VI GIMNAZJADA EKOLOGICZNA NIE MOśNA śyć BEZ POWIETRZA 1.KWAŚNE DESZCZE 2. EFEKT CIEPLARNIANY 3. DZIURA OZONOWA 4. SPOSOBY WYTWARZANIA ENERGII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "VI GIMNAZJADA EKOLOGICZNA NIE MOśNA śyć BEZ POWIETRZA 1.KWAŚNE DESZCZE 2. EFEKT CIEPLARNIANY 3. DZIURA OZONOWA 4. SPOSOBY WYTWARZANIA ENERGII"

Transkrypt

1 VI GIMNAZJADA EKOLOGICZNA NIE MOśNA śyć BEZ POWIETRZA 1. KWAŚNE DESZCZE 2. EFEKT CIEPLARNIANY 3. DZIURA OZONOWA 4. SPOSOBY WYTWARZANIA ENERGII 5. SPALANIE ODPADÓW W PALENISKACH DOMOWYCH 1.KWAŚNE DESZCZE JuŜ dawno zdano sobie sprawę, Ŝe cywilizacja ludzka coraz bardziej zaczęła naruszać równowagę biologiczną panującą w przyrodzie. W latach sześćdziesiątych Szwedzi zostali zaalarmowani odkryciem śniętych ryb w jeziorach. Nie odkryto jednak w wodzie trucizny. Gdy naukowcy przeprowadzili testy odkryli, Ŝe woda w jeziorach była bardziej kwaśna niŝ zazwyczaj. Niektóre jeziora były stokrotnie bardziej kwaśne niŝ w latach trzydziestych czy czterdziestych. Powodem tego był deszcz. Zamiast pozostać czystą wodą bez domieszek, została ona zanieczyszczona w wyniku procesów przemysłowych. Dla zrozumienia jak ten proces działa wyobraźcie sobie fabrykę w Polsce. Potrzebuje ona ciepła do produkcji więc spala ropę. Ta ma duŝą zawartość siarki, która zmienia się w dwutlenek siarki po spaleniu ropy. Potem przedostaje się do powietrza kominami fabrycznymi. Dwutlenek siarki moŝe przemieszczać się setki lub tysiące kilometrów zaleŝnie od wiatru. Im dłuŝej jest w powietrzu, tym większa szansa utlenienia się dla wytworzenia kwasu siarkowego. Kwas staje się chmurą i spada na ziemię jako deszcz. Kwaśne zanieczyszczenia powietrza są spowodowane oprócz opisanych powyŝej tlenków siarki, równieŝ przez tlenki azotu wytwarzane podczas wysokotemperaturowego spalania paliw kopalnianych np. w elektrowniach węglowych, koksowniach i w transporcie, a takŝe przez węglowodory pochodzące z silników spalinowych, oraz przez ozon, którego stęŝenie przy połączeniu z tlenkami azotu i węglowodorami powiększa się, przez co staje się szkodliwe. Kwaśne deszcze nie dość, Ŝe zanieczyszczają powietrze, to mają równieŝ szkodliwy wpływ na roślinność, zwierzęta a takŝe na człowieka. Wpływ na roślinność Bardzo powaŝne następstwa kwaśnych opadów obserwuje się w glebie. Zmniejsza się bowiem zawartość substancji odŝywczych, co prowadzi do mniejszej odporności roślin na choroby i szkodniki, jak równieŝ do obumierania mikroorganizmów glebowych. Roślinność traci odporność na suszę, choroby, drzewa gubią przedwcześnie liście i obumierają. Na zwiększającą się kwasowość gleby szczególnie wraŝliwe są ślimaki i dŝdŝownice. Obecność dŝdŝownic w glebie gwarantuje jej właściwą strukturę i Ŝywność. W zakwaszonej glebie ilość

2 dŝdŝownic wyraźnie maleje. W kwaśnej glebie dobrze rosną grzyby, ale ich nadmierny rozwój moŝe z czasem doprowadzić do zakłócenia równowagi biologicznej. Wpływ na zbiorniki wodne i zwierzęta. Kwaśne deszcze, a takŝe inne opady dostają się do jezior, rzek i tym podobnych zbiorników, powodując ich zakwaszenie i czyniąc je nie nadającymi się dla ludzi i zwierząt. Szkodliwe substancje do zbiorników mogą się dostawać w dwojaki sposób, tzn. bezpośrednio lub teŝ są wymywane z sąsiednich terenów. Glin, który zostaje wymyty z gleby jest szczególnie niebezpieczny dla ryb, gdyŝ kumuluje się on w ich skrzelach uniemoŝliwiając oddychanie. W ekosystemach słodkowodnych podłoŝe tworzą skały granitowe, które są wysoce odporne na wietrzenie, to teŝ kwaśny deszcz nigdy nie jest neutralizowany w glebie, co powoduje wysokie zakwaszenie jezior oraz cieków. Ryby zwłaszcza pstrągi i łososie przestają się rozmnaŝać i stopniowo giną w kwaśnej wodzie. Wpływ na budowle i róŝne materiały Kwaśne opady przyspieszają wietrzenie budowli zbudowanych z piaskowca czy wapienia. Poza tym zanieczyszczenia oddziaływują szkodliwie na tworzywa sztuczne, witraŝe, a nawet na metale, powodując ich korozję. Zniszczeniu ulegają obrazy, litografie i sitodruki w galeriach sztuki, muzeach i bibliotekach. Wpływ na zdrowie ludzi Smogi (smog gęsta mgła unosząca cząsteczki dymu i spalin ) powstające przy duŝym stęŝeniu dwutlenku siarki, dwutlenku węgla i pyłu węglowego w wilgotnym powietrzu przyczyniają się do powstania chorób układu oddechowego i układu krąŝenia, a nawet mogą prowadzić do śmierci. Kwaśne deszcze zakwaszają równieŝ wodę pitną, co powoduje wzrost w niej róŝnych metali cięŝkich prowadzących do wielu chorób, tj. kadm uszkadza układ wydalniczy glin uszkadza kości i mózg ołów uszkadza układ nerwowy Kwasy znajdujące się w wodzie pitnej niszczą równieŝ instalacje wodociągowe tzn. powodują jej korozję, co z kolei łączy się z ogromnymi wydatkami na ten cel. Kwaśne deszcze są problemem ogólnoświatowym. Niosą za sobą wiele zniszczeń i mają wpływ na kaŝdy aspekt naszego Ŝycia. Przyczyną ich tworzenia się jest głównie działalność człowieka i tylko on moŝe powstrzymać ich ekspansję. Jednym ze sposobów jest izolowanie siarki z ropy i węgla. MoŜna to zrobić przez obróbkę paliwa przed spalaniem albo przez oczyszczanie dymu, który wydobywa się z kominów fabryk. Jednak obydwa te procesy są bardzo kosztowne. Chronienie przyrody przed zakwaszaniem powinno stać się w przyszłości jednym z głównych celów ludzi Ŝyjących na Ziemi. EFEKT CIEPLARNIANY

3 Efekt cieplarniany zjawisko podwyŝszenia temperatury planety powodowane obecnością gazów cieplarnianych w atmosferze. Zmiany powodujące wzrost roli efektu cieplarnianego mogą być jedną z przyczyn globalnego ocieplenia. Ciało niebieskie pozbawione atmosfery (np. KsięŜyc) pochłania i emituje promieniowanie bezpośrednio ze swojej powierzchni. Atmosfera zaburza ten proces wymiany ciepła, głównie poprzez ograniczenie ilości energii cieplnej wypromieniowywanej z powierzchni planety i dolnych warstw jej atmosfery bezpośrednio w przestrzeń kosmiczną. Proces ten jest wywołany przez gazy cieplarniane, pyły i aerozole zawieszone w atmosferze. W opisie zjawiska uwzględnia się teŝ wszystkie inne procesy zachodzące w atmosferze, jak i na powierzchni planety, odpowiedzialne za przepływ energii z gwiazdy macierzystej, a takŝe przenoszące energię z planety w przestrzeń kosmiczną. W Układzie Słonecznym występowanie efektu cieplarnianego stwierdzono na Ziemi, Marsie, Wenus oraz na księŝycu Saturna Tytanie. Choć efekt cieplarniany moŝe zachodzić na wszystkich planetach posiadających atmosferę, dalsza część artykułu dotyczy tego zjawiska przede wszystkim w odniesieniu do Ziemi. Termin "efekt cieplarniany" wywodzi się z podobieństwa do przemian cieplnych zachodzących w szklarni (niekiedy uŝywa się określenia - "efekt szklarniowy"). Na Ziemi termin "efekt cieplarniany" odnosi się zarówno do podwyŝszenia temperatury, związanego z czynnikami naturalnymi, jak i do zmiany tego efektu, wywołanego emisją gazów cieplarnianych wskutek działalności człowieka. W potocznym rozumieniu efekt naturalny jest często pomijany, zwracana jest natomiast uwaga na wzrost temperatury Ziemi w ciągu ostatniego stulecia, zwany globalnym ociepleniem. Efekt cieplarniany (naturalny), jest zjawiskiem korzystnym dla kształtowania warunków Ŝycia na Ziemi. Szacuje się, Ŝe podnosi on temperaturę powierzchni o C. Średnia temperatura naszej planety wynosi C [4]. Gdyby efekt cieplarniany nie występował, przeciętna temperatura Ziemi wynosiłaby ok. 19 C [5]. GAZY CIEPLARNIANE W atmosferze ziemskie występuje pięć związków chemicznych odpowiedzialnych za efekt cieplarniany. Nazywamy je "gazami cieplarnianymi" lub "szklarniowymi". Są to: dwutlenek węgla CO 2 - jego udział w postępowaniu efektu cieplarnianego wynosi 50%. Przyczyny wzrostu jego ilości w atmosferze to m.in. spalanie paliw kopalnych (ok. 75% emisji do atmosfery) oraz wyrąb drzew, które pochłaniają znaczne ilości dwutlenku węgla (ok. 23% emisji); metan CH 4-18% udziału w efekcie cieplarnianym. Jego wzrost powodowany jest przez bakterie Ŝyjące na podmokłych terenach bagiennych, wysypiskach śmieci i szczątkach zwierząt. Źródłem tego gazu mogą być teŝ wycieki z rurociągów gazowych i zasypywanie nierówności terenu odpadkami; freony - udział w efekcie cieplarnianym około 14%. Początkowo stały się przebojem i zrewolucjonizowały chemię gospodarstwa domowego. Szeroko stosowane we wszelkiego rodzaju aerozolach i urządzeniach chłodniczych. Niestety okazało się, Ŝe freony niszczą warstwę ozonową atmosfery ziemskiej i naraŝają nas na działanie promieniowania

4 słonecznego. W 1995 roku całkowicie zaprzestano ich produkcji i zaczęto wycofywać z przemysłu. Freony podobnie jak tlenek azotu są bardzo Ŝywotne i mogą pozostawać w atmosferze nawet przez 130 lat powodując niszczenie warstwy ozonowej. ozon O 3 - jego udział w efekcie cieplarnianym wynosi 12%. Mowa tutaj o ozonie występującym w przyziemnych warstwach atmosfery. DuŜe stęŝenie ozonu jest szkodliwe. Występowanie przyziemnej warstwy ozonu jest spowodowane wtórnym zanieczyszczeniem powietrza; podtlenek azotun 2 O - znany takŝe jako "gaz rozweselający". Pochodzi ze źródeł naturalnych, głównie z roślin, ale wzrost jego ilości powodują samochody, elektrownie węglowe oraz stosowanie nawozów sztucznych. MoŜe pozostawać w atmosferze przez 150 lat i niszczyć ozon. Udział tlenku azotu w efekcie cieplarnianym wynosi około 6%. ZAGROśENIA NajwaŜniejszym z gazów cieplarnianych jest dwutlenek węgla. To właśnie z powodu wzrostu jego ilości w atmosferze średnia temperatura klimatu naszej planety będzie w połowie XXI wieku o 2-3 stopnie wyŝsza. Globalne ocieplenie powoduje takŝe wzrost poziomu wód oceanicznych. Górne warstwy oceanów rozszerzają się pod wpływem ciepła, a efekt ten moŝe zostać spotęgowany przez topnienie czap lodowych na biegunach i topnienie lodowców górskich. Niewielkie ocieplenie - około 0,5 C w ciągu ostatniego stulecia - juŝ spowodowało wzrost poziomu wód w oceanach o 15 cm. Gdyby na skutek topnienia lodów na biegunach Ziemi poziom oceanu podniósł się o kilka metrów, spowodowałoby to zalanie niektórych wielkich miast Nowy Jork, Londyn czy Tokio znalazłyby się pod wodą. Niektóre obszary, takie jak atole na Oceanie Indyjskim zupełnie zniknęły by pod wodą. Nastąpić teŝ moŝe przesunięcie się stref klimatycznych na Ziemi ku biegunom. Nowe warunki klimatyczne wywołają liczne klęski Ŝywiołowe. Nadmierne ogrzewanie mas powietrza moŝe doprowadzić do zmian w cyrkulacji atmosferycznej. Zmienione układy ciśnień atmosferycznych spowodują powstanie huraganów, cyklonów i tornad. Zwiększone parowanie wód doprowadzi do występowania nawalnych opadów, a skutkiem tego będą liczne powodzie, a w górach lawiny. Jednocześnie na obszarach znacznie oddalonych od wielkich zbiorników wodnych w wyniku szybkiego wysychania gleb utrzymywać się będą susze. Długotrwałym suszom bardzo często towarzyszą poŝary lasów, spalana biomasa emituje do atmosfery olbrzymie ilości dymu zawierającego, CO 2, CO, tlenki azotu i inne gazy dodatkowo zwiększające natęŝenie efektu cieplarnianego. JAK PRZECIWDZIAŁAĆ EFEKTOWI CIEPLARNIANEMU? Ocieplanie się klimatu jest niestety faktem, ale nie oznacza to, Ŝe nie naleŝy nic robić, aby choć trochę spowolnić to zjawisko. Jednym z moŝliwych działań jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Organizacja Narodów Zjednoczonych powołała Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC - Intergovernmental Panel on Climate Change), aby przeanalizował zjawisko globalnego ocieplenia. W roku 1992 w Rio de Janeiro odbyła się Konferencja Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska Naturalnego i Rozwoju (nazywana takŝe "Szczytem Ziemi"). Zgromadziła ona ponad 100 przywódców państw, a jej celem było znalezienie recept na problemy wiąŝące się z ochroną środowiska oraz rozwojem gospodarczo-społecznym. Uczestnicy konferencji podpisali Ramową Konwencję na temat Zmian Klimatycznych i Konwencję na temat Biologicznej RóŜnorodności oraz przyjęli dokument o nazwie Agenda 21 (jest to plan działań na rzecz osiągnięcia zrównowaŝonego rozwoju).

5 W konwencji mówiącej o zmianie klimatu przyjęto jako cel stabilizację składu atmosfery po to, by "uniknąć niebezpiecznego wpływu czynników antropogenicznych na klimat planety" oraz osiągnięcie tego tak, aby nie zagraŝać światowej gospodarce. Pięć lat później odbyła się Konferencja Zmian Klimatycznych w Kioto w Japonii. W grudniu w 1997 roku przedstawiciele 140 państw uzgodnili nowe regulacje prawne, które miały ograniczać emisję gazów szklarniowych w krajach uprzemysłowionych. Ale kaŝdy z nas moŝe wpływać na "natęŝenie zjawiska globalnego ocieplenia", choćby pamiętając o segregacji śmieci czy uŝywaniu surowców wtórnych (dzięki temu zostaje ograniczona emisja dwutlenku węgla, która towarzyszy procesowi produkcji opakowań i zmniejsza się ilość wydzielanego metanu na wysypiskach śmieci). 3. DZIURA OZONOWA Ozon-niebieskawy gaz o cząsteczkach zbudowanych z trzech atomów tlenu, w stanie ciekłym ma kolor ciemnoniebieski, a zestalony jest prawie czarny. Nazywany jest takŝe tritlenem. Ozon jest cięŝszy od tlenu. Pod normalnym ciśnieniem skrapla się w temperaturze 111,5 o C. Występowanie ozonu: Ozon występuje w atmosferze. Zawartość jego jest w niej znikoma, sięga zaledwie 0, procent objętości atmosfery ( na 100 milionów litrów powietrza przypada zaledwie 1 litr ozonu ).Warstwa ozonowa znajduje się w stratosferze na wysokości od km, z maksymalną koncentracją gazu między 25 a 30 km ( jest to powietrze o większej zawartości cząsteczek zbudowanych z trzech atomów tlenu ). W warstwie ozonowej nieustannie dokonują się przemiany róŝnych form tlenu. Ziemia otoczona jest grubą warstwą ozonu, która zatrzymuje około 2/3 promieniowania ultrafioletowego (UV), emitowanego przez Słońce, przepuszczając tylko część, o odpowiedniej długości fali. Promieniowanie UV W zaleŝności od długości fal i co za tym idzie - szkodliwości dla organizmów Ŝywych promieniowanie UV podzielono umownie na trzy zakresy: 1. typ C (UVC )-o najkrótszych długościach fali nanometrów. Takie promieniowanie jest śmiercionośne dla materii oŝywionej 2. typ B (UVB ) - o długościach fali nanometrów. Trochę mniej szkodzi niŝ UVC, ale pozostaje bardzo groźne. 3. typ A ( UVA ) o najdłuŝszych falach: nanometrów. Jest ono stosunkowo mało szkodliwe. Nadmiar promieniowania UV jest szkodliwy dla organizmów Ŝywych, powoduje ścinanie się białka i obumieranie komórek., moŝe spowodować wzrost zachorowań na nowotwory skóry i katarakty oczu, zmniejszenie plonów wielu roślin uprawnych.. Z drugiej strony pewna ilość promieni ultrafioletowych jest niezbędna do wytwarzania witaminy D, koniecznej do budowy kośćca. Słońce emituje cały zakres promieniowania UV. W.M. Hartley odkrył w warunkach laboratoryjnych właściwość silnego pochłaniania promieniowania UV przez ozon. Ozon reguluje dopływ promieniowania UV do powierzchni Ziemi. Ilość ozonu w warstwie ozonowej zaleŝy m.in. od temperatury, dlatego proporcja ta zmienia się zaleŝnie od pory dnia

6 i roku. W warstwie ozonowej nad Antarktydą zaobserwowano,,dziurę ( przerzedzanie i spłycanie się warstwy ozonowej ). Dziura ozonowa pojawia się takŝe nad Arktyką.. W latach 90 tych zaobserwowano przerzedzanie się warstwy ozonowej nad Europą i Ameryką Północną. Powstawanie: Ozon powstaje między innymi w czasie wyładowań elektrycznych, np. w czasie burzy Powstaje w niŝszych warstwach atmosfery, jako produkt procesów przemysłowych i spalania paliwa w samochodach Zastosowanie ozonu: jako wybielacz, jako środek do odkaŝania wody, jako środek do odkaŝania powietrza, jest popularnym utleniaczem, czyli substancją posiadającą zdolność wchłaniania elektronów w reakcjach chemicznych, Szkodliwość ozonu: Zbyt duŝe ilości ozonu są niebezpieczne dla roślin i prawdopodobnie mają związek z niektórymi zaburzeniami oddychania, Co szkodzi warstwie ozonowej? Największym zagroŝeniem dla warstwy ozonu okazały się freony, pochodne metanu i etanu, stosowane masowo w przemyśle kosmetycznym i chłodniczym, w aerozolach, systemach chłodniczych lodówek i zamraŝarek, w płynach do czyszczenia i jako środek porotwórczy przy produkcji tworzyw sztucznych. Cząsteczki freonów dostają się do niŝszych partii atmosfery, gdzie pod wpływem światła ulegają rozpadowi, przy czym jednym z produktów rozpadu jest chlor. Wchodzi on w reakcje chemiczne z ozonem i niejako zabiera tlen z jego cząsteczki. W ten sposób ozon zamienia się w zwykły tlen, a nad Ziemią rośnie dziura ozonowa. Jeden atom chloru moŝe rozbić nawet 100 tys. cząsteczek ozonu. W przyrodzie istnieją naturalne czynniki powodujące rozpad cząsteczek ozonu. Znajdują się one na przykład w gazach wyrzucanych do atmosfery podczas wybuchów wulkanicznych. Z naturalnymi niszczycielami ozonu atmosfera daje sobie szybko radę i powraca do stanu równowagi. Tlenki siarki i tlenki azotu powstałe podczas spalania paliw przez silniki samolotów i rakiet kosmicznych, a takŝe podczas wybuchów jądrowych działają takŝe niszcząco na ozon. Jak pozbyć się freonu? W 1987 roku 24 kraje podpisały w Montrealu protokół wzywający do redukcji zuŝycia freonów. Na początku lat 90 tych ustalono całkowite wyeliminowanie freonów do 2000r. Zakaz objął równieŝ inne szkodliwe związki- np. bromek metylu. Nie wolno równieŝ produkować freonów z myślą o sprzedaŝy do krajów, które jeszcze nie podpisały

7 porozumienia. Freony mają bardo długi okres rozpadu i pozostaną w atmosferze jeszcze przez co najmniej 100 lat. ZuŜyte lodówki starej konstrukcji naleŝy składować w specjalnie wyznaczonych miejscach, gdzie fachowcy usuną niebezpieczne gazy. ZAPAMIĘTAJ!!! UŜywaj dezodorantów tylko ze znakiem przyjazny dla ozonu lub równowaŝnym!!! 4. SPOSOBY WYTWARZANIA ENERGII a) energia paliw kopalnych Aby wykorzystać energię paliw kopalnych gazu ziemnego, ropy naftowej i węgla naleŝy je najpierw spalić. Kiedy paliwa kopalne są spalane, zanieczyszczają powietrze, poniewaŝ wydzielają się wówczas szkodliwe dla człowieka i środowiska naturalnego dymy, gazy i pyły ( części stałe ). Spalany węgiel zanieczyszcza powietrze drobinkami sadzy. Dodatkowo ze względu na fakt, Ŝe węgiel zanieczyszczony jest siarką, w wyniku jego spalania oprócz dwutlenku węgla powstaje jeszcze dwutlenek siarki. Część dwutlenku węgla jest pochłaniana przez rośliny w procesie fotosyntezy, nadmiar zaś kumuluje się nad Ziemią i staje się przyczyną efektu cieplarnianego. Powstający podczas spalania dwutlenek siarki jest szkodliwy, poniewaŝ reaguje z wodą i w postaci opadów atmosferycznych, głównie deszczu, spada na ziemię jako tzw. kwaśny deszcz, który powoduje między innymi korozję metali. Wykorzystanie paliw kopalnych do produkcji energii elektrycznej niesie ze sobą wiele zanieczyszczeń i niebezpieczeństw dla człowieka i jego środowiska. b) energia jądrowa Przyszłością energetyki jest tzw. energia jądrowa, pochodząca z rozszczepienia jąder atomów uranu. Niestety, po wytworzeniu energii jądrowej pozostają radioaktywne odpady, które są niebezpieczne dla zdrowia istot Ŝywych. Aby nie spowodowały skaŝenia środowiska, odpady te muszą być odpowiednio składowane przez dziesiątki tysięcy lat. Drugim zagroŝeniem jest fakt, Ŝe podczas pracy elektrowni atomowej, mimo powłok i osłon, następuje napromieniowanie otoczenia. Awaria systemu chłodzenia moŝe spowodować uszkodzenie reaktora, skaŝenie gleby i zagroŝenie Ŝycia tysięcy ludzi, tak jak to miało miejsce w Czarnobrylu na Ukrainie w 1986r. PRZYJAZNE DLA ŚRODOWISKA NATURALNEGO ŹRÓDŁA ENERGII

8 c) energia wody Woda posiada olbrzymie zasoby energii. Wodzie nie grozi wyczerpanie się, jak paliwom kopalnym przynajmniej w pewnych obszarach geograficznych dlatego człowiek powinien wykorzystać ją w pełni, budując coraz więcej hydroelektrowni. W niektórych rejonach wykorzystuje się energię fal morskich, przypływów i odpływów. d) energia wiatru Od tysięcy lat energia wiatru w wiatrakach była wykorzystywana do pompowania wody lub mielenia ziarna. Za pomocą energii wiatru napełniano kanały nawadniające pola. Energia wiatru słuŝyła teŝ jako napęd dla Ŝaglowców. Obecnie prowadzone są badania nad wykorzystaniem ( głównie na obszarach nadmorskich, gdzie ciągle wieje wiatr ) energii wiatru jako źródła energii nie zanieczyszczającego środowiska. Współczesne elektrownie wiatrowe słuŝą do produkcji energii elektrycznej. WaŜnym problemem jest umiejscowienie elektrowni wiatrowej. Elektrownie wiatrowe wymagają stosunkowo duŝej powierzchni, ze względu na wielkość konstrukcji i dlatego lokowane są z dala od większych miejscowości. Elektrownia o mocy 1MW potrzebuje ok. 1 ha powierzchni ziemi. Elektrownie wiatrowe mogą pracować przy wietrze w określonym przedziale prędkości ( najczęściej od 4 m/s do 25m/s ). Po przekroczeniu tych parametrów następuje wyłączenie elektrowni, tzn. odłączenie od sieci, zahamowanie wirnika i stawienie bokiem do wiatru, gdyŝ wtedy siły działające na konstrukcję są najmniejsze. Energia wytworzona przez wiatraki jest energią czystą ekologicznie, a jej źródło, czyli wiatr, jest niewyczerpalne. Praca wiatraków nie zanieczyszcza środowiska, nie wytwarza odpadów. e) energia słoneczna Energia słoneczna, tzw. solarna, takŝe moŝe być bezpośrednim źródłem energii dzięki zastosowaniu tzw. ogniw solarnych. Energia słoneczna moŝe być wykorzystana nie tylko do wytwarzania energii elektrycznej, lecz równieŝ do ogrzewania domów i mieszkań dzięki zastosowaniu tzw. kolektorów słonecznych. Kolektory słoneczne wyłapują promieniowanie słoneczne i przekazują zawartą w nim energię odpowiedniemu medium energetycznemu, np. wodzie lub powietrzu. Ogniwa fotowoltaiczne słuŝą do bezpośredniego przetwarzania promieniowania słonecznego w energię elektryczną. Bezpośrednie wykorzystanie promieniowania słonecznego do produkcji energii elektrycznej na większą skalę odbywa się przez budowanie elektrowni słonecznych. Stosowane są tutaj systemy luster skupiających energię słoneczną z duŝych powierzchni na kotle słonecznym wytwarzającym parę wodną do zasilania turbiny parowej napędzającej generator prądu elektrycznego. W elektrowniach słonecznych nie ma elementów magazynujących energię, pracują więc one ( oddają energię do sieci ) tylko wtedy gdy świeci słońce. f) energia geotermiczna Wnętrze Ziemi jest bardzo gorące. Co 100 m w głąb Ziemi temperatura wzrasta o 3 o C. W niektórych miejscach na Ziemi, zwłaszcza w pobliŝu uskoków geologicznych, wrząca woda lub para wodna wytryskuje na powierzchnię jako gejzery. Są to źródła geotermiczne. Krainą gejzerów jest Islandia i Park

9 Yellowstone.. Domy i mieszkania stolicy Islandii, Reykjaviku, są ogrzewane energią gorących źródeł tryskających z głębi Ziemi. Regularnie pracujące elektrownie geotermiczne wybudowano w niektórych miejscowościach we Włoszech, Nowej Zelandii, Japonii i w USA. Jak one działają? OtóŜ wykonuje się dwa odwierty w głąb Ziemi, w gorącą warstwę skalną. W jeden odwiert wpompowuje się pod ciśnieniem zimną wodę, która się rozgrzewa, zamienia się w gorącą parę i drugim odwiertem dociera na powierzchnię, gdzie, jak w kaŝdej innej elektrowni napędza turbiny wytwarzające prąd. g) bioenergia Bardzo korzystna dla środowiska naturalnego jest energia uzyskiwana z odnawialnych ( bo odrastających ) surowców pochodzenia roślinnego, tzw. bioenergia. Pochodzi ona głównie z roślin i odchodów zwierzęcych, przez wytwarzanie tzw. biogazu, głównie metanu. Gaz ten powstaje podczas rozkładu substancji organicznych ( roślinnych i zwierzęcych ), gdy proces ten przebiega bez dostępu powietrza. Gospodarstwa rolne mogą wykorzystać odpady ( np. nawóz naturalny, kompost, słomę ), by wytwarzać w specjalnych urządzeniach metan, a następnie spalając go, ogrzewać pomieszczenia i napędzać, odpowiednio w tym celu przebudowane, maszyny gospodarcze. Tego typu urządzenia nie zagraŝają środowisku, a ich eksploatacja jest stosunkowo tania. 5. SPALANIE ODPADÓW W PALENISKACH DOMOWYCH Pomimo aktualnie obowiązującej ustawy o odpadach coraz częściej stosowaną metodą pozbywania się śmieci i odpadów z tworzyw sztucznych takich jak: plastik, folia, stare meble, wszelkiego rodzaju opakowania, stare obuwie i odzieŝ, czasopisma itp. jest ich spalanie w paleniskach gospodarstw domowych. W procesie spalania waŝną rolę odgrywa temperatura spalania, gdy jest niewłaściwa tzn. zbyt niska w emitowanych spalinach powstają zanieczyszczenia, których oddziaływanie na środowisko naturalne oraz zdrowie ludzi i zwierząt jest bardzo szkodliwe. Spalanie róŝnego rodzaju materiałów w paleniskach domowych oraz ogniskach na wolnym powietrzu przy sprzątaniu posesji czy na ogródkach działkowych odbywa się właśnie w niskich temperaturach ( tj. od 200 do 500 stopni C ) i powoduje emisję do atmosfery: 1. Pyły pył odkładając się w glebie powoduje szkodliwe dla zdrowia człowieka i zwierząt zanieczyszczenia roślin metalami cięŝkimi. 2. Tlenek węgla ( CO )- jest trujący dla ludzi i zwierząt. WiąŜe czerwone ciałka krwi, utrudnia transport tlenu w organizmie, oddziałuje takŝe na centralny układ nerwowy. 3. Tlenki azotu ( NO x ) są przyczyną podraŝnienia i uszkodzenia płuc, a odkładając się w glebie w postaci azotanów szkodliwie podwyŝszają ich zawartość w roślinach. 4. Dwutlenek siarki ( SO 2 )- u ludzi i zwierząt powoduje trudności w oddychaniu, a u roślin zanik chlorofilu, czego efektem jest zamieranie blaszek liściowych. Jest przyczyną powstawania siarczanów i kwasu siarkowego, co powoduje suche i mokre opady kwaśnych deszczy. 5. Chlorowodór tworzy z parą wodną kwas solny. 6. Cyjanowodór tworzy z wodą kwas pruski.

10 Oprócz wymienionych związków chemicznych w procesie spalania wydziela się dziesiątki innych trujących związków. Spalając jeden kilogram odpadów z polichlorku winylu (butelki plastikowe, folie, skaja, itp.) wytwarzamy aŝ 280 litrów gazowego chlorowodoru. Spalając 1kg pianki poliuretanowej (która występuje np. w obuwiu, odzieŝy, meblach ) wytwarza się 50 litrów cyjanowodoru. W odniesieniu do zanieczyszczeń emitowanych przez domowe kominy i powstających w trakcie spalania śmieci na wolnym powietrzu, szczególne zagroŝenie dla zdrowia ludzi i zwierząt niosą tlenki azotu, dwutlenek siarki, tlenek węgla, a takŝe drobny pył zawierający związki metali cięŝkich ( zwłaszcza toksycznego ołowiu i kadmu ). Za ich szkodliwością przemawia fakt, Ŝe są one emitowane z tzw. źródeł emisji niskiej, czyli niskich kominów gospodarstw domowych lub ewentualnie małych lokalnych kotłowni a szczególności ze spalania śmieci w ogniskach. Jako produkty uboczne spalania róŝnych odpadów z tworzyw sztucznych powstają rakotwórcze związki zwane dioksynami i furanami. W przyrodzie magazynem dioksyn jest gleba i osady denne w zbiornikach wodnych. Według danych sporządzonych przez specjalistów z Holandii, wśród 10 krajów europejskich Polska zajmuje I miejsce pod względem skaŝenia emisją szkodliwych dioksyn. Dioksyny to jedna z najbardziej toksycznych substancji na świecie Literatura: Francuz-Ornat G., Kulawik T., Nowotny-RóŜańska M, : Fizyka i astronomia dla gimnazjum, moduł 2, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 1999 Energetyka w XXI wieku, Wydawcy: Oficyna Wydawnicza,,Głos Wielkopolski i Pion Promocji i Informacji Energetyki Poznańskiej S.A. Natura Świata gemapro vip.alpha.pl Oprac. BoŜena Stygar

WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU

WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU ZA GŁÓWNE ŹRÓDŁA ZANIECZYSZCZEŃ UWAŻANE SĄ: -przemysł -transport -rolnictwo -gospodarka komunalna Zanieczyszczenie gleb Przyczyny zanieczyszczeń gleb to, np.: działalność

Bardziej szczegółowo

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet Efekt cieplarniany Wzrost emisji CO Zanieczyszczanie gleby Zanieczyszczanie wody Zanieczyszczanie powietrza wycinanie lasów Niszczenie warstwy ozonowej Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie

Bardziej szczegółowo

CYKL: ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA

CYKL: ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA Magdalena Szewczyk Dział programowy : Ekologia CYKL: ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA temat lekcji : Przyczyny i rodzaje zanieczyszczeń powietrza. Cele lekcji w kategoriach czynności uczniów ( cele operacyjne):

Bardziej szczegółowo

grupa a Człowiek i środowisko

grupa a Człowiek i środowisko grupa a Człowiek i środowisko................................................. Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 18 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową

Bardziej szczegółowo

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność TEMPERATURA Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Spalanie śmieci w domowych piecach truje i rujnuje. Prezentacja multimedialna

Spalanie śmieci w domowych piecach truje i rujnuje. Prezentacja multimedialna Spalanie śmieci w domowych piecach truje i rujnuje Prezentacja multimedialna Informacje ogólne Zgodnie z raportem Komisji Europejskiej, co roku na choroby związane ze złym stanem powietrza umiera w Polsce

Bardziej szczegółowo

Zmiany w środowisku naturalnym

Zmiany w środowisku naturalnym Zmiany w środowisku naturalnym Plan gospodarki niskoemisyjnej jedną z form dążenia do czystszego środowiska naturalnego Opracował: Romuald Meyer PGK SA Czym jest efekt cieplarniany? Ziemia posiada atmosferę

Bardziej szczegółowo

Człowiek a środowisko

Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20; 0-42 678-57-22 http://zsp15.ldi.pl ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NR 15 Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20;

Bardziej szczegółowo

Część I Zmiany klimatu

Część I Zmiany klimatu Część I Zmiany klimatu 1. Nazwij kontynenty i oceany 2. Najciemniejsze kraje są najbardziej rozwinięte, nowoczesne 3. Najjaśniejsze najmniej rozwinięte czyli najbiedniejsze, 2014_UN_Human_Development_Report

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum Autor: Joanna Łęcka Temat zajęć: Czy zgasną światła na Ziemi? Alternatywne źródła energii. Uczeń

Bardziej szczegółowo

Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1

Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1 2016 Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1 Elżbieta Niemierka Wydział Inżynierii Środowiska Politechniki Wrocławskiej 2016-01-07 1. SPIS TREŚCI 2. Gaz cieplarniany - definicja...

Bardziej szczegółowo

ALTERNATYWNE ŹRÓDŁA I OSZCZĘDZANIE ENERGII

ALTERNATYWNE ŹRÓDŁA I OSZCZĘDZANIE ENERGII ALTERNATYWNE ŹRÓDŁA I OSZCZĘDZANIE ENERGII Główne źródła energii w Polsce W Polsce głównym źródłem energii są paliwa kopalne: - węgiel kamienny, - węgiel brunatny - ropa naftowa, - gaz ziemny. Należą one

Bardziej szczegółowo

1. Pogadanka, praca nad wykresami i schematem, praca w grupach MAGDALENA SZEWCZYK. Dział programowy : Ekologia

1. Pogadanka, praca nad wykresami i schematem, praca w grupach MAGDALENA SZEWCZYK. Dział programowy : Ekologia MAGDALENA SZEWCZYK Dział programowy : Ekologia temat lekcji : Przyczyny i skutki kwaśnych deszczy Cele lekcji w kategoriach czynności uczniów (cele operacyjne): WIADOMOŚCI Uczeń: - podaje definicje kwaśnych

Bardziej szczegółowo

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Promieniowanie ciała doskonale czarnego Ciało doskonale czarne ciało pochłaniające całkowicie każde promieniowanie, które padnie na jego powierzchnię, niezależnie od

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

Agata Gąsieniec Klasa V B

Agata Gąsieniec Klasa V B Agata Gąsieniec Klasa V B Nasza Ziemia jest zależna od równowagi, w której każda istota odgrywa jakąś rolę i istnieje tylko dzięki istnieniu innej istoty. To harmonia... Nasza Ziemia liczy ponad 4 mld

Bardziej szczegółowo

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY Instrukcja przygotowana w Pracowni Dydaktyki Chemii Zakładu Fizykochemii Roztworów. 1. Zanieczyszczenie wody. Polska nie należy do krajów posiadających znaczne

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów.

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 3. Zadanie Zaznacz wyjaśnienie pojęcia smog. A. Kryształki lodu osadzone

Bardziej szczegółowo

Niska emisja sprawa wysokiej wagi

Niska emisja sprawa wysokiej wagi M I S EMISJA A Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Suwałkach Sp. z o.o. Niska emisja sprawa wysokiej wagi Niska emisja emisja zanieczyszczeń do powietrza kominami o wysokości do 40 m, co prowadzi do

Bardziej szczegółowo

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic?

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic? Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic? Projekt realizuje: Zanieczyszczenia powietrza Projekt realizuje: Definicja Rodzaje zanieczyszczeń Przyczyny Skutki (dla człowieka,

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Jak działamy dla dobrego klimatu?

Jak działamy dla dobrego klimatu? Jak działamy dla dobrego klimatu? Utrzymanie stanu czystości powietrza Zanieczyszczenia powietrza w istotny sposób wpływają na społeczeństwo. Grupy najbardziej narażone to: dzieci, osoby starsze oraz ludzie

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy?

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy? Dwutlenek węgla pożyteczny czy szkodliwy? I. Sposoby otrzymywania i metody wykrywania dwutlenku Wykrywanie obecności dwutlenku węgla za pomocą wody wapiennej OBSERWACJE: Bezbarwna woda wapienna ulega zmętnieniu.

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Warszawa, 30.09.2009 r. Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia

Bardziej szczegółowo

W pierwszym okresie przed 0 r. człowiek walczył o przetrwanie i jego ingerencja w środowisko przyrodnicze była znikoma.

W pierwszym okresie przed 0 r. człowiek walczył o przetrwanie i jego ingerencja w środowisko przyrodnicze była znikoma. W pierwszym okresie przed 0 r. człowiek walczył o przetrwanie i jego ingerencja w środowisko przyrodnicze była znikoma. W drugim okresie rozwinęło się rolnictwo, potem rzemiosło, powstały manufaktury :

Bardziej szczegółowo

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego.

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Emisja niska zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Umownie przyjmuje się wszystkie kominy o wysokości do 40

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

Kwaśne deszcze kwaśny problem

Kwaśne deszcze kwaśny problem Kwaśne deszcze kwaśny problem Kwaśne deszcze to opady atmosferyczne, o odczynie ph mniejszym niż 5,6 zawierają kwasy wytworzone w reakcji wody z pochłoniętymi z powietrza gazami, takimi jak: dwutlenek

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

TEST na Kurs Początkowy

TEST na Kurs Początkowy Miejscowość:.. Data: TEST na Kurs Początkowy W zakresie naprawy i obsługi technicznej urządzeń i instalacji chłodniczych oraz klimatyzacyjnych zawierające substancje kontrolowane oraz obrotu tymi substancjami,

Bardziej szczegółowo

Niska emisja. co to takiego?

Niska emisja. co to takiego? Niska emisja co to takiego? Niska emisja to najprościej ujmując emisja szkodliwych pyłów i gazów na niskiej wysokości. W tym przypadku chodzi o emitory (kominy i inne źródła emisji) znajdujące się na wysokości

Bardziej szczegółowo

10 dobrych uczynków dla Ziemi. czyli jak na co dzień możemy dbać o przyrodę

10 dobrych uczynków dla Ziemi. czyli jak na co dzień możemy dbać o przyrodę 10 dobrych uczynków dla Ziemi czyli jak na co dzień możemy dbać o przyrodę Zmniejszenie ilości odpadów Jak to możemy osiągnąć? Korzyści i zalety Korzystanie z tworzyw biodegradowalnych Nie marnujemy miejsca

Bardziej szczegółowo

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemyśle energetycznym i ochrony środowiska, od 1992 roku pracował w Polsce jako Konsultant Banku

Bardziej szczegółowo

OZE - Odnawialne Źródła Energii

OZE - Odnawialne Źródła Energii OZE - Odnawialne Źródła Energii Aleksandra Tuptyoska, Wiesław Zienkiewicz Powiślaoska Regionalna Agencja Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Energie odnawialne to takie, których źródła są niewyczerpalne

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

Atmosfera. struktura i skład chemiczny; zmiany stanu atmosfery kluczowe dla życia na Ziemi

Atmosfera. struktura i skład chemiczny; zmiany stanu atmosfery kluczowe dla życia na Ziemi Atmosfera struktura i skład chemiczny; zmiany stanu atmosfery kluczowe dla życia na Ziemi Składniki stałe Ziemia Mars Wenus Nitrogen (N2) Oxygen (O2) Argon (Ar) Neon, Helium, Krypton 78.08% 20.95% 0.93%

Bardziej szczegółowo

Definicja smogu i jego rodzaje.

Definicja smogu i jego rodzaje. Smog Początki Historia smogu sięga połowy XIX wieku. Zaobserwowano go wówczas w silnie uprzemysłowionych miastach Europy. Dziś też daje się we znaki w różnych zakątkach świata smog kwaśny obserwowano w

Bardziej szczegółowo

Energie odnawialne to takie, których źródła są niewyczerpane i których eksploatacja powoduje możliwie najmniej szkód w środowisku.

Energie odnawialne to takie, których źródła są niewyczerpane i których eksploatacja powoduje możliwie najmniej szkód w środowisku. Energie odnawialne to takie, których źródła są niewyczerpane i których eksploatacja powoduje możliwie najmniej szkód w środowisku. Istnieje pięć grup energii odnawialnych Wodna Biomasy Geotermalna Wiatru

Bardziej szczegółowo

Elektrownie Geotermalne

Elektrownie Geotermalne Elektrownie Geotermalne Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres

Bardziej szczegółowo

Uwolnij energię z odpadów!

Uwolnij energię z odpadów! Uwolnij energię z odpadów! Energia-z-Odpadów: Co na wejściu? Co na wyjściu? Energia-z-Odpadów a legislacja europejska 26.11.2009 POLEKO, Poznań dr inŝ. Artur Salamon, ESWET 1 O nas: ESWET (European Suppliers

Bardziej szczegółowo

Klimat i pogoda poznaj różnice!

Klimat i pogoda poznaj różnice! Klimat i pogoda poznaj różnice! Pogoda to ogół zjawisk atmosferycznych Klimat to przebieg pogody występujących w ciągu roku w danym miejscu i czasie na danym obszarze, określony na podstawie wieloletnich

Bardziej szczegółowo

Kondensacja - teoria. Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA. ... dowody? Podstawy kondensacji

Kondensacja - teoria. Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA. ... dowody? Podstawy kondensacji Teoria KONDENSACJI Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA... dowody? CZYM JEST KONDENSACJA? Ciepło uzyskane w wyniku reakcji spalania gazu ziemnego nazywamy ciepłem jawnym. Istnieje

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu

Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu Zmiany klimatu Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu Duża zmienność w przeszłości Problem z odzieleniem wpływów naturalnych i antropogenicznych Mechanizm sprzężeń zwrotnych Badania naukowe Scenariusze

Bardziej szczegółowo

Czym jest dziura ozonowa?

Czym jest dziura ozonowa? Dziura ozonowa Czym jest dziura ozonowa? W atmosferze ziemskiej na wysokości od 10 do 50 km występuje warstwa o podwyższonej koncentracji ozonu (O3) - ozonosfera. Maksymalne stężenie ozonu utrzymuje się

Bardziej szczegółowo

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Produkcja energii elektrycznej Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Znaczenie energii elektrycznej Umożliwia korzystanie z urządzeń gospodarstwa domowego Warunkuje rozwój rolnictwa, przemysłu i usług

Bardziej szczegółowo

ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA W POLSCE

ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA W POLSCE ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA W POLSCE BACKGROUND Zanieczyszczenia powietrza substancje 1. Zanieczyszczenia powietrza to wszelkiego rodzaju substancje, których obecność w atmosferze, ma szkodliwy wpływ na

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Element budowy bezpieczeństwa energetycznego Elbląga i rozwoju rozproszonej Kogeneracji na ziemi elbląskiej

Element budowy bezpieczeństwa energetycznego Elbląga i rozwoju rozproszonej Kogeneracji na ziemi elbląskiej Mgr inŝ. Witold Płatek Stowarzyszenie NiezaleŜnych Wytwórców Energii Skojarzonej / Centrum Elektroniki Stosowanej CES Sp. z o.o. Element budowy bezpieczeństwa energetycznego Elbląga i rozwoju rozproszonej

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

Świadomi dla czystego powietrza

Świadomi dla czystego powietrza Świadomi dla czystego powietrza Szkolenia z zakresu przeciwdziałania niskiej emisji Zanieczyszczenia powietrza w Polsce Zanieczyszczeniem powietrza atmosferycznego jest wprowadzenie do powietrza substancji

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii

Odnawialne źródła energii Odnawialne źródła energii Energia z odnawialnych źródeł energii Energia odnawialna pochodzi z naturalnych, niewyczerpywanych źródeł wykorzystujących w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

3 styropian- Domy najczęściej ociepla się wełnom izolacyjną lub. 9 brykiet powstaje z trocin sklejonych w granulki służy do palenia w piecu

3 styropian- Domy najczęściej ociepla się wełnom izolacyjną lub. 9 brykiet powstaje z trocin sklejonych w granulki służy do palenia w piecu Czysta energia to czyste środowisko 1 słońce wykorzystują je kolektory s słoneczne 2 zimno -uczucie chłodu 3 styropian- Domy najczęściej ociepla się wełnom izolacyjną lub 4 biomasa -materia organiczna

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Biologia Realizowane treści podstawy programowej wymagania szczegółowe

Przedmiot: Biologia Realizowane treści podstawy programowej wymagania szczegółowe ĆWICZENIE 15 ĆWICZENIE 15 BIOLOGIA drzewo klimatyczne S 87 część opisowa Ćwiczenie to systematyzuje wiedzę na temat przyczyn i skutków zmian klimatycznych obserwowanych w minionym i tym stuleciu. Pozwala

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA MIEDZYKLASOWY KONKURS PRZYRODNICZY

PYTANIA NA MIEDZYKLASOWY KONKURS PRZYRODNICZY PYTANIA NA MIEDZYKLASOWY KONKURS PRZYRODNICZY 1. Pierwszy Park Narodowy utworzono w Stanach Zjednoczonych. 2. Główną przyczyną "kwaśnych deszczy" są tlenki azotu i siarki. 3. Odzyskiwanie surowców z materiałów

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

EFEKT CIEPLARNIANY A OSŁABIENIE WARSTWY OZONOWEJ XX ROCZNICA PROTOKOŁU MONTREALSKIEGO W SPRAWIE SUBSTANCJI ZUBOŻAJĄCYCH WARSTWĘ OZONOWĄ

EFEKT CIEPLARNIANY A OSŁABIENIE WARSTWY OZONOWEJ XX ROCZNICA PROTOKOŁU MONTREALSKIEGO W SPRAWIE SUBSTANCJI ZUBOŻAJĄCYCH WARSTWĘ OZONOWĄ EFEKT CIEPLARNIANY A OSŁABIENIE WARSTWY OZONOWEJ XX ROCZNICA PROTOKOŁU MONTREALSKIEGO W SPRAWIE SUBSTANCJI ZUBOŻAJĄCYCH WARSTWĘ OZONOWĄ Ryszard Purski Program prezentacji 1. Protokół montrealski ochrona

Bardziej szczegółowo

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa VI

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa VI du uk kac a ji ac cji En ji En er i E Ene erg gia n r ia E ne erg gia Ed duk r ia E u a rg gia Ed duk kac cji ia E u a ji En ia Ed duk kac cji En er E u a ji En er gi Ed duk kac cji En er gia a E d E e

Bardziej szczegółowo

Temat: Zagrożenie ludności spowodowane zanieczyszczeniem środowiska

Temat: Zagrożenie ludności spowodowane zanieczyszczeniem środowiska Bożena Kaczmarska kaczmarska1@wp.pl nauczyciel Przysposobienia Obronnego Liceum Ogólnokształcące Nr IV im. C. K. Norwida w Ostrowcu Św. 1 KONSPEKT DO LEKCJI W KLASIE II Temat: Zagrożenie ludności spowodowane

Bardziej szczegółowo

SO2 KRAŚNIK BYTÓW. NOx SZCZYTNO TARNOWSKIE GÓRY CHRZANÓW PM 10 WWA PM 2,5 DIOKSYNY

SO2 KRAŚNIK BYTÓW. NOx SZCZYTNO TARNOWSKIE GÓRY CHRZANÓW PM 10 WWA PM 2,5 DIOKSYNY SO2 KRAŚNIK PM 2,5 BYTÓW PM 10 SZCZYTNO NOx TARNOWSKIE GÓRY WWA CHRZANÓW DIOKSYNY RZECZYWISTOŚĆ 1/5 mieszkań w Polsce ogrzewana jest kotłami indywidualnymi. W ciągu roku w kotłowniach indywidualnych spala

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Dlaczego klimat się zmienia?

Dlaczego klimat się zmienia? Dlaczego klimat się zmienia? WSTĘP Pogoda i klimat są nierozerwalnie związane ze wszystkimi procesami zachodzącymi w atmosferze, których siłą napędową jest energia słoneczna. Ziemia zachowuje równowagę

Bardziej szczegółowo

czynnik źródło skaŝenia działanie ołów Spaliny samochodowe Niszczy układ nerwowy i pokarmowy, powoduje otępienie, poraŝenie mięśni, znuŝenie,

czynnik źródło skaŝenia działanie ołów Spaliny samochodowe Niszczy układ nerwowy i pokarmowy, powoduje otępienie, poraŝenie mięśni, znuŝenie, czynnik źródło skaŝenia działanie rtęć Ścieki przemysłowe, zakłady produkujące lampy rtęciowe Niszczy układ nerwowy, zaburzenia wzroku i koordynacji ruchów, upośledzenie umysłowe, śmierć ołów Spaliny samochodowe

Bardziej szczegółowo

Źródła i skutki zanieczyszczeń powietrza

Źródła i skutki zanieczyszczeń powietrza Źródła i skutki zanieczyszczeń powietrza Opracowała: Maria Makowska, 2016r. Skład powietrza Powietrze atmosferyczne jest bezbarwną i bezwonną mieszaniną gazów, tworzącą zewnętrzną strefę Ziemi. Procentowy

Bardziej szczegółowo

Chemiczne oddziaływanie składowisk odpadów górnictwa węgla kamiennego na środowisko

Chemiczne oddziaływanie składowisk odpadów górnictwa węgla kamiennego na środowisko Chemiczne oddziaływanie składowisk odpadów górnictwa węgla kamiennego na środowisko Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Misiołek Wydział Nauk Technicznych Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Stan obecny i perspektywy wykorzystania energii odnawialnej

Stan obecny i perspektywy wykorzystania energii odnawialnej Stan obecny i perspektywy wykorzystania energii odnawialnej Informacje ogólne Zdzisław Kusto Politechnika Gdańska UŻYTKOWANIE SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Opracowane Opracowane według według IIASA IIASA ENERGETYKA

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE) PREZENTACJA DLA MIESZKAŃCÓW GMINY ZIELONKI

Odnawialne Źródła Energii (OZE) PREZENTACJA DLA MIESZKAŃCÓW GMINY ZIELONKI Odnawialne Źródła Energii () PREZENTACJA DLA MIESZKAŃCÓW GMINY ZIELONKI CO TO JEST? Energia odnawialna to taka, której źródła są niewyczerpalne i których eksploatacja powoduje możliwie najmniej szkód w

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne dotyczące ochrony powietrza dla uczniów klas 5-6 szkół podstawowych

Materiały edukacyjne dotyczące ochrony powietrza dla uczniów klas 5-6 szkół podstawowych Fundacja Agencja Regionalnego Monitoringu Atmosfery Aglomeracji Gdańskiej ul. Brzozowa 15 A 80-243 Gdańsk tel. 58 3014884 www.armaag.gda.pl Materiały edukacyjne dotyczące ochrony powietrza dla uczniów

Bardziej szczegółowo

Otrzymywanie wodoru M

Otrzymywanie wodoru M Otrzymywanie wodoru M Własności wodoru Wodór to najlżejszy pierwiastek świata, składa się on tylko z 1 protonu i krążącego wokół niego elektronu. W stanie wolnym występuje jako cząsteczka dwuatomowa H2.

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ZESTAW ZADAŃ PRZYRODA

PRZYKŁADOWY ZESTAW ZADAŃ PRZYRODA PRZYKŁADOWY ZESTAW ZADAŃ PRZYRODA Zadanie 1. / 0 1 / Jesienią alejki ogrodu usłane są dywanami kolorowych liści. Dlaczego tak się dzieje o tej porze roku? a) Wszystkie rośliny zrzucają liście, gdy temperatura

Bardziej szczegółowo

Jak łapać światło, ujarzmiać rzeki i zaprzęgać wiatr czyli o energii odnawialnej

Jak łapać światło, ujarzmiać rzeki i zaprzęgać wiatr czyli o energii odnawialnej Jak łapać światło, ujarzmiać rzeki i zaprzęgać wiatr czyli o energii odnawialnej Autor: Wojciech Ogonowski Czym są odnawialne źródła energii? To źródła niewyczerpalne, ponieważ ich stan odnawia się w krótkim

Bardziej szczegółowo

Ściąga eksperta. Skład i budowa atmosfery oraz temperatura powietrza. - filmy edukacyjne on-line Strona 1/5

Ściąga eksperta. Skład i budowa atmosfery oraz temperatura powietrza.  - filmy edukacyjne on-line Strona 1/5 Skład i budowa atmosfery oraz temperatura powietrza Skład i budowa atmosfery oraz temperatura powietrza Atmosfera to najbardziej zewnętrzna część powłoki otulającej Ziemię. Pozwala ona na rozwój życia

Bardziej szczegółowo

Jak powstają decyzje klimatyczne. Karol Teliga Polskie Towarzystwo Biomasy

Jak powstają decyzje klimatyczne. Karol Teliga Polskie Towarzystwo Biomasy Jak powstają decyzje klimatyczne Karol Teliga Polskie Towarzystwo Biomasy 1 SCENARIUSZE GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA 2 Scenariusz 1 Powstanie i wdrożenie wspólnej globalnej polityki klimatycznej (respektowanie

Bardziej szczegółowo

CZYSTE POWIETRZE POMORZA

CZYSTE POWIETRZE POMORZA CZYSTE POWIETRZE POMORZA Kampania edukacyjna pokazująca korzyści zdrowotne i społeczne z eliminacji niskiej emisji dofinansowana ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo

PGNiG TERMIKA nasza energia rozwija miasta

PGNiG TERMIKA nasza energia rozwija miasta PGNiG TERMIKA nasza energia rozwija miasta Kim jesteśmy PGNiG TERMIKA jest największym w Polsce wytwórcą ciepła i energii elektrycznej wytwarzanych efektywną metodą kogeneracji, czyli skojarzonej produkcji

Bardziej szczegółowo

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Wprowadzenie do zagadnień ochrony. klimatu i gospodarki niskoemisyjnej Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla miasta Józefowa Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Zmiany klimatu W ostatnich latach termin

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU. Fizyka w chmurach

SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU. Fizyka w chmurach SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU Fizyka w chmurach I. WPROWADZENIE Ciekawa lekcja to taka, która prowokuje ucznia do zadawania pytań. Dlatego tak ważne jest odejście od tradycyjnej formy

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

Ekologiczna ścieżka edukacyjna Ekologiczna ścieżka edukacyjna Lp. Treści ogólne Treści szczegółowe Osiągnięcia przedmiot klasa 1. Ekonomiczne i społeczne aspekty Uczeń potrafi: związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.wartość

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 1 Podziały i klasyfikacje elektrowni Moc elektrowni pojęcia podstawowe 2 Energia elektryczna szczególnie wygodny i rozpowszechniony nośnik energii Łatwość

Bardziej szczegółowo

Zadania związane z przeciwdziałaniem spalaniu odpadów na powierzchni ziemi, w paleniskach domowych, wypalaniu traw

Zadania związane z przeciwdziałaniem spalaniu odpadów na powierzchni ziemi, w paleniskach domowych, wypalaniu traw Zadania związane z przeciwdziałaniem spalaniu odpadów na powierzchni ziemi, w paleniskach domowych, wypalaniu traw Janina Kawałczewska RCEE w Płocku Seminarium w ramach projektu pn. Spalanie odpadów i

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii

Odnawialne źródła energii Odnawialne źródła energii Energie odnawialne to takie, których źródła są niewyczerpane i których eksploatacja powoduje możliwie najmniej szkód w środowisku. Dlaczego energie odnawialne? Alternatywa dla

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH N.T. WPŁYWU ZMIAN KLIMATYCZNYCH NA FUNKCJONOWANIE EKOSYSTEMÓW KLASA III GIMNAZJUM. Małgorzata Szpyrka

SCENARIUSZ ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH N.T. WPŁYWU ZMIAN KLIMATYCZNYCH NA FUNKCJONOWANIE EKOSYSTEMÓW KLASA III GIMNAZJUM. Małgorzata Szpyrka SCENARIUSZ ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH N.T. WPŁYWU ZMIAN KLIMATYCZNYCH NA FUNKCJONOWANIE EKOSYSTEMÓW KLASA III GIMNAZJUM Małgorzata Szpyrka 1 TEMAT: Zanieczyszczenie i ochrona atmosfery 1. Cele kształcenia wymagania

Bardziej szczegółowo

4. Wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej 4.1. Uwagi ogólne

4. Wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej 4.1. Uwagi ogólne 4. Wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej 4.1. Uwagi ogólne Elektrownia zakład produkujący energię elektryczną w celach komercyjnych; Ciepłownia zakład produkujący energię cieplną w postaci pary lub

Bardziej szczegółowo

7. EFEKT CIEPLARNIANY

7. EFEKT CIEPLARNIANY 7. EFEKT CIEPLARNIANY 7.01. Efekt cieplarniany-wprowadzenie 7.02. Widmo promieniowania docierającego do powierzchni Ziemi i emitowanego z powierzchni Ziemi 7.03. Temperatura efektywna Ziemi 7.04. Termiczny

Bardziej szczegółowo

Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy

Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy Układ słoneczny składa się z ośmiu planet, ich księżyców, komet, planetoid i planet karłowatych. Ma on około 4,6 x10 9 lat. W Układzie słonecznym wszystkie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Temat: Niekonwencjonalne źródła energii, bezpieczeństwo energetyczne Czas: 45 minut (godzina lekcyjna) Przedmiot: Lekcja biologii lub

Bardziej szczegółowo

ul. Tetmajera 19, Kraków tel , faks

ul. Tetmajera 19, Kraków tel , faks Efekt cieplarniany od strony fizycznej Kontrowersje wokół wpływu człowieka na jego pogłębianie się strona 1/5 Małgorzata Kleiner Ziemia jest otoczona atmosferą, czyli powłoką gazową składającą się z mieszaniny

Bardziej szczegółowo

Menu. Badające skład chemiczny atmosfery

Menu. Badające skład chemiczny atmosfery Menu Badające skład chemiczny atmosfery Co to jest atmosfera? Atmosfera ziemska to inaczej powłoka gazowa otaczająca Ziemię od jej powierzchni do wysokości około 2000km. Składa się z mieszaniny gazów zwanych

Bardziej szczegółowo

Woda. Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata?

Woda. Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata? Woda Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata? Cel wykładu Odpowiedź na pytanie zawarte w tytule A także próby odpowiedzi na pytania typu: Dlaczego woda jest mokra a lód śliski? Dlaczego

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ 2 ŹRÓDŁA ENERGII przygotowanie do sprawdzianu

DZIAŁ 2 ŹRÓDŁA ENERGII przygotowanie do sprawdzianu DZIAŁ 2 ŹRÓDŁA ENERGII przygotowanie do sprawdzianu I. RODZAJE PALIW KOPALNYCH. II. PRZERÓBKA ROPY NAFTOWEJ I WĘGLA KAMIENNEGO. III. BENZYNA IV. SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII A ŚRODOWIKO NATURALNE. 1. Wymienić

Bardziej szczegółowo

Technik urządzeo i systemów energetyki odnawialnej

Technik urządzeo i systemów energetyki odnawialnej Technik urządzeo i systemów Nauka trwa 4 lata, absolwent uzyskuje tytuł zawodowy: Technik urządzeń i systemów, wyposażony jest w wiedzę i umiejętności niezbędne do organizowania i wykonywania prac związanych

Bardziej szczegółowo