Pomiary twardości i mikrotwardości

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pomiary twardości i mikrotwardości"

Transkrypt

1 Pomiary twardości i mikrotwardości 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z metodami badania twardości metali oraz nabycie umiejętności w określaniu twardości metodami Brinella, Rockwella i Vickersa. Zapoznanie z budową twardościomierzy używanych do pomiaru twardości. 2. Wiadomości podstawowe Twardość jest jedną z tych właściwości, których nie można jednoznacznie zdefiniować w oparciu o znane wielkości fizyczne. W praktyce inżynierskiej przez twardość rozumie się odporność na odkształcanie plastyczne przy oddziaływaniu skupionego nacisku w postaci ściśle określonego wgłębnika. Pomiary twardości są stosowane w praktyce materiałoznawczej ze względu na prostotę i szybkość pomiaru. Ze względu na znikome odkształcenie oraz możliwość wykonywania pomiarów na gotowych elementach, pomiary twardości są zaliczane do badań nieniszczących. Pomiary twardości są wykorzystywane w: - kontroli wyników procesów technologicznych obróbki plastycznej, obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej, - kontroli jednorodności materiału, - szybkiego sortowania gatunków lub stanu materiału, - przybliżonej oceny wytrzymałości na rozciąganie niektórych materiałów. Metody pomiaru twardości ze względu na charakter oporu stawianego przez materiał podczas próby, można podzielić na: - statyczne oparte na statycznym wciskaniu wgłębnika (metody Rockwella, Brinella, Vickersa, Knoopa), - dynamiczne oparte na udarowym działaniu wgłębnika (metoda Poldi, Shore a), - ryskowe twardość jest określana w oparciu o wymiary rysy otrzymywanej w wyniku przesuwania się po powierzchni materiału ostrego i twardego wgłębnika z ściśle określonym dociskiem. Najczęściej rozpowszechnionymi metodami pomiaru twardości są metody statyczne Pomiar twardości metodą Rockwella W metodzie Rockwella miarą twardości jest różnica umownej oraz rzeczywistej głębokości wnikania e w materiał określonego wgłębnika. Pomiar twardości metodą Rockwella polega na dwustopniowym wciskaniu w badany materiał wgłębnika w postaci stożka diamentowego o kącie wierzchołkowym wynoszącym skale A i C lub kulki stalowej o średnicy 1,5875 mm (1/6 ) - skale B i F. Trwały przyrost głębokości odcisku zmierzony czujnikiem, jest miarą twardości w skali C, A - w przypadku stosowania stożka diamentowego oraz w skali B, F w przypadku stosowania kulki. Wielkości obciążeń dla metody Rockwella przedstawiono w tabeli 1. Skala Rodzaj wgłębnika Obciążenie wstępne [N] Obciążenie całkowite [N] HRC Stożek diamentowy HRA HRB Kulka stalowa HRF 1,5875 (1/6 ) 588

2 Zasada pomiaru twardości Pod wpływem obciążenia wstępnego wynoszącego dla czterech głównych skal 98 N wgłębnik wgłębia się w badany materią na głębokość h o. Celem obciążenia wstępnego jest wyeliminowanie błędów wynikających z przylegania nie obciążonego wgłębnika do powierzchni metalu oraz z odkształcenia sprężystego. Po przyłożeniu obciążenia głównego wgłębnik wciskany z siłą F 0 +F 1 zagłębia się na głębokość h. Po upływie określonego okresu czasu (na ogół 2 6 s) następuje odciążenie obciążenia głównego i pozostawienie obciążenia wstępnego F o. Po usunięciu obciążenia głównego F 1, na skutek właściwości sprężystych badanego materiału zmniejsza się trwałe zagłębienie wgłębnika osiągając wartość e. Rys. 1. Schemat pomiaru twardości metodą Rockwella z wykorzystaniem stożka diamentowego Rys. 2. Schemat pomiaru twardości metodą Rockwella z wykorzystaniem kulki Trwały przyrost głębokości odcisku e przyjmuje się do wyznaczenia twardości Rockwella wg wzoru: HR = (K-e)/C gdzie: K wartość stała wynosząca: 0,2 mm dla stożka diamentowego, 0,26 mm dla kulki, e trwały przyrost głębokości odcisku, C - wartość jednostki odczytowej wynosząca 0,002 mm.

3 Wyznaczona w ten sposób wartość twardości jest wielkością niemianowaną. Oznaczenie twardości w metodzie Rockwella składa się: - z liczby określającej wartość twardości, - znaku HR oraz symbolu skali (A, C, D, F). Przykładowe oznaczenie twardości: 38 HRC - dla stożka lub 60 HRB dla kulki. Skalę C i A (stożek diamentowy) stosuje się dla stali węglowych i stopowych w stanie zahartowanym i ulepszonym cieplnie oraz dla innych stopów o twardości HRC oraz HRA, Skalę B i F (kulka) stosuje się dla stali węglowych i stopowych w stanie zmiękczonym lub normalizowanym oraz dla stopów metali nieżelaznych o twardości HRB oraz HRF. Zasady pomiaru twardości metodą Rockwella reguluje norma PN-EN ISO :2002. Metoda Rockwella jest bardzo wygodną do kontroli części hartowanych przy masowej produkcji, ze względu na szybkość pomiaru oraz łatwość odczytu na czujniku. Wadą metody Rockwella jest znaczna liczba skal twardości i ograniczone możliwości ich porównywania. Metoda ta jest bardzo wrażliwa na błędy ustawienia próbki oraz właściwą obsługę twardościomierza Pomiar twardości sposobem Brinella W metodzie Brinella twardość jest to stosunek siły F, działającej prostopadle do badanej próbki i obciążającej stalową lub z węglików spiekanych kulkę, do pola powierzchni odcisku S, jaki ta kulka zostawiła w badanym materiale. Pole powierzchni odcisku określa się mierząc średnicę czaszy kulistej trwałego odcisku. Celem zapewnienia dokładności pomiarów oraz potwierdzenia, że odcisk stanowi sferę kuli, średnicę powstałego odcisku określa się jako średnią z dwu prostopadłych kierunków. Wartość twardości oblicza się ze wzoru: HB = F/S = 2F/D(D-D 2 -d 2 ) Do pomiaru stosowane są kulki o średnicy D - 10, 5, 2,5, 2 i 1 mm. Ze względu na możliwość stosowania kilku kulek oraz różnych wartości siły obciążającej, w celu możliwości porównywalności wartości twardości należy tak dobierać warunki próby aby była spełniona zależność: F = 9,8 KD 2 gdzie: K współczynnik obciążenia wynoszący 1, 2,5, 5, 10, 15, 30. Wartość współczynnika K winna być tak dobierana aby średnica czaszy kulistej trwałego odcisku d mieściła się w zakresie (0,25 0,6)D. Metoda Brinella jest stosowana do określania twardości stopów żelaza i metali nieżelaznych do twardości ok. 650 HB. Oznaczenie twardości Brinella składa się z cyfrowo-literowego ciągu znaków zawierającego: - wartość twardości (trzy cyfry znaczące), - symbol HB lub HBW dla kulek z węglików spiekanych, - indeks wskazujący przyjęte warunki próby, obejmujący; - średnicę kulki w mm, - wartość siły obciążającej w kg, - czas działania siły obciążającej w sekundach (jeśli jest inny niż s).

4 Przykładowe oznaczenie twardości: 350 HBW 10/100/30. Wartości twardości mogą być porównywane między sobą, w przypadku stosowania tej samej wartości współczynnika K. Metoda Brinella znalazła szerokie zastosowanie w praktyce przemysłowej ze względu na dobrą powtarzalność wyników. Stosuje się ją głównie do pomiaru twardości stali w stanie normalizowanym, zmiękczonym, lub ulepszonym cieplnie. Powierzchnia badanego przedmiotu powinna być płaska i gładka, oczyszczona ze zgorzeliny. Zaletą tej metody jest to, że dla wielu materiałów wytrzymałość na rozciąganie jest wprost proporcjonalna do twardości Brinella. Metody tej nie można stosować do pomiarów twardości materiałów o niewielkich wymiarach, warstw powierzchniowych oraz materiałów twardych. Zasady pomiaru twardości metodą Brinella określa norma PN-EN ISO : Pomiar twardości sposobem Vickersa W metodzie Vickersa twardość jest określana jako stosunek obciążenia F do powierzchni S pobocznicy odcisku wgłębnika. Wgłębnikiem jest ostrosłup diamentowy o podstawie kwadratowej i kącie = 136 między przeciwległymi ścianami. Nacisk wywierany, zależnie od rodzaju powierzchni badanej, może być dobierany w zakresie od 9,8 do 981 N (od 1 do 100 kg). Po dokonaniu pomiaru mierzy się długości przekątnych, powstającego odcisku przyjmując do dalszych obliczeń wartość średnią (rys. 3). Rys. 3. Schemat pomiaru twardości metodą Vickersa Twardość w metodzie Vickersa określana jest ze wzoru HV = F/S = 1,854 F/d 2 Zapis twardości obejmuje: - wartość liczbową określającą twardość, - symbol HV, - liczbę określającą siłą obciążającą (w kg) oraz czas działania siły jeśli jest inny niż s. Przykładowe oznaczenie twardości: 780 HV10/20. Zakres pomiaru twardości metodą Vickersa jest bardzo szeroki i umożliwia pomiar twardości zarówno metali miękkich jak i bardzo twardych. W metodzie tej stosuje się jedną skalę dla całego zakresu twardości. Pomiar metodą Vickersa w minimalny sposób uszkadza badany przedmiot, odcisk jest tak nieznaczny, że można tą metodą badać cienkie warstwy utwardzane o wysokiej twardości np. po azotowaniu lub węgloazotowaniu oraz ostrza narzędzi po szlifowaniu.

5 W metodzie tej podobnie jak w metodzie Brinella wartość twardości można powiązać z wytrzymałością na rozciąganie. Zasady pomiaru twardości metodą Vickersa określa norma PN-EN ISO : Pomiar mikrotwardości Bardzo często w badaniach metaloriałoznawczych zachodzi konieczność wyznaczania twardości: - warstw wierzchnich, - cienkich drutów oraz blach, - składników strukturalnych stopów, - ostrzy. W takim przypadku jest to możliwe poprzez stosowanie obciążeń poniżej 10 N oraz stosowanie precyzyjnych układów do pomiaru przekątnych odcisków, otrzymane w tym przypadku wartości twardości noszą nazwę mikrotwardości. Urządzenia pomiarowe umożliwiające realizację tych pomiarów nazywane są mikrotwardościomierzami. Do pomiaru mikrotwardości zasadniczo jest stosowana metoda Vickersa. Zasada pomiaru mikrotwardości jest identyczna jak makrotwardości opisana powyżej. Różnica polega na precyzyjnym wykonaniu wgłębnika, z mniejszymi tolerancjami wymiarowymi. Przy pomiarach mikrotwardości stosuje się możliwie największe obciążenia, gdyż wtedy znacząco ograniczamy błąd przekątnej odcisku. Dokonując pomiaru twardości składników strukturalnych stopów lub poszczególnych ziaren wartość obciążenia winna zapewnić otrzymanie odcisku mieszczącego się wewnątrz badanego obiektu. Do pomiaru mikrotwardości powierzchnie badanego metalu musi być starannie przygotowana; szlifowana na papierach o ziarnistości minimum 600, polerowana, a w przypadku badania składników strukturalnych również wytrawiona. 3. Przebieg ćwiczenia Zapoznać się z budową i zasadą działania twardościomierzy. Pod nadzorem prowadzącego wykonać po 3 pomiary twardości wskazanych materiałów. Pomiary twardości poszczególnych materiałów wykonać co najmniej dwoma metodami Wykonanie pomiaru twardościomierzem Rockwella (Rys. 4) 1) Sprawdzić czy został zamontowany właściwy typ wgłębnika 8 oraz odpowiednie obciążenie 2. 2) Sprawdzić czy dzwignia obciążenia głównego 5 jest w położeniu odciążenia. 3) Położyć próbkę 9 na stoliku 10 śruby, a następnie pokręcając pokrętłem 12 podnieść próbkę aż do zetknięcia się z wgłębnikiem 8. 4) Obracając pokrętłem 12 docisnąć tak do próbki, aby sprężyna 7 oddziaływała na wgłębnik siłą obciążająca F o =98 N. Odpowiada to ustawieniu małej wskazówki czujnika na wyróżnionej cyfrze (4) małej skali. Duża wskazówka powinna być ustawiona w miarę pionowo. Niedopuszczalne jest korygowanie położenia wskazówki przez odciążanie sprężyny (obrót pokrętła 12 w lewo). 5) Dokonać korekcji ustawienia tarczy miernika 6 przez ustawienie wskazówki dużej na cyfrze 0.

6 6) Włączyć obciążenie główne F 1, przyciskając przycisk 5. Duża wskazówka wykonuje wówczas obrót przeciwnie do kierunku obrotu wskazówek zegara, zajmując przykładowe położenie na cyfrze 30 skali C położenie II - rys. b. 7) Po upływie wymaganego czasu działania obciążenia (4 6s), obrócić korbkę 5a w prawo, aż do zatrzaśnięcia. Wówczas wskazówka duża zmieni położenie względem tarczy z położenia II na III. Wskazywana wartość 65 jest twardością na skali HRC. 8) Obrócić pokrętłem 12 w lewo celem całkowitego odciążenia próbki. 9) Wykonać co najmniej 3 pomiary. 10) Otrzymane wyniki zapisać w sprawozdaniu. Rys. 4. Schemat twardościomierza Rockwella 3.2. Wykonanie pomiaru twardościomierzem Brinella (Rys. 5) 1) Dokonać dobrania kulki oraz stosownego obciążenia. 2) Dobraną kulkę zamocować w oprawce 8, przez wciśnięcie przycisku 11 wybrać stosowne obciążenie. 3) Położyć badaną próbkę na stoliku 18 umocowanym na śrubie 16. 4) Włączyć oświetlenie 19. 5) Pokrętłem 20 podnieść stolik z próbka tak, aby na matówce 7 był widoczny wyraźny obraz powierzchni próbki. 6) Włączyć obciążenie przez przyciśnięcie przycisku zwalniającego 10, w tym momencie nastąpi obrót przegubu i wgłębnik ustawi się w linii działania obciążenia i obciążenie zostanie zadane. 7) Po upływie wymaganego czasu działania obciążenia przycisnąć dzwignię 15 w położenie dolne (początkowe). Wtedy obiektyw 5 ustawi się na linii optycznej i na matówce 7 widoczny jest obraz odcisku. 8) Zmierzyć średnicę odcisku w dwu prostopadłych kierunkach (rys. 6). 9) Odczytać wartość twardości z tablic lub obliczyć ze wzoru. 10) Wykonać co najmniej 3 pomiary. W dysponowanym twardościomierzu układ optyczny do pomiaru odcisku stanowi integralną część twardościomierza. W położeniu odciążonym ślad odcisku jest przenoszony przez układ optyczny na ekran (matówkę), z zaznaczoną podziałką umożliwiającą odczytanie średnicy

7 odcisku. Ruchome poziome skale; dziesiętnych, setnych wraz ze sprzężona z nimi śrubą mikrometryczną umożliwiają precyzyjny odczyt średnicy odcisku z dokładnością 0,001 mm. Rys. 5. Schemat twardościomierza Brinella Rys. 6. Pomiar średnicy odcisku Na przedstawionym rys. 6, ślad odcisku obejmuje: - 12 dużych kresek, między którymi odległość wynosi 0,1 mm, a więc łącznie 1,2 mm, - kreska zerowa znajduje się za czwartą kreską skali wyznaczającej setne części milimetra - 0,04, - wskazania śruby mikrometru wynoszą 3 co daje 0,003 mm, - łącznie średnica odcisku wynosi 1,243 mm Wykonanie pomiaru twardościomierzem Vickersa Pomiar twardości metodą Vickersa realizowany jest w identyczny sposób co pomiar twardości metodą Brinella. W tym przypadku dokonujemy pomiaru przekątnej odcisku. 4. Wytyczne do opracowania sprawozdania W oparciu o przeprowadzone pomiary twardości sporządzić sprawozdanie, w którym należy zawrzeć: - opis stosowanych metod pomiaru twardości, - nazwy oraz dane stosowanych twardościomierzy, - warunki dokonywania pomiarów, - wyniki pomiarów, - wnioski.

8 5. Przykładowe pytania kontrolne 1. Wymienić statyczne oraz dynamiczne metody pomiaru twardości. 2. Omówić pomiar twardości metodą Rockwella oraz podać warunki wykonywania pomiaru. 3. Omówić pomiar twardości metodą Brinella oraz podać warunki wykonywania pomiaru. 4. Omówić pomiar twardości metodą Vickersa oraz podać warunki wykonywania pomiaru. 5. Omówić zalety oraz wady metod pomiaru twardości. 6. Literatura 1. Błażewski S., Mikoszewski J.; Pomiary twardości metali. WNT. Warszawa PN-EN ISO :2002. Pomiar twardości sposobem Brinella. 3. PN-EN ISO :1999. Pomiar twardości sposobem Vickersa. 4. PN-EN ISO :2002. Pomiar twardości sposobem Rockwella.

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaznajomienie studentów ze metodami pomiarów twardości metali, zakresem ich stosowania, zasadami i warunkami wykonywania pomiarów oraz

Bardziej szczegółowo

Pomiar twardości. gdzie: HB - twardość wg Brinella, F - siła obciążająca, S cz - pole powierzchni czaszy.

Pomiar twardości. gdzie: HB - twardość wg Brinella, F - siła obciążająca, S cz - pole powierzchni czaszy. Pomiar twardości 1. Wprowadzenie Badanie twardości polega na wciskaniu wgłębnika w badany materiał poza granicę sprężystości, do spowodowania odkształceń trwałych. Wobec czego twardość można określić jako

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH POMIARY TWARDOŚCI Instrukcja przeznaczona jest dla studentów następujących kierunków: 1.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2.2. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki

ĆWICZENIE Nr 2.2. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 2.2 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Badanie twardości metali

Badanie twardości metali Badanie twardości metali Metoda Rockwella (HR) Metoda Brinnella (HB) Metoda Vickersa (HV) Metoda Shore a Metoda Charpy'ego 2013-10-20 1 Twardość to odporność materiału na odkształcenia trwałe, występujące

Bardziej szczegółowo

METODY STATYCZNE Metody pomiaru twardości.

METODY STATYCZNE Metody pomiaru twardości. METODY STATYCZNE Metody pomiau twadości. Opacował: XXXXXXXX studia inŝynieskie zaoczne wydział mechaniczny semest V Gdańsk 00. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodami pomiaów twadości,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 18 BADANIA TWARDOŚCI MATERIAŁÓW *

Ćwiczenie 18 BADANIA TWARDOŚCI MATERIAŁÓW * Ćwiczenie 18 1. CEL ĆWICZENIA BADANIA TWARDOŚCI MATERIAŁÓW * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodami pomiaru twardości i mikrotwardości oraz zasadami ich przeprowadzania. 2. WIADOMOŚCI PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Pomiary twardości metali

Pomiary twardości metali Pomiary twardości metali Opracował : dr inż. Konrad Konowalski *) *) Opracowano na podstawie skryptu [1] Szczecin 005 r. 1. Wprowadzenie Twardość jest miarą odporności materiału (ciała stałego) przeciw

Bardziej szczegółowo

Płytki do kalibracji twardości

Płytki do kalibracji twardości Płytki do kalibracji twardości Współczesne normy dotyczące twardości zalecają, w uzupełnieniu do corocznych kalibracji i wzorcowań, codzienne sprawdzanie twardościomierzy. Dla celów dokumentowania, obliczeń

Bardziej szczegółowo

Pomiar twardości metali

Pomiar twardości metali Pomiar twardości metali Laboratorium Wytrzymałości Materiałów 2010 PW -Płock Twardośd jest miarą oporu, jaki wykazuje ciało przeciw lokalnym odkształceniom trwałym, powstałym na powierzchni badanego materiału

Bardziej szczegółowo

www.tremolo.elektroda.net dział laboratoria

www.tremolo.elektroda.net dział laboratoria Robert Gabor Więcej na: www.tremolo.prv.pl, www.tremolo.elektroda.net dział laboratoria CZĘŚĆ TEORETYCZNA ETYCZNA Metody Badania materiałów ćw. 3 Poniedziałek godzina 14:00 Twardość to zdolność materiału

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Właściwości Fizyczne (gęstość, ciepło właściwe, rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2.3. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Sławomir Szewczyk mgr inŝ. Aleksander Łepecki

ĆWICZENIE Nr 2.3. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Sławomir Szewczyk mgr inŝ. Aleksander Łepecki Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 2.3 Opracowali:

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2.1. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki

ĆWICZENIE Nr 2.1. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Sławomir Szewczyk mgr inż. Aleksander Łepecki Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 2.1 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach III

Nauka o materiałach III Pomiar twardości metali metodami: Brinella, Rockwella i Vickersa Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się z zasadami pomiaru, budową i obsługą twardościomierzy: Brinella, Rockwella i Vickersa. Twardościomierz Brinella

Bardziej szczegółowo

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali 1.1. Wstęp Próba statyczna rozciągania jest podstawowym rodzajem badania metali, mających zastosowanie w technice i pozwala na określenie własności

Bardziej szczegółowo

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza ĆWICZENIE 77 POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK Instrukcja wykonawcza 1. Wykaz przyrządów Ława optyczna z podziałką, oświetlacz z zasilaczem i płytka z wyciętym wzorkiem, ekran Komplet soczewek z oprawkami

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków 1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków Gęstością teoretyczną spieku jest stosunek jego masy do jego objętości rzeczywistej, to jest objętości całkowitej pomniejszonej o objętość

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA

SPECYFIKACJA TECHNICZNA SPECYFIKACJA TECHNICZNA model obciążenia NEXUS 412A analogowy, 2 obiektywy 0.01-0.025-0.05-0.1-0.2-0.3-0.5-1 kgf (HV) NEXUS 413A analogowy, 3 obiektywy 0.01-0.025-0.05-0.1-0.2-0.3-0.5-1 kgf (HV) NEXUS

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Podstawy techniki i technologii Kod przedmiotu: IS01123; IN01123 Ćwiczenie 7 BADANIE TWARDOŚCI MATERIAŁÓW

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia. Pomiary gwintów

Temat ćwiczenia. Pomiary gwintów POLITECHNIKA ŚLĄSKA W YDZIAŁ TRANSPORTU Temat ćwiczenia Pomiary gwintów I. Cel ćwiczenia Zapoznanie się studentów z metodami pomiarów gwintów II. Wprowadzenie Pojęcia ogólne dotyczące gwintów metrycznych

Bardziej szczegółowo

PORÓWNAWCZA MIARA DYNAMICZNEJ TWARDOŚ CI METALI

PORÓWNAWCZA MIARA DYNAMICZNEJ TWARDOŚ CI METALI ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVIII NR 3 (170) 007 Janusz Kolenda Lesł aw Kyzioł Akademia Marynarki Wojennej PORÓWNAWCZA MIARA DYNAMICZNEJ TWARDOŚ CI METALI STRESZCZENIE Artykuł dotyczy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Przyrządy z noniuszami: Noniusz jest pomocniczą podziałką, służącą do powiększenia dokładności

Bardziej szczegółowo

c) d) Strona: 1 1. Cel ćwiczenia

c) d) Strona: 1 1. Cel ćwiczenia Strona: 1 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest ugruntowanie wiadomości dotyczących pomiarów wielkości geometrycznych z wykorzystaniem prostych przyrządów pomiarowych - suwmiarek i mikrometrów. 2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Badanie wytrzymałości elementu betonowego metodą sklerometryczną

Badanie wytrzymałości elementu betonowego metodą sklerometryczną Badanie wytrzymałości elementu betonowego metodą sklerometryczną 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Przy określaniu wytrzymałości wykonanego z betonu elementu nie zawsze można się oprzeć na wynikach

Bardziej szczegółowo

DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1

DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1 DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1 I. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE Niepewności pomiaru standardowa niepewność wyniku pomiaru wielkości mierzonej bezpośrednio i złożona niepewność standardowa. Przedstawianie wyników

Bardziej szczegółowo

Pomiar dyspersji materiałów za pomocą spektrometru

Pomiar dyspersji materiałów za pomocą spektrometru Ćwiczenie nr 9 Pomiar dyspersji materiałów za pomocą spektrometru I. Zestaw przyrządów 1. Spektrometr 2. Lampy spektralne: helowa i rtęciowa 3. Pryzmaty szklane, których własności mierzymy II. Cel ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń

Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń 1. Podział obciążeń i odkształceń Oddziaływania na konstrukcję, w zależności od sposobu działania sił, mogą być statyczne lun dynamiczne. Obciążenia statyczne występują

Bardziej szczegółowo

Urządzenia do badania twardości metodą Vickersa.

Urządzenia do badania twardości metodą Vickersa. Urządzenia do badania twardości metodą Vickersa. Twardościomierz LMA-102 Komplet odważników od 10g do 1 kg (2kg opcjonalnie) Kompletne urządzenie optyczne z obiektywami 10x i 40x Wysokość regulowana za

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

TWARDOŚCIOMIERZE I URZĄDZENIA DO METALOGRAFII

TWARDOŚCIOMIERZE I URZĄDZENIA DO METALOGRAFII TWARDOŚCIOMIERZE I URZĄDZENIA DO METALOGRAFII Spis treści O firmie 3 Analogowe twardościomierze Rockwell z manualnym obciążeniem 4 Cyfrowe i analogowe twardościomierze Rockwell z automatycznym obciążeniem

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIM TEMAT: POMIARY ŚREDNIC OTWORÓW I WAŁKÓW . Cele ćwiczenia zapoznanie studentów z podstawowymi narzędziami pomiarowymi

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Próba statyczna rozciągania metali. Obowiązująca norma: PN-EN 10002-1:2002(U) Zalecana norma: PN-91/H-04310 lub PN-EN10002-1+AC1

TEMAT: Próba statyczna rozciągania metali. Obowiązująca norma: PN-EN 10002-1:2002(U) Zalecana norma: PN-91/H-04310 lub PN-EN10002-1+AC1 ĆWICZENIE NR 1 TEMAT: Próba statycna rociągania metali. Obowiąująca norma: PN-EN 10002-1:2002(U) Zalecana norma: PN-91/H-04310 lub PN-EN10002-1+AC1 Podać nacenie następujących symboli: d o -.....................................................................

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

BADANIE MIKROSKOPU. POMIARY MAŁYCH DŁUGOŚCI

BADANIE MIKROSKOPU. POMIARY MAŁYCH DŁUGOŚCI ĆWICZENIE 43 BADANIE MIKROSKOPU. POMIARY MAŁYCH DŁUGOŚCI Układ optyczny mikroskopu składa się z obiektywu i okularu rozmieszczonych na końcach rury zwanej tubusem. Przedmiot ustawia się w odległości większej

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA METALOZNAWSTWO MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH. pod redakcją JOANNY HUCIŃSKIEJ

PRACA ZBIOROWA METALOZNAWSTWO MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH. pod redakcją JOANNY HUCIŃSKIEJ P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A PRACA ZBIOROWA METALOZNAWSTWO MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH pod redakcją JOANNY HUCIŃSKIEJ Skrypt jest przeznaczony dla studentów Wydziałów Mechanicznego, Oceanotechniki

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

Ćw. nr 41. Wyznaczanie ogniskowych soczewek za pomocą wzoru soczewkowego

Ćw. nr 41. Wyznaczanie ogniskowych soczewek za pomocą wzoru soczewkowego 1 z 7 JM-test-MathJax Ćw. nr 41. Wyznaczanie ogniskowych soczewek za pomocą wzoru soczewkowego Korekta 24.03.2014 w Błąd maksymalny (poprawione formuły na niepewności maksymalne dla wzorów 41.1 i 41.11)

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Katedra Wytrzymałości Materiałów Instytut Mechaniki Budowli Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Praca zbiorowa pod redakcją S. Piechnika Skrypt dla studentów

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) Wprowadzenie Wartość współczynnika sztywności użytej można wyznaczyć z dużą dokładnością metodą statyczną. W tym celu należy zawiesić pionowo

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

1. Właściwy dobór taśmy

1. Właściwy dobór taśmy 1. Właściwy dobór taśmy 1. 1. Długość taśmy Wymiary taśmy są ściśle związane z rodzajem używanej przecinarki. Informacje na ten temat można przeczytać w DTR-ce maszyny. 1. 2. Szerokość taśmy W przecinarkach

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja przyrządów pomiarowych i wzorców miar

Klasyfikacja przyrządów pomiarowych i wzorców miar Klasyfikacja przyrządów pomiarowych i wzorców miar Przyrządy suwmiarkowe Przyrządy mikrometryczne wg. Jan Malinowski Pomiary długości i kąta w budowie maszyn Przyrządy pomiarowe Czujniki Maszyny pomiarowe

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 196

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 196 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 196 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 10 września 2013 r. Nazwa i adres METALPLAST

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Metrologia: obliczenia na liczbach przybliżonych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: obliczenia na liczbach przybliżonych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: obliczenia na liczbach przybliżonych dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Cyfry znaczące reguły Kryłowa-Bradisa: Przy korzystaniu z przyrządów z podziałką przyjęto zasadę, że

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE KĄTA BREWSTERA 72

WYZNACZANIE KĄTA BREWSTERA 72 WYZNACZANIE KĄTA BREWSTERA 72 I. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE Polaryzacja światła. Zjawisko polaryzacji światła przy odbiciu od powierzchni dielektrycznej kąt Brewstera. Prawa odbicia i załamania światła na

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów optycznych.

Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów optycznych. msg O 7 - - Temat: Badanie soczewek, wyznaczanie odległości ogniskowej. Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

Temat: SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH

Temat: SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH Temat: SZCOWNIE NIEPEWNOŚCI POMIROWYCH - Jak oszacować niepewność pomiarów bezpośrednich? - Jak oszacować niepewność pomiarów pośrednich? - Jak oszacować niepewność przeciętną i standardową? - Jak zapisywać

Bardziej szczegółowo

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel PRELIMINARY BROCHURE CORRAX A stainless precipitation hardening steel Ogólne dane Właściwości W porównaniu do konwencjonalnych narzędziowych odpornych na korozję, CORRAX posiada następujące zalety: Szeroki

Bardziej szczegółowo

Pomiar ogniskowych soczewek metodą Bessela

Pomiar ogniskowych soczewek metodą Bessela Ćwiczenie O4 Pomiar ogniskowych soczewek metodą Bessela O4.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie ogniskowych soczewek skupiających oraz rozpraszających z zastosowaniem o metody Bessela. O4.2.

Bardziej szczegółowo

TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA

TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA Tolerancje wymiarowe SAPA zapewniają powtarzalność wymiarów w normalnych warunkach produkcyjnych. Obowiązują one dla wymiarów, dla których nie poczyniono innych ustaleń w trakcie

Bardziej szczegółowo

Ćw. M 12 Pomiar współczynnika lepkości cieczy metodą Stokesa i za pomocą wiskozymetru Ostwalda.

Ćw. M 12 Pomiar współczynnika lepkości cieczy metodą Stokesa i za pomocą wiskozymetru Ostwalda. Ćw. M 12 Pomiar współczynnika lepkości cieczy metodą Stokesa i za pomocą wiskozymetru Ostwalda. Zagadnienia: Oddziaływania międzycząsteczkowe. Ciecze idealne i rzeczywiste. Zjawisko lepkości. Równanie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria materiałowa. 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria materiałowa. 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria teriałowa 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa szyn 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: 1/1 i 2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 53. Soczewki

Ćwiczenie 53. Soczewki Ćwiczenie 53. Soczewki Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Pomiar ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiająca i rozpraszająca), obliczenie ogniskowej soczewki rozpraszającej.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA *

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Ćwiczenie 6 1. CEL ĆWICZENIA TATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z przebiegiem próby rozciągania i wielkościami wyznaczanymi podczas tej próby. 2. WIADOMOŚCI PODTAWOWE Próba

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH

WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 4 60-96 POZNAŃ (budynek Centrum Mechatroniki, Biomechaniki i Nanoinżynierii) www.zmisp.mt.put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Budowa i zastosowanie narzędzi frezarskich do obróbki CNC.

Budowa i zastosowanie narzędzi frezarskich do obróbki CNC. Budowa i zastosowanie narzędzi frezarskich do obróbki CNC. Materiały szkoleniowe. Sporządził mgr inż. Wojciech Kubiszyn 1. Frezowanie i metody frezowania Frezowanie jest jedną z obróbek skrawaniem mającej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne.

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne. Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ Wprowadzenie teoretyczne. Soczewka jest obiektem izycznym wykonanym z materiału przezroczystego o zadanym kształcie i symetrii obrotowej. Interesować

Bardziej szczegółowo

BADANIE TWARDOŚCI STALI SW7M W PODWYŻSZONYCH TEMPERATURACH. J. JAWORSKI Katedra Technologii Maszyn i Organizacji Produkcji Politechniki Rzeszowskiej

BADANIE TWARDOŚCI STALI SW7M W PODWYŻSZONYCH TEMPERATURACH. J. JAWORSKI Katedra Technologii Maszyn i Organizacji Produkcji Politechniki Rzeszowskiej 16/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 BADANIE TWARDOŚCI STALI SW7M W PODWYŻSZONYCH TEMPERATURACH J. JAWORSKI

Bardziej szczegółowo

Obrabiarki CNC. Nr 10

Obrabiarki CNC. Nr 10 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium Obrabiarki CNC Nr 10 Obróbka na tokarce CNC CT210 ze sterowaniem Sinumerik 840D Opracował: Dr inż. Wojciech Ptaszyński Poznań, 17 maja,

Bardziej szczegółowo

Poza tym zaawansowanym systemem elektromechanicznego zadawania siły, FALCON oferuje najwyższą jakość mechaniczną i optyczną wszystkich komponentów.

Poza tym zaawansowanym systemem elektromechanicznego zadawania siły, FALCON oferuje najwyższą jakość mechaniczną i optyczną wszystkich komponentów. FALCON 500 Seria twardościomierzy micro Vickersa, Vickersa oraz Brinella FALCON 500 to najnowsze osiągniecie firmy INNOVATEST. Jest to zupełnie nowa generacja twardościomierzy eliminująca błąd użytkownika

Bardziej szczegółowo

Geometryczne podstawy obróbki CNC. Układy współrzędnych, punkty zerowe i referencyjne. Korekcja narzędzi

Geometryczne podstawy obróbki CNC. Układy współrzędnych, punkty zerowe i referencyjne. Korekcja narzędzi Geometryczne podstawy obróbki CNC. Układy współrzędnych, punkty zerowe i referencyjne. Korekcja narzędzi 1 Geometryczne podstawy obróbki CNC 1.1. Układy współrzędnych. Układy współrzędnych umożliwiają

Bardziej szczegółowo

Schody strychowe LDK (2-segmentowe)

Schody strychowe LDK (2-segmentowe) INSTYTUT TECHNIKI BUDOWLANEJ ODDZIAŁ WIELKOPOLSKI 61-819 Poznań, ul. S. Taczaka 12 LABORATORIUM OKUĆ I ŚLUSARKI BUDOWLANEJ 61-819 Poznań, ul. S. Taczaka 12 akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji

Bardziej szczegółowo

Interferencyjny pomiar krzywizny soczewki przy pomocy pierścieni Newtona

Interferencyjny pomiar krzywizny soczewki przy pomocy pierścieni Newtona Interferencyjny pomiar krzywizny soczewki przy pomocy pierścieni Newtona Jakub Orłowski 6 listopada 2012 Streszczenie W doświadczeniu dokonano pomiaru krzywizny soczewki płasko-wypukłej z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Kolano 90 - giętarka do rur stała (warsztatowa)

Kolano 90 - giętarka do rur stała (warsztatowa) Kolano 90 - giętarka do rur stała (warsztatowa) A Wymiar C (C = A - B) Kątownik B Giętarka warsztatowa W zależności od wymiaru A, który należy dotrzymać (odległość od końcówki rury do ściany), wyliczyć

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ W LABORATORIUM WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW

INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ W LABORATORIUM WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW 1 INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ W LABORATORIUM WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW 1. Próba statyczna rozciągania metali. 2 2. Próba ścisła rozciągania metali. 6 3. Próba statyczna ściskania metali. 10 4. Próba udarności

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Próbne obciążenie obiektu mostowego 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Warunków wykonania i odbioru robót budowlanych Przedmiotem niniejszych Warunków wykonania i odbioru

Bardziej szczegółowo

szkło klejone laminowane szkło klejone z użyciem folii na całej powierzchni.

szkło klejone laminowane szkło klejone z użyciem folii na całej powierzchni. SZKŁO LAMINOWANE dokument opracowany przez: w oparciu o Polskie Normy: PN-B-13083 Szkło budowlane bezpieczne PN-EN ISO 12543-5, 6 Szkło warstwowe i bezpieczne szkło warstwowe PN-EN 572-2 Szkło float definicje

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

Światłomierze Polaris

Światłomierze Polaris Światłomierze Polaris Udoskonalenie systemów wewnętrznego pomiaru światła w kamerach małoobrazkowych i formatu 6x4,5 cm spowodowało zmniejszenie zapotrzebowania na światłomierze zewnętrzne. Coraz powszechniejsze

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2 CERAMIKA BUDOWLANA

ĆWICZENIE 2 CERAMIKA BUDOWLANA ĆWICZENIE 2 CERAMIKA BUDOWLANA 2.1. WPROWADZENIE Norma PN-B-12016:1970 dzieli wyroby ceramiczne na trzy grupy: I, II i III. Zastępująca ją częściowo norma PN-EN 771-1 wyróżnia dwie grupy elementów murowych:

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 53: Soczewki

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 53: Soczewki Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr : Soczewki Cel ćwiczenia: Wyznaczenie ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiającej i rozpraszającej) oraz ogniskowej soczewki rozpraszającej

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

KATEDRA TECHNIK WYTWARZANIA I AUTOMATYZACJI

KATEDRA TECHNIK WYTWARZANIA I AUTOMATYZACJI KATEDRA TECHNIK WYTWARZANIA I AUTOMATYZACJI INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Przedmiot : OBRÓBKA SKRAWANIEM I NARZĘDZIA Temat: Katalogowy dobór narzędzi i parametrów obróbki Nr ćwiczenia : 10 Kierunek:

Bardziej szczegółowo

SPOTKANIE członków kół SITK RP w Klubie SITK RP przy PKP PLK S.A. Centrum Diagnostyki

SPOTKANIE członków kół SITK RP w Klubie SITK RP przy PKP PLK S.A. Centrum Diagnostyki Cel prezentacji: przedstawienie zadań Działu Spawalnictwa, Odbiorów i Badań Nawierzchni Kolejowej w zakresie badań laboratoryjnych spawalniczych złączy szynowych wykonywanych w torach PKP PLK S.A. Badania

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

Właściwości i oznaczenia styropianu

Właściwości i oznaczenia styropianu Właściwości i oznaczenia styropianu Styropian (EPS ang.expanded PolyStyrene) polistyren ekspandowy inaczej spieniony, obecnie produkowany jest zgodnie z europejską normą PN-EN 13163:2009. Norma ta określa,

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie Samolotu

Wyposażenie Samolotu P O L I T E C H N I K A R Z E S Z O W S K A im. Ignacego Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Awioniki i Sterowania Wyposażenie Samolotu Instrukcja do laboratorium nr 2 Przyrządy żyroskopowe

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI ZAMKÓW SZYFROWYCH 3-KÓŁKOWYCH LA GARD 3330 LA GARD 3332

INSTRUKCJA OBSŁUGI ZAMKÓW SZYFROWYCH 3-KÓŁKOWYCH LA GARD 3330 LA GARD 3332 INSTRUKCJA OBSŁUGI ZAMKÓW SZYFROWYCH 3-KÓŁKOWYCH LA GARD 3330 LA GARD 3332 Rysunek 1 Przed rozpoczęciem użytkowania urządzenia wyposażonego w zamek szyfrowy, użytkownik musi zapoznać się z niniejszą instrukcją.

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

1 S t r o n a. Precyzyjne wałki liniowe. Cat. LIN2007/EN1 PL. str. 1

1 S t r o n a. Precyzyjne wałki liniowe. Cat. LIN2007/EN1 PL. str. 1 1 S t r o n a Precyzyjne wałki liniowe Cat. LIN2007/EN1 PL str. 1 2 S t r o n a Index Sekcja techniczna 3 Tabele wymiarów 6 W Wałki hartowane indukcyjnie i szlifowane metryczne 6 WZ Wałki hartowane indukcyjnie

Bardziej szczegółowo

Arkusz maturalny nr 2 poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE. Rozwiązania. Wartość bezwzględna jest odległością na osi liczbowej.

Arkusz maturalny nr 2 poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE. Rozwiązania. Wartość bezwzględna jest odległością na osi liczbowej. Arkusz maturalny nr 2 poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Rozwiązania Zadanie 1 Wartość bezwzględna jest odległością na osi liczbowej. Stop Istnieje wzajemnie jednoznaczne przyporządkowanie między punktami

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach i inżynieria wytwarzania I

Nauka o materiałach i inżynieria wytwarzania I Badanie podstawowych właściwości fizycznych Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się ze metodami oznaczania gęstości tworzyw sztucznych. Waga analityczna. Zestaw naczyń laboratoryjnych. Suwmiarka elektroniczna.

Bardziej szczegółowo

Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954

Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954 INSTRUKCJA OBSŁUGI Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954 Strona 1 z 6 Instrukcja obsługi Dalmierz laserowy LRF1 1. Wstęp Dalmierz laserowy jest przenośnym urządzeniem, łączącym w sobie lornetkę

Bardziej szczegółowo

WIERTŁA DO BETONU I PRZECINAKI KOMPETENCJI W PRECYZJI I JAKOSC

WIERTŁA DO BETONU I PRZECINAKI KOMPETENCJI W PRECYZJI I JAKOSC WIERTŁA DO BETONU I PRZECINAKI KOMPETENCJI W PRECYZJI I JAKOSC Wiertło udarowe SDS-plus Dzięki wzmocnionemu rdzeniowi najwyższa trwałość i możliwość przeniesienia maksimum energii z wiertarki udarowej

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW PRÓBA UDARNOŚCI METALI Opracował: Dr inż. Grzegorz Nowak Gliwice

Bardziej szczegółowo