: HB - twardość wg Brinella, F - siła obciążająca, S cz - pole powierzchni czaszy.

Pomiar twardości. gdzie: HB - twardość wg Brinella, F - siła obciążająca, S cz - pole powierzchni czaszy. Pomiar twardości 1. Wprowadzenie Badanie twardości polega na wciskaniu wgłębnika w badany materiał poza granicę sprężystości, do spowodowania odkształceń trwałych. Wobec czego twardość można określić jako

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH POMIARY TWARDOŚCI Instrukcja przeznaczona jest dla studentów następujących kierunków: 1.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Zakład Budownictwa Ogólnego ĆWICZENIE NR 9 Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Instrukcja z laboratorium: Budownictwo ogólne i materiałoznawstwo Instrukcja do ćwiczenia nr 9 Strona 9.1. Pomiar

Bardziej szczegółowo

Badanie twardości metali

Badanie twardości metali Badanie twardości metali Metoda Rockwella (HR) Metoda Brinnella (HB) Metoda Vickersa (HV) Metoda Shore a Metoda Charpy'ego 2013-10-20 1 Twardość to odporność materiału na odkształcenia trwałe, występujące

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2.2. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki

ĆWICZENIE Nr 2.2. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 2.2 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

METODY STATYCZNE Metody pomiaru twardości.

METODY STATYCZNE Metody pomiaru twardości. METODY STATYCZNE Metody pomiau twadości. Opacował: XXXXXXXX studia inŝynieskie zaoczne wydział mechaniczny semest V Gdańsk 00. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodami pomiaów twadości,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 18 BADANIA TWARDOŚCI MATERIAŁÓW *

Ćwiczenie 18 BADANIA TWARDOŚCI MATERIAŁÓW * Ćwiczenie 18 1. CEL ĆWICZENIA BADANIA TWARDOŚCI MATERIAŁÓW * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodami pomiaru twardości i mikrotwardości oraz zasadami ich przeprowadzania. 2. WIADOMOŚCI PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Pomiary twardości metali

Pomiary twardości metali Pomiary twardości metali Opracował : dr inż. Konrad Konowalski *) *) Opracowano na podstawie skryptu [1] Szczecin 005 r. 1. Wprowadzenie Twardość jest miarą odporności materiału (ciała stałego) przeciw

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przedmiot: Inżynieria Powierzchni / Powłoki Ochronne / Powłoki Metaliczne i Kompozytowe

Bardziej szczegółowo

Płytki do kalibracji twardości

Płytki do kalibracji twardości Płytki do kalibracji twardości Współczesne normy dotyczące twardości zalecają, w uzupełnieniu do corocznych kalibracji i wzorcowań, codzienne sprawdzanie twardościomierzy. Dla celów dokumentowania, obliczeń

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów. Pomiary twardości metali

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów. Pomiary twardości metali KATEDRA MECHANIKI I PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Pomiary twardości metali Opracował : dr inż. Konrad Konowalski *) Szczecin

Bardziej szczegółowo

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII ŚRODOWISKA PROWADZĄCY: mgr inż. Łukasz Amanowicz Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne 3 TEMAT ĆWICZENIA: Badanie składu pyłu za pomocą mikroskopu

Bardziej szczegółowo

Pomiar twardości metali

Pomiar twardości metali Pomiar twardości metali Laboratorium Wytrzymałości Materiałów 2010 PW -Płock Twardośd jest miarą oporu, jaki wykazuje ciało przeciw lokalnym odkształceniom trwałym, powstałym na powierzchni badanego materiału

Bardziej szczegółowo

www.tremolo.elektroda.net dział laboratoria

www.tremolo.elektroda.net dział laboratoria Robert Gabor Więcej na: www.tremolo.prv.pl, www.tremolo.elektroda.net dział laboratoria CZĘŚĆ TEORETYCZNA ETYCZNA Metody Badania materiałów ćw. 3 Poniedziałek godzina 14:00 Twardość to zdolność materiału

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH Wykaz urządzeń służących do wykonania ćwiczenia 1. Maszyna wytrzymałościowa do 10 ton (100 kn). Twardościomierz Rockwella (HRC, HRB) 3. Twardościomierz Brinella - szt.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2.1. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki

ĆWICZENIE Nr 2.1. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 2.1 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2.3. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Sławomir Szewczyk mgr inŝ. Aleksander Łepecki

ĆWICZENIE Nr 2.3. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Sławomir Szewczyk mgr inŝ. Aleksander Łepecki Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 2.3 Opracowali:

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Właściwości Fizyczne (gęstość, ciepło właściwe, rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach III

Nauka o materiałach III Pomiar twardości metali metodami: Brinella, Rockwella i Vickersa Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się z zasadami pomiaru, budową i obsługą twardościomierzy: Brinella, Rockwella i Vickersa. Twardościomierz Brinella

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH 1. Próba rozciągania metali w temperaturze otoczenia (zg. z PN-EN :2002)

BADANIA WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH 1. Próba rozciągania metali w temperaturze otoczenia (zg. z PN-EN :2002) Nazwisko i imię... Akademia Górniczo-Hutnicza Nazwisko i imię... Laboratorium z Wytrzymałości Materiałów Wydział... Katedra Wytrzymałości Materiałów Rok... Grupa... i Konstrukcji Data ćwiczenia... Ocena...

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE

ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE 10.1. WPROWADZENIE Tab. 10.1. Cechy techniczne asfaltów Lp. Właściwość Metoda badania Rodzaj asfaltu 0/30 35/50 50/70 70/100 100/150 160/0 50/330 Właściwości obligatoryjne

Bardziej szczegółowo

Temat 3 (2 godziny) : Wyznaczanie umownej granicy sprężystości R 0,05, umownej granicy plastyczności R 0,2 oraz modułu sprężystości podłużnej E

Temat 3 (2 godziny) : Wyznaczanie umownej granicy sprężystości R 0,05, umownej granicy plastyczności R 0,2 oraz modułu sprężystości podłużnej E Temat 3 (2 godziny) : Wyznaczanie umownej granicy sprężystości R,5, umownej granicy plastyczności R,2 oraz modułu sprężystości podłużnej E 3.1. Wstęp Nie wszystkie materiały posiadają wyraźną granicę plastyczności

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH KOMBAJNOWYCH NOŻY STYCZNO-OBROTOWYCH

PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH KOMBAJNOWYCH NOŻY STYCZNO-OBROTOWYCH Postępowanie nr 56/A/DZZ/5 PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH KOMBAJNOWYCH NOŻY STYCZNO-OBROTOWYCH Część : Procedura pomiaru parametrów konstrukcyjnych noży styczno-obrotowych

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH I SZYBKOŚCI ZUśYCIA KOMBAJNOWYCH NOśY STYCZNO-OBROTOWYCH

PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH I SZYBKOŚCI ZUśYCIA KOMBAJNOWYCH NOśY STYCZNO-OBROTOWYCH PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH I SZYBKOŚCI ZUśYCIA KOMBAJNOWYCH NOśY STYCZNO-OBROTOWYCH Część : Procedura pomiaru parametrów konstrukcyjnych noŝy styczno-obrotowych oraz karta

Bardziej szczegółowo

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali 1.1. Wstęp Próba statyczna rozciągania jest podstawowym rodzajem badania metali, mających zastosowanie w technice i pozwala na określenie własności

Bardziej szczegółowo

KATEDRA TECHNOLOGII MASZYN I AUTOMATYZACJI PRODUKCJI ĆWICZENIE NR 2 POMIAR KRZYWEK W UKŁADZIE WSPÓŁRZĘDNYCH BIEGUNOWYCH

KATEDRA TECHNOLOGII MASZYN I AUTOMATYZACJI PRODUKCJI ĆWICZENIE NR 2 POMIAR KRZYWEK W UKŁADZIE WSPÓŁRZĘDNYCH BIEGUNOWYCH KATEDRA TECHNOLOGII MASZYN I AUTOMATYZACJI PRODUKCJI TEMAT ĆWICZENIA: ĆWICZENIE NR 2 POMIAR KRZYWEK W UKŁADZIE WSPÓŁRZĘDNYCH BIEGUNOWYCH ZADANIA DO WYKONANIA: 1. Pomiar rzeczywistego zarysu krzywki. 2.

Bardziej szczegółowo

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza ĆWICZENIE 77 POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK Instrukcja wykonawcza 1. Wykaz przyrządów Ława optyczna z podziałką, oświetlacz z zasilaczem i płytka z wyciętym wzorkiem, ekran Komplet soczewek z oprawkami

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Badanie udarności metali Numer ćwiczenia: 7 Laboratorium z przedmiotu: wytrzymałość

Bardziej szczegółowo

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków 1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków Gęstością teoretyczną spieku jest stosunek jego masy do jego objętości rzeczywistej, to jest objętości całkowitej pomniejszonej o objętość

Bardziej szczegółowo

2.2 Wyznaczanie modułu Younga na podstawie ścisłej próby rozciągania

2.2 Wyznaczanie modułu Younga na podstawie ścisłej próby rozciągania UT-H Radom Instytut Mechaniki Stosowanej i Energetyki Laboratorium Wytrzymałości Materiałów instrukcja do ćwiczenia 2.2 Wyznaczanie modułu Younga na podstawie ścisłej próby rozciągania I ) C E L Ć W I

Bardziej szczegółowo

Pomiary wymiarów zewnętrznych (wałków)

Pomiary wymiarów zewnętrznych (wałków) Pomiary wymiarów zewnętrznych (wałków) I. Cel ćwiczenia. Zapoznanie się ze sposobami pomiaru średnic oraz ze sprawdzaniem błędów kształtu wałka, a także przyswojeniu umiejętności posługiwania się stosowanymi

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji POMIARY KĄTÓW I STOŻKÓW

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji POMIARY KĄTÓW I STOŻKÓW POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji TEMAT: Ćwiczenie nr 4 POMIARY KĄTÓW I STOŻKÓW ZADANIA DO WYKONANIA:. zmierzyć 3 wskazane kąty zadanego przedmiotu

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA

SPECYFIKACJA TECHNICZNA SPECYFIKACJA TECHNICZNA model obciążenia NEXUS 412A analogowy, 2 obiektywy 0.01-0.025-0.05-0.1-0.2-0.3-0.5-1 kgf (HV) NEXUS 413A analogowy, 3 obiektywy 0.01-0.025-0.05-0.1-0.2-0.3-0.5-1 kgf (HV) NEXUS

Bardziej szczegółowo

Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Przyrządy z noniuszami: Noniusz jest pomocniczą podziałką, służącą do powiększenia dokładności

Bardziej szczegółowo

Pomiar dyspersji materiałów za pomocą spektrometru

Pomiar dyspersji materiałów za pomocą spektrometru Ćwiczenie nr 9 Pomiar dyspersji materiałów za pomocą spektrometru I. Zestaw przyrządów 1. Spektrometr 2. Lampy spektralne: helowa i rtęciowa 3. Pryzmaty szklane, których własności mierzymy II. Cel ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia. Pomiary gwintów

Temat ćwiczenia. Pomiary gwintów POLITECHNIKA ŚLĄSKA W YDZIAŁ TRANSPORTU Temat ćwiczenia Pomiary gwintów I. Cel ćwiczenia Zapoznanie się studentów z metodami pomiarów gwintów II. Wprowadzenie Pojęcia ogólne dotyczące gwintów metrycznych

Bardziej szczegółowo

c) d) Strona: 1 1. Cel ćwiczenia

c) d) Strona: 1 1. Cel ćwiczenia Strona: 1 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest ugruntowanie wiadomości dotyczących pomiarów wielkości geometrycznych z wykorzystaniem prostych przyrządów pomiarowych - suwmiarek i mikrometrów. 2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Badanie wytrzymałości elementu betonowego metodą sklerometryczną

Badanie wytrzymałości elementu betonowego metodą sklerometryczną Badanie wytrzymałości elementu betonowego metodą sklerometryczną 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Przy określaniu wytrzymałości wykonanego z betonu elementu nie zawsze można się oprzeć na wynikach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 10. Pomiar rezystancji metodą techniczną. Celem ćwiczenia jest praktyczne zapoznanie się z różnymi metodami pomiaru rezystancji.

Ćwiczenie nr 10. Pomiar rezystancji metodą techniczną. Celem ćwiczenia jest praktyczne zapoznanie się z różnymi metodami pomiaru rezystancji. Ćwiczenie nr 10 Pomiar rezystancji metodą techniczną. 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest praktyczne zapoznanie się z różnymi metodami pomiaru rezystancji. 2. Dane znamionowe Przed przystąpieniem do

Bardziej szczegółowo

Wykaz usług nieobjętych zakresem akredytacji realizowanych przez laboratoria Zakładu M1

Wykaz usług nieobjętych zakresem akredytacji realizowanych przez laboratoria Zakładu M1 M Laboratorium Długości przyrządy EDM (dalmierze) (0 0) m. mm przyrządy EDM (dalmierze) (0 0) m 0. mm mierniki magnetostrykcyjne do wysokości napełnienia zbiorników pomiarowych (0 ) m 0. mm komparatory

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I SILNIKÓW SPALINOWYCH ZPSiSS WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA

ZAKŁAD POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I SILNIKÓW SPALINOWYCH ZPSiSS WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA ZAKŁAD POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I SILNIKÓW SPALINOWYCH ZPSiSS WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA POLITECHNIKA RZESZOWSKA im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA Al. Powstańców Warszawy 8, 35-959 Rzeszów, Tel: 854-31-1,

Bardziej szczegółowo

Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń

Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń 1. Podział obciążeń i odkształceń Oddziaływania na konstrukcję, w zależności od sposobu działania sił, mogą być statyczne lun dynamiczne. Obciążenia statyczne występują

Bardziej szczegółowo

Badanie ugięcia belki

Badanie ugięcia belki Badanie ugięcia belki Szczecin 2015 r Opracował : dr inż. Konrad Konowalski *) opracowano na podstawie skryptu [1] 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: 1. Sprawdzenie doświadczalne ugięć belki obliczonych

Bardziej szczegółowo

PORÓWNAWCZA MIARA DYNAMICZNEJ TWARDOŚ CI METALI

PORÓWNAWCZA MIARA DYNAMICZNEJ TWARDOŚ CI METALI ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVIII NR 3 (170) 007 Janusz Kolenda Lesł aw Kyzioł Akademia Marynarki Wojennej PORÓWNAWCZA MIARA DYNAMICZNEJ TWARDOŚ CI METALI STRESZCZENIE Artykuł dotyczy

Bardziej szczegółowo

DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1

DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1 DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1 I. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE Niepewności pomiaru standardowa niepewność wyniku pomiaru wielkości mierzonej bezpośrednio i złożona niepewność standardowa. Przedstawianie wyników

Bardziej szczegółowo

SAUTER HB(&TI) Wersja /2014 PL

SAUTER HB(&TI) Wersja /2014 PL Sauter GmbH Ziegelei 1 D-72336 Balingen E-mail: info@sauter.eu Tel.: +49-[0]7433-9933-199 Faks: +49-[0]7433-9933-149 Internet: www.sauter.eu Instrukcja obsługi Analogowy twardościomierz Shore'a (ze stanowiskiem

Bardziej szczegółowo

Właściwości mechaniczne

Właściwości mechaniczne Właściwości mechaniczne materiałów budowlanych Właściwości mechaniczne 1. Wytrzymałość na ściskanie 2. Wytrzymałość na rozciąganie 3. Wytrzymałość na zginanie 4. Podatność na rozmiękanie 5. Sprężystość

Bardziej szczegółowo

Materiały dydaktyczne. Semestr IV. Laboratorium

Materiały dydaktyczne. Semestr IV. Laboratorium Materiały dydaktyczne Wytrzymałość materiałów Semestr IV Laboratorium 1 Temat: Statyczna zwykła próba rozciągania metali. Praktyczne przeprowadzenie statycznej próby rozciągania metali, oraz zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Urządzenia do badania twardości metodą Vickersa.

Urządzenia do badania twardości metodą Vickersa. Urządzenia do badania twardości metodą Vickersa. Twardościomierz LMA-102 Komplet odważników od 10g do 1 kg (2kg opcjonalnie) Kompletne urządzenie optyczne z obiektywami 10x i 40x Wysokość regulowana za

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Podstawy techniki i technologii Kod przedmiotu: IS01123; IN01123 Ćwiczenie 7 BADANIE TWARDOŚCI MATERIAŁÓW

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 41 POMIARY PRZY UŻYCIU GONIOMETRU KOŁOWEGO. Wprowadzenie teoretyczne

ĆWICZENIE 41 POMIARY PRZY UŻYCIU GONIOMETRU KOŁOWEGO. Wprowadzenie teoretyczne ĆWICZENIE 4 POMIARY PRZY UŻYCIU GONIOMETRU KOŁOWEGO Wprowadzenie teoretyczne Rys. Promień przechodzący przez pryzmat ulega dwukrotnemu załamaniu na jego powierzchniach bocznych i odchyleniu o kąt δ. Jeżeli

Bardziej szczegółowo

Temat: POMIAR SIŁ SKRAWANIA

Temat: POMIAR SIŁ SKRAWANIA AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA w Bielsku-Białej Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Ćwiczenie wykonano: dnia:... Wykonał:... Wydział:... Kierunek:... Rok akadem.:... Semestr:... Ćwiczenie zaliczono:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

POMIARY KĄTÓW I STOŻKÓW

POMIARY KĄTÓW I STOŻKÓW WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Ćwiczenie nr 4 TEMAT: POMIARY KĄTÓW I STOŻKÓW ZADANIA DO WYKONANIA:. zmierzyć trzy wskazane kąty zadanego przedmiotu kątomierzem

Bardziej szczegółowo

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary NORMA ZAKŁADOWA I. CEL: Niniejsza Norma Zakładowa Diversa Diversa Sp. z o.o. Sp.k. stworzona została w oparciu o Polskie Normy: PN-EN 572-2 Szkło float. PN-EN 12150-1 Szkło w budownictwie Norma Zakładowa

Bardziej szczegółowo

TWARDOŚCIOMIERZE I URZĄDZENIA DO METALOGRAFII

TWARDOŚCIOMIERZE I URZĄDZENIA DO METALOGRAFII TWARDOŚCIOMIERZE I URZĄDZENIA DO METALOGRAFII Spis treści O firmie 3 Analogowe twardościomierze Rockwell z manualnym obciążeniem 4 Cyfrowe i analogowe twardościomierze Rockwell z automatycznym obciążeniem

Bardziej szczegółowo

1.Wstęp. Prąd elektryczny

1.Wstęp. Prąd elektryczny 1.Wstęp. Celem ćwiczenia pierwszego jest zapoznanie się z metodą wyznaczania charakterystyki regulacyjnej silnika prądu stałego n=f(u), jako zależności prędkości obrotowej n od wartości napięcia zasilania

Bardziej szczegółowo

POMIARY POŚREDNIE. Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska

POMIARY POŚREDNIE. Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 2 60-965 POZNAŃ (budynek Centrum Mechatroniki, Biomechaniki i Nanoinżynierii) www.zmisp.mt.put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia. Cechowanie przyrządów pomiarowych metrologii długości i kąta

Temat ćwiczenia. Cechowanie przyrządów pomiarowych metrologii długości i kąta POLITECHNIKA ŚLĄSKA W YDZIAŁ TRANSPORTU Temat ćwiczenia Cechowanie przyrządów pomiarowych metrologii długości i kąta Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z metodami sprawdzania przyrządów pomiarowych. I.

Bardziej szczegółowo

NOWOŚCI Twardościomierze Rockwell / Super Rockwell / Brinell Typ Durotwin Digital

NOWOŚCI Twardościomierze Rockwell / Super Rockwell / Brinell Typ Durotwin Digital NOWOŚCI Twardościomierze Rockwell / Super Rockwell / Brinell Typ Durotwin Digital Szczegółowe informacje na stronie 407 Twardościomierze Härteprüfgeräte twardościomierze Rockwell/Super Rockwell/ Brinell

Bardziej szczegółowo

Laboratorium metrologii. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Temat ćwiczenia: Pomiary gwintów

Laboratorium metrologii. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Temat ćwiczenia: Pomiary gwintów Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium metrologii Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Temat ćwiczenia: Pomiary gwintów Opracowała dr inż. Eliza

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIM TEMAT: POMIARY ŚREDNIC OTWORÓW I WAŁKÓW . Cele ćwiczenia zapoznanie studentów z podstawowymi narzędziami pomiarowymi

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi linijki koincydencyjnej do pomiaru odległości między prążkami dyfrakcyjnymi

Instrukcja obsługi linijki koincydencyjnej do pomiaru odległości między prążkami dyfrakcyjnymi POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej Instrukcja obsługi linijki koincydencyjnej do pomiaru odległości między prążkami dyfrakcyjnymi

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

BADANIE MIKROSKOPU. POMIARY MAŁYCH DŁUGOŚCI

BADANIE MIKROSKOPU. POMIARY MAŁYCH DŁUGOŚCI ĆWICZENIE 43 BADANIE MIKROSKOPU. POMIARY MAŁYCH DŁUGOŚCI Układ optyczny mikroskopu składa się z obiektywu i okularu rozmieszczonych na końcach rury zwanej tubusem. Przedmiot ustawia się w odległości większej

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Próba statyczna rozciągania metali. Obowiązująca norma: PN-EN 10002-1:2002(U) Zalecana norma: PN-91/H-04310 lub PN-EN10002-1+AC1

TEMAT: Próba statyczna rozciągania metali. Obowiązująca norma: PN-EN 10002-1:2002(U) Zalecana norma: PN-91/H-04310 lub PN-EN10002-1+AC1 ĆWICZENIE NR 1 TEMAT: Próba statycna rociągania metali. Obowiąująca norma: PN-EN 10002-1:2002(U) Zalecana norma: PN-91/H-04310 lub PN-EN10002-1+AC1 Podać nacenie następujących symboli: d o -.....................................................................

Bardziej szczegółowo

BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO POMIAR NAPRĘŻEŃ

BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO POMIAR NAPRĘŻEŃ ĆWICZENIE NR 14A BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO POMIAR NAPRĘŻEŃ I. Zestaw pomiarowy: 1. Układ do badania prostego zjawiska piezoelektrycznego metodą statyczną 2. Odważnik 3. Miernik uniwersalny

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja. Laboratorium

Instrukcja. Laboratorium Instrukcja Laboratorium Temperatura mięknięcia tworzyw według metody Vicat str. 1 TEMPERATURA MIĘKNIĘCIA Temperatura przy której materiał zaczyna zmieniać się z ciała stałego w masę plastyczną. Przez pojęcie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie B-2 POMIAR PROSTOLINIOWOŚCI PROWADNIC ŁOŻA OBRABIARKI

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie B-2 POMIAR PROSTOLINIOWOŚCI PROWADNIC ŁOŻA OBRABIARKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN Ćwiczenie B-2 Temat: POMIAR PROSTOLINIOWOŚCI PROWADNIC ŁOŻA OBRABIARKI Opracowanie: dr inż G Siwiński Aktualizacja i opracowanie elektroniczne:

Bardziej szczegółowo

Sposób wykonania ćwiczenia. Płytka płasko-równoległa. Rys. 1. Wyznaczanie współczynnika załamania materiału płytki : A,B,C,D punkty wbicia szpilek ; s

Sposób wykonania ćwiczenia. Płytka płasko-równoległa. Rys. 1. Wyznaczanie współczynnika załamania materiału płytki : A,B,C,D punkty wbicia szpilek ; s WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA ŚWIATŁA METODĄ SZPILEK I ZA POMOCĄ MIKROSKOPU Cel ćwiczenia: 1. Zapoznanie z budową i zasadą działania mikroskopu optycznego.. Wyznaczenie współczynnika załamania światła

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Próba skręcania pręta o przekroju okrągłym Numer ćwiczenia: 4 Laboratorium z

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA METALOZNAWSTWO MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH. pod redakcją JOANNY HUCIŃSKIEJ

PRACA ZBIOROWA METALOZNAWSTWO MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH. pod redakcją JOANNY HUCIŃSKIEJ P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A PRACA ZBIOROWA METALOZNAWSTWO MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH pod redakcją JOANNY HUCIŃSKIEJ Skrypt jest przeznaczony dla studentów Wydziałów Mechanicznego, Oceanotechniki

Bardziej szczegółowo

Ćw. nr 41. Wyznaczanie ogniskowych soczewek za pomocą wzoru soczewkowego

Ćw. nr 41. Wyznaczanie ogniskowych soczewek za pomocą wzoru soczewkowego 1 z 7 JM-test-MathJax Ćw. nr 41. Wyznaczanie ogniskowych soczewek za pomocą wzoru soczewkowego Korekta 24.03.2014 w Błąd maksymalny (poprawione formuły na niepewności maksymalne dla wzorów 41.1 i 41.11)

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 do SIWZ Znak sprawy: KA-2/083/2010 SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Zadanie nr 1 Dostawa twardościomierzy:mikrotwardościomierza do pomiaru mikrotwardości metodą Vickersa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Numer zamówienia : III/DT/23110/ Pn-8/2013 Kalisz, dnia r. Informacja dla wszystkich zainteresowanych Wykonawców

Numer zamówienia : III/DT/23110/ Pn-8/2013 Kalisz, dnia r. Informacja dla wszystkich zainteresowanych Wykonawców Numer zamówienia : III/DT/23110/ Pn-8/2013 Kalisz, dnia 16.12.2013 r. Informacja dla wszystkich zainteresowanych Wykonawców Dotyczy : dostawa wraz z montażem sprzętu dydaktycznego i badawczego dla wyposażenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wykonania ćwiczenia - Ruchy Browna

Instrukcja wykonania ćwiczenia - Ruchy Browna Instrukcja wykonania ćwiczenia - Ruchy Browna 1. Aparatura Do obserwacji ruchów brownowskich cząstek zawiesiny w cieczy stosujemy mikroskop optyczny Genetic pro wyposażony w kamerę cyfrową połączoną z

Bardziej szczegółowo

Laboratorium wytrzymałości materiałów

Laboratorium wytrzymałości materiałów Politechnika Lubelska MECHANIKA Laboratorium wytrzymałości materiałów Ćwiczenie 1 - Statyczna próba rozciągania Przygotował: Andrzej Teter (do użytku wewnętrznego) Statyczna próba rozciągania Statyczną

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: kierunkowy obowiązkowy Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Katedra Wytrzymałości Materiałów Instytut Mechaniki Budowli Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Praca zbiorowa pod redakcją S. Piechnika Skrypt dla studentów

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła statyczna próba ściskania metali Numer ćwiczenia: 3 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 11. Moduł Younga

Ćwiczenie 11. Moduł Younga Ćwiczenie 11. Moduł Younga Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Wyznaczenie modułu Younga metodą statyczną za pomocą pomiaru wydłużenia drutu z badanego materiału obciążonego stałą siłą.

Bardziej szczegółowo

STYKOWE POMIARY GWINTÓW

STYKOWE POMIARY GWINTÓW Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 24 60-965 POZNAŃ (budynek Centrum Mechatroniki, Biomechaniki i Nanoinżynierii) www.zmisp.mt.put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

ZJAWISKO PIEZOELEKTRYCZNE.

ZJAWISKO PIEZOELEKTRYCZNE. ZJAWISKO PIEZOELEKTRYCZNE. A. BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO I. Zestaw przyrządów: 1. Układ do badania prostego zjawiska piezoelektrycznego metodą statyczną. 2. Odważnik. 3. Miernik uniwersalny

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZANIE NARZĘDZI POMIAROWYCH

SPRAWDZANIE NARZĘDZI POMIAROWYCH Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 4 60-965 POZNAŃ (budynek Centrum Mechatroniki, Biomechaniki i Nanoinżynierii) www.zmisp.mt.put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki AGH. Ceramika Konstrukcyjna i Techniczna. Kierunek: Ceramika 2015/16.

Ćwiczenie 5. Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki AGH. Ceramika Konstrukcyjna i Techniczna. Kierunek: Ceramika 2015/16. Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki AGH Ceramika Konstrukcyjna i Techniczna Kierunek: Ceramika 2015/16 Ćwiczenie 5 Mikrotwardość Literatura: [1] http://galaxy.uci.agh.edu.pl/~ziam/pomiarytwardosci.pdf,

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 51: Współczynnik załamania światła dla ciał stałych

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 51: Współczynnik załamania światła dla ciał stałych Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 5: Współczynnik załamania światła dla ciał stałych Cel ćwiczenia: Wyznaczenie współczynnika załamania światła dla szkła i pleksiglasu metodą pomiaru grubości

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja przyrządów pomiarowych i wzorców miar

Klasyfikacja przyrządów pomiarowych i wzorców miar Klasyfikacja przyrządów pomiarowych i wzorców miar Przyrządy suwmiarkowe Przyrządy mikrometryczne wg. Jan Malinowski Pomiary długości i kąta w budowie maszyn Przyrządy pomiarowe Czujniki Maszyny pomiarowe

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE

WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE Artykul zamieszczony w "Inżynierze budownictwa", styczeń 2008 r. Michał A. Glinicki dr hab. inż., Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Warszawa WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE 1.

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

WZORCE I PODSTAWOWE PRZYRZĄDY POMIAROWE

WZORCE I PODSTAWOWE PRZYRZĄDY POMIAROWE WZORCE I PODSTAWOWE PRZYRZĄDY POMIAROWE 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: 1. Poznanie podstawowych pojęć z zakresu metrologii: wartość działki elementarnej, długość działki elementarnej, wzorzec,

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo