PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO"

Transkrypt

1 PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO Nr 70 Warszawa 2011

2 Redaguje Kolegium w składzie: Tomasz Głowik, Krzysztof Kowaluk (sekretarz redakcji), Krzysztof Krajewski, Zbigniew Lasocik, Stefan Lelental, Monika Marczak, Paweł Moczydłowski, Iwona Niewiadomska, Zofia Ostrihanska, Krystyna Ostrowska, Katarzyna Pawełek, Jacek Pomiankiewicz (przewodniczący), Sławomir Przybyliński, Andrzej Rzepliński, Adam Szecówka, Grażyna Szczygieł, Teodor Szymanowski (honorowy przewodniczący), Paulina Wiktorska, Dagmara Woźniakowska. Adres redakcji: Centralny Zarząd Służby Więziennej, Warszawa, ul. Wiśniowa 50, tel.: , , faks: , Warunki prenumeraty: Przegląd Więziennictwa Polskiego jest rozprowadzany drogą prenumeraty. Sprzedaż pojedyn czych egzemplarzy prowadzi redakcja. Zamówienia na prenumeratę należy przesyłać do redakcji, ul. Wiśniowa 50, Warsza - wa, zaś odpowiednią kwotę przekazać na konto: Ministerstwo Sprawiedliwości CZSW Biuro Budżetu NBP o/o Warszawa Cena pojedynczego egzemplarza czaso pisma w 2011 r. wynosi 20,00 zł, egzemplarza podwójnego 40,00 zł, a cena prenumeraty rocznej 80,00 zł. Warunki przyjmowania artykułów do druku: 1. Redakcja przyjmuje teksty zapisane w pliku tekstowym MS Word przesłane pocztą elektroniczną na adres: o maksymalnej objętości jednego arkusza wydawniczego (22 strony maszynopisu, 1800 znaków na stronie łącznie ze spacjami). Do artykułu powinno być dołączone streszczenie w języku angielskim (do 1800 znaków). 2. W bibliografii ułożonej w porządku alfabetycznym powinna być zachowana następująca ko lejność: nazwisko autora, pierwsza litera imienia, tytuł pracy, wydawca, miejsce i rok wydania. Jeśli w tekście są przypisy, powinny być umieszczone na końcu pod bibliografią. 3. Do tekstu należy dołączyć krótką notę biograficzną o autorze artykułu. Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania w maszynopisach następujących korekt: zmian tytułów, dodawania podtytułów, skrótów i przeróbek techniczych oraz poprawek stylistyczno-językowych. Artykułów niezamówionych redakcja nie zwraca. ISSN Skład, łamanie, korekta i druk: Zakład Poligraficzny S-PRINT ul. Loteryjki 71, Warszawa tel. (22) ,

3 Spis treści Artykuły Andrzej Majcherczyk Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna... 5 Małgorzata H. Kowalczyk Studium porównawcze środowiska wychowawczego i profilu osobowościowo-seksualnego zabójcy ekwiwalentnego i akcesoryjnego oraz możliwości ich resocjalizacji Zbigniew Nowacki Wypadki nadzwyczajne w warunkach izolacji więziennej w świetle teorii uczenia się Robert Poklek Motywacja zawodowa personelu więziennego Tomasz Przesławski Dopuszczalność składania przez osoby pozbawione wolności skarg do sądów administracyjnych Andrzej Majcherczyk, Tomasz Głowik Krótkie interwencje wobec skazanych nadużywających substancji psychoaktywnych Przemysław Tarwacki Zatrudnienie odbywających karę pozbawienia wolności w zakładach karnych Poszukiwanie rozwiązań prawnych służących pozyskaniu miejsc pracy dla skazanych Jacek Pomiankiewicz Więziennictwo Niemieckiej Republiki Demokratycznej oblicze systemu Krystian Bedyński Więziennicy województwa łódzkiego ofiarami zbrodni katyńskiej

4 Z praktyki Grzegorz Banerski Główne wyniki programu badawczego w projekcie proces aktywizacji zawodowej byłych więźniów zmiana na lepsze Recenzje Teodor Szymanowski Recenzja publikacji dr Marii Niełacznej, pt. Zmiany za murami? Stosowanie standardów postępowania z więźniami w Polsce Andrzej Kremplewski, Zdzisław Uniszewski Recenzja i konieczne uwagi dot. praktyki wykonywania wyroków śmierci na tle książki Olega Ałkajewa pt. Ekipa do zabijania Noty o autorach

5 Przegląd Więziennictwa Polskiego, nr 70, Warszawa 2011 Andrzej Majcherczyk Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna *** Zakres oddziaływań resocjalizacyjnych W zakładach karnych i aresztach śledczych prowadzi się, zgodnie z obowiązującymi przepisami, programy resocjalizacji sprzyjające przygotowaniu do readaptacji społecznej, skierowane do grup skazanych wyodrębnionych ze względu na wspólne problemy i potrzeby, w szczególności w zakresie przeciwdziałania agresji i przemocy oraz (nad)używaniu substancji psychoaktywnych i uzależnieniom od tych substancji. Są to jedne z najważniejszych czynników kryminogennych, wokół których powinna koncentrować się działalność resocjalizacyjna, powadzona w celu zapobieżenia powrotowi do przestępstwa. W niniejszym artykule dokonuje się przeglądu aktualnego stanu tych oddziaływań w jednostkach penitencjarnych. Informacje dostępne za lata poprzednie obejmują dane na temat wszystkich programów profilaktyki uzależnień, a także profilaktyki agresji i przemocy, prowadzonych w systemie penitencjarnym poza oddziałami terapeutycznymi. Ze zbiorczych sprawozdań, corocznie nadsyłanych do Centralnego Zarządu Służby Więziennej (CZSW) przez okręgowe inspektoraty Służby Więziennej (OISW) wynika, iż takimi programami obejmuje się co roku znaczne grupy skazanych: Tabela 1. Liczba programów prowadzonych poza oddziałami terapeutycznymi i liczba skazanych objętych programami (kategorie: alkohol, narkotyki, agresja) w kolejnych latach. Rok Kategoria programu przeciwalkoholowe przeciwnarkotykowe przemoc i agresja liczba programów liczba objętych skazanych liczba programów liczba objętych skazanych liczba programów liczba objętych skazanych

6 Andrzej Majcherczyk Różnymi programami o charakterze profilaktyki przeciwalkoholowej obejmowano w ostatnich latach 6-8 tys. skazanych; profilaktyki narkomanii 4-5 tys. skazanych, a programami, których celem było przeciwdziałanie agresji i przemocy od 1,3 do 5,5 tys. skazanych rocznie. Z danych wynika ponadto, że ta ostatnia kategoria programów rozwija się bardzo szybko; programy profilaktyki przeciwalkoholowej notują stabilny, choć dużo wolniejszy wzrost, a w zakresie profilaktyki narkomanii odnotowuje się wahania, zarówno liczby realizowanych programów, jak i liczby objętych nimi osadzonych, co wydaje się skutkiem dużej dynamiki zmian sceny narkotykowej. W każdej z tych kategorii znajdują się bardzo różne programy, tworzące szerokie spektrum interwencji, od najprostszych, do niekiedy dosyć rozbudowanych. Ze względu na kryterium złożoności, większość programów ujętych w tab. 1 da się zaliczyć do jednej z niżej scharakteryzowanych grup. 6 Wartość realizowanych programów Na jednym krańcu continuum złożoności są krótkie i proste interwencje o charakterze niemal wyłącznie edukacyjnym, polegające na przekazywaniu informacji dotyczących danego problemu, w przypadku których jedynym praktycznie możliwym do osiągnięcia celem jest podniesienie stopnia świadomości danego problemu i nabycie podstawowej wiedzy na jego temat. Takie programy są prowadzone dla dużych grup osadzonych, metodami i środkami zbliżonymi do używanych w systemie szkolnym (wykład, film, przedstawienie teatralne etc. plus ewentualnie jakaś dyskusja), trwają krótko, z reguły nie więcej niż kilka godzin, często ograniczają się do jednorazowego spotkania. Chociaż nie można na ogół zakładać, że udział jedynie w takim programie przyniesie wymierne efekty resocjalizacyjne, jednak lepsza taka, niż żadna interwencja, a ponadto każda, nawet najdłuższa podróż, zaczyna się od pierwszego kroku, i każdy, nawet najprostszy program może stwarzać szansę na zapoczątkowanie zmiany. Gros interwencji podejmowanych w systemie penitencjarnym wykracza poza opisane minimum; największą grupę tworzą programy, które wykorzystują techniki psychoedukacyjne. W odróżnieniu od zwykłej edukacji, celem psychoedukacji jest nie tylko nabycie wiedzy i poszerzenie świadomości danego problemu, ale również np. stworzenie okazji do autodiagnozy, wzbudzenie emocji i motywacji do zmiany etc. Programy te są

7 Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna dłuższe, obejmują najczęściej kilkanaście godzin zajęć i wymagają zazwyczaj kilku lub kilkunastu spotkań prowadzonych w mniejszych grupach. Podczas zajęć wykorzystuje się elementy składowe warsztatu psychologicznego, takie jak: gry i zabawy grupowe, mikroedukacja, modelowanie, odgrywanie ról, informacje zwrotne etc. Tego typu interwencje bardziej angażują skazanych, ale trwają dłużej i wymagają lepszego przygotowania oraz wyższych kwalifikacji osób prowadzących. Bardzo często prowadzą je więzienni psychologowie, niekiedy razem z wychowawcami. Najbardziej złożone interwencje spośród występujących poza oddziałami terapeutycznymi, to programy wykraczające poza psychoedukację i posługujące się na skroś współczesnymi środkami zmiany zachowań (trening umiejętności, środki terapeutyczne). Takie programy mają często jeszcze szersze spektrum celów, obejmujące obok wcześniej wymienionych także wygaszenie nieprawidłowych zachowań, zastąpienie ich nowymi bardziej adaptacyjnymi oraz opanowanie nowych umiejętności, przydatnych dla zapobieżenia powrotowi do przestępstwa. Te interwencje, w przeciwieństwie do dwu wcześniej scharakteryzowanych kategorii, są rzadko autorskimi programami przygotowywanymi samodzielnie przez psychologów (wychowawców) zakładów karnych, na podstawie wyłącznie wiedzy wyniesionej ze studiów i umiejętności nabytych w miejscu pracy i na szkoleniach. Najczęściej to tzw. proprietary products, czyli opisane w literaturze pakiety różnych interwencji, o szerokim spektrum celów, nierzadko opracowane przez znanych autorów, oparte na szerokiej teorii i wsparte dowodami empirycznymi, niekiedy występujące pod określoną nazwą własną, czasem nawet stanowiącą zastrzeżony znak towarowy. Powyższy podział ma charakter przede wszystkim orientacyjny i opisowy, a nie wartościujący, i nie wyczerpuje całego bogactwa więziennych programów. Wśród tych programów są np. interwencje, które co prawda trwają krótko, ale bynajmniej nie ograniczają się do najprostszych środków. Wprawdzie dłuższe, bardziej złożone i kompleksowe interwencje uznaje się zazwyczaj za obdarzone wyższym potencjałem resocjalizacyjnym, ale nie jest to tożsame ze stwierdzeniem, że dłużej znaczy lepiej. Długi program niekoniecznie musi dawać lepsze efekty niż krótki. Czas trwania programu musi być po prostu na tyle długi, żeby umożliwiał osiągnięcie jego celów 1. Ważniejsze niż długość programu, jest jego 1 Antonowicz i Ross,

8 Andrzej Majcherczyk dopasowanie do potrzeb resocjalizacyjnych skazanych 2. Z powyższych rozważań wynika przede wszystkim to, że program programowi nierówny. Wśród programów ujętych w tab. 1 są interwencje różnej długości, o różnym stopniu złożoności, należące do wszystkich wyżej opisanych kategorii. Ze względu na tę bardzo dużą różnorodność, trudno byłoby coś więcej na ich temat w sposób ogólny powiedzieć. Jakakolwiek bardziej precyzyjna refleksja może dotyczyć tylko wybranych programów, o bardziej jednoznacznie określonej i znanej zawartości. Dlatego w dalszej części skupiono się wyłącznie na trzech wybranych programach. Są to: ART 3 (program treningu zastępowania agresji); HIOB 4 (program psychokorekcyjny dla skazanych z art. 178a Kodeksu karnego); Można Inaczej 5 (program krótkiej interwencji wobec skazanych nadużywających substancji psychoaktywnych). Programy te zostały wybrane nieprzypadkowo. Są to interwencje znane i szeroko stosowane nie tylko w wybranych enklawach, ale w całym systemie penitencjarnym. Z wyjątkiem krótkiej interwencji wobec skazanych nadużywających substancji psychoaktywnych, która jest programem nowym, są też stosowane w więziennictwie od co najmniej kilku lat, co pozwala śledzić ich losy w dłuższym okresie czasu i formułować, na podstawie wieloletnich danych, bardziej miarodajne opinie. Podsumowanie najważniejszych informacji dotyczących dyskutowanych programów i ich właściwości zawiera tab Cullen i Gendreau, Skrót od pierwszych liter anglojęzycznej nazwy treningu zastępowania agresji (Aggression Replacement Training) programu opracowanego przez A.P. Goldsteina, B. Glicka i J.C. Gibbsa, rozpowszechnionego w więziennictwie dzięki współpracy z E.i J. Morawskimi (Instytut Amity). 4 Nazwa własna programu opracowanego przez A. Markowskiego (psychologa ze Stowarzyszenia Psychologów Transportu) i współautorów, rozpowszechnionego w więziennictwie dzięki współpracy z Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. 5 Program, opracowany przez T. Głowika i A. Majcherczyka (specjalistów z CZSW), należący do kategorii krótkich interwencji wobec osób nadużywających substancji psychoaktywnych. 8

9 Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna Tabela 2. Podstawowe parametry i informacje na temat programów ART, HIOB i KI w układzie porównawczym. ART HIOB Można Inaczej Autorzy A. P. Goldstein B. Glick J. C. Gibbs R. Lemański A. Markowski G. Polański T. Głowik A. Majcherczyk Adresaci Skazani młodociani i młodzi wiekiem dorośli skłonni do zachowań agresywnych Skazani za przestępstwo z art. 178A Kodeksu karnego Osadzeni nadużywający substancji psychoaktywnych Cele Zastąpienie zachowań antyspołecznych zachowaniami prospołecznymi; opanowanie umiejętności społecznych; poprawa stopnia samokontroli; uwrażliwienie moralne Przekazanie wiedzy o: wpływie alkoholu na organizm i zachowanie uczestnika ruchu drogowego; konsekwencjach prawnych prowadzenia pod wpływem alkoholu; alternatywnych sposobach radzenia sobie po spożyciu alkoholu; autodiagnoza, wzbudzenie emocji, skłonienie do autorefleksji zmiana sposobu myślenia o problemie nadużywania substancji; zapoczątkowanie zmiany zachowania; podniesienie poczucia sprawczości; identyfikacja zasobów; wzrost motywacji do terapii lub samodzielnej zmiany Wymagana liczba osób prowadzących Wielkość grupy < indywidualnie Liczba godzin 30 godz. 12 godz. 3-5 godz. Rekomendowany czas trwania (przeprowadzenia) interwencji 3-6 tygodni 2-5 dni (3 x 4 godz. lub 2 x 6 godz.) ok. 1 m-ca (1 sesja w tyg.) Podstawowa metoda wykorzystywana w programie Trening umiejętności Psychoedukacja Terapia motywująca Wywiad motywujący Terapia krótkoterminowa (BSFT) Orientacja programu Poznawczo-behawioralna Nieokreślona Transteoretyczna; Humanistyczna Teoretyczne zaplecze (autorzy, do których dorobku odwołuje się program) Albert Bandura Raymond W. Novaco Lawrence Kohlberg Brian K. Martens Badania własne autorów programu brak Carl Rogers William Miller Steven Rollnick Insoo K. Berg Peter De Jong James Prochaska Carlo DiClemente John Norcross Wszystkie trzy interwencje spełniają podstawowy warunek, jaki powinien spełniać program resocjalizacyjny, tj. są skupione bezpośrednio na ważnych czynnikach kryminogennych (przyczynach przestępstw). Jednak, już choćby pobieżne porównanie wskaźników zawartych w tab. 2, wskazuje na ich zróżnicowany potencjał resocjalizacyjny. Za interwencję 9

10 Andrzej Majcherczyk najwartościowszą spośród przedstawionych, należy uznać ART 6. Ta interwencja spełnia wszystkie wymogi programu resocjalizacyjnego 7. Ma szerokie spektrum celów, obejmujące zmianę sposobu myślenia i wygaszenie zachowań antyspołecznych, zastąpienie ich zachowaniami prospołecznymi oraz pozwala na opanowanie niezbędnych do tego nowych umiejętności. Jest dostosowana do potrzeb resocjalizacyjnych skazanych skłonnych do agresji, oparta na szerokich podstawach teoretycznych, przemyślana w szczegółach, wsparta dowodami empirycznymi, przetestowana w różnych systemach penitencjarnych. Większość tych właściwości posiada także program Można Inaczej. Podobnie jak ART, jest on zakotwiczony w teorii (choć nieco innej, ale współcześnie mocno zyskującej na znaczeniu), wykorzystane w nim metody również mają wsparcie w wynikach badań empirycznych i są doświadczenia w ich stosowaniu w innych systemach penitencjarnych 8. W porównaniu z ART, program Można Inaczej stawia sobie bardziej ograniczone cele. Krótka interwencja przeprowadzana w ramach tego programu raczej nie uczy, ani nie ćwiczy nowych umiejętności, i służy bardziej zapoczątkowaniu procesu zmiany poprzez zmianę sposobu myślenia skazanego o własnej sytuacji, niż przeprowadzeniu skazanego przez cały proces zmiany. W przeciwieństwie do ART, który stanowi całościowy i skończony pakiet, który można uznać za wystarczającą formę interwencji, udział w programie Można Inaczej będzie w wielu przypadkach jedynie wstępną formą oddziaływań i może wymagać kontynuacji w jeszcze innych obszarach. W porównaniu z ART i Można Inaczej, program HIOB 9, nie odwołuje się do żadnej szerszej teorii psychoterapii lub zmiany zachowań, ani nie ma wsparcia empirycznego. Wypada go uznać za eklektyczny i ateoretyczny. Nie musi to automatycznie przesądzać o jego nieskuteczności, chociaż należy odnotować, że spośród dyskutowanych tu programów, HIOB w najmniejszym stopniu spełnia jakościowe wymagania jakie współcześnie stawia się przed takimi interwencjami. Tak przedstawia się ocena dyskutowanych interwencji z punktu widzenia teoretycznych rekomendacji, jakie program powinien uwzględniać 10. Jeśli natomiast spojrzymy na zawarte w tab. 2 parametry porównywanych programów pod kątem odpowiedzi na pytanie, który z nich pozwoli szybko 6 Goldstein i Glick, 1987; Goldstein et al., 2004, 2005; Morawski, McGuire, Ginsburg et al., 2010; Fabring i Johnson, Markowski et al., McGuire,

11 Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna objąć interwencją duże grupy skazanych, hierarchia będzie odwrotna. Z tego punktu widzenia, niewątpliwie dużą przewagę ma HIOB, który jest programem krótkim, zwartym i prowadzonym w formie grupowej. Można Inaczej jest również programem wygodnym i dostosowanym do warunków penitencjarnych, ale jego indywidualna forma powoduje, że liczba objętych nim skazanych, zapewne nigdy nie będzie prezentować się w statystykach równie imponująco. Na pytanie, który program jest najlepszy, najbardziej godny propagowania etc, nie ma oczywiście jednoznacznej odpowiedzi. Jedyna sensowna odpowiedź brzmi zależy z jakiego punku widzenia. W dalszej części omawia się nieco szerzej każdą z wymienionych interwencji, przedstawia się jak wyglądała jej implementacja do praktyki penitencjarnej więziennictwa oraz dyskutuje jej dotychczasowy przebieg i wyniki. Trening Zastępowania Agresji (ART) Trening Zastępowania Agresji to ok. 30-godzinna interwencja poznawczo-behawioralna, prowadzona metodą treningu umiejętności, w małych grupach (do 10 osób), przez dwie osoby, złożona z trzech modułów (umiejętności społeczne, kontrola złości i wnioskowanie moralne) trwających po ok. 10 godzin każdy. W systemie penitencjarnym metoda ta znajduje zastosowanie wobec skazanych młodocianych (i młodych wiekiem dorosłych), ze skłonnościami do zachowań agresywnych, w szczególności wówczas, gdy agresywne zachowania są wyuczone w procesie społecznego uczenia się lub stanowią skutek braku wystarczającej samokontroli, refleksji moralnej lub umiejętności społecznych umożliwiających osiąganie osobistych celów, w społecznie akceptowany sposób. Zajęcia ART prowadzone są dyrektywnie, z wykorzystaniem modelowania i ogrywania ról. ART może być najbardziej skuteczny wówczas, kiedy nowe umiejętności wzmacniane są przez cały czas, także poza salą treningową, i także przez innych funkcjonariuszy, nie prowadzących zajęć ale nawiązujących interakcje ze skazanymi (np. oddziałowi). Jest to program dobrze opisany w literaturze, znany w polskim więziennictwie i prowadzony od 10 lat, dlatego nie ma potrzeby aby go szerzej przedstawiać. Jego wdrażanie do praktyki penitencjarnej przebiegało w dwu etapach. Na początku, w latach , wdrożenie było prowadzone w oparciu o bardzo skromne środki pochodzące 11

12 Andrzej Majcherczyk z polskiego budżetu, częściowo przy wsparciu Fundacji Stefana Batorego, w kilku zróżnicowanych wariantach organizacyjnych 11. Podsumowanie tego etapu wdrażania ART ujawniło dość niską efektywność szkolenia kadry więziennej. Przez 7 lat wdrożenia, spod ręki 225 więziennych trenerów wyszło zaledwie 1792 skazanych, którzy ukończyli ten program (średnio 8 skazanych na jednego trenera). Przyczyny miały charakter organizacyjny; indagowani trenerzy nieomal bez wyjątku twierdzili, iż uważają ART za przydatną metodę i chcą prowadzić treningi, ale nie mają w praktyce takiej możliwości. Aż 50% wyszkolonych trenerów nie prowadziło treningu z oczywistych i trudnych do zakwestionowania powodów (zmiana stanowiska, zmiana działu, zwolnienie ze służby, długotrwała nieobecność w służbie, brak drugiego trenera etc.). Pozostali prowadzili zajęcia w sposób raczej ekstensywny (z reguły 1 cykl zajęć rocznie i jednocyfrowa liczba absolwentów treningu), tłumacząc się przeciążeniem, zbyt szerokim zakresem zadań, nadmiarem obowiązków typu biurokratycznego etc. Szkolenia trenerów ART zostały wznowione w roku 2009, po 3 letniej przerwie w latach i nadal są prowadzone, już na innych zasadach, jako element Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. W ramach POKL dotychczas przeszkolono 314 funkcjonariuszy 12 w prowadzeniu zajęć ART, a zgodnie z założeniami planuje się przeszkolenie do końca 2013 r. w sumie 1000 funkcjonariuszy i pracowników więziennictwa. Ten drugi etap wdrażania ART nie został dotychczas opisany ani podsumowany, ponieważ jest jeszcze w trakcie realizacji; bardzo interesujące będzie jednak porównanie jego efektów, z wcześniejszymi doświadczeniami. 11 Majcherczyk, Stan na styczeń 2011 r. 12

13 Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna Rysunek 1. Liczba skazanych absolwentów treningu zastępowania agresji (ART) i liczba grup ART w jednostkach penitencjarnych w kolejnych latach. Liczby skazanych absolwentów ART w kolejnych latach, od początku zaistnienia tej interwencji w więziennictwie, ilustruje rys. 2. Uderzającą rzeczą jest bardzo mała, zupełnie niewspółmierna do nakładów szkoleniowych, liczba absolwentów ART. Do 2007 r. liczba ta wzrastała, a kształt krzywej wskazywał na wykładniczy charakter tego wzrostu i sugerował nawet jeszcze większy wzrost w kolejnych latach. W roku 2007 (787 absolwentów ART), mogło się wydawać, że inwestycje w szkolenie kadry więziennej w tym zakresie, zaczynają wreszcie przynosić oczekiwane efekty. Jednak w następnych latach nastąpiło wyraźne załamanie trendu wzrostowego. Co takiego wydarzyło się w roku 2008 (i w kolejnych latach), że liczba więźniów, absolwentów ART, zamiast nadal rosnąć przynajmniej proporcjonalnie do wzrostu liczby trenerów, ustabilizowała się na niskim poziomie? Pierwszym oczywistym powodem było przerwanie szkoleń na 3 lata, spowodowane przedłużającymi się procedurami przygotowawczymi do wydatkowania środków unijnych w ramach POKL. Brak dopływu nowych trenerów natychmiast odbił się w widoczny sposób na liczbie absolwentów. Wznowienie szkoleń w zakresie ART prowadzonych w ramach POKL zapobiegło dalszemu spadkowi, ale nie spowodowało też oczekiwanego wzrostu liczby skazanych absolwentów ART. Nie jest jasne, dlaczego coraz większa liczba funkcjonariuszy, wyszkolonych 13

14 Andrzej Majcherczyk w prowadzeniu ART, wypuszcza w przeliczeniu na 1 trenera - coraz mniej absolwentów tego programu. Na pewno nadal działają wszystkie zaobserwowane wcześniej negatywne czynniki organizacyjne, ale to nie wyjaśnia niższej de facto efektywności wdrożenia w ostatnich latach, od tej, jaka była stwierdzana na jego początku. Jednym z powodów może być nieco inny charakter obecnie prowadzonych szkoleń. W pierwszym etapie wdrożenia ART robiono bardzo wiele, aby wymiernym skutkiem szkolenia była implementacja tej metody, do praktyki penitencjarnej. Do udziału w szkoleniach zapraszano osoby po indywidualnych rozmowach, budowano w poszczególnych jednostkach penitencjarnych zespoły zdolne do prowadzenia tego programu, włączano w nie dyrektorów i kierowników penitencjarnych, w sposób przemyślany uzupełniano w kolejnych latach ubytki kadrowe etc. Szkolenia były prowadzone przez jeden podmiot zewnętrzny, wybrany ze względu na kryteria merytoryczne, tj. zdolność do realizacji przedmiotu zamówienia, potwierdzoną dorobkiem naukowym, praktyką, doświadczeniem, znajomością więziennictwa etc. Warunkiem ukończenia szkolenia było przeprowadzenie cyklu zajęć ART ze skazanymi, co samo w sobie gwarantowało, że cały program nie zakończy się na szkoleniu kadry, tylko będzie miał przeniesienie na skazanych. Szkolenie było tylko elementem wdrożenia metody do praktyki penitencjarnej, a całość tego procesu, podporządkowana była jego penitencjarnym efektom. W obecnie prowadzonych szkoleniach, wydaje się brakować wielu elementów, które były charakterystyczne dla szkoleń pierwszego etapu wdrożenia. Szkolenia prowadzone w ramach POKL obejmują analogiczny do wcześniejszych zakres merytoryczny, ale są prowadzone przez różne podmioty, wybrane w drodze przetargów, z uwzględnieniem ceny usług, jako bardzo ważnego kryterium wyboru oferenta; obecnie prowadzone szkolenia nie obejmują obowiązkowej monitorowanej praktyki ze skazanymi, nie kończą się też uzyskaniem formalnego potwierdzenia posiadanych kwalifikacji do prowadzenia ART, w postaci certyfikatu trenerskiego. Może to mieć niestety negatywne konsekwencje. Niektórzy absolwenci tych szkoleń, po powrocie do swoich macierzystych jednostek, posługują się wobec swoich przełożonych argumentem braku certyfikatu, albo licencji na prowadzenie tego programu, jako powodem, który ma rzekomo uniemożliwiać im prowadzenie w zakładzie karnym treningu ART dla skazanych. Jest to oczywiste nieporozumienie i nadużycie; nie po to przecież inwestuje się w szkolenie kadry więziennej, aby później tego nie wykorzystywać. Certyfikaty i licencje są wymagane w przypadku odpłatnego prowadzenia zajęć ART poza zakładem karnym, ale nie wówczas, gdy funkcjonariusz, 14

15 Wybrane programy resocjalizacyjne perspektywa teoretyczna i praktyczna absolwent odpowiedniego szkolenia, prowadzi w zakładzie trening dla skazanych. Fakt, iż takie wymówki występują, może świadczyć o tym, że funkcjonariusze absolwenci obecnie prowadzonych szkoleń w zakresie ART, nie czują się praktycznie przygotowani do prowadzenia treningu, może właśnie z braku monitorowanej praktyki, która była poprzednio obowiązkowym elementem procesu szkolenia. Wymienione elementy mogą decydować o niższej efektywności aktualnie prowadzonych szkoleń w zakresie ART. Podsumowanie wątku szkoleniowego jest bardzo pouczające: szkolenia mają fundamentalne znaczenie; wystarczy je przerwać na 2-3 lata i natychmiast odbija się to na realizowanych programach. Po drugie, nie jest wszystko jedno, jak są prowadzone szkolenia, przez kogo i po co. Te same nakłady, mogą prowadzić do zróżnicowanych efektów. Innym możliwym powodem słabszych danych o skazanych obejmowanych ART, jest dalsze pogorszenie się sytuacji kadry więziennej, pod względem wielu problemów, które już wcześniej były sygnalizowane, jako potencjalne zagrożenie dla prowadzenia programów resocjalizacji 13. Do takich czynników, które skutecznie odwodzą od prowadzenia tych programów, należy na pewno skomplikowana baza danych Noe.NET i konieczność jej obsługi i aktualizacji przez wychowawców i psychologów w coraz szerszym zakresie. Trzeba też wspomnieć, że przez ostatnie lata, prowadzenie programów takich jak ART, nie było wymieniane wśród priorytetowych zadań stawianych przed kadrą więzienną. Na odprawach kadry kierowniczej więziennictwa mówiono o zapobieganiu samobójstwom, o odzyskiwaniu pola, o grupach interwencyjnych i stanowiskach dowodzenia, o reformie struktury jednostek penitencjarnych etc., ale nie o resocjalizacji. Dane o realizacji programów resocjalizacyjnych takich jak ART, zbierane przez lata w porównywalny sposób, stanowią bardzo czuły wskaźnik, który może być odzwierciedleniem także tych tendencji. Wszystko to są jednak tylko bardziej lub mniej prawdopodobne spekulacje. Być może najtrafniejszym wyjaśnieniem nie najlepszych danych na temat ART, jest restrykcyjny sposób ich zbierania. W sprawozdaniach wymaga się nadesłania informacji o liczbie grup ART i liczbie skazanych absolwentów tego programu, prowadzonego w wersji integralnej, zgodnie ze wszystkimi wymaganiami określonymi dla tego programu. Możliwe, iż część zajęć ART nie została wykazana jako ART ponieważ uznano, że nie spełniały do końca wszystkich założeń tej metody. Na taką moż- 13 Majcherczyk,

16 Andrzej Majcherczyk liwość wskazują dane zawarte w tabeli 1, które pokazują duży wzrost liczby innych niż ART programów profilaktyki agresji i przemocy. Jeśli ta interpretacja byłaby trafna, oznaczałoby to dwie bardzo dobre wiadomości: pierwsza, że w zakładach karnych mamy w praktyce więcej ART (chociaż nie do końca poprawnie prowadzonego), niż wynika to z oficjalnych danych, a druga, że kadra penitencjarna nauczyła się respektować w praktyce integralność programu jeśli coś nie do końca spełnia założenia ART po prostu nie nazywamy tego ART. Nie ulega wątpliwości, że w kolejnych latach dane na temat tego programu powinny stać się przedmiotem bardziej wnikliwych analiz, gdyż jest to jeden z najwartościowszych programów jakie są prowadzone w więziennictwie. Program psychokorekcyjny dla skazanych z art. 178a Kodeksu karnego (HIOB) Programy psychokorekcyjne dla skazanych z art. 178a, to kilkunastogodzinne interwencje przygotowane pod auspicjami Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA), przez Markowskiego i współautorów 14, na bazie wcześniejszej interwencji opracowanej dla kierowców, którym groziła utrata prawa jazdy i której odpłatne przejście umożliwiało anulowanie pewnej liczby otrzymanych punktów karnych. Ta interwencja została następnie przystosowana do potrzeb skazanych, którzy popełnili przestępstwo w ruchu drogowym, tj. prowadzili pojazd mechaniczny w stanie nietrzeźwości, albo w stanie po spożyciu alkoholu, niekiedy z poważniejszymi następstwami (wypadek, ranni, ofiary śmiertelne etc.). Interwencja obejmuje przekazanie uczestnikom zajęć szerokiego zakresu wiedzy na temat różnych sytuacji w ruchu drogowym, stanu prawnego, prawidłowych i nieprawidłowych zachowań uczestników ruchu w tych sytuacjach, podstawowego zakresu psychoedukacji na temat alkoholu (wpływ alkoholu na organizm kierowcy, alternatywne sposoby powrotu do domu jeśli już został spożyty alkohol etc.), stwarza okazję do autodiagnozy własnego problemu alkoholowego, autodiagnozy własnej skłonności do ryzyka, zarówno związanego ze spożyciem alkoholu jak i z własnym stylem uczestnictwa w ruchu drogowym, uczy rozpoznawania sytuacji ryzykownych, a także oferuje krótkie przećwiczenie istotnych 14 Markowski et al.,

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Zajęcia terenowe - kontakt ze sprawcą przemocy domowej. Moduł 106: Diagnoza i terapia osób, które doznały interpersonalnej traumy w dzieciństwie

Bardziej szczegółowo

Jednolita konwencja o środkach odurzających sporządzona w Nowym Jorku, dnia 30 marca 1961 r. (z późniejszymi zmianami)

Jednolita konwencja o środkach odurzających sporządzona w Nowym Jorku, dnia 30 marca 1961 r. (z późniejszymi zmianami) Kierując się wolą niesienia pomocy ludziom uzależnionym od substancji psychoaktywnych przebywającym w warunkach izolacji więziennej, jak również mając na uwadze międzynarodowe konwencje, przepisy i zalecenia

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Długość szkolenia do wyboru: 4h szkoleniowe (4x45 min.) 6h szkoleniowych (6x45 min.) 8h szkoleniowych (8x45 min.

Szanowni Państwo. Długość szkolenia do wyboru: 4h szkoleniowe (4x45 min.) 6h szkoleniowych (6x45 min.) 8h szkoleniowych (8x45 min. Szanowni Państwo Katarzyna Kudyba Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR z Krakowa oferuje Państwu szkolenia które mają na celu zwiększenie i usystematyzowanie wiedzy pracowników Komisji Rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

profilaktyka selektywna goes net

profilaktyka selektywna goes net profilaktyka selektywna FreD goes net Nie wszyscy młodzi ludzie traktują narkotyki lub alkohol jak coś szkodliwego. Eksperymentowanie z narkotykami staje się coraz powszechniejsze, co szczególnie w okresie

Bardziej szczegółowo

Kontemplacja stadium rozmyślań

Kontemplacja stadium rozmyślań Kontemplacja Zainteresowanie zmianą zachowania Postawa ambiwalentna (świadomość wad i zalet) Większa podatność na wpływy, niestabilna postawa stadium rozmyślań, kiedy to osoba rozważa możliwość zmiany

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

JELENIA GÓRA, PAŹDZIERNIK 2006 R.

JELENIA GÓRA, PAŹDZIERNIK 2006 R. STRATEGIE DZIAŁAŃ WYCHOWAWCZYCH I INTERWENCYJNYCH WOBEC DZIECI I MŁODZIEŻY Z GIMNAZJUM NR 4 W JELENIEJ GÓRZE ZAGROŻONYCH UZALEŻNIENIEM Uchwała Nr24/06 Rady Pedagogicznej Gimnazjum Nr 4 w Jeleniej Górze

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Narkomanii dla Miasta Tomaszów Lubelski na 2015 rok

Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Narkomanii dla Miasta Tomaszów Lubelski na 2015 rok Załącznik do uchwały Nr II/8/2014 Rady Miasta Tomaszów Lubelski z dnia 19 grudnia 2014 roku Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Narkomanii dla Miasta Tomaszów Lubelski

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI im. gen. DEZYDEREGO CHŁAPOWSKIEGO W BOJANOWIE. PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI Podstawę do szkolnego programu profilaktyki stanowią następujące akty prawne:

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Nr /r /10. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej

Instrukcja Nr /r /10. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej Instrukcja Nr /r /10 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia ^ y^w-i 2 010r. w sprawie zasad organizacji i warunków prowadzenia oddziaływań penitencjarnych wobec skazanych, tymczasowo aresztowanych

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 13 Rozdział 1. Przeludnienie więzienne problemy definicyjne... 25 Rozdział 2. Metodologiczne założenia badań nad zjawiskiej przeludnienia więziennego...

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2009

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2009 Załącznik do Uchwały Nr 172 Rady Miejskiej w Tuszynie z dnia 17 marca 2009r. I. Wstęp. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2009 Gminny program profilaktyki i rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Procedura realizacji usług szkoleniowych

Procedura realizacji usług szkoleniowych Procedura realizacji usług I. Procedura definiuje warunki realizacji usług świadczonych przez K&K Consulting Przemysław Kułyk II. W ramach oferty firmy znajdują się otwarte, a także zamknięte organizowane

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

W Y K A Z PROGRAMY DLA SPRAWCÓW PRZESTĘPSTW PRZEMOCY W RODZINIE

W Y K A Z PROGRAMY DLA SPRAWCÓW PRZESTĘPSTW PRZEMOCY W RODZINIE W Y K A Z programów leczniczych, terapeutycznych oraz korekcyjno edukacyjnych dla realizacji art. 72 1 pkt 6 kk na terenie działalności Sądu Okręgowego w Zamościu. PROGRAMY DLA SPRAWCÓW PRZESTĘPSTW PRZEMOCY

Bardziej szczegółowo

Mentoring starszy stażem pracownik przyucza pracownika mniej doświadczonego do zawodu

Mentoring starszy stażem pracownik przyucza pracownika mniej doświadczonego do zawodu Temat szkolenia nieformalnego: Mentoring starszy stażem pracownik przyucza pracownika mniej doświadczonego do zawodu. Cele szkolenia Celem szkolenia jest podwyższenie poziomu kompetencji, ważnych z perspektywy

Bardziej szczegółowo

KOBIETA W WIĘZIENIU. Instytut Rozwoju Służb Społecznych. polski system penitencjarny wobec kobiet w latach 1998-2008

KOBIETA W WIĘZIENIU. Instytut Rozwoju Służb Społecznych. polski system penitencjarny wobec kobiet w latach 1998-2008 KOBIETA W WIĘZIENIU polski system penitencjarny wobec kobiet w latach 1998-2008 Opracowanie zbiorowe pod redakcją Ireny Dybalskiej Instytut Rozwoju Służb Społecznych Warszawa 2009 Irena Dybalska Przedmowa...

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 Załącznik do Uchwały Rady Gminy w Kurzętniku z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 I. Wstęp. Przeciwdziałanie narkomanii jest jednym z podstawowych i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 Specjaliści terapii uzależnień i współuzależnienia zatrudnieni w Punkcie Pomocy

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH I PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2016 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH I PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2016 ROK Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 0007.100.2016 Rady Gminy Przykona z dnia 12 lutego 2016r GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH I PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2016 ROK Podstawą

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE : Grupowe poradnictwo zawodowe i warsztaty aktywizacyjne w praktyce

SZKOLENIE : Grupowe poradnictwo zawodowe i warsztaty aktywizacyjne w praktyce SZKOLENIE : Grupowe poradnictwo zawodowe i warsztaty aktywizacyjne w praktyce Cel szkolenia: Nabycie praktycznych umiejętności prowadzenia grupowego poradnictwa zawodowego i warsztatów aktywizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zapraszamy do udziału w certyfikowanym kursie pt.:

Serdecznie zapraszamy do udziału w certyfikowanym kursie pt.: Serdecznie zapraszamy do udziału w certyfikowanym kursie pt.: CEL KURSU Celem kursu jest wyposażenie profesjonalistów w skuteczne i praktyczne narzędzie pracy z osobami dysfunkcyjnymi. Program jest skierowany

Bardziej szczegółowo

European Workplace and Alcohol (EWA) w Polsce Działania profilaktyczne w środowisku pracy na przykładzie międzynarodowego projektu EWA

European Workplace and Alcohol (EWA) w Polsce Działania profilaktyczne w środowisku pracy na przykładzie międzynarodowego projektu EWA European Workplace and Alcohol (EWA) w Polsce Działania profilaktyczne w środowisku pracy na przykładzie międzynarodowego projektu EWA Józefów koło Warszawy, 20-21 Maja 2013 rok. INFORMACJE O PROJEKCIE

Bardziej szczegółowo

196 Biogramy autorów

196 Biogramy autorów BIOGRAMY AUTORÓW Niewiadomska Iwona profesor nadzwyczajny, doktor habilitowany nauk humanistycznych, magister prawa. Dyrektor Instytutu Psychologii KUL (od 2008), Kierownik Katedry Psychoprofilaktyki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

Dążąc do aktywności Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Dążąc do aktywności Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O realizacji projektu Dążąc do aktywności Ośrodek Pomocy Społecznej w Kobyłce, ul. Żymirskiego 2, 05-230 Kobyłka realizuje w okresie od 01.04.2013 do 30.06.2014 projekt systemowy pn. Dążąc do aktywności

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr V/31/11 Rady Gminy Krupski Młyn z dnia 22 lutego 2011 roku

Uchwała Nr V/31/11 Rady Gminy Krupski Młyn z dnia 22 lutego 2011 roku Rada Gminy w Krupskim Młynie Uchwała Nr V/31/11 Rady Gminy Krupski Młyn z dnia 22 lutego 2011 roku w sprawie: uchwalenia gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr V/16/15. Rady Gminy Kamienna Góra. z dnia 25 lutego 2015 r.

Uchwała Nr V/16/15. Rady Gminy Kamienna Góra. z dnia 25 lutego 2015 r. Uchwała Nr V/16/15 Rady Gminy Kamienna Góra z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Kamienna

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII ZAŁĄCZNIK NR 2 DO UCHWAŁY NR III/13/14 RADY MIEJSKIEJ W LEŚNICY z dnia 30 grudnia 2014 roku Urząd Miejski w Leśnicy GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII 2015 rok SPIS TREŚCI: STRONA I. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

Rekomendujemy uczestnictwo w projekcie osobom spełniającym następujące kryteria:

Rekomendujemy uczestnictwo w projekcie osobom spełniającym następujące kryteria: TRENER WEWNĘTRZNY Szkoła Trenerów Biznesu TRENER WEWNĘTRZNY, to zintensyfikowany cykl czterech dwudniowych szkoleń, oraz jednego trzydniowego szkolenia, o łącznej liczbie 88 godzin szkoleniowych. Projekt

Bardziej szczegółowo

Statystyki grudzień 2015 r.

Statystyki grudzień 2015 r. Statystyki grudzień 2015 r. Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768 Przez użyte w informacji określenia należy rozumieć : osadzony osoba tymczasowo aresztowana, skazana lub ukarana, jednostka

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA ZADAŃ W RAMACH GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBLIN. Lublin, dnia 6 kwietnia 2016 r.

REALIZACJA ZADAŃ W RAMACH GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBLIN. Lublin, dnia 6 kwietnia 2016 r. REALIZACJA ZADAŃ W RAMACH GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBLIN Lublin, dnia 6 kwietnia 2016 r. Podstawę działań Miasta Lublin w zakresie rozwiązywania problemów narkomanii stanowi

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA WEWNĘTRZNE. PROCES EDUKACYJNY narzędzia i techniki

SZKOLENIA WEWNĘTRZNE. PROCES EDUKACYJNY narzędzia i techniki SZKOLENIA WEWNĘTRZNE PROCES EDUKACYJNY narzędzia i techniki NASZA MISJA DOSTARCZENIE RZETELNEJ INFORMACJI POZWALAJĄCEJ NA ROZWÓJ I POD- NIESIENIE POZIOMU DOJRZAŁOŚCI ORGANIZACJI. Stawiamy na kompetencje,

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW UZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW W GMINIE FIRLEJ NA ROK 2014

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW UZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW W GMINIE FIRLEJ NA ROK 2014 1 Załącznik do Uchwały Nr XXX/147 /13 Rady Gminy Firlej z dnia 10 grudnia 2013r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW UZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW W GMINIE FIRLEJ NA ROK 2014 Firlej

Bardziej szczegółowo

innowacjewedukacji.pl RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014

innowacjewedukacji.pl RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014 RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014 W listopadzie 2013 roku odbyła się konferencja poświęcona tematyce coachingu w edukacji, popularnego zwłaszcza w Anglii, a cieszącego się rosnącym

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści Planowanie metody, ćwiczenia, czas, zasoby przestrzeń, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Ocena w jakim stopniu zostały zaspokojone

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

PWP Rynek pracy dla mam

PWP Rynek pracy dla mam PWP Rynek pracy dla mam Projekt PWP Rynek pracy dla mam realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013: Priorytet VII Promocja integracji społecznej, Działanie 7.2 Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

STAWIAMY NA TERAPIĘ PROFILAKTYCZNY WYMIAR ODDZIAŁYWAŃ TERAPEUTYCZNYCH PROWADZONYCH W PODKARPACKICH JEDNOSTKACH PENITENCJARNYCH. ppłk Andrzej Leńczuk

STAWIAMY NA TERAPIĘ PROFILAKTYCZNY WYMIAR ODDZIAŁYWAŃ TERAPEUTYCZNYCH PROWADZONYCH W PODKARPACKICH JEDNOSTKACH PENITENCJARNYCH. ppłk Andrzej Leńczuk STAWIAMY NA TERAPIĘ PROFILAKTYCZNY WYMIAR ODDZIAŁYWAŃ TERAPEUTYCZNYCH PROWADZONYCH W PODKARPACKICH JEDNOSTKACH PENITENCJARNYCH ppłk Andrzej Leńczuk OISW RZESZÓW 2014 OBSZARY ODDZIAŁYWAŃ PSYCHOKOREKCYJNYCH

Bardziej szczegółowo

GMINNYM PROGRAMEM PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM

GMINNYM PROGRAMEM PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM Załącznik do uchwały nr.../2012 Rady Miejskiej w Przemyślu z dnia... 2012r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI i ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH oraz PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII zwanym w dalszej części GMINNYM

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. H. SIENKIEWICZA W ŁOWICZU Program został uchwalony przez Radę Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną w dn. 22. 09. 2015 roku Spis treści I. Podstawa

Bardziej szczegółowo

TEMAT SZKOLENIA Ewaluacja programów i projektów, Informacja zwrotna i (obszar 7) OPIS SZKOLENIA

TEMAT SZKOLENIA Ewaluacja programów i projektów, Informacja zwrotna i (obszar 7) OPIS SZKOLENIA TEMAT SZKOLENIA Ewaluacja programów i projektów, Informacja zwrotna i (obszar 7) OPIS SZKOLENIA GRUPA DOCELOWA Przedstawiciele Publicznych Służb Zatrudnienia/PSZ, instytucji edukacyjnych i szkoleniowych,

Bardziej szczegółowo

6. Podczas kwalifikacji decydować będzie kolejność przesyłania/składania kart zgłoszeniowych wraz z załącznikami.

6. Podczas kwalifikacji decydować będzie kolejność przesyłania/składania kart zgłoszeniowych wraz z załącznikami. Zasady finansowania superwizji klinicznej w 2016 r. w ramach Programu szkolenia w zakresie specjalisty psychoterapii uzależnień oraz w zakresie instruktora terapii uzależnień, zwanego dalej Programem szkolenia.

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji Trenerskiej Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej

System Certyfikacji Trenerskiej Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej System Certyfikacji Trenerskiej Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej przyjęty uchwałą Zarządu nr Z/11/2015 z dn. 28 sierpnia 2015 r. ZAŁOŻENIA 1. Certyfikat jakości prowadzenia szkoleń antydyskryminacyjnych

Bardziej szczegółowo

Przewodniczący Rady Gminy Przytuły (-) Sławomir Błaszczak

Przewodniczący Rady Gminy Przytuły (-) Sławomir Błaszczak UCHWAŁA NR XIV/51/08 RADY GMINY PRZYTUŁY z dnia 19 lutego 2008 roku w sprawie ustalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2008 rok.

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM REALIZACJI

HARMONOGRAM REALIZACJI Załącznik Nr 2 do GPPU na 2015 r. HARMONOGRAM REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2015 Lp. Zamierzenia (zadania) Sposoby

Bardziej szczegółowo

Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku

Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku Szanowni Państwo Uczniowie, nauczyciele i rodzice Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie wychodząc naprzeciw potrzebom edukacyjnym

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV / 122 / 2008 Rady Gminy Szemud z dnia 14 lutego 2008 roku

Uchwała Nr XV / 122 / 2008 Rady Gminy Szemud z dnia 14 lutego 2008 roku Uchwała Nr XV / 122 / 2008 Rady Gminy Szemud z dnia 14 lutego 2008 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie

Bardziej szczegółowo

Dariusz Pierzak szkolenia projekty doradztwo

Dariusz Pierzak szkolenia projekty doradztwo PROCEDURA REALIZACJI USŁUG ROZWOJOWYCH Firma Dariusz Pierzak Szkolenia Projekty Doradztwo oferuje szkolenia dopasowane do potrzeb i wymagań Klientów, którzy mają pełną świadomość faktu, iż rozwój nowoczesnej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku UCHWAŁA NR XII/78/2008 RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku w sprawie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Czernikowo Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

- o przeciwdziałaniu narkomanii,

- o przeciwdziałaniu narkomanii, SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-63-05 Do druku nr 4024 Warszawa, 30 maja 2005 r. Pan Włodzimierz Cimoszewicz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA SŁAWEK. Mienia. Warszawa

FUNDACJA SŁAWEK. Mienia. Warszawa FUNDACJA SŁAWEK S Mienia Warszawa KOALICJA POWRÓT DO WOLNOŚCI Polskie Stowarzyszenie Edukacji Prawnej Fundacja Sławek Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Warszawa Stowarzyszenie Pomocy Społecznej, Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Nowa droga do wolności

Nowa droga do wolności Nowa droga do wolności Raport przedstawiający efekty uzyskane za pomocą narzędzi edukacyjnych, opracowanych w ramach projektu Nowa droga do wolności. Lublin 2013 Wstęp Projekt Nowa droga do wolności miał

Bardziej szczegółowo

z wizytacji Oddziału Zewnętrznego Aresztu Śledczego Warszawa Służewiec w Grodzisku Mazowieckim przeprowadzonej w dniach 22 i 24 września

z wizytacji Oddziału Zewnętrznego Aresztu Śledczego Warszawa Służewiec w Grodzisku Mazowieckim przeprowadzonej w dniach 22 i 24 września SPRAWOZDANIE z wizytacji Oddziału Zewnętrznego Aresztu Śledczego Warszawa Służewiec w Grodzisku Mazowieckim przeprowadzonej w dniach 22 i 24 września 2009r. przez SSR (del) Agnieszkę Komorowicz Poprzednia

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2014

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2014 Załącznik do uchwały Nr.. Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich z dnia 2013r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2014 I. Wstęp Problem używania nielegalnych substancji psychoaktywnych i

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA SZKOLENIE:

ZAPROSZENIE NA SZKOLENIE: Z ZAPROSZENIE NA SZKOLENIE: UMIEJĘTNOŚCI: ODWAGA I RYZYKO W PROCESIE DOKONY- WANIA ZMIAN ROZWOJOWYCH I ORGANIZACYJNYCH W FIRMIE Zespół Projektu Firmy Rodzinne ma przyjemność zaprosić na szkolenie: Umiejętności:

Bardziej szczegółowo

Organizacje pozarządowe w profilaktyce uzależnień

Organizacje pozarządowe w profilaktyce uzależnień Rekomendacje dla Gminnych Programów Przeciwdziałania Narkomanii Organizacje pozarządowe w profilaktyce uzależnień Bogusława Bukowska, Artur Malczewski, Anna Misiurek Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE ZARZĄDZANIE SOBĄ W CZASIE

EFEKTYWNE ZARZĄDZANIE SOBĄ W CZASIE Efektywne zarządzanie sobą w czasie EFEKTYWNE ZARZĄDZANIE SOBĄ W CZASIE PROGRAM SZKOLENIA Gdynia, 2012 Efektywne zarządzanie sobą w czasie SZKOLENIA W PERFECT CONSULTING W programy szkoleniowe opracowywane

Bardziej szczegółowo

PROJEKT REALIZOWANY W NOWYM SĄCZU W OKRESIE OD DNIA 01.01.2015 ROKU DO DNIA 31.12.2015 ROKU

PROJEKT REALIZOWANY W NOWYM SĄCZU W OKRESIE OD DNIA 01.01.2015 ROKU DO DNIA 31.12.2015 ROKU Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr Rady Miasta Nowego Sącza z dnia PROJEKT SOCJALNY SĄDECKA POMOCNA DŁOŃ PROJEKT REALIZOWANY W NOWYM SĄCZU W OKRESIE OD DNIA 01.01.2015 ROKU DO DNIA 31.12.2015 ROKU PROJEKTODAWCA

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014.

Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014. Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014. Narkomanii w Gminie Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU. z dnia 26 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU. z dnia 26 marca 2013 r. UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU z dnia 26 marca 2013 r. zmieniająca uchwałę w sprawie przyjęcia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Gminy Miasta Ełk na lata 2010-2015. Na

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa w Żórawinie

Szkoła Podstawowa w Żórawinie Szkoła Podstawowa w Żórawinie SORE Sabina Żuchelkowska Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Jak pomóc uczniowi osiągnąć sukces edukacyjny? Potrzeby nauczycieli Podczas spotkania z Panią Dyrektor SP w Żórawinie,

Bardziej szczegółowo

1/ PROFILAKTYKA I ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH

1/ PROFILAKTYKA I ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH Zał. Nr.1 do Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 r. HARMONOGRAM REALIZACJI ZADAŃ GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW

Bardziej szczegółowo

Obserwacja pracy/work shadowing

Obserwacja pracy/work shadowing Temat szkolenia nieformalnego: Obserwacja pracy/work shadowing 1. Cele szkolenia Celem szkolenia jest przyśpieszenie procesu aklimatyzacji nowego pracownika w firmie oraz podwyższenie poziomu jego kompetencji,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 stycznia 2013 r. Poz. 9

Warszawa, dnia 7 stycznia 2013 r. Poz. 9 Warszawa, dnia 7 stycznia 2013 r. Poz. 9 Rozporządzenie Ministra Zdrowia 1) z dnia 18 grudnia 2012 r. w sprawie kursu reedukacyjnego w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr V/33/15 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 26 lutego 2015r.

Uchwała Nr V/33/15 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 26 lutego 2015r. Uchwała Nr V/33/15 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 26 lutego 2015r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Problemów Społecznych dla Gminy Byczyna

Bardziej szczegółowo

Liceum Ogólnokształcącego im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI okres 2011-2014

Liceum Ogólnokształcącego im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI okres 2011-2014 Liceum Ogólnokształcącego im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI okres 2011-2014 Spis treści WPROWADZENIE... 3 1. Podstawa prawna do działań profilaktycznych szkole.... 3 2. Adresaci

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ PODSTAWA PRAWNA Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26.10.1982r.

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia. Budżet zadaniowy a ocena sprawności i efektywności wydatkowania środków publicznych

Program szkolenia. Budżet zadaniowy a ocena sprawności i efektywności wydatkowania środków publicznych Program szkolenia Tytuł sesji: Budżet zadaniowy a ocena sprawności i efektywności wydatkowania środków publicznych Grupa docelowa: pracownicy państwowych jednostek budżetowych, agencji wykonawczych, instytucji

Bardziej szczegółowo

OFERTA PROGRAMOWA DLA:

OFERTA PROGRAMOWA DLA: Warszawa, dn. 10.10.2011r. Aleksandra Szygendowska Centrum Treningu i Rozwoju Psychologicznego NIP: 525 220 01-74 REGON:145231537 www.ctirp.pl Tel.: 694 49 93 77 OFERTA PROGRAMOWA DLA: Samorządów, gmin,

Bardziej szczegółowo

ZASTĘPCA DYREKTORA GENERALNEGO Służby Więziennej. Warszawa, d n ^ stycznia 2016 r. BP-070/13/15/16/2802

ZASTĘPCA DYREKTORA GENERALNEGO Służby Więziennej. Warszawa, d n ^ stycznia 2016 r. BP-070/13/15/16/2802 ZASTĘPCA DYREKTORA GENERALNEGO Służby Więziennej RPW 6244/2016 P Warszawa, d n ^ stycznia 2016 r. BP-070/13/15/16/2802 BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH WPŁ ZAt... 2018 - u - Ul / Pan dr Adam Bodnar Rzecznik

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXVII/219/2013 Rady Gminy Lipusz z dn. 30 grudnia 2013 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 WSTĘP Narkomania jest poważnym problemem społecznym. Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE Wartość człowieka ocenia się nie po tym co posiada, ale po tym kim jest Jan Paweł II Cele główne programu: Do mnie należy wybór i słów, i czynów, i dróg (-)

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2010

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2010 Załącznik do Uchwały Nr XXVIII/134/10 Rady Miejskiej w Bisztynku z dnia 25 lutego 2010r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2010 Zgodnie z art. 1 Ustawy o wychowaniu

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Program UNPLUGGED Ogólne informacje na temat programu Program Przeciwdziałania Przyjmowaniu Substancji Uzależniających przez Uczniów Unplugged opracowany został w ramach

Bardziej szczegółowo

System wsparcia osoby uzależnionej mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w celu wzmocnienia działań terapeutyczno rehabilitacyjnych.

System wsparcia osoby uzależnionej mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w celu wzmocnienia działań terapeutyczno rehabilitacyjnych. Załącznik nr 1 do Zarządzenia Prezydenta Miasta Krakowa nr 1028/2013 z dnia 2013-04-16 System wsparcia osoby uzależnionej mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w celu wzmocnienia działań terapeutyczno rehabilitacyjnych.

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XLII/269/06 Rady Miasta Przeworska z dnia 26 stycznia 2006r. SPIS TRESCI I. Wprowadzenie II. Diagnoza

Bardziej szczegółowo

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby 1.10.2011-30.04.2013 WYKONAWCA: HABITAT SP. Z O.O. UL. 10 LUTEGO 37/5 GDYNIA SPIS TREŚCI Sprawozdanie z działań ewaluacyjnych... 3 1.

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy w Szkole Podstawowej Nr 4 w Łowiczu w II półroczu roku szkolnego 2015/2016

Program wychowawczy w Szkole Podstawowej Nr 4 w Łowiczu w II półroczu roku szkolnego 2015/2016 Program wychowawczy w Szkole Podstawowej Nr 4 w Łowiczu w półroczu roku szkolnego 2015/2016 Podstawa prawna programu wychowawczego: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe w sprawie usług szkoleniowych w ramach projektu Pentair na drodze do doskonałości

Zapytanie ofertowe w sprawie usług szkoleniowych w ramach projektu Pentair na drodze do doskonałości Zapytanie ofertowe w sprawie usług szkoleniowych w ramach projektu Pentair na drodze do doskonałości Dzierżoniów, dnia 09.05.2011 W związku z przeprowadzeniem przez Pentair Poland Sp. z o.o. wstępnej analizy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia 14 sierpnia 2003 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia 14 sierpnia 2003 r. Dz.U.2003.151.1469 2013.01.14 zm. Dz.U.2012.1409 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PERSONELEM (48 godzin dydaktycznych)

ZARZĄDZANIE PERSONELEM (48 godzin dydaktycznych) ZARZĄDZANIE PERSONELEM (48 godzin dydaktycznych) GRUPA DOCELOWA: Szkolenie skierowane jest do osób zatrudnionych w mikro przedsiębiorstwach na stanowiskach kierownika średniego i wyższego szczebla, menadżera

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku prawo zamówień publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2010r., Nr 113 poz.759 z późn. zm.);

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku prawo zamówień publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2010r., Nr 113 poz.759 z późn. zm.); Załącznik do uchwały Nr XII/56/2011 Rady Gminy Bojszowy z dnia 28.11.2011r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2012 ROK Podstawę prawną opracowania programu stanowi:

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ Jesteśmy razem ROK SZKOLNY 2014/2015 Celem Szkolnego Programu Profilaktyki jest wspieranie wszechstronnego i

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r. UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminnie Wieluń na rok 2012 Na podstawie art. 10 ust 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 242/XXXVII/05 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 29 grudnia 2005r.

Uchwała Nr 242/XXXVII/05 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 29 grudnia 2005r. Uchwała Nr 242/XXXVII/05 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 29 grudnia 2005r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Narkomanii na rok 2006. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Instytut Transportu Samochodowego ul. Jagiellońska 80, 03-301 Warszawa

Instytut Transportu Samochodowego ul. Jagiellońska 80, 03-301 Warszawa Instytut Transportu Samochodowego ul. Jagiellońska 80, 03-301 Warszawa tel. +48 22 811 09 44; fax. +48 22 811 09 06 e-mail: info@its.waw.pl www.its.waw.pl Raport końcowy dotyczący szkolenia w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja merytoryczna za okres od 1 stycznia 2009r. do 31grudnia 2009r. z realizacji Projektu współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach. INFORMACJA O PROJEKCIE PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

Bardziej szczegółowo

STUDIUM PRACY Z OSOBAMI STOSUJĄCYMI PRZEMOC - SPOSP 2014 (Program dla osób pracujących z osobami stosującymi przemoc w rodzinie)

STUDIUM PRACY Z OSOBAMI STOSUJĄCYMI PRZEMOC - SPOSP 2014 (Program dla osób pracujących z osobami stosującymi przemoc w rodzinie) STUDIUM PRACY Z OSOBAMI STOSUJĄCYMI PRZEMOC - SPOSP 2014 (Program dla osób pracujących z osobami stosującymi przemoc w rodzinie) Edycja wiosenna w Sopocie. "Szkolenie adresowane jest do osób pracujących

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jelczu-Laskowicach na lata 2012/2013-2014/2015

KONCEPCJA PRACY Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jelczu-Laskowicach na lata 2012/2013-2014/2015 KONCEPCJA PRACY Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jelczu-Laskowicach na lata 2012/2013-2014/2015 Koncepcja pracy placówki została opracowana na podstawie: 1) aktualnych przepisów prawa oświatowego:

Bardziej szczegółowo