Tłumaczenie nieoficjalne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Tłumaczenie nieoficjalne"

Transkrypt

1 Tłumaczenie nieoficjalne Komisja Europejska ZALECENIA KOMISJI z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie wytycznych wdrażania Rozporządzenia Rady i Parlamentu Unii Europejskiej Nr 761/2001 z dnia 19 marca 2001 r. w sprawie umożliwienia dobrowolnego uczestnictwa organizacji w Systemie Eko-Zarządzania i Audytowania Wspólnoty (EMAS) w zakresie doboru i stosowania wskaźników efektywności działań środowiskowych (2003/532/EC) KOMISJA EUROPEJSKA mając na względzie Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, a w szczególności drugi akapit Artykułu 21, tegoż Traktatu, zważywszy, że: (1) Rozporządzenie Rady i Parlamentu Unii Europejskiej nr 761/2001 z dnia 19 marca 2001 r. w sprawie umożliwienia dobrowolnego uczestnictwa organizacji w systemie Eko-Zarządzania i Audytowania Wspólnoty (EMAS) określa zasadnicze wymagania dla uczestnictwa organizacji w systemie EMAS; (2) Rozporządzenie nr 761/2001 zobowiązuje Komisję do promowania jednorodnego stosowania wymagań EMAS; (3) Jednorodność ta może być wzmocniona przez przedstawienie zarówno organizacjom jak i weryfikatorom środowiskowym wytycznych w sprawie opracowania deklaracji środowiskowej zgodnie z Artykułem 3(2)(c) Rozporządzenia nr 761/2001; (4) Zgodnie z Załącznikiem III p. 3.3 do Rozporządzenia nr 761/2001 organizacje wdrażające EMAS mogą stosować wskaźniki efektywności działań środowiskowych, aby zwiększyć przejrzystość i porównywalność informacji przedstawianych przez organizację (5) Dobór i stosowanie wskaźników efektywności działań środowiskowych może także pomóc organizacjom w lepszym zrozumieniu i doskonaleniu ich własnego systemu zarządzania środowiskowego a także poprawie wyników działań środowiskowych; 1. (6)Wytyczne w sprawie deklaracji środowiskowej zgodnej z wymaganiami EMAS zawarte w Załączniku I.3 to Zalecenia Nr 2001/680/EC (2) zawierają informację, że Komisja opracuje wytyczne w sprawie doboru i stosowania wskaźników efektywności środowiskowej. (6) Dobór i stosowanie wskaźników efektywności środowiskowej powinien być efektywny ekonomicznie i dostosowany do wielkości i rodzaju organizacji, jej potrzeb i priorytetów. (7) Wytyczne zawarte w niniejszym Zaleceniu są zgodne z opinią Komitetu powołanego w myśl Artykułu 14 Rozporządzenia nr 761/2001, NINIEJSZYM ZALECA: 1. W celu przygotowania deklaracji środowiskowej zgodnej z wymaganiami EMAS organizacje mogą stosować wskaźniki efektywności działań środowiskowych opisane w Załączniku I. 2. Niniejsze Zalecenie jest kierowane do Państw członkowskich Unii Europejskiej Bruksela, 10 lipca 2003 r. Za Komisję Margot WALLSTRÖM Członek Komisji 1

2 ZAŁĄCZNIK 1 WYTYCZNE DOBORU I STOSOWANIA WSKAŹNIKÓW EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ ŚRODOWISKOWYCH ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM EMAS 1. Wprowadzenie W Aneksie III 3.3. do Rozporządzenia EMAS uczestniczące organizacje są zachęcane do stosowania, tam gdzie to właściwe, wskaźników efektywności działań środowiskowych. Zastosowanie takich wskaźników ułatwia przedstawianie w deklaracji środowiskowej działań środowiskowych poprzez przetworzenie danych źródłowych w informacje, które mogą zostać łatwo zrozumiane przez odbiorców. Wskaźniki efektywności działań środowiskowych pozwalają sprowadzić rozbudowane dane środowiskowe do ograniczonej ilości informacji kluczowych. Stosowanie wskaźników pomaga organizacjom w kwantyfikowaniu i raportowaniu wyników działań na rzecz środowiska. Inną ważną funkcją wskaźników środowiskowych jest wspomaganie organizacji w zarządzaniu ich aspektami środowiskowymi i oddziaływaniami na środowisko. Ponadto organizacje takie jak agencje rankingowe i firmy doradztwa finansowego są w coraz większym stopniu zainteresowane wynikami działań w zakresie ochrony środowiska. Generowanie informacji środowiskowej może być kosztowne i czasochłonne. Dlatego też stosowane wskaźniki efektywności działań środowiskowych powinny być uzasadnione ekonomicznie i odpowiadać wielkości i rodzajowi organizacji, a także wychodzić naprzeciw jej potrzebom i priorytetom. Powinny odnosić się przede wszystkim do tych oddziaływań na środowisko, które są najbardziej znaczące i na które organizacja może wpłynąć poprzez swoje działania, zarządzanie, produkty i usługi. Powinny one także charakteryzować się taką wrażliwością, aby odzwierciedlać znaczące zmiany w oddziaływaniu na środowisko. Ponadto organizacje powinny optymalizować wykorzystanie zbieranych informacji. Wskaźniki powinny spełniać dwa cele: pomoc kierownictwu organizacji oraz dostarczenie informacji zainteresowanym stronom. W zależności od możliwości i dostępnych środków, zakres stosowania wskaźników efektywności działań środowiskowych może początkowo być ograniczony do aspektów uznawanych za najbardziej istotne a następnie poszerzany. W dalszej części niniejszych wytycznych znajdują się przykłady wskaźników i stosowanych jednostek miary. W załączniku II wymieniono kilkanaście publikacji i standardów, które mogą pomóc organizacjom w stosowaniu wskaźników efektywności działań środowiskowych. Podstawowe założenia systemu wskaźników środowiskowych są następujące: - porównywalność: wskaźniki powinny pozwalać na porównanie i wykazywać zmiany w wynikach działań środowiskowych, - zachowanie równowagi pomiędzy informacjami pozytywnymi i negatywnymi - ciągłość: wskaźniki powinny opierać się na jednakowych kryteriach i powinny być określane w porównywalnych okresach czasu lub jednostkach, - aktualność: wskaźniki powinny być aktualizowane na tyle często, aby umożliwić podjęcie odpowiednich działań, - czytelność: wskaźniki powinny być czytelne i zrozumiałe. 2. Rodzaje wskaźników efektywności działań środowiskowych Zwykle definiuje się trzy rodzaje wskaźników środowiskowych dla oceny i raportowania wyników działań środowiskowych organizacji 1 : 1 Trzy podstawowe rodzaje wskaźników oraz większość podrodzajów bezpośrednio odpowiadają rodzajom wymienionym w normie EN/ISO 14001:1999. Podrodzaje produkty wspomagające działania organizacji, transport, zaangażowanie pracowników, administracja i planowanie, zakupy i inwestycje oraz zdrowie i bezpieczeństwo są specyficzne dla EMAS 2

3 Wskaźniki osiągnięć operacyjnych (WOO) Wskaźniki danych na wejściu Materiały Energia Usługi wspomagające działania organizacji Produkty wspomagające działania organizacji Wskaźniki dotyczące budynków i wyposażenia Technologia wykonania Instalacje Procesy i operacje Konserwacja i utrzymanie Wykorzystanie terenu Transport Wskaźniki danych na wyjściu Produkty dostarczane przez organizację Usługi świadczone przez organizację Odpady Emisje Wskaźniki osiągnięć zarządczych (WOZ) Wskaźniki systemowe Wdrażanie polityki i programów Zgodność z wymaganiami Wyniki finansowe Zaangażowanie pracowników Wskaźniki dotyczące obszarów funkcjonalnych Administracja i planowanie Zakupy i inwestycje Zdrowie i bezpieczeństwo Relacje ze społeczeństwem Wskaźniki warunków środowiskowych (WWS) Wskaźniki mediów środowiskowych Powietrze Woda Teren Wskaźniki bio- i antroposfery Flora Fauna Ludzie Aspekty estetyczne i histotrycznokulturowe Wskaźniki osiągnięć operacyjnych (WOO): koncentrują się na aspektach związanych z funkcjonowaniem organizacji, włączając działania, produkty lub usługi, i mogą odzwierciedlać takie zagadnienia jak emisja zanieczyszczeń, recykling produktów i surowców, zużycie paliw przez pojazdy lub zużycie energii. Wskaźniki osiągnięć operacyjnych mogą być podzielone na wskaźniki danych na wejściu, wskaźniki dotyczące budynków i wyposażenia oraz wskaźniki danych na wyjściu. Koncentrują się one na planowaniu, nadzorze i monitorowaniu oddziaływań organizacji na środowisko. Wskaźniki osiągnięć operacyjnych są także narzędziem do komunikowania danych środowiskowych poprzez raporty i deklaracje środowiskowe zgodne z Rozporządzeniem EMAS. Poprzez uwzględnienie aspektów kosztowych stanowią również podstawę zarządzania kosztami środowiskowymi. Wskaźniki osiągnięć zarządczych (WOZ): koncentrują się na wysiłkach kierownictwa dotyczących zapewnienia infrastruktury dla skutecznego zarządzania środowiskowego i mogą obejmować m.in. programy środowiskowe, cele i zadania, szkolenia, systemy motywacyjne, częstość auditów, inspekcje w zakładzie, relacje z administracją i lokalną społecznością. Wskaźniki te służą przede wszystkim jako narzędzie wewnętrznej kontroli i źródło informacji, ale samodzielnie nie odzwierciedlają w pełni działań środowiskowych organizacji. Wskaźniki Warunków Środowiskowych (WWS) : informują o jakości środowiska otaczającego organizację lub o stanie środowiska w znaczeniu lokalnym, regionalnym lub globalnym. Przykładowo: jakość wody w jeziorze sąsiadującym z terenem, na którym organizacja prowadzi działalność, jakość powietrza w regionie, stężenie gazów cieplarnianych lub stężenie pewnych zanieczyszczeń w gruncie. Ponieważ dane dotyczące stanu środowiska mogą być dość obszerne, wskaźniki powinny umożliwić skoncentrowanie się na aspektach środowiskowych związanych ze znaczącymi oddziaływaniami na środowisko. Stan komponentów środowiska (powietrza, wody, ziemi) i problemy środowiskowe pojawiające się w związku z nimi zależą od wielu czynników. Przykładem mogą być emisje zanieczyszczeń z zakładów przemysłowych, gospodarstw domowych lub transportu. Dane o stanie komponentów środowiska są zazwyczaj mierzone i rejestrowane przez organy administracji. Te dane są używane do tworzenia specjalnych systemów wskaźników dotyczących głównych problemów środowiskowych. W powiązaniu 3

4 z celami polityki środowiskowej, mogą one być używane przez organizacje jako punkt odniesienia przy ustalaniu własnych priorytetów, wskaźników i celów. Szczególnie jest to przydatne w przypadku, kiedy działalność organizacji jest jednym z głównych źródeł problemów w środowisku, przykładem mogą być: wpływ hałasu z lotniska na jego otoczenie lub wpływ ścieków odprowadzanych do gruntu lub do wód na jakość wody w okolicy. W takich przypadkach wskaźniki WWS umożliwiają pomiar oddziaływania organizacji na środowisko. Podział na wymienione trzy kategorie wskaźników środowiskowych jest ogólnie akceptowany i organizacje powinny wziąć pod uwagę zastosowanie ich kombinacji, aby móc wykazać, że: - rozumieją wpływ na środowisko związany z ich działalnością, produktami i usługami (WWS) - podejmują stosowne działania, aby wdrożyć odpowiedni sposób zarządzania aspektami środowiskowymi uwzględniając wpływ, jaki wywierają na środowisko (WOZ), oraz - rezultaty właściwego zarządzania aspektami środowiskowymi poprawiły wyniki ich działań na rzecz środowiska (WOO). Uznaje się jednak, że dla organizacji charakteryzujących się mniej znaczącym wpływem na środowisko i mniej złożonym systemem zarządzania środowiskowego, największe zastosowanie mają wskaźniki wyników operacyjnych. 3. Wytyczne Przy wyborze wskaźników efektywności działań środowiskowych dla poszczególnych aspektów środowiskowych organizacja powinna postawić sobie następujące pytania: - jakie są główne aspekty i oddziaływania na środowisko organizacji? - w którym miejscu można dokonać najistotniejszej poprawy? - w którym miejscu poprawa działań środowiskowych będzie prowadzić także do obniżenia kosztów? Wybrane wskaźniki środowiskowe powinny współgrać z priorytetami polityki środowiskowej: - jaki jest wpływ organizacji na realizację przyjętych lokalnie lub w regionie polityk w zakresie ochrony środowiska? - jakie problemy środowiskowe dominują w bieżących dyskusjach politycznych? - jakie zewnętrzne wymogi, na przykład ze strony zainteresowanych stron, wpływają na funkcjonowanie organizacji? Czy aspekt środowiskowy jest znaczący? NIE Raportowanie zbędne TAK Jaki/e wskaźnik/i są potrzebne dla efektywnego zarządzania tym aspektem? Weryfikacja systemu zarządzania danymi Czy ten/te aspekty mogą być przedstawione w raporcie w zrozumiały i niedwuznaczny sposób? TAK NIE NIE Czy można wybrać inny wskaźnik? Schemat procesu decyzyjnego przy wyborze wskaźników działań środowiskowych Można zawrzeć dane w raporcie środowiskowym TAK 4

5 Organizacje powinny wybrać wskaźniki, które poprawią efektywność ich zarządzania. Wskaźniki, które nie wnoszą niczego nowego do zarządzania organizacją, nie będą przecież wykorzystywane do codziennego zarządzania i skutkiem tego nie wpłyną znacząco na poprawę działań. Krótko mówiąc, tylko te wskaźniki, które pozwolą pracownikom i kierownictwu wykonywać lepiej ich zadania, są najwłaściwsze dla organizacji. W podpunktach (a)-(e) rozpatrywane jest każde z kryteriów opisanych w Aneksie III 3.3 do Rozporządzenia EMAS, co powinno pomóc organizacjom w doborze odpowiednich wskaźników. a) Wskaźniki powinny przekazywać precyzyjną ocenę realizacji zadań organizacji Istotne jest, aby organizacja prawidłowo oceniała realizację swoich działań na rzecz środowiska. Wskaźniki powinny przedstawiać realizację tych działań tak dokładnie jak to możliwe, dostarczając wiarygodnego obrazu jej aspektów środowiskowych i wpływów na środowisko. Dla przykładu, jeśli organizacja zmniejsza emisję zanieczyszczeń do powietrza i wody, ale w wyniku tego wytwarza więcej odpadów przeznaczonych do składowania, powinna wziąć to pod uwagę i przygotować raport na temat wszystkich związanych z tym zysków i strat dla środowiska. Będzie miało to także skutki finansowe, jako że koszt zagospodarowania odpadów będzie uwzględniony w oszacowaniu kosztów takiego przedsięwzięcia przez kierownictwo organizacji. W przedstawionych niżej przykładach podane są wskaźniki i jednostki miary do zastosowania w deklaracjach środowiskowych EMAS. Odnoszą się one do różnych kategorii i podkategorii wskaźników. Oprócz bezwzględnych wartości opisujących oddziaływanie na środowisko, zastosowane wskaźniki mogą także przedstawiać wpływ na środowisko względem jednostki produktu lub usługi, a także względem obrotu, sprzedaży brutto lub wartości dodanej brutto (tzw. wskaźnik eko-wydajności) lub wpływ na środowisko na jednego zatrudnionego pracownika 1. WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ OPERACYJNYCH: WSKAŹNIKI DANYCH NA WEJŚCIU Kategoria wskaźnika Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary Materiały Surowce, materiały eksploatacyjne i pomocnicze, wody gruntowe, wody powierzchniowe, paliwa kopalniane, drewno itp. tony na rok tony na tony produktu na rok tony niebezpiecznych/szkodliwych substancji na rok tony niebezpiecznych/szkodliwych substancji na tony produktu na rok metry sześcienne na rok metry sześcienne na tony produktu Energia Produkty (należy skoordynować z obszarem,,zaopatrzenie i inwestycje ) Energia elektryczna, gaz, olej, surowce odnawialne itp. Półprodukty, produkty pomocnicze i biurowe itp.. megawatogodziny na rok kilowatogodziny na tony produktu tony na rok kilogramy niebezpiecznych/szkodliwych materiałów na tony produktów ilość/udział procentowy produktów oznaczonych ekoetykietą (na rok) Usługi (należy skoordynować z obszarem,,zaopatrzenie i inwestycje ) Sprzątanie, odbiór odpadów, ogrodnictwo, gastronomia, komunikacja, usługi biurowe, transport, podróże, edukacja, tony na rok kilogramy niebezpiecznych/szkodliwych materiałów na jednostkową usługę (i rok) ilość/udział procentowy usług oznaczonych ekoetykietą (na rok) 1 Użycie wskaźników dotyczących zatrudnienia powinno być traktowane z ostrożnością, jako że wartość takich wskaźników zależy nieraz w dużym stopniu od rodzaju prowadzonej działalności. 5

6 planowanie administracyjne, usługi finansowe itp. WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ OPERACYJNYCH: WSKAŹNIKI DOTYCZĄCE BUDYNKÓW I WYPOSAŻENIA Kategoria Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary wskaźnika Technologia wykonania Instalacja Procesy i operacje Utrzymanie i konserwacja Użytkowanie terenu Transport Budynki, urządzenia, wyposażenie, etc. Budynki, urządzenia, wyposażenie, etc. Budynki, urządzenia, wyposażenie, etc. Budynki, urządzenia, wyposażenie, transport samochodowy itp. naturalne siedliska, obszary zielone, obszary zurbanizowane itp. Zużycie paliwa, emisja spalin samochodowych, podróże służbowe ze wzgl. na środki transportu (samolot, samochód, autobus, pociąg) itp. straty ciepła budynków w watach na metry kwadratowe (w/m³) i stopień Kelvina udział procentowy wyposażenia z częściami możliwymi do odzysku (na rok) udział procentowy części maszyn możliwych do odzysku (na rok) udział procentowy lub liczba urządzeń oznaczonych eko-etykietą lub deklaracją środowiskową (na rok) godziny pracy poszczególnych urządzeń lub wyposażenia na rok tony substancji, materiałów lub produktów zużytych w czasie pracy na rok godziny poświęcone koniecznej konserwacji poszczególnych urządzeń lub wyposażenia na rok tony substancji, materiałów lub produktów zużytych do utrzymania i konserwacji. kilometry kwadratowe (km²) na rok zużycie paliwa przez środki transportu w tonach na rok emisja gazów cieplarnianych przez środki transportu w tonach na rok osobokilometry na rok WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ OPERACYJNYCH : WSKAŹNIKI DANYCH NA WYJŚCIU Kategoria wskaźnika Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary Emisje Emisje gazów takich jak: gazy cieplarniane, lotne związki organiczne, pyły itp. Ścieki zawierające substancje niebezpieczne, ścieki technologiczne, wody chłodnicze itp. Odpady: odpady niebezpieczne 2, odpady inne niż niebezpieczne, osady, Ciepło odpadowe, hałas itp, etc. tony na rok kilogramy na tony produktu metry sześcienne na rok metry sześcienne na tony produktu kilogramy substancji na metry sześcienne ścieków udział procentowy produktów do odzysku na rok megadżule na rok megadżule na tony produktu decybele (w określonym miejscu) Produkty (projektowanie, rozwój, pakowanie, Substancje w produktach, materiały przeznaczone na opakowania, zużycie tony niebezpiecznych/szkodliwych materiałów na rok (i jednostkę produktu) masowy procent części produktów do ponownego 2 Dane dotyczące różnych rodzajów odpadów powinny być przedstawiane osobno, szczególnie w przypadku odpadów niebezpiecznych. Dane powinny być opatrzone odpowiednim opisem i kodem z katalogu odpadów. 6

7 użytkowanie, odzyskiwanie, usuwanie) Usługi (projektowanie, rozwój, wykonawstwo) energii przez urządzenia itp. Sprzątanie, zagospodarowanie odpadów, ogrodnictwo, gastronomia, komunikacja, usługi biurowe, transport, podróże, szkolenia, planowanie administracyjne, usługi finansowe, etc. wykorzystania na rok ilość/udział procentowy produktów oznaczonych ekoetykietą 3 (na rok) tony materiałów na opakowania na rok tony lub kilogramy niebezpiecznych/szkodliwych substancji zużytych na jednostkową usługę i rok zużycie paliwa w litrach na jednostkową usługę i rok ilość i udział procentowy usług oznaczonych ekoetykietą (na rok) WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ ZARZĄDCZYCH: WSKAŹNIKI SYSTEMOWE Kategoria wskaźnika Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary Wdrażanie polityki i programów Zgodność z wymaganiami Wynik finansowy Zaangażowanie pracowników Cele i zadania środowiskowe, warunki w miejscu pracy, zarządzanie danymi itp.. Audity zgodność z dobrowolnymi zobowiązaniami środowiskowymi itp. Zaoszczędzone środki pieniężne itp. Szkolenia środowiskowe, konsultacje pracownicze, propozycje ulepszeń przedstawiane przez pracowników itp. udział procentowy osiągniętych celów i zadań na rok udział procentowy komórek /miejsc pracy, dla których określono wymagania środowiskowe (na rok) udział procentowy komórek/miejsc pracy, dla których prowadzi się pomiary środowiskowe i zapisy (na rok) udział procentowy auditowanych komórek/miejsc pracy na rok liczba osiągniętych celów zgodnych z dobrowolnymi zobowiązaniami środowiskowymi (na rok) euro na rok liczba dni szkoleń na pracownika na rok udział szkoleń środowiskowych we wszystkich szkoleniach liczba spotkań z pracownikiem/przedstawicielami pracowników na rok liczba wysuwanych propozycji na pracownika na rok liczba/udział procentowy wdrożonych propozycji na rok 3 W niniejszym dokumencie i w odniesieniu do Rozporządzenia EMAS, zaleca się stosowanie eko-etykiety Unii Europejskiej lub eko-etykiet stosowanych w poszczególnych Państwach członkowskich. Więcej szczegółów na stronie internetowej: 7

8 OSIĄGNIĘCIA ZARZĄDCZE: WSKAŹNIKI OBSZARU DZIAŁANIA Kategoria wskaźnika Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary Administracja i planowanie Pośrednie i bezpośrednie aspekty środowiskowe oraz wpływ decyzji, polityk, planów zagospodarowania terenu, zaangażowanie w rynki ekologiczne itp. ilość/udział przedsięwzięć, dla których wykonano ocenę oddziaływania na środowisko (na rok) udział procentowy obszarów, wobec których planuje się pozostawienie ich w stanie niezmienionym lub utworzenie na ich obszarze naturalnych siedlisk lub terenów zielonych (na rok) całkowita wartość w euro lub udział procentowy produktów sprzedanych na rynkach ekologicznych Zakupy i inwestycje (w koordynacji ze wskaźnikami na wejściu w odniesieniu do produktów i usług) Bezpieczeństwo i higiena pracy Relacje ze społeczeństwem Osiągnięcia środowiskowe dostawców i podwykonawców itp. Inwestycje w projekty środowiskowe itp. Wypadki, zachorowania, jakość powietrza i wody w miejscu pracy, hałas itp. Rozmowy z zainteresowanymi stronami (spotkania, aktywne uczestnictwo w wydarzeniach) itp. Prośby z zewnątrz o raporty środowiskowe itp. ilość/udział procentowy dostawców i podwykonawców mających politykę środowiskową lub systemy zarządzania całkowita wartość w euro lub udział procentowy inwestycji kapitałowych w projekty środowiskowe na rok ilość wypadków pracowników na rok ilość dni zwolnień lekarskich na pracownika na rok stężenia szkodliwych substancji w miligramach na litr lub częściach na milion poziom hałasu na stanowisku pracy w decybelach ilość dyskusji w osobodniach na rok ilość zapytań z zewnątrz na rok ilość odsłon strony internetowej rocznie WSKAŹNIKI WARUNKÓW ŚRODOWISKOWYCHWSKAŹNIKI MEDIÓW SRODOWISKOWYCH Kategoria wskaźnika Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary Powietrze Substancje zanieczyszczające w miligramy na litr części na milion (ppm) powietrzu takie jak siarka i tlenki azotu, ozon, lotne związki organiczne, pyły itp. Woda Substancje zanieczyszczające w rzekach, jeziorach, wodach gruntowych takie jak substancje biogeniczne, oznaczonych eko-etykietą metale ciężkie, związki organiczne itp. miligramy na litr Ziemia Naturalne siedliska, obszary chronione Zanieczyszczenia gruntu przez metale ciężkie, pestycydy, nawozy itp. udział procentowy powierzchni (na rok) zmiany w km² na rok m²/m³ zanieczyszczonej gleby na m³ (na rok) 8

9 WSKAŹNIKI WARUNKÓW ŚRODOWISKOWYCH: WSKAŹNIKI BIO I ANTROPOSFERYCZNE Kategoria wskaźnika Przykłady wskaźników Przykłady jednostek miary Flora Gatunki, które wyginęły lub którym grozi ilość/udział procentowy w porównaniu z warunkami naturalnymi wyginięcie Fauna Gatunki, które wyginęły i którym grozi wyginięcie ilość/udział procentowy w porównaniu z warunkami naturalnymi Ludzie Estetyka, dziedzictwo historyczne i kultura Średnia długość życia mieszkańców, choroby mieszkańców wynikające z zanieczyszczenia środowiska, stężenie zanieczyszczeń we krwi mieszkańców (ołów itp.) Pomniki przyrody średnia długość życia w latach udział procentowy mieszkańców z specyficznymi (chronicznymi)chorobami miligramy zanieczyszczeń na litr km² UWAGA: Częstokroć elementy środowiska lokalnego i lokalne ekosystemy są najbardziej właściwe przy określaniu wskaźników stanu środowiska (WWS). Jednakże, w pewnych przypadkach takich jak emisja gazów cieplarnianych właściwe może być rozpatrywanie stanu środowiska w skali globalnej. Jeśli WWS nie odzwierciedlają w pierwszym rzędzie wpływu na środowisko zarejestrowanej organizacji, a raczej wpływ innych organizacji bądź nieznanych źródeł, powinno być to jasno zaznaczone w informacji dla zainteresowanych stron. Poniżej przedstawionych jest kilka przykładów wskaźników osiągnięć środowiskowych w postaci diagramów. W wielu przypadkach korzystne jest przedstawienie informacji nie tylko z minionego roku, ale także z kilku ostatnich lat ton żużle z produkcji pierwotnej i wtórnej zgary z produkcji pierwotnej i wtórnej pyły z gazów odlotowych lata Rysunek 1. Wytwarzanie trzech różnych typów odpadów niebezpiecznych w tysiącach ton na rok w latach : żużle z produkcji pierwotnej i wtórnej ( ), zgary z produkcji pierwotnej i wtórnej ( ), pyły z gazów odlotowych ( ) (1) 4 4 Kody w nawiasach odpowiadają oznaczeniom w katalogu odpadów. 9

10 Jeśli organizacja opracowuje raport na temat wskaźników zarządczych (np. dotyczących szkoleń), korzystne jest wiedzieć jaka część wszystkich szkoleń poświęcona jest zagadnieniom ochrony środowiska lub udział auditów środowiskowych we wszystkich prowadzonych auditach. Pozwoli to organizacji lepiej oszacować koszty ponoszone na zarządzanie środowiskowe. Jakość Higiena pracy Bezpieczeństwo Rysunek 2. Proporcje godzin szkolenia nt. bezpieczeństwa, środowiska i jakości przypadających na pracownika w 2002 r. W przypadku, gdy organizacja chce przedstawić w raporcie swoje działania w odniesieniu do warunków środowiskowych, korzystna będzie znajomość rzeczywistego wpływu organizacji na środowisko. Tak więc, jeśli organizacja przygotowuje informacje na temat stanu zanieczyszczenia lokalnej rzeki, korzystne będzie oszacowanie jej wpływu na ten stan. Pozwoli to na właściwe nakierowanie swoich działań. (b) Wskaźniki powinny być zrozumiałe i jednoznaczne Ze względu na wiarygodność jak i właściwy nadzór ważne jest, aby wskaźniki nie tworzyły fałszywego wyobrażenia lub nie wprowadzały w błąd zainteresowanych stron. Wskaźniki powinny być spójne i skoncentrowane na zasadniczych danych. Dla celów sprawozdawczych dane są często agregowane lub normalizowane. Pozwala to na zwięzłą prezentację, ale ważne jest też, aby końcowy wynik był zrozumiały. Na przykład np. przedstawienie informacji dotyczącego recyklingu odpadów w formie specyficznego wskaźnika może nie być zrozumiałe, jeśli metoda zastosowana do generowania tego wskaźnika nie jest wyjaśniona. Normalizowanie danych w odniesieniu do roku bazowego może pozwolić na porównanie poszczególnych lat, ale może nie odzwierciedlić wszystkich aspektów działań środowiskowych. Na przykład ważne jest, aby skutki nabycia lub odsprzedaży nieruchomości były wyjaśnione, tak aby zainteresowane strony były w stanie zrozumieć bezwzględną wielkość opisywanego aspektu. (c) Wskaźniki powinny umożliwić coroczne dokonanie porównań Ten aspekt służy łatwemu śledzeniu wyników działań środowiskowych w organizacji. Kluczową sprawą może być prawidłowy wybór wskaźników na wstępie procesu przygotowania raportu umożliwiający coroczne porównanie wyników. Jeśli dokonuje się zmian mierzonych parametrów dla danego aspektu środowiskowego, trudno przedstawić zaistniałą poprawę. Na przykład, jeśli energia jest raportowana w jednym roku jako całkowite zużycie a w kolejnym jako zużycie energii na tonę produktu, porównanie obu lat nie będzie możliwe. Dlatego też organizacje powinny dobrać takie wskaźniki, aby można było je porównywać przez wiele lat. Aby uniknąć nieporozumień prezentowanym wskaźnikom powinny towarzyszyć wartości bezwzględne. Przykład przedstawiono w tabeli poniżej. 10

11 Przykład tabeli pozwalającej na coroczne dokonanie porównań 5 (1) Wskaźnik Jednostka Pracownicy Osoba Obrót Milion 87,6 78,5 74,2 Produkcja Tony Zużycie energii MWh Zużycie KWh/kg 21,9 22,2 23,7 energii/ilość przetworzonej bawełny Zużycie wody M³ Zużycie wody/ L/kg - 62,9 64,7 ilość przetworzonej bawełny Udział wyrobów % przetestowanych na zgodność z wymaganiami MST/Okotex Farbowanie bez % 35,2 35,3 40 metali ciężkich Odpady kg Organizacje powinny także być świadome, że aby oddać ścisły roczny zmian w wynikach, powinny przedstawić bezwzględne roczne średnie i jeśli to konieczne, także ich rozbieżności. Jeśli nie jest to właściwe, należy przyjąć jako punkt odniesienia średni rok lub średnią długoterminową. Rekordowe lata nie są odpowiednim punktem odniesienia. Czasami konieczna jest zmiana sposobu, w jaki przedstawiany jest aspekt środowiskowy. W takim przypadku organizacja powinna dążyć do stworzenia możliwości dokonania porównań z poprzednimi latami, na przykład poprzez rekalkulację danych z lat poprzednich zgodnie z nową metodą. (d) Wskaźniki powinny pozwalać na porównania ze wskaźnikami z sektora, kraju lub regionu Jednym z głównych wymogów dla porównania wskaźników jest zasada generowania ich zawsze w taki sam sposób, aby uniknąć porównywania jabłek i gruszek. Na przykład w przypadku zużycia energii należy rozważyć czy przedstawiać w raporcie zużycie energii pierwotnej czy wtórnej. Organizacja powinna zadbać o zastosowanie wspólnych standardów przy tworzeniu swoich wskaźników. Te wspólne standardy są ustalane w pewnych przypadkach przez instytuty badawcze, stowarzyszenia branżowe, organizacje pozarządowe, a także władze lokalne, krajowe bądź regionalne. Organizacje powinny upewnić się, że są świadome tych standardów i dla określonych aspektów przyjmować standardowe wskaźniki pozwalające na porównanie z innymi. Aby uniknąć przedstawiania w raportach zbyt dużej liczby wskaźników, do raportu należy wybrać najbardziej istotne dla swego sektora. 5 Rauberger (1998) 6 M.S.T. skrót od Markenzeichen schadsoffgeprufter Textillien (etykieta dla materiałów sprawdzonych pod kątem zawartości substancji szkodliwych) wydawana przez Verein fur verbraucher- und umweltfreundliche Textilien - VvuT (Stowarzyszenie konsumentów na rzecz tekstyliów przyjaznych środowisku). Okotext jest odpowiednikiem Oko-Tex Standard 100 (zob. strona internetowa 11

12 Przykład tabeli, która pozwala na porównanie z innymi organizacjami 7 (1) Wskaźnik (jednostka) Minimum Średnia Maksimum Bank Koloński Energia elektryczna 4,3 5 6,8 6,8 (MWh) na jednego zatrudnionego Ogrzewanie (GJ) na 18,2 24,6 29,8 26,3 jednego zatrudnionego Zużycie wody (l) na jednego zatrudnionego na dobę Zużycie papieru(kg) na jednego zatrudnionego Zużycie papieru do kserokopiarek(liczba arkuszy) na jednego zatrudnionego Podróże (km) na jednego zatrudnionego (e) Wskaźniki powinny pozwolić na porównanie zgodności z wymaganiami prawa Zarówno dla właściwego zarządzania jak i zewnętrznej wiarygodności, organizacje powinny być w stanie zademonstrować, na ile działają w zgodzie z wymaganiami prawa. Jeśli istnieją wymagania prawne dla aspektu, który ma być przedstawiony w raporcie, organizacje ująć te wymagania do tej samej tabeli lub na właściwym wykresie. mg/l lata Stężenie (mg/l) wartość dopuszczalna ( Rysunek 3. Przykład wykresu pozwalającego na porównanie z istniejącymi wymaganiami prawnymi 7 Rauberger (1998) 12

13 4. Podsumowanie Przed podjęciem decyzji o rodzaju wskaźnika, który ma być użyty dla prześledzenia aspektów środowiskowych, organizacja powinna zadać sobie następujące pytania: (a) Czy zebrane dane przedstawiają oddziaływanie organizacji na środowisko? (b) Czy wskaźniki umożliwiają określenie ilościowe celów środowiskowych? (c) Czy dane wspomagają proces zarządzania organizacją? (d) Czy dane są zrozumiałe bez skomplikowanych wyjaśnień? (e) Czy dane w takiej formie będą możliwe do uzyskania corocznie? (f) Czy istnieją jakiekolwiek limity prawne dla tego aspektu? (g) Czy dane mogą być porównane ze standardowymi wskaźnikami dla danego aspektu? Jeśli odpowiedź na którekolwiek z powyższych pytań brzmi NIE, organizacja powinna rozważyć przydatność danego wskaźnika środowiskowego. Wskaźniki powinny być regularnie weryfikowane, aby zapewnić, że są właściwe i uwzględniają nowe informacje lub zmiany. 13

14 ZAŁĄCZNIK II Wybór publikacji dotyczących wskaźników środowiskowych 1. ANPA National Agency for the Protection of the Environment (1998): Manuale per l'attuazione del Sistema Comunitario di Ecogestione ed Audit (Manual for the Implementation of the European Eco-Management and Audit Scheme) (EMAS),CD-ROM Sezione Banca Dati Indicatori (Section Database of Environmental Indicators), Roma, Internet: 2. Association for Environmental Management in Banks;Savings Banks and Insurance Companies (VfU) and German Federal Environment Ministry (1997): Time to act environmental management in financial institutions A survey of recent developments including principles and guidelines for in-house eco-balances of financial service providers, Bonn, Internet: 3. Business in the Community (2000): Winning With Integrity, London, Internet: 4. Business in the Community (2001): A Measure of Progress, London, Internet: 5. FORGE Group (2000): Guidelines on Environmental Management and Reporting for the Financial Services Sector, Internet: 6. German Federal Environment Ministry and Federal Environmental Agency (ed.)(1997): A Guide to Corporate Environmental Indicators, Bonn/Berlin, Internet: 7. German Federal Environmental Agency (1999): Leitfaden betriebliche Umweltauswirkungen Ihre Erfassung und Bewertung im Rahmen des Umweltmanagements. (Guideline of Operational Environmental Impacts Collection and Evaluation in the Framework of Environmental Management),Berlin, Internet: 8. Global reporting initiative (2002): Sustainability reporting guidelines, Boston, USA, Internet: 9. EN/ISO 14031:1999 Environmental management Environmental performance evaluation Guidelines, Geneva, Internet: 10. ISO/TR 14032:1999 Environmental management Examples of environmental performance evaluation (EPE),Geneva, Internet: 11. Jasch,C. and Rauberger,R.(1998): Leitfaden Kennzahlen zur Messung der betrieblichen Umweltleistung (Guideline Indicators for the Measurement of Operational Environmental Performance) edited by the Austrian Federal Ministry for the Environment, Youth and Family Affairs, Vienna, IÖW Wien Publications No 25/1998, Internet: 12. Rauberger,R.(1998): Erweitertes betriebliches Umweltcontrolling (Extended Operational Environmental Controlling), in Praxishandbuch Umweltschutz Management,edited by Hans-Peter Wruk and Horst Ellringmann, Cologne, Deutscher Wirtschaftsdienst, Internet: 13. UK Association of Certified and Chartered Accountants and Certified Accountants Educational Trust (2001): An Introduction to Environmental Reporting, London, Internet: 14. UK Department for the Environment, Food and Rural Affairs (2000): Environmental Reporting Guidelines for Company Reporting on Waste, London, DEFRA Publications, Internet: 15. UK Department for the Environment, Food and Rural Affairs (2000): Environmental Reporting Guidelines for Company Reporting on Water, London, DEFRA Publications, Internet: 16. UK Department for the Environment, Food and Rural Affairs (2001): Environmental Reporting General Guidelines, London, DEFRA Publications, Internet: 17. UK Department for the Environment, Food and Rural Affairs (2001): Guidelines for Company Reporting on Greenhouse Gas Emissions, London, DEFRA Publications, Internet: 14

15 18. United Nations Division for Sustainable Development (2001): Environmental Management Accounting, Procedures and Principles, United Nations publication, Economic and Social Affairs Series, Internet: 19. VDI Verein Deutscher Ingenieure (ed.)(2001): Betriebliche Kennzahlen für das Umweltmanagement Leitfaden zu Aufbau, Einführung und Nutzung (Operational Indicators for Environmental Management Guideline for Setup, Introduction and Use), VDI Richtline Nr.4050, Duesseldorf, Internet: 20. World Business Council for Sustainable Development (2000): Measuring eco-efficiency a guide to reporting company performance, Geneva, Internet: 15

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i efektywność systemów zarządzania środowiskowego

Skuteczność i efektywność systemów zarządzania środowiskowego Skuteczność i efektywność systemów zarządzania środowiskowego dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Warszawa, 18 kwietnia 2012 r. AGENDA Systemy zarządzania

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

1991L0157 PL

1991L0157 PL 1991L0157 PL 25.01.1999 001.001 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B DYREKTYWA RADY z dnia 18 marca 1991 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI -wstępny przegląd środowiskowy

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI -wstępny przegląd środowiskowy SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI -wstępny przegląd

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Niska emisja sprawa wysokiej wagi

Niska emisja sprawa wysokiej wagi M I S EMISJA A Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Suwałkach Sp. z o.o. Niska emisja sprawa wysokiej wagi Niska emisja emisja zanieczyszczeń do powietrza kominami o wysokości do 40 m, co prowadzi do

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy.

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy. Program ochrony środowiska Gmina Izbicko str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS. Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka

Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS. Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka EMAS (Eco Management and Audit Scheme) Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Tadeusz Filipek, dr Monika Skowrońska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

prof. dr hab. Tadeusz Filipek, dr Monika Skowrońska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie prof. dr hab. Tadeusz Filipek, dr Monika Skowrońska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie 1 Prognozowany wzrost: produkcji zbóż, światowej populacji ludności, zużycia nawozów i areałów rolniczych [adapted

Bardziej szczegółowo

Rejestr wymagań prawnych i innych dot. Systemu Zarządzania Środowiskowego

Rejestr wymagań prawnych i innych dot. Systemu Zarządzania Środowiskowego ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA F/PSZ-2/1/2 1/6 Rejestr wymagań prawnych i innych dot. Systemu Zarządzania Środowiskowego 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Ustawy Ustawa

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA Zestawienie standardów jakości środowiska oraz standardów emisyjnych Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA STANDARDY JAKOŚCI ŚRODOWISKA (IMISYJNE) [wymagania, które muszą być spełnione w określonym czasie przez

Bardziej szczegółowo

System Ekozarządzania i Audytu EMAS

System Ekozarządzania i Audytu EMAS System Ekozarządzania i Audytu EMAS w Wydziale Gospodarki Komunalnej Ochrony Środowiska Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Miasta w Trzebini Aleksandra Sobecka Warszawa, 6.12.2011 r. Gmina Trzebinia: - 34,1

Bardziej szczegółowo

REACH. System. Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH

REACH. System. Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH System REACH Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH Dokument opracowany przez: Departament Przemysłu Ministerstwo Gospodarki www.mgip.gov.pl/przedsiebiorcy/reach

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania Energia elektryczna Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) Niniejsza karta produktu stanowi część zestawu narzędzi szkoleniowych Komisji Europejskiej w zakresie GPP, który można pobrać

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Załącznik nr 5 do Regulaminu zamówień publicznych UMiG w Staszowie ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT dla zamówień o wartości nie przekraczającej wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 000 euro Gmina Staszów

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna. Aktualizacja "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla gminy Lędziny"

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna. Aktualizacja Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla gminy Lędziny LED Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla gminy Lędziny" oraz Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe dla

Bardziej szczegółowo

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 2 z 8 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Opracowano w Instytucie Nafty i Gazu System KZR INiG-PIB/3 2 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 3 z 8 Spis

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny w MŚP

Audyt energetyczny w MŚP Audyt energetyczny w MŚP obszary problemowe, narzędzia i przykłady Kontekst ogólny, kierunki działań, inspiracje Marek Amrozy, mamrozy@nape.pl SPIS TREŚCI Efektywność energetyczna - aspekty ogólne Aspekty

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP)

Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP) Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP) Wsparcie EKOINNOWACJI Danuta Dyrszka International Scientific Thematic Network for Environmental Technologies ENVITECH-Net N Co to znaczy ekoinnowacja?

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu Program ochrony środowiska Powiat Strzelce Opolskie Spis treści str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania... 4 1.3. Informacje

Bardziej szczegółowo

Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska.

Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania...

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Wprowadzenie do zagadnień ochrony. klimatu i gospodarki niskoemisyjnej Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla miasta Józefowa Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Zmiany klimatu W ostatnich latach termin

Bardziej szczegółowo

Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska. Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A.

Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska. Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A. Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A. 1 Zakres szkolenia 1. Gospodarka odpadami 2. Emisja zanieczyszczeń do atmosfery 3.

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZUŻYCIA KWASU I WODY W GALWANIZERNIACH

ANALIZA ZUŻYCIA KWASU I WODY W GALWANIZERNIACH ANALIZA ZUŻYCIA KWASU I WODY W GALWANIZERNIACH Sektor obróbki powierzchniowej metali charakteryzuje się dużym zużyciem kwasu w procesie wytrawiania oraz zużyciem znacznych ilości wody w procesie płukania.

Bardziej szczegółowo

Rozwój rynku odpadów w Polsce. Małgorzata Szymborska Ministerstwo Środowiska Departament Gospodarki Odpadami

Rozwój rynku odpadów w Polsce. Małgorzata Szymborska Ministerstwo Środowiska Departament Gospodarki Odpadami Rozwój rynku odpadów w Polsce Małgorzata Szymborska Ministerstwo Środowiska Departament Gospodarki Odpadami Paliwa alternatywne odpady o kodzie 19 12 10 posiadające zdolność opałową, stanowiące alternatywne

Bardziej szczegółowo

Polityka innowacyjna Województwa Mazowieckiego

Polityka innowacyjna Województwa Mazowieckiego Polityka innowacyjna Województwa Mazowieckiego Konferencja Innowacje w przemyśle a zmiany klimatu Warszawa, dn. 28 maja 2009 r. 1 Warszawa, dn.28 maja 2009 r. Plan prezentacji: Regionalna Strategia Innowacji

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Zarządzanie planem gospodarki odpadami Warunkiem realizacji planu gospodarki odpadami jest ustalenie systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP

RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP 1 RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP 2 Szanowni Państwo, Przekazujemy w Państwa ręce Raport Środowiskowy przedstawiający osiągnięcia Sapa Extrusion

Bardziej szczegółowo

WSKAŹNIKI EMISYJNOŚCI SO 2, NO x, CO i PYŁU CAŁKOWITEGO DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ

WSKAŹNIKI EMISYJNOŚCI SO 2, NO x, CO i PYŁU CAŁKOWITEGO DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ WSKAŹNIKI EMISYJNOŚCI SO 2, NO x, CO i PYŁU CAŁKOWITEGO DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ na podstawie informacji zawartych w Krajowej bazie o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji za 2014 rok SPIS

Bardziej szczegółowo

Uwolnij energię z odpadów!

Uwolnij energię z odpadów! Uwolnij energię z odpadów! Energia-z-Odpadów: Co na wejściu? Co na wyjściu? Energia-z-Odpadów a legislacja europejska 26.11.2009 POLEKO, Poznań dr inŝ. Artur Salamon, ESWET 1 O nas: ESWET (European Suppliers

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1. Wykaz najważniejszych aktów prawnych. Prawodawstwo polskie

Załącznik Nr 1. Wykaz najważniejszych aktów prawnych. Prawodawstwo polskie Załącznik Nr 1 Wykaz najważniejszych aktów prawnych Prawodawstwo polskie Ustawy i Rozporządzenia o charakterze ogólnym Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627,

Bardziej szczegółowo

Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Aspekty funkcjonowania systemu zagospodarowywania ZSEE w wybranych krajach europejskich

Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Aspekty funkcjonowania systemu zagospodarowywania ZSEE w wybranych krajach europejskich Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny Aspekty funkcjonowania systemu zagospodarowywania ZSEE w wybranych krajach europejskich Austria Obecnie w Austrii działają systemy zbierania odpadów elektrycznych

Bardziej szczegółowo

Spis aktów prawnych funkcjonujących w Wydziale Ochrony Środowiska

Spis aktów prawnych funkcjonujących w Wydziale Ochrony Środowiska ZAŁĄCZNIK NR 1 Spis aktów prawnych funkcjonujących w Wydziale Ochrony Środowiska Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska. (tekst jednolity z dnia 23 stycznia 2008r., Dz. U. z 2008r. Nr

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

Metodyka wdrożenia. System Jakości ISO 9001

Metodyka wdrożenia. System Jakości ISO 9001 Metodyka wdrożenia System Jakości ISO 9001 Metodyka wdrożenia Proponowana przez nas metodyka wdrażania systemu zarządzania jakością według normy ISO 9001 bazuje na naszych wieloletnich doświadczeniach

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go

EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go Dr inż. Janusz Sitek Instytut Tele- i Radiotechniczny e-mail: janusz.sitek@itr.org.pl Poznań,

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Janusz Turowski. Przemysł spożywczy w świetle raportów o zrównoważonym rozwoju

Janusz Turowski. Przemysł spożywczy w świetle raportów o zrównoważonym rozwoju Janusz Turowski Stowarzyszenie Naukowo-Techniczne Energia i środowisko w mleczarstwie Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Pracownia Usług Technicznych Audytor Przemysł spożywczy w świetle raportów

Bardziej szczegółowo

RAPORT O ODDZIAŁYWANIU PRZEDSIĘWZIĘCIA NA ŚRODOWISKO

RAPORT O ODDZIAŁYWANIU PRZEDSIĘWZIĘCIA NA ŚRODOWISKO RAPORT O ODDZIAŁYWANIU PRZEDSIĘWZIĘCIA NA ŚRODOWISKO NAZWA PRZEDIĘZWIĘCIA Zgodnie z art. 66 Ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz

Bardziej szczegółowo

Debata Efektywność podstawą bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola państwa i biznesu

Debata Efektywność podstawą bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola państwa i biznesu Efektywność energetyczna w polskich przedsiębiorstwach: motywacje, bariery i oczekiwania biznesu Debata Efektywność podstawą bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola państwa i biznesu 10 XI 2010, Centrum

Bardziej szczegółowo

POZWOLENIE ZINTEGROWANE

POZWOLENIE ZINTEGROWANE POZWOLENIE ZINTEGROWANE : art. 184 ust.2, art. 208 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 z późn. zm.); art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 27 ust.

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia Informacje ogólne Tytuł zasad Zatwierdzone przez Data zatwierdzenia Zakres Cel zasad Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia 17.06.2009 Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

Jak działamy dla dobrego klimatu?

Jak działamy dla dobrego klimatu? Jak działamy dla dobrego klimatu? Utrzymanie stanu czystości powietrza Zanieczyszczenia powietrza w istotny sposób wpływają na społeczeństwo. Grupy najbardziej narażone to: dzieci, osoby starsze oraz ludzie

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna w Polsce w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 r. MINISTERSTWO GOSPODARKI Departament Energetyki

Efektywność energetyczna w Polsce w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 r. MINISTERSTWO GOSPODARKI Departament Energetyki Efektywność energetyczna w Polsce w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 r. MINISTERSTWO GOSPODARKI Departament Energetyki Priorytety PEP 2030 Poprawa efektywności energetycznej Wzrost bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

C40 UrbanLife. Warszawa. Zapotrzebowanie na środki transportu o niskiej emisji CO 2. 9 maja 2011 r. Leszek Drogosz Stanisław Jedliński

C40 UrbanLife. Warszawa. Zapotrzebowanie na środki transportu o niskiej emisji CO 2. 9 maja 2011 r. Leszek Drogosz Stanisław Jedliński C40 UrbanLife Warszawa Zapotrzebowanie na środki transportu o niskiej emisji CO 2 9 maja 2011 r. Leszek Drogosz Stanisław Jedliński Porozumienie Burmistrzów inicjatywa pod patronatem Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Hydro Kit LG jest elementem kompleksowych rozwiązań w zakresie klimatyzacji, wentylacji i ogrzewania, który

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU:

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU: SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI 31 stycznia 2012 r. dr Justyna Szumniak-Samolej Samolej mgr Maria Roszkowska-Śliż 6. BIZNES A ŚRODOWISKO PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE

Bardziej szczegółowo

Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji

Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji Zarządzanie środowiskowe zgodne z wymaganiami normy ISO 14001 Wprowadzenie Coraz więcej

Bardziej szczegółowo

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski Energetyka węglowa a zdrowie World Health Organization - WHO Światowa Organizacja Zdrowia jest wyspecjalizowaną agendą ONZ powołaną do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego.

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Załącznik 2 Numer karty BAS Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Baranów Sandomierski" oraz "Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY. z dnia 22 grudnia 1986 r. zmieniająca dyrektywę 75/439/EWG w sprawie unieszkodliwiania olejów odpadowych (87/101/EWG)

DYREKTYWA RADY. z dnia 22 grudnia 1986 r. zmieniająca dyrektywę 75/439/EWG w sprawie unieszkodliwiania olejów odpadowych (87/101/EWG) DYREKTYWA RADY z dnia 22 grudnia 1986 r. zmieniająca dyrektywę 75/439/EWG w sprawie unieszkodliwiania olejów odpadowych (87/101/EWG) RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską

Bardziej szczegółowo

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym.

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Realizator: 1 Co to jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej? Dokument tworzony na poziomie gminy. Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Dokument ocenia

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok 2009 Prezentowane tabele zawierają dane na temat wartości

Bardziej szczegółowo

Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska

Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska Rozporządzenie parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. rozdział VI Informacje dla konsumenta art.

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

WSKAŹNIKI EMISYJNOŚCI CO 2 DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ U ODBIORCÓW KOŃCOWCH

WSKAŹNIKI EMISYJNOŚCI CO 2 DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ U ODBIORCÓW KOŃCOWCH WSKAŹNIKI EMISYJNOŚCI CO 2 DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ U ODBIORCÓW KOŃCOWCH na podstawie informacji zawartych w Krajowej bazie o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji za 2014 rok SPIS TREŚCI 0.

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE KALKULACJI: - tradycyjnej - ABC

PORÓWNANIE KALKULACJI: - tradycyjnej - ABC KOŁO NAUKOWE CONTROLLINGU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI PORÓWNANIE KALKULACJI: - tradycyjnej - ABC Spis treści Wstęp... 3 Dane wejściowe... 4 Kalkulacja tradycyjna... 6 Kalkulacja ABC... 8 Porównanie wyników...

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 25 lipca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 25 lipca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 154 9130 Poz. 914 914 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 25 lipca 2011 r. w sprawie informacji wymaganych do opracowania krajowego planu rozdziału uprawnień do emisji Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią w gminie - przykład Miasta Częstochowy

Zarządzanie energią w gminie - przykład Miasta Częstochowy Zarządzanie energią w gminie - przykład Miasta Częstochowy Archiwum Miasta Częstochowy BOŻENA HERBUŚ NACZELNIK WYDZIAŁU KOMUNALNEGO INŻYNIER MIEJSKI Przewodnicząca Komisji ds. Lokalnej Polityki Energetycznej

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia Małgorzata Gackiewicz POCZĄTEK ISO 14001 2010r. POKL Zespół wdrożniowy Komunikacja ASPEKTY ŚRODOWISKOWE ASPEKTY BEZPOŚREDNIE Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

KOSZTY W SYSTEMIE ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

KOSZTY W SYSTEMIE ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO KOSZTY W SYSTEMIE ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO dr hab. PIOTR MAŁECKI UNIWERSYTET EKONOMICZNY KRAKÓW ANDRZEJ OCIEPA EKOEKSPERT Sp. z o.o. III Konferencja PF ISO 14000 Zarządzanie kosztami środowiskowymi Warszawa

Bardziej szczegółowo

PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.11.2015 r. COM(2015) 496 final ANNEXES 1 to 2 ZAŁĄCZNIKI Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie europejskiej statystyki dotyczącej cen gazu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA ĆWICZENIA 3 ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA ĆWICZENIA 3 ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA 1 ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA ĆWICZENIA 3 EKOLOGISTYKA W PRODUKCJI: Bilans ekologiczny Koncepcja czystej produkcji BILANS EKOLOGICZNY 3 Bilans ekologiczny systematyczna analiza, identyfikująca

Bardziej szczegółowo

Plany gospodarki niskoemisyjnej

Plany gospodarki niskoemisyjnej Plany gospodarki niskoemisyjnej Beneficjenci: gminy oraz ich grupy (związki, stowarzyszenia, porozumienia) Termin naboru: 02.09.2013 31.10.2013 Budżet konkursu: 10,0 mln PLN Dofinansowanie: dotacja w wysokości

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma CW Lundberg AB z siedzibą w Mora w regionie Dalarna zajmuje się projektowaniem, produkcją i sprzedażą elementów bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Wykorzystajmy nasze odpady!

Wykorzystajmy nasze odpady! Wykorzystajmy nasze odpady! Chrońmy środowisko spalając, a nie składując odpady. Instalacje termicznego przetwarzania odpadów i ich zalety w ochronie środowiska 23.11.2010 Targi POLEKO, Poznań Mariusz

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. Zadanie polegające na opracowaniu planu gospodarki niskoemisyjnej Miasta Kobyłka ma być zrealizowane zgodnie z wytycznymi i zaleceniami dotyczącymi konkursu Narodowego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków URZĄD MIASTA CZĘSTOCHOWY ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa tel. +48 (34) 370 71 00, fax 370 71 70 e-mail:

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

I. Niska Emisja - Założenia systemu wspomagania ograniczenia i likwidacji. źródeł niskiej emisji w budynkach ogrzewanych węglem 2. 1.

I. Niska Emisja - Założenia systemu wspomagania ograniczenia i likwidacji. źródeł niskiej emisji w budynkach ogrzewanych węglem 2. 1. 1 SPIS TREŚCI I. Niska Emisja - Założenia systemu wspomagania ograniczenia i likwidacji źródeł niskiej emisji w budynkach ogrzewanych węglem 2 1. Cele programu 2 2. Zakres programu 2 3. Finansowanie programu

Bardziej szczegółowo

Nadzór budowlany w Chorwacji

Nadzór budowlany w Chorwacji Nadzór budowlany w Chorwacji 1. proces planowania i zgoda na planowanie efektem planowania są tzw. fizyczne dokumenty planistyczne, których celem jest: - ustalenie organizacji, wykorzystania i przeznaczenia

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej

łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej Błękitne Niebo nad Starówk wką ograniczenie niskiej emisji w Żorach przez podłą łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej Piotr Kukla Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii e-mail:

Bardziej szczegółowo

FOOTWEAR CARBON FOOTPRINT (LIFE12 ENV/ES/000315) Ankieta dotycząca śladu węglowego skierowana do firm obuwniczych

FOOTWEAR CARBON FOOTPRINT (LIFE12 ENV/ES/000315) Ankieta dotycząca śladu węglowego skierowana do firm obuwniczych Coordinator Partners Ankieta dotycząca śladu węglowego skierowana do firm obuwniczych Informacje wstępne: Projekt europejski "Ślad węglowy obuwia (CO2Shoe), jest częściowo finansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

Kryteria UE dotyczące ekologicznych zamówień publicznych w odniesieniu do energii elektrycznej

Kryteria UE dotyczące ekologicznych zamówień publicznych w odniesieniu do energii elektrycznej Kryteria UE dotyczące ekologicznych zamówień publicznych w odniesieniu do energii elektrycznej Ekologiczne zamówienia publiczne (GPP) stanowią instrument dobrowolny. Niniejszy dokument zawiera kryteria

Bardziej szczegółowo

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.:

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.: KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW ANWIL S.A. STANDARDY SPOŁECZNE STANDARDY ETYCZNE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA STANDARDY ŚRODOWISKOWE WPROWADZENIE ANWIL jest jednym z filarów polskiej gospodarki, wiodącą spółką

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA RECYKLINGU TECNOFER

TECHNOLOGIA RECYKLINGU TECNOFER TECHNOLOGIA RECYKLINGU TECNOFER ZAPRASZAMY DO ŚWIATA TECNOFER Polityka naszej firmy odzwierciedla pewne wartości takie jak odwaga i intelektualna dociekliwość, które są inspiracją dla egzystencji oraz

Bardziej szczegółowo

Działania w zakresie ograniczania. emisji w gminach

Działania w zakresie ograniczania. emisji w gminach Działania w zakresie ograniczania. niskiej emisji w gminach Słupsk, 11 luty 2016 mgr inż. Piotr Antonowicz Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. . ZWIĘKSZENIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ Krajowa Agencja

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła)

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła) Czy pod względem ekonomicznym uzasadnione jest stosowanie w systemach grzewczych w Polsce sprężarkowej pompy ciepła w systemie monowalentnym czy biwalentnym? Andrzej Domian, Michał Zakrzewski Pompy ciepła,

Bardziej szczegółowo

Zasady gospodarki odpadami w Polsce

Zasady gospodarki odpadami w Polsce Zasady gospodarki odpadami w Polsce Poznań, dnia 23 września 2010 r. Beata Kłopotek Beata Kłopotek Dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami Ministerstwo Środowiska Filary gospodarki odpadami Technika,

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo