EPIDEMIOLOGIA, KLASYFIKACJA I NOWOCZESNE METODY LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EPIDEMIOLOGIA, KLASYFIKACJA I NOWOCZESNE METODY LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2013, 82, 3, MONIKA JEWUSIAK-ROGULSKA, JAROSŁAW KOCIĘCKI EPIDEMIOLOGIA, KLASYFIKACJA I NOWOCZESNE METODY LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ EPIDEMIOLOGY, CLASSIFICATION AND INNOVATIVE THERAPIES OF DIABETIC RETINOPATHY Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik: prof. dr hab. n. med. Jarosław Kocięcki Streszczenie Retinopatia cukrzycowa stanowi jedno z najcięższych powikłań cukrzycy. Dochodzi w niej do uszkodzenia mikrokrążenia siatkówki, rozwoju retinopatii nieproliferacyjnej, a w miarę progresji zmian do neowaskularyzacji i przejścia w postać proliferacyjną. Przyczynia się to do stopniowego pogorszenia ostrości wzroku, a w konsekwencji nawet do całkowitej utraty widzenia. Cukrzyca i związana z nią retinopatia uważana jest za główną przyczynę ślepoty u osób dorosłych w krajach rozwiniętych, dlatego niezbędne jest ulepszanie istniejących już metod leczniczych i wprowadzanie innowacyjnych terapii, pozwalających na zahamowanie powstania i progresji zmian na dnie oka. Pomimo ciągłego rozwoju leczenia farmakologicznego, fotokoagulacja laserowa wciąż pozostaje standardem postępowania zapobiegającym utracie widzenia. SŁOWA KLUCZOWE: retinopatia cukrzycowa, epidemiologia, klasyfikacja retinopatii cukrzycowej, leczenie systemowe, leczenie doszklistkowe, nowości terapeutyczne. Abstract Diabetic retinopathy is one of the most serious complications in diabetic patients. Retinal microcirculation damage leads to non proliferative retinopathy that can progress to proliferative form with development of retinal neovascularization. This process contributes to vision deterioration that can result in blindness. Diabetic retinopathy is considered the major cause of vision loss among adults in developed countries. Therefore it is essential to optimize existing treatment strategies and to introduce innovative therapies that can slow down progression of diabetic pathologies on ophthalmoscopy. Laser photocoagulation is regarded the standard of care in prevention of vision loss despite constant improvement in pharmacological management. KEY WORDS: diabetic retinopathy, epidemiology, classification of diabetic retinopathy, systemic treatment, intravitreal treatment, innovative therapies. Wstęp Retinopatia cukrzycowa jest jednostką chorobową rozwijającą się w przebiegu cukrzycy, stanowiąc jedno z najcięższych jej powikłań. W przebiegu tego schorzenia dochodzi do uszkodzenia mikrokrążenia siatkówki, co uruchamia całą kaskadę dalszych zaburzeń i zmian na dnie oka. Progresja retinopatii cukrzycowej nieproliferacyjnej w proliferacyjną prowadzi do stopniowego pogorszenia ostrości wzroku, a w konsekwencji nawet do całkowitej utraty widzenia. Cukrzyca i związana z nią retinopatia uważana jest za główną przyczynę ślepoty w krajach rozwiniętych u osób między 20. a 65. rokiem życia [1]. Znajomość klasyfikacji zmian cukrzycowych, a tym samym znajomość obrazu klinicznego zmian zachodzących na dnie oka jest niezwykle istotna nie tylko dla okulisty bezpośrednio zajmującego się tym problemem, ale także dla diabetologa, który prowadzi leczenie ogólne choroby. Celem pracy jest przedstawienie podstawowych zagadnień związanych z rozwojem retinopatii cukrzycowej, których znajomość może okazać się niezbędna dla internisty podejmującego określone decyzje diagnostyczne i terapeutyczne u chorego na cukrzycę. Epidemiologia Rozwój i progresja zmian występujących w retinopatii cukrzycowej związana jest z wieloma czynnikami. W grupie tej możemy wyróżnić: czas trwania schorzenia oraz wiek w momencie rozpoznania cukrzycy, które uważane są za główne czynniki powstania retinopatii cukrzycowej. Szacuje się, że u prawie 100% chorych z cukrzycą typu 1 i u 60% z typem 2 po 20 latach trwania choroby rozwinie się retinopatia cukrzycowa [2]. Chorzy, u których rozpoznano cukrzycę w młodości są bardziej narażeni na wystąpienie retinopatii i na jej progresję. U chorych z cukrzycą typu 2 retinopatia rozwija się wcześnie w ciągu 3 lat od wykrycia choroby u 12% osób powstają zmiany na dnie oka. Zwrócono również uwagę na fakt występowania retinopatii prostej na kilka lat przed rozpoznaniem cukrzycy typu 2 u ok. 8% chorych [3]

2 254 Monika Jewusiak-Rogulska, Jarosław Kocięcki wahania poziomu glikemii, które mają negatywny wpływ na stan mikrokrążenia siatkówki i mogą prowadzić do szybkiego postępu choroby. Podwyższone wartości hemoglobiny glikozylowanej mogą świadczyć o progresji zmian na dnie oka nadciśnienie tętnicze, które u osób chorych na cukrzycę zwiększa ryzyko rozwoju retinopatii i makulopatii kilkukrotnie [4, 5]. Jest to związane z uszkodzeniem śródbłonka naczyń oraz rozwojem mikro- i makroangiopatii czynniki, które w mniejszym stopniu mogą przyczynić się do powstania retinopatii to: otyłość, hiperlipidemia, niedokrwistość, nefropatia, ciąża, pokwitanie, operacja usunięcia zaćmy w licznych badaniach wykazano korelację między częstszym występowaniem retinopatii proliferacyjnej zaawansowanej w cukrzycy typu 1 oraz obrzęku plamki w cukrzycy typu 2. Patogeneza U podstaw rozwoju i postępu retinopatii cukrzycowej leży szereg zaburzeń, które uruchamiają kaskadę zmian. Zaliczamy do nich: czynniki genetyczne zaobserwowano pewne zależności między różnymi konfiguracjami alleli HLA DR3, DR4 i DQ a występowaniem retinopatii [6] długo utrzymująca się hiperglikemia aktywuje szlak poliowy, prowadząc do powstania sorbitolu, co zmniejsza stężenie glutationu i NADPH. W dalszym etapie zostaje zaburzony stosunek NADH i NAD wewnątrzkomórkowo, powodując aktywację kinazy białkowej (PKC) oraz zwiększoną syntezę późnych produktów glikozylacji (AGE), które swoim działaniem prowadzą do uaktywnienia lipolizy, procesów zapalnych, makrofagów, czynników wzrostu i wolnych rodników. Z drugiej strony zmniejsza się stężenie antyoksydantów tj.: peroksydazy, dysmutazy ponadtlenkowej, wit. E i C oraz koenzymu Q10. Nadmierna synteza kinazy PKC stymuluje proliferację komórek ściany naczyń oraz zwiększone wydzielanie endoteliny i angiotensyny II, wywołując skurcz naczyń, uszkodzenie śródbłonka i wzrost przepuszczalności kapilar [6] w wyniku wzrostu syntezy tromboksanu A2, fibrynogenu, czynników krzepnięcia, protrombiny dochodzi do agregacji płytek krwi i utworzenia skrzepu. Również funkcja erytrocytów zostaje zaburzona z uwagi na fakt zwiększenia ich objętości i zdolności odkształcania się, co ułatwia formowanie skrzepliny [6]. Powyższe procesy prowadzą do powstania obszarów braku perfuzji i ischemii. Stymuluje to m.in. produkcję śródbłonkowego naczyniowego czynnika wzrostu (VEGF), rozpoczyna neowaskularyzację i rozwój retinopatii cukrzycowej proliferacyjnej. Obraz kliniczny W zależności od stadium choroby obserwuje się następujące zmiany na dnie oka: 1. W retinopatii cukrzycowej prostej występują: mikrotętniaki (poszerzone drobne naczynia siatkówki powstające w wyniku uwypuklenia się osłabionej ściany włośniczek) wysięki twarde (utworzone przez gromadzący się w warstwie splotowatej zewnętrznej materiał lipidowy) krwotoczki (wynaczynienie niewielkiej ilości krwi poza kapilary) drobne obszary obrzęku, które powiększając się mogą doprowadzić do obrzęku plamki (makulopatii). 2. W retinopatii cukrzycowej przedproliferacyjnej dochodzi dodatkowo do pojawienia się: ognisk kłębków waty (obszary kumulacji i zastoju aksoplazmy włókien nerwowych) strefy braku przepływu krwi oraz śródsiatkówkowe nieprawidłowości naczyniowe (IRMA intraretinal microvascular abnormalities; połączenia między żyłami a tętnicami mostki naczyniowe, poszerzenia i kiełbaskowate przewężenia naczyń żylnych). 3. Retinopatia cukrzycowa proliferacyjna związana jest z rozplemem patologicznych naczyń (neowaskularyzacją) w obrębie siatkówki lub/i tarczy nerwu wzrokowego. 4. W retinopatii cukrzycowej proliferacyjnej zaawansowanej dochodzi do: krwotoku przedsiatkówkowego i/lub wylewu krwi do ciała szklistego nowotworzenia naczyń na tęczówce (rubeoza) trakcyjnego rozwarstwienia i/lub odwarstwienia siatkówki wynikającego z proliferacji szklistkowo-siatkówkowych. Klasyfikacje Istnieje kilka klasyfikacji retinopatii cukrzycowej. Opierają się one głównie na zmianach obserwowanych na dnie oka i stopniu ich nasilenia. Międzynarodowa klasyfikacja WHO [7]: 1. Retinopatia nieproliferacyjna bez makulopatii 2. Retinopatia nieproliferacyjna z makulopatią 3. Retinopatia przedproliferacyjna 4. Retinopatia proliferacyjna początkowa 5. Retinopatia proliferacyjna zaawansowana. Klasyfikacja ETDRS (Early Treatment Diabetic Retinopathy Study) uwzględnia dynamikę rozwoju choroby [8]: 1. Retinopatia nieproliferacyjna: łagodna i umiarkowana retinopatia nieproliferacyjna umiarkowana i zaawansowana retinopatia nieproliferacyjna zaawansowana retinopatia nieproliferacyjna

3 Epidemiologia, klasyfikacja i nowoczesne metody leczenia retinopatii cukrzycowej 255 bardzo zaawansowana retinopatia nieproliferacyjna. 2. Retinopatię proliferacyjną (z wyodrębnieniem retinopatii proliferacyjnej wysokiego ryzyka). Klasyfikacja International Clinical Classification for Diabetic Retinopathy [3]: 1. stadium bez retinopatii 2. stadium łagodnej retinopatii nieproliferacyjnej 3. stadium umiarkowanej retinopatii nieproliferacyjnej 4. stadium ciężkiej retinopatii nieproliferacyjnej 5. stadium retinopatii proliferacyjnej. Leczenie W zapobieganiu i spowolnieniu rozwoju retinopatii cukrzycowej mamy do wykorzystania szereg leków systemowych i miejscowych, fotokoagulację laserową, która wciąż pozostaje złotym standardem postępowania oraz zabiegi witreoretinalne utrzymujące użyteczną ostrość wzroku. Przemysł farmaceutyczny w ostatnim czasie prowadzi szereg badań nad nowymi lekami, które mają wspomóc to działanie. Ważną rolę w prewencji retinopatii cukrzycowej odgrywa leczenie systemowe tj.: regularna kontrola glikemii zastosowanie intensywnej funkcjonalnej insulinoterapii dało lepszy nadzór nad utrzymaniem właściwego poziomu glukozy we krwi oraz hemoglobiny glikozylowanej u chorych na cukrzycę. Dodatkowo w cukrzycy typu 2 mamy do dyspozycji różne grupy leków doustnych, które nie tylko wpływają na glikemię, ale również spowalniają proces retinopatii. Zaliczamy do nich: biguanidy (metformina) wpływają korzystnie na profil lipidowy, zmniejszenie BMI, stan mikrokrążenia poprzez neutralizację produktów AGE, obniżenie stężenia czynników adhezyjnych śródbłonka naczyń dla komórek zapalnych tiazolidinediony (pioglitazon, rosiglitazon) są agonistami receptora aktywowanego przez proliferatory peroksysomów typu γ (PPAR-γ) i prawdopodobnie spowalniają rozwój retinopatii proliferacyjnej glinidy (repaginid, nateglinid) łączą się z receptorem SUR 1 komórek β wysp trzystkowych i zwiększają wydzielanie insuliny pochodne sulfonylomocznika istotnie obniżają poziom hemoglobiny glikozylowanej. Szczególną uwagę zwrócić warto na nowe grupy leków, wśród których wyróżnić można: inhibitory dipeptydylopeptydazy IV (sitagliptyna, wildagliptyna, saksagliptyna) degradującą GLP-1 (glucagon-like peptide-1) i GIP (glucose-dependent insulinotropic peptide) agonistów receptora GLP-1 (eksenatyd, liraglutyd, albiglutyd) określanych mianem inkretyn, powodują zwiększone wydzielanie insuliny z komórek β kontrola gospodarki lipidowej: lekami pierwszego rzutu w hiperlipidemii są statyny, choć w prewencji retinopatii większe zastosowanie mają fenofibraty, które przez receptory PPAR-α, obecne na endotelium, hamują ekspresję receptora VEGF-2, zwiększają stężenie antyoksydantów, co zapobiega neowaskularyzacji leczenie nadciśnienia tętniczego u pacjentów z cukrzycą należy utrzymywać wartości ciśnienia tętniczego poniżej 140/90 mm Hg. Powszechnie stosuje się terapię łączoną: inhibitor konwertazy angiotensyny (ACEI) z beta-blokerem. Alternatywnie można zalecić: inhibitor konwertazy angiotensyny z antagonistą kanału wapniowego lub diuretykiem tiazydowym/tiazydopodobnym bądź antagonistę receptora angiotensyny AT1 (ARB) z diuretykiem tiazydowym lub antagonistą kanału wapniowego. ACEI i ARB, blokując układ renina-angiotensyna spowalniają rozwój retinopatii analog somatostatyny (oktreotyd) poprzez obniżenie stężenia hormonu wzrostu (GH) i insulinopodobnego czynnika wzrostu-i (IGH-I) działa hamująco na nowotworzenie naczyń, spowalniając progresję retinopatii cukrzycowej proliferacyjnej u chorych z ciężka nieproliferacyjną retinopatią cukrzycową. Do leków podawanych miejscowo do wnętrza gałki ocznej zaliczamy: 1. leki przeciwzapalne: glikokortykosteroidy stosowane w makulopatii cukrzycowej: octan triamcinolonu podawany doszklistkowo (Triesence, Trivaris) zmniejsza ryzyko cukrzycowego obrzęku plamki i nasilonej neowaskularyzacji siatkówki. W badaniach wykazano, iż efekt utrzymuje się od 3 do 6 miesięcy. W celu wydłużenia działania leku prowadzone są badania z biodegradowalnym implantem doszklistkowym octanu triamcinolonu (I-vation ) oraz system podaży Verisome, który podaje doszklistkowo lek w formie płynnej, gdzie następuje łączenie jego cząstek w kuleczki, przez co działanie utrzymuje się ponad rok [9, 10] w fazie badań jest octan fluocinolonu w postaci: niebiodegradowalnej, wewnątrzszklistkowej wstawki (Iluvien ) uwalniającej lek przez okres 3 lat bądź w postaci implantu (Retisert ) [11] deksametazon w postaci implantu doszklistkowego (Ozurdex ) [12] w trakcie wstępnych badań jest: implant Cortiject (NOVA63035) zawierający steryd w postaci pro leku, który w momencie kontaktu z siatkówką przechodzi w aktywną formę, a efekt działania utrzymuje się od 6 do 9 miesięcy [13] antagoniści TNF α

4 256 Monika Jewusiak-Rogulska, Jarosław Kocięcki infliximab w postaci doszklistkowych wstrzyknięć jest badany w celu zmniejszenia obrzęku plamki w cukrzycy [14]. 2. inhibitory angiogenezy mają zastosowanie w leczeniu retinopatii cukrzycowej proliferacyjnej i obrzęku plamki: preparaty anty-vegf: bavacizumab (Avastin ) w połączeniu z fotokoagulacją spowalnia retinopatię proliferacyjną [15]. Preparat obecnie stosowany off-label ranibizumab (Lucentis ) ma zastosowanie w wysiękowym AMD, obrzęku plamki w przebiegu zakrzepu żyły środkowej siatkówki. W prowadzonych badaniach zaobserwowano zmniejszenie cukrzycowego obrzęku plamki po podaniu doszklistkowo leku [16] w trakcie badań jest także aflibercept rozpuszczalny związek składający się z domeny Ig-2 receptora VEGF-1 i Ig-3 VEGF-2 oraz fragmentu Fc IgG1, przez co wykazuje zdolność do wiązania wszystkich lizoform VEGF. Preparat ma mieć zastosowanie w hamowaniu neowaskularyzacji w przebiegu AMD i retinopatii cukrzycowej [17]. Niezależnie od zaleconego leczenia farmakologicznego należy pamiętać o okresowych badaniach okulistycznych wskazujących, z którym stadium choroby mamy do czynienia, czy zastosowane leczenie przynosi rezultaty oraz czy należy zastosować fotokoagulację. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne opracowało zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę w 2012 r., które obejmują [18]: pierwsze badanie: w cukrzycy typu 1 należy je przeprowadzić w ciągu pierwszych 5 lat od momentu zachorowania lub, jeśli istnieje możliwość, już w momencie zdiagnozowania cukrzycy; u dzieci, które zachorowały na cukrzycę w okresie pokwitania, powinno być wykonane krótko po jej zdiagnozowaniu w cukrzycy typu 2 musi być wykonane w momencie rozpoznania choroby lub krótko po jej zdiagnozowaniu badania kontrolne: wskazane ze względu na początkowo bezobjawowy charakter retinopatii częstość zależy od stopnia zaawansowania retinopatii cukrzycowej: bez retinopatii: 1 raz w roku początkowa retinopatia nieproliferacyjna: 2 razy w roku retinopatia nieproliferacyjna bardziej zaawansowana: co 3 miesiące retinopatia przedproliferacyjna: zabieg laserowy w trybie pilnym retinopatia proliferacyjna: zabieg laserowy w trybie pilnym lub rozważenie innych operacji okulistycznych, np. witrektomii po zabiegach laserowych siatkówki: miesiąc po zabiegu po zabiegu witrektomii: termin badania wyznacza się indywidualnie, zależnie od stanu dna oka u kobiet chorych na cukrzycę będących w ciąży: raz w miesiącu przez cały okres ciąży i połogu u kobiet chorych na cukrzycę planujących ciążę: przed zajściem w ciążę, w razie potrzeby wykonuje się zabiegi laserowe siatkówki u osób z niewyrównaną cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym lub proteinurią: co 3 4 miesiące, niezależnie od stopnia zaawansowania zmian w dnie oka. Fotokoagulacja laserowa nadal pozostaje złotym standardem leczenia retinopatii cukrzycowej. Najczęściej wykorzystuje się laser argonowy, diodowy lub Nd:YAG o niskiej energii w: makulopatii cukrzycowej, gdzie w zależności od wielkości zmian na dnie oka możemy zastosować fotokoagulację ogniskową lub rozsianą typu grid niektórych przypadkach zaawansowanej retinopatii nieproliferacyjnej i przedproliferacyjnej możemy wykonać fotokoagulację ogniskową retinopatii proliferacyjnej stosujemy panfotokoagulację (PRP). W celu chirurgicznego leczenia późnych powikłań retinopatii proliferacyjnej tj. niewchłaniający się przez 3 do 6 miesięcy krwotok do ciała szklistego lub przedsiatkówkowy, trakcyjne odwarstwienie siatkówki wykonuje się witrektomię [18]. Nowości Z uwagi na duży problem związany z ciągłym wzrostem zachorowań na cukrzycę i progresją mikro- i makroangiopatii poszukuje się nowych metod terapeutycznych, które zahamują progresję retinopatii. W grupie tej możemy wyróżnić: preparaty w początkowych stadiach badań o działaniu hamującym angiogenezę, są to: JSM6427 lek firmy Jerini AG uwalniany z umieszczonej wewnątrzgałkowo pompy, mający działanie zbliżone do inhibitorów angiogenezy [19] pro lek TG firmy TargeGen przechodząc w postać aktywną ma hamować VEGF, nowotwórstwo naczyń oraz odczyn zapalny w retinopatii cukrzyowej [20]. preparaty witreolityczne wykazano, że tylne odłączenie błony granicznej ciała szklistego ma korzystny wpływ na zmniejszenie ryzyka makulopatii i zaawansowanej retinopatii proliferacyjnej: Vitrase jest oczyszczoną postacią hialuronidazy, która zmniejsza przez swoje działanie ryzyko krwotoku wewnątrzgałkowego [21]. Podobne działanie i efekt jest wykazywany w przypadku preparatu zawierającego mikroplazminę [22]:

5 Epidemiologia, klasyfikacja i nowoczesne metody leczenia retinopatii cukrzycowej 257 ruboksystauryna jako inhibitor kinazy białkowej C β spowalnia progresję umiarkowanej do ciężkiej retinopatii cukrzycowej nieproliferacyjnej [23] w ostatnim czasie zwrócono uwagę na korzyści ze stosowania leków ziołowych, które wykazują działanie hipoglikemizujące, antyoksydacyjne i przeciwzapalne [24, 25, 26, 27]. Wyróżniamy tu: pyknogenol ekstrakt z kory sosny kurkuminę genisteinę z grupy izoflawonoidów, zawartą m.in. w ziarnach soi hesperetynę flawonoid zawarty np. w cytrusach, zieloną herbatę. Podsumowanie Przedstawione powyżej dotychczasowe metody leczenia, w połączeniu z fotokoagulacją laserową siatkówki, pozwalają coraz lepiej zapobiegać rozwojowi retinopatii cukrzycowej. Regularna kontrola okulistyczna, utrzymanie prawidłowych wartości glikemii i ciśnienia tętniczego dodatkowo hamuje progresję zmian na dnie oka. Jednakże należy pamiętać, że mimo ciągłego rozwoju diagnostyki i leczenia powikłań cukrzycowych retinopatia cukrzycowa wciąż stanowi główną przyczynę ślepoty w krajach rozwiniętych, dlatego niezbędne jest ulepszanie istniejących już algorytmów postępowania i wprowadzenie innowacyjnych terapii. Piśmiennictwo 1. Regillo C., Chang T.S., Johnson M.W. i wsp. Basic and clinical science course, część 12, Siatkówka i ciało szkliste. Redakcja Pecold K. Elsevier Urban & Partner, Wrocław, 2007, Klein R., Klein B.E., Moss S.E. The Wisconsin epidemiologic study of diabetic retinopathy: an update. Aust N Z J Ophthalmol. 1990; 18(1): Mirkiewicz-Sieradzka B. Cukrzycowa choroba oczu. Wybrane problemy Diabetologii Klinicznej cukrzyca typu 2., 4. Mirkiewicz-Sieradzka B. Czy jest postęp w leczeniu retinopatii cukrzycowej? Diabetologia Prakt. 2007; 8,1: American Diabetes Association. Implications of the United Kingdom Prospective Diabetes Study. Diabetes Care 2002; 25 suppl. 1: Pieczyński J., Bandurska-Stankiewicz E., Wiatr-Bykowska D. i wsp. Cukrzycowa choroba oczu. Diabetologia Doświadczalna i Kliniczna 2010;10,1: Dodson P.: Diabetic Retinopathy: Screening to Treatment. Oxford University Press, USA. 2008, Early Treatment Diabetic Retinopathy Study Research Group: Grading diabetic retinopathy from stereoscopic color fundus photographs-an extension of the modified Airlie House classification. ETDRS report number 10. Ophthalmology 1991;98: I-vation : 10. Verisome: 11. Schwartz S.G., Flynn H.W. Jr. Fluocinolone acetonide implantable device for diabetic retinopathy. Curr Pharm Biotechnol. 2011;12(3): Zucchiatti I., Lattanzio R., Querques G. et al. Intravitreal dexamethasone implant in patients with persistent diabetic macular edema. Ophthalmologica, 2012; 228(2): Cortiject implant: 14. Sfikakis P.P., Grigoropoulos V., Emfietzoglou I. et al. Infliximab for diabetic macular edema refractory to laser photocoagulation: a randomized, double-blind, placebocontrolled, crossover, 32-week study. Diabetes Care, 2010; 33(7): Ho A.C., Scott I.U., Kim S.J. et al. Anti-vascular endothelial growth factor pharmacotherapy for diabetic macular edema: a report by the American Academy of Ophthalmology. Ophtalmology 2012; 119(10): Bressler S.B., Qin H., Beck R.W. et al. Factors associated with changes in visual acuity and central subfield thickness at 1 year after treatment for diabetic macular edema with ranibizumab. Arch. Ophthalmol. 2012;130(9): Do D.V., Nguyen Q.D., Boyer D. et al. One-year outcomes of the DA VINCI Study of VEGF Trap-Eye in eyes with diabetic macular edema. Ophtalmology 2012;119(8): Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2012 Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Diabetologia Kliniczna 2012, 1, suplement A. 19. Zahn G., Volk K., Lewis G.P. et al. Assessment of the integrin alpha5beta1 antagonist JSM6427 in proliferative vitreoretinopathy using in vitro assays and a rabbit model of retinal detachment. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2010; 51(2): Doukas J., Mahesh S., Umeda N. et al. Topical administration of a multi-targeted kinase inhibitor suppresses choroidal neovascularization and retinal edema. J Cell Physiol. 2008; 216(1): Kuppermann B.D., Thomas E.L., de Smet M.D. et al.. Safety results of two phase III trials of an intravitreous injection of highly purified ovine hyaluronidase (Vitrase) for the management of vitreous hemorrhage. Am J Ophthalmol. 2005;140(4): Costa Ede P., Rodrigues E.B., Farah M.E. et al. Novel vitreous modulators for pharmacologic vitreolysis in the treatment of diabetic retinopathy. Curr Pharm Biotechnol. 2011;12(3): Aiello L.P., Vignati L., Sheetz M.J. et al. Oral protein kinase c β inhibition using ruboxistaurin: efficacy, safety, and causes of vision loss among 813 patients (1,392 eyes) with diabetic retinopathy in the Protein Kinase C β Inhibitor- Diabetic Retinopathy Study and the Protein Kinase C β Inhibitor-Diabetic Retinopathy Study 2. Retina 2011;31(10): Steigerwalt R., Belcaro G., Cesarone M.R. et al. Pycnogenol improves microcirculation, retinal edema, and visual acuity in early diabetic retinopathy. J Ocul Pharmacol Ther. 2009;25(6): Suresh Kumar Gupta, Binit Kumar, Tapas Chandra Nag et al. Curcumin Prevents Experimental Diabetic Retinopathy in Rats Through its Hypoglycemic, Antioxidant, and Anti- Inflammatory Mechanisms. J Ocul Pharmacol Ther. 2011; 27(2):

6 258 Monika Jewusiak-Rogulska, Jarosław Kocięcki 26. Behloul N., Wu G. Genistein A promising therapeutic agent for obesity and diabetes treatment. Eur J Pharmacol. 2013;5,698(1-3): Haidari F., Shahi M.M., Zarei M. et al. Effect of green tea extract on body weight, serum glucose and lipid profile in streptozotocin-induced diabetic rats. A dose response study. Saudi Medical Journal. 2012;33(2): Adres do korespondencji: Monika Jewusiak-Rogulska Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu ul. Długa 1/ Poznań tel fax

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Wczesne pogorszenie retinopatii cukrzycowej w cukrzycy typu 1 po włączeniu intensywnej insulinoterapii

Wczesne pogorszenie retinopatii cukrzycowej w cukrzycy typu 1 po włączeniu intensywnej insulinoterapii Ann. Acad. Med. Gedan., 2007, 37, 143 149 Ewa Zdybel¹, Jarosława Krajka-Lauer², Anna Korzon-Burakowska¹ Wczesne pogorszenie retinopatii cukrzycowej w cukrzycy typu 1 po włączeniu intensywnej insulinoterapii

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ?

Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ? Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ? EPIDEMIOLOGIA Retinopatia cukrzycowa jest główną przyczyną ślepoty dorosłych w krajach rozwiniętych

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 23/2014 z dnia 10 marca 2014 r. o projekcie programu Program badań przesiewowych w kierunku wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Konsensus okulistyczno-położniczy

Bardziej szczegółowo

Zasady postępowania w cukrzycowym obrzęku plamki

Zasady postępowania w cukrzycowym obrzęku plamki Zasady postępowania w cukrzycowym obrzęku plamki Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Zasady postępowania w cukrzycowym obrzęku plamki (ang. DME - Diabetic Macular Edema) Stan na dzień 12.12.2013

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego

Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego WYTYCZNE LECZENIA OBRZĘKU PLAMKI WTÓRNEGO DO NIEDROŻNOŚCI NACZYŃ ŻYLNYCH SIATKÓWKI Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego Stan na dzień 10 czerwca 2014 Wytyczne zostały opracowane przez grupę ekspertów

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

zaburzeniem widzenia spowodowanym obrzękiem plamki wywołanym cukrzycą;

zaburzeniem widzenia spowodowanym obrzękiem plamki wywołanym cukrzycą; EMA/677928/2015 EMEA/H/C/002392 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa aflibercept Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego leku.

Bardziej szczegółowo

Diabetic Retinopathy Clinical Research Network

Diabetic Retinopathy Clinical Research Network Randomizowane badanie porównujące doszklistkowe podanie acetonidu triamcinolonu i fotokoagulacji ogniskowej lub typu grid w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki Diabetic Retinopathy Clinical Research

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Obecne postępowanie w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem (AMD) i retinopatii cukrzycowej (DR)

Obecne postępowanie w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem (AMD) i retinopatii cukrzycowej (DR) A. Stankiewicz Postępowanie w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem : 501 506 Copyright by Wydawnictwo Continuo PRACE POGLĄDOWE REVIEWS Obecne postępowanie w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem (AMD)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

Wykazano wzrost ekspresji czynnika martwicy guza α w eksplanta ch naczyniówki i nabłonka barwnikowego siatkówki myszy poddanych fotokoagulacji w

Wykazano wzrost ekspresji czynnika martwicy guza α w eksplanta ch naczyniówki i nabłonka barwnikowego siatkówki myszy poddanych fotokoagulacji w Monika Jasielska Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kontakt mail: monikaleszczukwp.pl Tytuł pracy doktorskiej: Rola receptora czynnika martwicy guza α Rp75 (TNFRp75) w powstawaniu

Bardziej szczegółowo

POUFNE. Wersja ostateczna nr 1 z dnia 5 grudnia 2013 r. Numer ośrodka. Numer pacjenta. Numer wizyty. Badane oko

POUFNE. Wersja ostateczna nr 1 z dnia 5 grudnia 2013 r. Numer ośrodka. Numer pacjenta. Numer wizyty. Badane oko POUFNE KARTA OBSERWACJI PACJENTA Rejestr pacjentów leczonych preparatem Lucentis (ranibizumab) we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach w Polsce (Rejestr PRIME) Wersja ostateczna nr 1 z dnia 5 grudnia

Bardziej szczegółowo

Zasady postępowania. w cukrzycowym obrzęku plamki

Zasady postępowania. w cukrzycowym obrzęku plamki Zasady postępowania w cukrzycowym obrzęku plamki Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego Stan na dzień 10 czerwca 2014 Wytyczne zostały opracowane przez grupę ekspertów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego

Bardziej szczegółowo

OPHTHALMOLOGIC CARE OF TYPE 1 AND 2 DIABETES PATIENTS A RETROSPECTIVE STUDY DONE AMONG PATIENTS OF THE DEPARTMENT OF DIABETOLOGY OF UMS OF POZNAŃ

OPHTHALMOLOGIC CARE OF TYPE 1 AND 2 DIABETES PATIENTS A RETROSPECTIVE STUDY DONE AMONG PATIENTS OF THE DEPARTMENT OF DIABETOLOGY OF UMS OF POZNAŃ Nowiny Lekarskie 7, 76,, -9 JULIA BRZEZIŃSKA, JADWIGA BERNARDCZYK-MELLER OPIEKA OKULISTYCZNA U PACJENTÓW Z TYPEM I CUKRZYCY BADANIE RETROSPEKTYWNE PRZEPROWADZONE WŚRÓD CHORYCH HOSPITALIZOWANYCH W KLINICE

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

NIEDROŻNOŚĆ ŻYŁY ŚRODKOWEJ SIATKÓWKI (CRVO)

NIEDROŻNOŚĆ ŻYŁY ŚRODKOWEJ SIATKÓWKI (CRVO) Przewodnik informacyjny Informacje naukowe na temat CRVO www.scienceofcrvo.org NIEDROŻNOŚĆ ŻYŁY ŚRODKOWEJ SIATKÓWKI (CRVO) W niniejszej broszurze przedstawione zostały informacje na temat CRVO oraz dostępnych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

28 Choroby infekcyjne

28 Choroby infekcyjne 28 Choroby infekcyjne Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)/zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS) Retinopatia związana z ludzkim wirusem upośledzenia odporności Retinopatia HIV to rodzaj

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Glaucoma-profi laxis 2015

Glaucoma-profi laxis 2015 bezpłatny zestaw pomiarów: pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą bezkontaktową pachymetria (mierzenie grubości rogówki) autorefraktometria (komputerowy pomiar wad widzenia) Glaucoma-profi laxis 2015

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

Czy jest postęp w leczeniu retinopatii cukrzycowej?

Czy jest postęp w leczeniu retinopatii cukrzycowej? PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Barbara Mirkiewicz-Sieradzka Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum w Krakowie Czy jest postęp w leczeniu retinopatii cukrzycowej?

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Różnicowanie. S. Teper, E. Wylęgała

Różnicowanie. S. Teper, E. Wylęgała r8_:layout 1 2011-02-07 00:10 Strona 83 8 Różnicowanie S. Teper, E. Wylęgała Różnicowanie w większości przypadków nie stanowi kłopotu. Pewne wątpliwości mogą się pojawić w zaawansowanym CNV, gdy trudne

Bardziej szczegółowo

Stadium R3: retinopatia cukrzycowa proliferacyjna i zaawansowana retinopatia cukrzycowa

Stadium R3: retinopatia cukrzycowa proliferacyjna i zaawansowana retinopatia cukrzycowa 9 Stadium R3: retinopatia cukrzycowa proliferacyjna i zaawansowana retinopatia cukrzycowa Peter H. Scanlon ISTOTNE ELEMENTY ANATOMII Nowe naczynia powstające w przebiegu retinopatii cukrzycowej dzieli

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACYJNY KOMPENDIUM OKULISTYKI

PROGRAM EDUKACYJNY KOMPENDIUM OKULISTYKI Zeszyt 3., wrzesień 2008 OKULISTYKA KWARTALNIK MEDYCZNY ISSN 1505-2753 Wydanie specjalne PROGRAM EDUKACYJNY KOMPENDIUM OKULISTYKI Powikłania okulistyczne cukrzycy dr n. med. Michał Wilczyński lek. med.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna Jaskra nie boli kradnie wzrok społeczna kampania edukacyjna O kampanii Jaskra nie boli kradnie wzrok Kampania zainaugurowana w marcu 2015 r. podczas Światowego Tygodnia Jaskry Odpowiedź na niską wykrywalność

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Taptiqom przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Taptiqom przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Taptiqom przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechniania choroby Jaskra jest grupą schorzeń oczu skutkujących

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

www.scienceofamd.org Nasza wizją jest uratowanie Twojego wzroku

www.scienceofamd.org Nasza wizją jest uratowanie Twojego wzroku www.scienceofamd.org Nasza wizją jest uratowanie Twojego wzroku Wprowadzenie Informacje naukowe na temat AMD AMD W PIGUŁCE Na zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD, ang. age-related macular degeneration)

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

POUFNE. Wersja ostateczna nr 1 z dnia 5 grudnia 2013 r. Numer ośrodka. Numer pacjenta. Numer wizyty. Badane oko

POUFNE. Wersja ostateczna nr 1 z dnia 5 grudnia 2013 r. Numer ośrodka. Numer pacjenta. Numer wizyty. Badane oko POUFNE KARTA OBSERWACJI PACJENTA Rejestr pacjentów leczonych preparatem Lucentis (ranibizumab) we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach w Polsce (Rejestr PRIME) Wersja ostateczna nr 1 z dnia 5 grudnia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

N-ACETYLOKARNOZYNA NOWY LEK, NOWE NADZIEJE NA ZAPOBIEGANIE POWIKŁANIOM OCZNYM CUKRZYCY

N-ACETYLOKARNOZYNA NOWY LEK, NOWE NADZIEJE NA ZAPOBIEGANIE POWIKŁANIOM OCZNYM CUKRZYCY N-ACETYLOKARNOZYNA NOWY LEK, NOWE NADZIEJE NA ZAPOBIEGANIE POWIKŁANIOM OCZNYM CUKRZYCY N-acetylcarnosine New Drug, New Hope for the Prevention of Diabetes-related Ocular Complications Ewa Mrukwa-Kominek

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

- AMD tzw. mokre, wilgotne (związane z powstawaniem nowych naczyń krwionośnych)

- AMD tzw. mokre, wilgotne (związane z powstawaniem nowych naczyń krwionośnych) Zwyrodnienie plamki żółtej - AMD Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD - Age-Related Macular Degeneration) jest bardzo częstą przyczyną nieodwracalnej utraty wzroku u osób po 50 roku życia. Częstość występowania

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Deksametazon w implancie doszklistkowym (Ozurdex ) w terapii obrzęku plamki wywołanego zakrzepem naczyń żylnych siatkówki

Deksametazon w implancie doszklistkowym (Ozurdex ) w terapii obrzęku plamki wywołanego zakrzepem naczyń żylnych siatkówki Deksametazon w implancie doszklistkowym (Ozurdex ) w terapii obrzęku plamki wywołanego zakrzepem naczyń żylnych siatkówki Warszawa listopad 2012 Autorzy raportu: Wkład pracy: Adres do korespondencji: Recenzja:

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych. Biuro Obsługi Rady Konsultacyjnej

Agencja Oceny Technologii Medycznych. Biuro Obsługi Rady Konsultacyjnej Agencja Oceny Technologii Medycznych Biuro Obsługi Rady Konsultacyjnej Wniosek o objęcie refundacją leku Ozurdex (deksametazon) we wskazaniu: leczenie obrzęku plamki wywołanego zakrzepem naczyń żylnych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości leczenia powikłań ocznych cukrzycy

Nowe możliwości leczenia powikłań ocznych cukrzycy E. Musielak, M. Misiuk-Hojło : 468 473 Copyright by Wydawnictwo Continuo PRACE POGLĄDOWE REVIEWS Nowe możliwości leczenia powikłań ocznych cukrzycy New approach to the treatment of ocular complications

Bardziej szczegółowo

Klinika Diabetologii i Otyłości Wieku Rozwojowego, II Katedra Pediatrii

Klinika Diabetologii i Otyłości Wieku Rozwojowego, II Katedra Pediatrii PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Postępy w terapii cukrzycy typu 1 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Radioterapia protonowa w leczeniu nowotworów oka. Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedra Okulistyki UJ CM

Radioterapia protonowa w leczeniu nowotworów oka. Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedra Okulistyki UJ CM Radioterapia protonowa w leczeniu nowotworów oka Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedra Okulistyki UJ CM Epidemiologia czerniaka błony naczyniowej Częstość występowania zależy od rasy (u

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Konsensus ekspertów w sprawie zastosowania preparatu Taflotan w leczeniu jaskry

Konsensus ekspertów w sprawie zastosowania preparatu Taflotan w leczeniu jaskry Konsensus ekspertów w sprawie zastosowania preparatu Taflotan w leczeniu jaskry zaakceptowany przez zarząd Polskiego Towarzystwa Okulistycznego Stan na dzień 20 maja 2015 Konsensus został opracowany przez

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Struktury oka, które odgrywają rolę w mechanizmie powstawania jaskry:

Struktury oka, które odgrywają rolę w mechanizmie powstawania jaskry: Jaskra podstawowe informacje Oko budowa Twardówka Siatkówka Nerw wzrokowy Ciecz wodnista Rogówka Tęczówka Mięśnie oka Źrenica Soczewka Ciało rzęskowe Ciało szkliste Struktury oka, które odgrywają rolę

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE.

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATOTORYJNEJ WYDZIAŁU NAUKI O ZDROWIU AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE Przykładowe

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycow a - jak zapobiegać, jak leczyć

Stopa cukrzycow a - jak zapobiegać, jak leczyć Stopa cukrzycow a - jak zapobiegać, jak leczyć dr n. med. Leszek Czupryniak Klinika DiabetologiiiChorób Metabolicznych UniwersyteckiSzpital Kliniczny nr 1 im.n. Barlickiego Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 3/2013 z dnia 7 stycznia 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Ozurdex,

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY/SYSTEMATIC REVIEW Otrzymano/Submitted: 23.07.2014 Poprawiono/Corrected: 28.08.2014 Zaakceptowano/Accepted: 05.09.

PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY/SYSTEMATIC REVIEW Otrzymano/Submitted: 23.07.2014 Poprawiono/Corrected: 28.08.2014 Zaakceptowano/Accepted: 05.09. 165 GERIATRIA 2014; 8: 165-169 Akademia Medycyny PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY/SYSTEMATIC REVIEW Otrzymano/Submitted: 23.07.2014 Poprawiono/Corrected: 28.08.2014 Zaakceptowano/Accepted: 05.09.2014 Rola prolaktyny

Bardziej szczegółowo

CO NOWEGO W SUPLEMENTACJI DIETY W AMD. Prof.dr hab. n med Andrzej Stankiewicz Prezes Stowarzyszenia AMD Warszawa 16.11.2013

CO NOWEGO W SUPLEMENTACJI DIETY W AMD. Prof.dr hab. n med Andrzej Stankiewicz Prezes Stowarzyszenia AMD Warszawa 16.11.2013 CO NOWEGO W SUPLEMENTACJI DIETY W AMD Prof.dr hab. n med Andrzej Stankiewicz Prezes Stowarzyszenia AMD Warszawa 16.11.2013 LUDZKIE OKO PRAWIDŁOWA SIATKÓWKA ROZLEGŁE ZMIANY W PLAMCE CO TO JEST AMD? AMD

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne ANEKS I WYKAZ NAZW WŁASNYCH, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DROGA PODANIA, PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE POSIADAJĄCE POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH (EOG) 1

Bardziej szczegółowo

Jaskra Klasyfikacja: 1. Jaskra pierwotna:

Jaskra Klasyfikacja: 1. Jaskra pierwotna: Jaskra Zespół chorób oka, które prowadzą do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki, co powoduje uszkodzenie lub utratę wzroku. Choroba ta może spotkać

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM ul. Żeromskiego 113, Łódź Cukrzycowa choroba nerek

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PREWENCJI I LECZENIA CUKRZYCY W POLSCE

PROGRAM PREWENCJI I LECZENIA CUKRZYCY W POLSCE MINISTER ZDROWIA PROGRAM PREWENCJI I LECZENIA CUKRZYCY W POLSCE Zadania do realizacji w 2009 roku: Wdrożenie i prowadzenie Rejestru Chorych na Cukrzycę (dorosłych), Wdrożenie i prowadzenie Rejestru Wieku

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Leczenie dietetyczne Regularność przyjmowanych posiłków Zbliżona łączna kaloryczność posiłków każdego dnia Zmniejszona kaloryczność posiłków u osób otyłych Skład jakościowy

Bardziej szczegółowo