Marek Jedliński Krzysztof Witczak. Na antypodach obcości

Save this PDF as:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Marek Jedliński Krzysztof Witczak. Na antypodach obcości"

Transkrypt

1 Marek Jedliński Krzysztof Witczak Na antypodach obcości Otaczają mnie zatem, bo taka była ich wola, obcy, nieznani, wreszcie nic dla mnie nie znaczący ludzie. Ale ja, od nich i od wszystkiego oderwany, czymże sam jestem? 1 Obcość jest jedną z antynomii konstytuujących porządek świata, w którym żyjemy. Obcy swą obecnością burzy nasze oczywistości, ale może być również tym, co jest nam najbliższe. Inność dla porównania wydaje się być bliższa poznawczo, można ją oswoić, jeśli przyjmie się, że to, co inne jest choć częściowo takie jak my. Obcość niejako burzy nasz świat, odziera z poczucia bezpieczeństwa, jawi się jako wróg i mobilizuje do walki. Obcy nierzadko reprezentuje niezrozumiałe dla nas połączenie bliskości i dystansu. W tym kontekście kluczową kwestią pozostaje możliwość zawarcia z nim porozumienia. Przystępując do omawiania problemu obcości (obcych), a także (a może przede wszystkim?) antagonizmu, jaki z nim jest związany, dochodzimy nieuchronnie, w toku prowadzonych badań, do konstatacji brzmiącej dość truistycznie: iż zagadnienie to zostało już ujęte wielorako i od dawna nurtuje humanistów. Uświadomienie sobie tego stanu rzeczy nie zniechęca do kontynuowania rozważań na temat obcości; przeciwnie problem jest na tyle istotny i wciąż aktualny (v.: kryzys migracyjny w Europie), że wręcz zmusza nas do uważnej obserwacji i badań. Podejmując głębszą refleksję nad pojęciami obcego, obcości, sytuowanych w różnych dziedzinach wiedzy, uświadamiamy sobie pojemność znaczeniową tychże pojęć, co znacznie utrudnia pracę interpretatorską. Można by, nawiązując do tradycji Kartezjańskiej (i kontynuowanej m.in. przez Leibniza), zadać pytanie, i zacząć rozważania niniejsze od zastanowienia się, czy interesujące nas pojęcie obcości jest wyraźne i jasne. Dane pojęcie jest wyraźne tylko wtedy, gdy w jego uniwersum logicznym możemy 1 J. J. Rousseau, Marzenia samotnego wędrowca, przeł. E. Rzadkowska, Ossolineum, Wrocław 1983, s. 1. 9

2 Marek Jedliński, Krzysztof Witczak wskazać przynajmniej jeden taki obiekt, który pod nie podpada i taki, który z pewnością nie podpada. Natomiast pojęcie jest jasne, gdy potrafimy sformułować jego definicję. Z perspektywy myślącego ja wartością pożądaną winna być pewność, a więc osiągnięcie takiego stanu umysłu, którym nie mogą zachwiać jakiekolwiek wątpliwości; ja dysponuje narzędziami, które pozwalają usunąć lub oddalić od siebie przedstawione przez kogoś wątpliwości. Kryterium pewności jest oczywistość. W przekonaniu Kartezjusza oczywistość co warto podkreślić nie może być stopniowalna. Wobec tego wszystko to, co jest tylko w jakimś stopniu oczywiste, musi zostać uznane za niepewne, czyli takie, jakie można poddać wątpieniu. W ujęciu Kartezjańskim kryterium prawdziwości stanowi jasność i wyraźność, aczkolwiek może być jasne ujęcie, które nie jest wyraźne, natomiast żadne nie jest wyraźne, o ile nie jest jasne 2. Uzyskanie wyraźności jest w takiej perspektywie uwarunkowane przez wcześniejsze uzyskanie jasności. Oczywiście punktem wyjścia metody dochodzenia do sądów prawdziwych jest intuicja, skoro kryterium prawdy stanowi jasność i wyraźność (a sama metoda winna być dedukcyjna). Proponujemy, dla założeń niniejszych wywodów, pojęcia obcości i obcego, nieco problem symplifikując, usytuować w granicach uniwersum ludzi. Pojęcia te nie są jasne, ale śmiemy twierdzić są wyraźne i dodatkowo osadzone w binarnym schemacie dyskursywnym. Wobec tego silnie korespondują z pojęciami swojego, swoich, własnego itp. Przeciwstawienie swój-obcy stanowi najbardziej ogólną kategorię klasyfikacyjną w języku, rozpoznawalną już na najwcześniejszych etapach socjalizacji. Można by nawet zaryzykować stwierdzenie, że człowiek już z chwilą narodzin, nim rozpozna to w świadomości i znacznie później wyartykułuje ten stan w mowie, znajduje się w przestrzeni porządkowanej binarnie, wedle schematu: mój własny mikroświat a reszta świata. Od tej pory definiujemy siebie zawsze w opozycji do czegoś lub kogoś. Warunkiem uświadomienia sobie własnego ja jest dostrzeżenie istnienia tego, co znajduje się niejako na zewnątrz owego ja. Przestrzennie granice ja idą w parze ze zmianą rozumienia my oraz budowaniem już tożsamości danej grupy, która przemieszczając się, wkraczając do nowej przestrzeni, ponownie modyfikuje pojęciowe rozumienie opozycji swój-obcy. Wkroczenie do nowej przestrzeni (i styczność z jej mieszkańcami) implikuje spotkanie danej jednostki lub grupy nie z obcym rozumianym całościowo, lecz z jakimś fragmentem jego aktywności (jednostki bądź grupy). Ponadto podczas tego spot- 2 R. Descartes, Zasady filozofii, przeł. I. Dąmbska, PWN, Warszawa 1960, s

3 Na antypodach obcości kania dochodzi do zdefiniowania obcego nie na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności, lecz na podstawie interpretacji ta natomiast zależy od nastawienia, z jakim przystępuje się do przybyszy (nastawienia pojawiającego się nierzadko spontanicznie). Pojęcie obcości w odniesieniu do ludzi proponujemy rozumieć przede wszystkim upraszczając klasyfikację dla potrzeb niniejszego krótkiego wprowadzenia biologicznie lub kulturowo. Między sobą różnią się tak zbiorowości ludzkie, jak i poszczególne jednostki. Można by nawet przyjąć założenie, iż w pewnym stopniu wszyscy ludzie są obcy w obniesieniu do każdego człowieka i na odwrót: że wszyscy ludzie są do siebie podobni, a więc wszyscy są swoi w odniesieniu do każdego z osobna. W kulturze jednak, ujmowanej całościowo, większe znaczenie będzie miało przeciwstawienie obserwowane w danych grupach ludzi; wyobrażenia jednostek zmieniają się bowiem znacznie szybciej, niż wyobrażenia zbiorowe, są subiektywne i poddane wahaniom. Czy dla niemal każdej kultury, spotykającej się z inną, odmienną, obcą, właściwa jest ogólna ambiwalencja swój-obcy? Czy może stanem naturalnym jest poczucie wspólnotowości z innymi (obcymi), które konstytuuje (a może wynika z?) wyobrażenia zbiorowe, unaoczniając członkom wspólnoty (społeczności, społeczeństwa) wzajemne podobieństwa i wynikającą z nich wieź? Ukazany tu problem nie zdezaktualizował się również na wyższych szczeblach rozwoju cywilizacyjnego. Nawet współcześnie, w życiu codziennym, spontanicznie konfrontujemy rozpoznany obszar (świat) własny i bezpieczny z przestrzenią nam nieznaną, obcą i nierzadko nieprzyjazną. Elementem wyobrażenia zbiorowego może być definiowanie obcego i stosunek do niego. Na rolę poznawczą wspólnotowych wyobrażeń ludów wczesnotradycyjnych w procesie rozumienia kultury europejskiej wskazał Lucien Lévy-Bruhl: Badanie wyobrażeń zbiorowych i ich wzajemnych powiązań w społeczeństwach pierwotnych mogłoby rzucić światło na genezę naszych kategorii i zasad logicznych. 3 Już Émile Durkheim odrzucał stwierdzenie o nieredukowalnej różnicy między sposobem myślenia przedstawicieli wyższej cywilizacji (Europy) a postrzeganiem świata przez reprezentantów wspólnot pierwotnych. U Durkheima pojawia się również nader intrygujący motyw podobieństwa myślenia re- 3 L. Lévy-Bruhl, Czynności umysłowe w społeczeństwach pierwotnych, przeł. B. Szwarcman-Czarnota, PWN, Warszawa 1992, s

4 Marek Jedliński, Krzysztof Witczak ligijnego z logiką myślenia naukowego; dostrzega on w jednym i drugim przypadku binarne struktury myślenia: Między logiką myślenia religijnego i logiką myślenia naukowego nie ma przepaści. Tworzą je te same podstawowe elementy, ale różnie rozwinięte. Wydaje się, że dla logiki myślenia religijnego jest przede wszystkim charakterystyczne naturalne upodobanie zarówno do niepowściągliwych połączeń, jak i do kontrastowych opozycji. 4 Dychotomiczny opis świata wiąże się z poczuciem wyjątkowości, które ujawnia się również w religiach monoteistycznych. W średniowiecznej Europie jak wyjaśnia Marc Bloch obowiązywał sposób myślenia polegający na przeciwstawianiu świata prawdziwego światu pozornemu. Postawa ta była tylko kontynuacją tradycyjnej wizji świata, właściwej dla wspólnot wczesnotradycyjnych. Świat prawdziwy był utożsamiany ze światem własnej, najbliższej wspólnoty, postrzeganym jako ten prawdziwy 5. Obszar zamieszkiwany przez ludy pierwotne jak pisze Mircea Eliade był przez nie postrzegany jako świat (nasz świat), jako kosmos, czyli przestrzeń uporządkowana. Natomiast inna przestrzeń nie była już kosmosem, lecz przestrzenią obcą (wrogą), chaotyczną, opanowaną przez upiory, demony i obcych 6. Antagonizm do obcego (obcych) rozwija się w świadomości samej jednostki lub/i we wspólnocie ludzi (co jest zjawiskiem wywołującym poważne konsekwencje dla ogółu ludności, przybierającym w końcowej fazie postać wojny, ludobójstwa itd.). Wrogość ujawnia się wówczas, kiedy człowiek lub wspólnota ludzi stwierdzają różnicę w postępowaniu (zachowaniu, działaniu) własnym i cudzym (obcym) i co dla naszych wywodów najistotniejsze nie akceptuje jej. Antagonizm pojawia się również wówczas, kiedy nasze wyobrażenia czegoś, kogoś nie przystają do wyobrażeń obcych (antagonizm w sferze myśli, w świecie idei). Sądzimy, że wyłania się w tym miejscu rozważań kluczowe pytanie o to, jakie postępowanie czy zachowanie może wywołać wrogość względem obcego. Największą wrogość mogą wywołać (i ją utrwalić) zachowania, czynności nie jednorazowe, wobec 4 E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego. System totemiczny w Australii, przeł. A. Zadrożyńska, PWN, Warszawa 1990, s Por. M. Bloch, Społeczeństwo feudalne, przeł. E. Bąkowska, PIW, Warszawa 1981, s Por. M. Eliade, Sacrum i profanum. O istocie religijności, przeł. R. Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 1999, s

5 Na antypodach obcości których jesteśmy (częściej; przynajmniej na początku) neutralni aksjologicznie (gdyż nie nastąpił jeszcze moment intencjonalnego, hierarchicznego uszeregowania danego zachowania). Częściej długotrwałą wrogość wzbudza coś, co jest powtarzalne, utarte, wyraźnie osadzone aksjologicznie, do czego człowiek i wspólnota ludzi ma stosunek mocno emocjonalny. Stosunek obojętny raczej nie może wywoływać skrajnych odczuć, a to one są siłą napędzającą agresję. To, co zewnętrznemu, niezaangażowanemu obserwatorowi może jawić się wyłącznie jako różnica, dla zaangażowanego emocjonalnie podmiotu, wchodzącego w interakcję z obcym, jawi się jako nieredukowalny konflikt wartości (obydwie strony znajdują się w różnych, nieprzystawalnych porządkach aksjonormatywnych). Jako obcych odbieramy ludzi posługujących się nieznanym językiem, dokonujących niezrozumiałego rytuału religijnego itp. Jednak wówczas różnice mogą być niwelowane przez wspólnie respektowany układ wartości. Kiedy dochodzi do fundamentalnego rozbicia w sferze aksjologii, niezwykle trudno o jakiekolwiek porozumienie, a tym bardziej o wzajemne oswojenie obcości. Najprościej jednak utożsamić obcość z brakiem wspólnej przynależności grupowej. Jednak nawet wówczas pojawia się problem kwalifikowania i definiowania obcego. Już w obrębie wyodrębnionego plemienia znajdują się mniejsze grupy: rodziny, rody czy też tajne związki. Trudność z kategorialnym wyodrębnieniem obcego opisał Florian Znaniecki: Stosując tu zasadę, że obcość wynika z braku przynależności do tej samej grupy, musimy ująć nienależących do rodziny jako obcych w odniesieniu do członków rodziny, nienależących do rodu jako obcych w odniesieniu do członków rodu itd., chociaż jako współczłonkowie plemienia są oni swoi. 7 Znaniecki wyjaśnia, że rozwiązanie niektórych z tych trudności daje na pozór stopniowanie obcości, z którym ma podążać w parze odwrotne stopniowanie swojskości: Tak więc ci, którzy nie przynależą ani do rodu, ani do fratrii, ani do plemienia, są z tego punktu widzenia bardziej obcy, niż ci, którzy nie przynależą do rodu ani do fratrii, lecz przynależą do plemienia (drugiej fratrii), ci ostatni zaś bardziej obcy od nieprzynależących tylko do rodu, lecz przynależących do 7 F. Znaniecki, Studia nad antagonizmem do obcych, odbitka z Kwartalnika Socjologicznego nr 2-4, rok 1930/31, Poznań 1931, s

6 Marek Jedliński, Krzysztof Witczak fratrii; i odwrotnie, przynależący i do plemienia, i do fratrii, i do rodu, są bardziej swoi, niż przynależący do plemienia i do fratrii, lecz nie do rodu, ci ostatni zaś bardziej swoi, niż przynależący tylko do plemienia, lecz nie do fratrii, ani tym mniej do rodu. 8 Stopniowanie jednak zwykle zawodzi: trudno rozstrzygnąć, kto jest bardziej obcy członek rodu, nienależący do rodziny, czy może członek rodziny, nienależący do rodu? Wszystko zależy od interpretacji i tego, którą grupę uznamy za podstawową. Im wyższy szczebel rozwoju cywilizacyjnego, tym więcej grup i zależności wzajemnych między nimi. Nawet przyjęcie założenia, że najwyższy stopień obcości można wyznaczyć na podstawie rozpoznania braku jakiejkolwiek przynależności grupowej, nie likwiduje ważkiego problemu: określenia niższego stopnia przynależności. Być może we współczesnym, zglobalizowanym i zinformatyzowanym świecie wyznaczenie granic przestrzennych obcości nie jest już możliwe (zwłaszcza w świecie wirtualnym). Problem ten nie tylko nie uległ dezaktualizacji, lecz wzmaga się, przyjmując konkretny wymiar społeczno-kulturowy. Tym samym zebrane w niniejszej książce teksty mogą stanowić kolejne źródło poznawcze w badaniach nad obcością, obcymi i innością. Prezentowaną monografię otwiera artykuł Witolda Glinkowskiego (Obcy wobec innych próba dialogicznego odczytania dramatu Hioba), w którym Autor uświadamia czytelnikom, na przykładzie opowieści biblijnej o Hiobie, że obcość drugiego nie jest li tylko dysonansem personalnym, lecz również warunkiem inicjacji interpersonalnej i etycznej. Obcość zwykle nadchodzi z zewnątrz (obcymi Hiobowi stają się ci, którzy dotąd byli oddanymi przyjaciółmi). Według Glinkowskiego przykład Hioba dowodzi, że doświadczenie zła, rozumianego jako zagrożenie wynikające z wyobcowania, warunkuje progres etyczny, który ukierunkowując ludzkie życie, nadaje mu sens i przesądza o jego statusie osobowym. To doświadczenie może się stać udziałem człowieka jedynie w ramach relacji dialogicznych. W obrębie relacji monologicznych jest ono niedostępne konstatuje autor. Relacja dialogiczna może zaistnieć zarówno w kontakcie typu jednostka jednostka, jednostka grupa, jak i grupa grupa. Rodzi to nowe wyobrażenia i nowe kontakty wzajemne. Np. emigrant jako obcy znajduje się w sytuacji kryzysu poznawczego. Alfred Schütz podkreśla, że obcy, zbliżając się do nowej grupy, jest przybyszem w pełnym tego słowa znaczeniu. Nastawienie obcego niemal zawsze poprzedza proces asymi- 8 Ibidem, s

7 Na antypodach obcości lacji i przystosowania społecznego. Proces asymilacji zależy z jednej strony od rodzaju nastawienia, w jaki wyposażony jest obcy, z drugiej zaś strony od rodzaju nastawienia grupy, do której wejścia obcy aspiruje. Kwestię tę omawia Dariusz Dobrzański w artykule Eksperyment z doświadczeniem obcości. Literatura Witolda Gombrowicza w kontekście postulatów fenomenologii Alfreda Schütza i etnometodologii Harolda Garfinkela. Wejście do innej przestrzeni, zamieszkałej przez obcych, implikuje spotkanie i dialog, które unaoczniają, że istota ludzka nie jest samotną wyspą i nie może się obyć bez pomocy, a nawet bez samej obecności Drugiego (w tym kontekście twórczość dialogików przedstawia Piotr Paweł Repczyński w krótkim studium Obcy jako Drugi w filozofii dialogu i spotkania). Człowiek zauważa Maciej Manikowski żyje w ten sposób, że bierze udział w spotkaniu, jest tym, który się spotyka. Autor w swym artykule (Warunki możliwości spotkania Innego jako Drugiego: Martin Buber i Józef Tischner) stwierdza, że istotą człowieka są dwa otwarcia intencjonalne otwieranie się na scenę spotkania oraz dialogiczne otwieranie się na innego człowieka. Owo otwarcie można również rozpatrywać w aspekcie religijnym. Nad wyraz aktualne pytanie o możliwość prowadzenia dialogu między dwiema wielkimi religiami świata, z uwzględnieniem ich inności, zadaje w swoim artykule Adriana Pogoda-Kołodziejak (Dialog inności chrześcijaństwo i islam według Josepha Ratzingera). Konfrontacja chrześcijaństwa i islamu, a więc dwóch różnych systemów religijnych, oznacza jednocześnie zderzenie się dwóch odmiennych układów wartości, co zaobserwować można we współczesnej Europie, będącej celem jak wyjaśnia Autorka dla napływającej ludności islamskiej, reprezentującej inność jednocześnie kulturową i wyznaniową. Asymilacja grupy wyznaniowej jest o wiele trudniejsza od asymilacji grupy narodowej, wymaga bowiem dostosowania do wymogów otoczenia własnych zachowań religijnych, których nierespektowanie wiąże się z sankcjami sakralnymi. Najważniejsza inność obu religii czytamy w artykule polega na tym, że dla chrześcijaństwa działanie niezgodne z rozumem jest niezgodne z wolą Bożą, w islamie natomiast całkowicie transcendentny Bóg nie jest związany z kategorią racjonalności. W tym miejscu rozważań pojawia się interesujący, ukazany m.in. w artykule Piotra Domerackiego (Heterologia. Od stygmatyzacji do gloryfikacji Innego w filozofii), problem obowiązku otwartości wobec inności tudzież obcości. Autor podkreśla, że wydaje się on problematyczny co najmniej z trzech powodów. Po pierwsze: z obowiązku otwartości nie wynika wcale jej powinność (raczej powinność rozpoznana może zostać jako czyjś obowiązek). Po drugie: nakazywanie komukolwiek otwartości w myśleniu 15

8 Marek Jedliński, Krzysztof Witczak bądź postępowaniu podważa znaczenie indywidualnej woli wybierania i decydowania. Po trzecie: jeśli otwartość (waloryzowana pozytywnie) jest przeciwieństwem zamknięcia w sobie (waloryzowanego negatywnie), to nakazywanie otwartości samo siebie znosi, albowiem albo muszę być otwarty na wszystko, a więc również na zamknięcie w sobie, albo muszę być otwarty selektywnie, w odpowiedni sposób ukierunkowując swoją otwartość. Inność może być na tyle radykalna, że okazuje się być obcością. Obcość staje się trudna do oswojenia, kiedy mamy do czynienia z zupełnie odmiennym, niezrozumiałym sposobem ujmowania i opisywania świata z perspektywy poznawczej. Figurę epistemologicznego obcego pokazuje w swym artykule Dorian Mączka (Epistemologiczny obcy i jak sobie z nim radzić). Obcość epistemologiczna dotyczy najczęściej tradycji filozoficznych bądź naukowych, za którymi z kolei stoją zawsze konkretne jednostki. Z punktu widzenia współczesnej nauki europejskiej, oraz stojącej za nią teorii poznania, epistemologicznym obcym będą niezachodnie sposoby poznawania rzeczywistości. Współczesny świat Zachodu ufundowany jest na indywidualizmie. Z jednej strony poszerzona została przestrzeń wolności, z drugiej zaś nadmierny indywidualizm zawęził poznawczo nasze życie, czyniąc je mniej związanym z innymi ludźmi (kwestię tę w niniejszej monografii poddała analizie Magdalena Juźwik w artykule Ja i Ty a między nami O ideale autentyczności we współczesności). Indywidualizacja w dobie postmodernizmu przełamała kolejne bariery (w świecie humanistyki). Być może każdy powinien posługiwać się sobie tylko zrozumiałym kodem i nie powinno to budzić najmniejszych wątpliwości. Jakub Dadlez w swoim artykule (Tekst obcy i o obcości, czyli dlaczego czytamy Jacques a Derridę) prowadzi rozważania na temat tekstów Derridy, sprawiających wrażenie obcych, wręcz wrogich ludzkiej rozumności, a zwłaszcza światu nauki. Autor przypomina jednak, że stosowane przez Derridę środki formalne służą nie tylko zabawie. Francuski filozof uprzytamnia, że myśli i pismo są ze sobą powiązane. Derrida roztacza następującą wizję doświadczenia lektury: człowiek jest czytanym tekstem, który sam nie niesie jednoznacznego, prawdziwego sensu; również autor pisząc, doprecyzowuje myśl, wymykającą się jednak niepostrzeżenie przez językową wieloznaczność. Pozostaje zatem konstatuje Autor tylko tekst. W artykule Czy obce można ugościć w przekładzie? O wrogościnności przekładu Borys Szumański wprowadza w problematykę obcości językowej jako zagadki dla tłumacza próbującego przybliżyć inność odbiorcom swojej kultury. Autor analizuje zagadnienie wrogościnności poruszone przez 16

9 Na antypodach obcości Jacquesa Derridę, które w tym odczytaniu staje się wrogoprzekładem, aktem przemocy symbolicznej, który przycina oryginał do reguł języka, w którym ma zaistnieć. Tym samym artykuł pokazuje, w jaki sposób powinniśmy reagować nie tylko na obecność innego w rzeczywistości, ale także na istnienie innego w narracji. Z perspektywy kulturowej korzysta również Andrzej Bełkot, dostrzegając zależności między przekształceniami w dziedzinie obyczaju a determinującym go kontekstem praktyki społecznej. Związki z obcością rozumianą kulturowo wskazuje również Małgorzata Kołodziej, której próba przyjrzenia się antropologicznemu doświadczaniu obcości i prześledzenia procesu prowadzącego do jej oswojenia służy pokazaniu twórczości angielskiego etnografa i antropologa Colina Turnbulla. W jego perspektywie celem pracy badawczej jest poznanie obcej kultury, a etapami przyswajania: zamiana obcości w odmienność, częściowe zanurzenie się w kulturze, aż wreszcie zrozumienie i określenie siebie w granicach innej wspólnoty. Ta relacja zachodzi również w wymiarze przestrzennym początkowo obcość zostaje wypełniona znanymi obrazami, by utworzyć spójną i oswojoną wizję. Na sytuowanie podmiotowości w przestrzenni zwracał również uwagę Jean-Paul Sartre. Anna Mistarz-Lunz analizuje jego myśli w aspekcie wszechogarniającego wyobcowania współczesnego człowieka. Konsekwencją samo-alienacji jest uświadomienie sobie, że istnienie człowieka jest istnieniem absurdalnym, a obcość częścią autentycznej egzystencji. Obcość występuje również w utopiach, o czym przypomina Marcin Murzyn w artykule Obcość i inność w utopiach T. Campanelli i K. Fouriera. W takich światach ogranicza się wolność jednostek w zamian za zapewnienie ładu, tak konstruując stosunki społeczne, aby różnice przyczyniały się do uzyskania powszechnego zadowolenia. Częściej jednak owe różnice stają się źródłem niechęci. Lidia Godek analizuje tę postawę ze szczególnym uwzględnieniem prac Carla Schmitta, wskazując na możliwość zróżnicowania wrogości w polityce, odrzucając jednocześnie radykalną koncepcję wroga totalnego i proponując model konwersji obcości w inność. W odniesieniu do współczesnej sytuacji kryzysu demokracji studium przypomina o podstawowym założeniu ustroju, jakim jest różnorodność. Obcość może również wynikać z bierności jak stwierdza Paul Ricoeur. Jarosław Jakubowski analizuje wczesne prace tego filozofa w odniesieniu do własnej-inności jako immanentnej części ludzkiej osoby. Dialog z innością prowadzoną z każdym z podmiotów staje się również tematem tekstu Kamila Nowaka. Interpretując założenia buddyjskiej szkoły shelun, autor przedstawia kolejne etapy procesu soteriologicznego, które prowadzą 17

10 Marek Jedliński, Krzysztof Witczak do spotkania z Innym. Warunkiem takiego doświadczenia jest wygaśnięcie pojęcia przedmiotu i samego Innego, tak by umysł mógł rozpoznać swoje kreacje i wyjść poza własne ograniczenia. Na indywidualne predyspozycje rzutujące na kreację obrazu rzeczywistości zwraca uwagę Arkadiusz Faltyn. Refleksja o Czarnych Zeszytach Heidegerra służy wskazaniu nowej perspektywy w formowaniu się duchowego wymiaru ówczesnych Niemiec. Filozof odsłania w tej narracji wizję od-sensownionego świata, przestrzeni duchowej pustki. Faltyn konstatuje, że właśnie ta nadmierna obecność autora objawiająca się w umieszczaniu komentarzy w tekście stanowi o wyjątkowości Czarnych Zeszytów jako utworu o niepokojącej obcości. Tymczasem jak przekonuje Anna Kurkiewicz (w artykule Bezpieczeństwo ontologiczne w planie,,innego-obcego ) podstawy poczucia bezpieczeństwa (bezpieczne osadzenie człowieka wewnątrz świata) kształtowane są przez poczucie pewności co do własnego istnienia i w relacyjnym odniesieniu do drugiego człowieka. Z kolei z obcością objawiającą się społecznie mieliśmy już do czynienia w starożytności. W czasach antycznej Grecji imigrantów, jako ludzi obcych kulturowo, traktowano instrumentalnie, pozwalając im tylko na wykonywanie określonych zawodów oraz nakładając na nich dodatkowe obciążenia finansowe. Artur Turowski analizuje tę kwestię, zwracając uwagę na sytuację wymierających społeczeństw, w których obywatele zastępowani są przez przybyszów. Autor artykułu konstatuje, iż tak ujmowane niewolnictwo ekonomiczne ma zastosowanie również współcześnie i stanowi poważny problem społeczny w szeroko pojętym dyskursie wykluczenia. Zważmy, że w starożytności obcy opisywani byli jako zwierzęta, co miało wydźwięk wyjątkowo deprecjonujący i pozbawiający podmiotowości 9. W staroruskich zabytkach piśmienniczych znajdujemy podobną narrację, choć wzbogaconą o motyw religijny. Obcych traktowano jako reprezentantów sił zła (na ten temat: M. Jedliński, Granice i rozumienie obcości w kulturze staroruskiej). Wszystkie zaprezentowane powyżej ujęcia obcości poruszały się wokół problemu sytuowanego w perspektywie antropocentrycznej. Być może należałoby tę perspektywę przekroczyć (przynajmniej podjąć taką próbę), by na nowo zdefiniować aktorów owej dialektycznej gry swój-obcy. Nastąpiłoby to w świecie zinformatyzowanym, w którym coraz większą rolę odgrywają wytwory ludzkiego umysłu dokonuje się ich alienacja. Być może już w niedalekiej przyszłości czeka nas nawet zupełna samodzielność przedmiotów, które staną się dla człowieka nieodwracalnie obce. Dlatego 9 Por. Herodot, Dzieje, cz. IV, przeł. S. Hammer, PIW, Warszawa

11 Na antypodach obcości tak prężnie rozwijają się nowe dyskursy, szczególnie te z zakresu posthumanizmu i transhumanizmu. Usytuowanie wobec obcego prowadzi do pytania o kondycję współczesnego podmiotu taką analizę przeprowadza Krzysztof Witczak, zastanawiając się nad narracjami tożsamowościowymi w odniesieniu do przestrzeni, gatunków oraz do relacji z przedmiotami. Dostrzeżenie obcości immanentnie wpisanej w osobę, potrzeba rozpoznania obcego jako głównego mechanizmu tożsamości czy wreszcie nieodzowność nawiązania relacji z tym, co odmienne to zadania, które stoją przed każdym, kto bada nową relacyjność podmiot-przedmiot w kontekście tendencji nieantropocentrycznych. Dyskurs obcości musi być zatem kontynuowany jego potencjał poznawczy nie wyczerpie się, póki istnieje drugi podmiot/przedmiot. 19

12

POCZUCIE TOŻSAMOŚCI W KONTEKŚCIE SPOŁECZNOŚCI NARODOWO - PAŃSTWOWEJ

POCZUCIE TOŻSAMOŚCI W KONTEKŚCIE SPOŁECZNOŚCI NARODOWO - PAŃSTWOWEJ POCZUCIE TOŻSAMOŚCI W KONTEKŚCIE SPOŁECZNOŚCI NARODOWO - PAŃSTWOWEJ Wstęp Żyjemy w świecie wielkich procesów integracji i globalizacji. Z samej swojej istoty są to procesy pozytywne pozwalające wspólnie

Bardziej szczegółowo

Inny Obcy Potwór. Kulturowo-społeczne aspekty odmienności przez wieki

Inny Obcy Potwór. Kulturowo-społeczne aspekty odmienności przez wieki Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych zaprasza do udziału w Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Inny Obcy Potwór. Kulturowo-społeczne aspekty odmienności przez wieki Bydgoszcz, 10-11 wrzesień

Bardziej szczegółowo

Modułowe efekty kształcenia. BUDDYZM JAKO RELIGIA ŚWIATOWA 15 WY + 15 KW 3 ECTS Egzamin

Modułowe efekty kształcenia. BUDDYZM JAKO RELIGIA ŚWIATOWA 15 WY + 15 KW 3 ECTS Egzamin Nazwa kierunku studiów: Filozofia Specjalność: Kultury azjatyckie Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia Profil kształcenia: ogólno akademicki Modułowe efekty kształcenia W wykazie uwzględniono

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów ENGLISH STUDIES (STUDIA ANGLISTYCZNE) studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów ENGLISH STUDIES (STUDIA ANGLISTYCZNE) studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Załącznik nr 2 do Uchwały Nr XXIII 24.5/15 z dnia 25 marca 2015 r. Efekty kształcenia dla kierunku studiów ENGLISH STUDIES (STUDIA ANGLISTYCZNE) studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja etyki E. Levinasa

Koncepcja etyki E. Levinasa Koncepcja etyki E. Levinasa Fragment wypowiedzi Jana Pawła II z: Przekroczyć próg nadziei : Skąd się tego nauczyli filozofowie dialogu? Nauczyli się przede wszystkim z doświadczenia Biblii. Całe życie

Bardziej szczegółowo

określone Uchwałą Senatu Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego Nr 156/2012/2013

określone Uchwałą Senatu Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego Nr 156/2012/2013 Załącznik Nr 2.9 do Uchwały Nr 156/2012/2013 Senatu UKW z dnia 25 września 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA określone Uchwałą Senatu Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego Nr 156/2012/2013 z dnia 25 września 2013

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Wymagania do przedmiotu Etyka w gimnazjum, zgodne z nową podstawą programową.

Wymagania do przedmiotu Etyka w gimnazjum, zgodne z nową podstawą programową. Wymagania do przedmiotu Etyka w gimnazjum, zgodne z nową podstawą programową. STANDARDY OSIĄGNIĘĆ: Rozwój osobowy i intelektualny uczniów wynikający z ich uczestnictwa w zajęciach etyki podążając za przyjętymi

Bardziej szczegółowo

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań Systemy przekonań Dlaczego mądrzy ludzie podejmują głupie decyzje? Odpowiedzialne są nasze przekonania. Przekonania, które składają się

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów nauki o rodzinie należy do obszarów

Bardziej szczegółowo

INTUICJE. Zespół norm, wzorców, reguł postępowania, które zna każdy naukowiec zajmujący się daną nauką (Bobrowski 1998)

INTUICJE. Zespół norm, wzorców, reguł postępowania, które zna każdy naukowiec zajmujący się daną nauką (Bobrowski 1998) PARADYGMAT INTUICJE Zespół norm, wzorców, reguł postępowania, które zna każdy naukowiec zajmujący się daną nauką (Bobrowski 1998) PIERWSZE UŻYCIA językoznawstwo: Zespół form deklinacyjnych lub koniugacyjnych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Nauk Społecznych. Efekty kształcenia

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Nauk Społecznych. Efekty kształcenia Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Załącznik nr 74 do uchwały nr Senatu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 29 maja 2012 r. Efekty kształcenia dla: nazwa kierunku poziom kształcenia profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

RZECZYWISTOŚĆ SPOŁECZNA: DZIAŁANIA SPOŁECZNE, GRUPA SPOŁECZNA, ZACHOWANIA ZBIOROWE, Jagoda Mrzygłocka-Chojnacka

RZECZYWISTOŚĆ SPOŁECZNA: DZIAŁANIA SPOŁECZNE, GRUPA SPOŁECZNA, ZACHOWANIA ZBIOROWE, Jagoda Mrzygłocka-Chojnacka RZECZYWISTOŚĆ SPOŁECZNA: DZIAŁANIA SPOŁECZNE, GRUPA SPOŁECZNA, ZACHOWANIA ZBIOROWE, Jagoda Mrzygłocka-Chojnacka DZIAŁANIA SPOŁECZNE Aktor społeczny jako podmiot działający (jednostka, grupa, zbiorowość)

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: PEDAGOGIKA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia wraz z uzasadnieniem

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: PEDAGOGIKA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia wraz z uzasadnieniem EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: PEDAGOGIKA Poziom kształcenia Profil kształcenia Tytuł zawodowy absolwenta studia I stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności prawa a derywacyjne argumenty systemowe. Studenckie Zeszyty Naukowe 9/13, 84-87

Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności prawa a derywacyjne argumenty systemowe. Studenckie Zeszyty Naukowe 9/13, 84-87 Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności prawa a derywacyjne argumenty systemowe Studenckie Zeszyty Naukowe 9/13, 84-87 2006 Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności

Bardziej szczegółowo

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6.

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. 1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. Elementy badań 7. Raport etnograficzny 8. Przykłady 9. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Filozofia I stopień. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Filozofia dla I stopnia studiów

Filozofia I stopień. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Filozofia dla I stopnia studiów Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Filozofia I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Filozofia dla I stopnia

Bardziej szczegółowo

Cele i zadania stawiane przed uczniem w ramach zajęć etyki.

Cele i zadania stawiane przed uczniem w ramach zajęć etyki. Etyka w szkole podstawowej klasy IV VI (zajęcia międzyoddziałowe) Autor programu. Magdalena Środa, Program lekcji etyki. Szkoła podstawowa kl. IV VI. Dopuszczony do użytku przez MEN pod numerem DKW-4014-3/00

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE dr Agnieszka Kacprzak TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY Auguste Comte Emile Durkheim TEORIE KONFLIKTU Karol Marks INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY Max

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk 10 października 2009 Plan wykładu Czym jest filozofia 1 Czym jest filozofia 2 Filozoficzna geneza nauk szczegółowych - przykłady Znaczenie

Bardziej szczegółowo

TWÓRCZE to nowe i cenne zarazem TWÓRCZO

TWÓRCZE to nowe i cenne zarazem TWÓRCZO TWÓRCZE to nowe i cenne zarazem TWÓRCZOŚĆ to dialog mistrza z przeszłością Mistrz to pierwszy uczeń swego ucznia TWÓRCZOŚĆ to próba kształtowania przyszłości aktualne potencjalne witalne niezbędne działanie

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KLESZCZOWIE. Liceum Ogólnokształcące Technikum Nowoczesnych Technologii PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ETYKA

ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KLESZCZOWIE. Liceum Ogólnokształcące Technikum Nowoczesnych Technologii PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ETYKA ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KLESZCZOWIE Liceum Ogólnokształcące Technikum Nowoczesnych Technologii PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ETYKA Realizowany przez nauczyciela etyki: Mgr Ewę Szczepaniak-Sieradzką

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWEGO. poszanowanie i promocja różnorodności. mieszkańcom UE i przeciwdziałanie. wsparcie idei solidarności i sprawiedliwości

MIĘDZYKULTUROWEGO. poszanowanie i promocja różnorodności. mieszkańcom UE i przeciwdziałanie. wsparcie idei solidarności i sprawiedliwości DIALOG MIĘDZYKULTUROWY W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW CELE OBCHODÓW EUROPEJSKIEGO ROKU DIALOGU MIĘDZYKULTUROWEGO poszanowanie i promocja różnorodności kulturowej; zapewnienie równości szans wszystkim mieszkańcom

Bardziej szczegółowo

ANKIETA SAMOOCENY OSIĄGNIĘCIA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

ANKIETA SAMOOCENY OSIĄGNIĘCIA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Szanowny Studencie, ANKIETA SAMOOCENY OSIĄGNIĘCIA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA bardzo prosimy o anonimową ocenę osiągnięcia kierunkowych efektów kształcenia w trakcie Twoich studiów. Twój głos pozwoli

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów orientalistyka, specjalność iranistyka. studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów orientalistyka, specjalność iranistyka. studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 05.01.2012 Efekty kształcenia dla kierunku studiów orientalistyka, specjalność iranistyka studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów orientalistyka,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego matematyka jest wszędzie?

Dlaczego matematyka jest wszędzie? Festiwal Nauki. Wydział MiNI PW. 27 września 2014 Dlaczego matematyka jest wszędzie? Dlaczego świat jest matematyczny? Autor: Paweł Stacewicz (PW) Czy matematyka jest WSZĘDZIE? w życiu praktycznym nie

Bardziej szczegółowo

Czym jest religia i czy filozofia może ją badać. Problem wiary, rozumu i logiki Definicja religii

Czym jest religia i czy filozofia może ją badać. Problem wiary, rozumu i logiki Definicja religii Czym jest religia i czy filozofia może ją badać Problem wiary, rozumu i logiki Definicja religii Wiara i rozum Czy rozum potrafi udowodnić wszystkie prawdy religijne, czy tylko niektóre, czy może nie jest

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Religioznawstwo - studia I stopnia

Religioznawstwo - studia I stopnia Załącznik Nr 4 do Uchwały Nr 68/2015 Senatu UKSW z dnia 22 maja 2015 r. Religioznawstwo - studia I stopnia Dokumentacja dotyczaca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia na kierunku Religioznawstwo

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

HISTORIA klasa 1 Liceum Ogólnokształcącego (4 letniego)

HISTORIA klasa 1 Liceum Ogólnokształcącego (4 letniego) 2019-09-01 HISTORIA klasa 1 Liceum Ogólnokształcącego (4 letniego) Treści z podstawy programowej przedmiotu POZIOM PODSTAWOWY (PP) SZKOŁY BENEDYKTA Podstawa programowa HISTORIA klasa 1 LO (4-letnie po

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA DRUGIEGO STOPNIA POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI DLA KIERUNKU: NAUKI O RODZINIE

CHARAKTERYSTYKA DRUGIEGO STOPNIA POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI DLA KIERUNKU: NAUKI O RODZINIE CHARAKTERYSTYKA DRUGIEGO STOPNIA POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI DLA KIERUNKU: NAUKI O RODZINIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA (POZIOM 6) PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Objaśnienie oznaczeń: P6S kod składnika opisu kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Temat: Moje zasoby moją szansą rozwoju kariery zawodowej i edukacyjnej.

Temat: Moje zasoby moją szansą rozwoju kariery zawodowej i edukacyjnej. Temat: Moje zasoby moją szansą rozwoju kariery zawodowej i edukacyjnej. (źródło: Moja przedsiębiorczość materiały dla nauczyciela, Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości) Cele: Zainspirowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Etyka Tożsamość i definicja. Ks. dr Artur Aleksiejuk

Etyka Tożsamość i definicja. Ks. dr Artur Aleksiejuk Etyka Tożsamość i definicja Ks. dr Artur Aleksiejuk 1. ETYKA A FILOZOFIA PYTANIA PROBLEMOWE: Czy etyka musi być dyscypliną filozoficzną? Czy etyka może być wolna od filozoficznych założeń? Czy i jak dalece

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Socjologia. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny

KARTA KURSU. Socjologia. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Socjologia Sociology Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny Opis kursu (cele kształcenia) Celem zajęć jest dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Spór o poznawalność świata

Spór o poznawalność świata ROMAN ROŻDŻEŃSKI FILOZOFIA A RZECZYWISTOŚĆ Spór o poznawalność świata Wydawnictwo WAM Kraków 2012 Spis treści Przedmowa 11 Rozdział I Myślenie filozoficzne w cieniu zwątpienia 15 1. Wprowadzenie 15 2.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant 2011-10-01 Plan wykładu 1 Immanuel Kant - uwagi biograficzne 2 3 4 5 6 7 Immanuel Kant (1724-1804) Rysunek: Immanuel Kant - niemiecki filozof, całe życie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE - FILOZOFIA JAKO TYP POZNANIA. 1. Człowiek poznający Poznanie naukowe... 16

SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE - FILOZOFIA JAKO TYP POZNANIA. 1. Człowiek poznający Poznanie naukowe... 16 SPIS TREŚCI P r z e d m o w a... 5 P r z e d m o w a do d r u g i e g o w y d a n i a... 7 P r z e d m o w a do t r z e c i e g o w y d a n i a... 9 P r z e d m o w a do c z w a r t e g o w y d a n i a...

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ W EDUKACJI DOROSŁYCH GDYNIA. 10.06.2014 uwarunkowania rynkowe uwarunkowania behawioralne uwarunkowania społeczne CZŁOWIEK jego historia życia i historia uczenia się uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Rodzaje argumentów za istnieniem Boga

Rodzaje argumentów za istnieniem Boga Rodzaje argumentów za istnieniem Boga Podział argumentów argument ontologiczny - w tym argumencie twierdzi się, że z samego pojęcia bytu doskonałego możemy wywnioskować to, że Bóg musi istnieć. argumenty

Bardziej szczegółowo

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Recenzja: prof. dr hab. Janina Godłów-Legiędź Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Fotolia anyaberkut Redaktor prowadzący: Łukasz Żebrowski Redakcja i korekta: Claudia Snochowska-Gonzalez

Bardziej szczegółowo

POLITOLOGIA Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki

POLITOLOGIA Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki Opis efektów kształcenia dla kierunku politologia I stopnia przyjętych uchwałą Rady Wydziału Nauk Politycznych w dniu 27 lutego 2012 r., zmodyfikowanych 24 września 2012 r. oraz 25 maja 2015 r. Efekty

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Na skrzydłach przyjaźni czyli o relacjach.

ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Na skrzydłach przyjaźni czyli o relacjach. ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Na skrzydłach przyjaźni czyli o relacjach. Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem. Konfucjusz DIAGNOZA PROBLEMU Co powoduje, że grupa rówieśnicza

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. przywołuje pogłębioną wiedzę o różnych środowiskach społecznych kształtujących bezpieczeństwo, ich specyfice i procesach w nich zachodzących

WIEDZA. przywołuje pogłębioną wiedzę o różnych środowiskach społecznych kształtujących bezpieczeństwo, ich specyfice i procesach w nich zachodzących Nazwa kierunku studiów: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Poziom kształcenia: studia II stopnia; Profil kształcenia: praktyczny; Obszar nauk społecznych; Dziedziny nauk: nauki społeczne, nauki ekonomiczne, nauki

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ZMIENNA WEWNĘTRZNA. związek efektywności i kultury organizacyjnej

KULTURA JAKO ZMIENNA WEWNĘTRZNA. związek efektywności i kultury organizacyjnej KULTURA JAKO ZMIENNA NIEZALEŻNA - narodowe style zarządzania - podobieństwa i różnice w sposobie zarządzania w różnych krajach związek efektywności i kultury narodowej Oprac. na podst. Smircich (1983).

Bardziej szczegółowo

2. Warunkiem ustalenia określonej oceny jest spełnienie przez ucznia wymagań określonych dla stopni niższych.

2. Warunkiem ustalenia określonej oceny jest spełnienie przez ucznia wymagań określonych dla stopni niższych. 23 KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 2 Z PRZEDMIOTU WIEDZA O KULTURZE (opracowane w oparciu o aktualną podstawę programową MEN oraz program nauczania i podręcznik Wydawnictwa Polskiego w Wołominie Wiedza

Bardziej szczegółowo

Harmonogram zajęć Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej (konwersatorium) Rok akademicki 2018/19 Prowadzący: mgr Konrad Kośnik

Harmonogram zajęć Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej (konwersatorium) Rok akademicki 2018/19 Prowadzący: mgr Konrad Kośnik Data Harmonogram zajęć Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej (konwersatorium) Rok akademicki 2018/19 Prowadzący: mgr Konrad Kośnik Numer zajęć Temat 03.10 1 Wprowadzenie - omówienie

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie , vol. 3, no. 7

Spis treści. Wprowadzenie , vol. 3, no. 7 Wprowadzenie 1 2015, vol. 3, no. 7 Spis treści Wprowadzenie (Grażyna Krzyminiewska)... 3 Halina Zboroń Ekonomia społeczna a ekonomia rynku alternatywa czy dopełnienie?... 7 Karolina Nowak Dezintegracja

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja światopoglądów

Klasyfikacja światopoglądów Bóg Wszechświat Klasyfikacja światopoglądów Zebranie obrazków i przemyśleń Jesień 2018 wojtek@pp.org.pl http://wojtek.pp.org.pl Klasyfikacja światopoglądów Od pewnego czasu przekonany jestem, że istnieją

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE FILOZOFII I ETYKI

STUDIA PODYPLOMOWE FILOZOFII I ETYKI Załącznik nr 1 do Uchwały nr /2012 Senatu UKSW z dnia 25 września 2012 r. STUDIA PODYPLOMOWE FILOZOFII I ETYKI Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 FILOZOFIA. data zatwierdzenia przez Radę Wydziału. kod programu studiów

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 FILOZOFIA. data zatwierdzenia przez Radę Wydziału. kod programu studiów PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów Wydział Humanistyczny pieczęć i podpis dziekana Studia wyższe na kierunku

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Socjologia. 2. KIERUNEK: Pedagogika. 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia

Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Socjologia. 2. KIERUNEK: Pedagogika. 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Socjologia 2. KIERUNEK: Pedagogika 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić?

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić? Egzamin maturalny na poziomie podstawowym. Jak sformułować stanowisko i właściwie je uzasadnić? PODSTAWOWE INFORMACJE Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która

Bardziej szczegółowo

Emocje- polityka-wspomnienia. Pamięć czasów transformacji dr hab. Edyta Pietrzak prof. AHE

Emocje- polityka-wspomnienia. Pamięć czasów transformacji dr hab. Edyta Pietrzak prof. AHE Emocje- polityka-wspomnienia. Pamięć czasów transformacji dr hab. Edyta Pietrzak prof. AHE Projekt "Connecting Memories/ Łączenie wspomnień" realizowanego pod patronatem programu Erasmus+ podejmuje tematykę

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Nazwa kierunku studiów i kod programu według USOS Filologia WH-F-FW-1 WH-F-FK-1. Poziom kształcenia. Studia pierwszego stopnia. Profil kształcenia

Nazwa kierunku studiów i kod programu według USOS Filologia WH-F-FW-1 WH-F-FK-1. Poziom kształcenia. Studia pierwszego stopnia. Profil kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów Filologia studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki WNH UKSW (zatwierdzone przez Radę Wydziału WNH 13.04.2015) Załącznik Nr 5 do Uchwały Nr 66/2015 Senatu

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Tolerancja (łac. tolerantia - "cierpliwa wytrwałość ) termin stosowany w socjologii, badaniach nad kulturą i religią. W sensie najbardziej ogólnym

Tolerancja (łac. tolerantia - cierpliwa wytrwałość ) termin stosowany w socjologii, badaniach nad kulturą i religią. W sensie najbardziej ogólnym TOLERANCJA Tolerancja (łac. tolerantia - "cierpliwa wytrwałość ) termin stosowany w socjologii, badaniach nad kulturą i religią. W sensie najbardziej ogólnym oznacza on postawę wykluczającą dyskryminację

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Przedmiot: etyka Klasy: VI Rok szkolny: 2015/2016 Szkoła: Szkoła Podstawowa im. Batalionów AK Gustaw i Harnaś w Warszawie ul. Cyrklowa 1 Nauczyciel prowadzący: mgr Piotr

Bardziej szczegółowo

Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant).

Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant). Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant). Epoka filozofów, którzy chcą przekształcać świat 4 główne

Bardziej szczegółowo

WYOBRAŹNIA ORGANIZACYJNA. Monika Kostera

WYOBRAŹNIA ORGANIZACYJNA. Monika Kostera WYOBRAŹNIA ORGANIZACYJNA Monika Kostera Wyobraźnia Świat rzeczywisty ma granice, lecz świat wyobraźni jest bez granic; skoro nie możemy poszerzyć tego pierwszego, ograniczmy zatem ten drugi; gdyż wszystkie

Bardziej szczegółowo

Johann Gottlieb Fichte

Johann Gottlieb Fichte Johann Gottlieb Fichte 1762-1814 Fichte i kant Kant odniósł tylko częściowy sukces szukając transcendentalnej jedności naszego poznania, ponieważ był pod zbytnim wpływem empiryzmu. Treść nie jest nam po

Bardziej szczegółowo

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją Charakterystyka trzech rodzajów literackich Cechy charakterystyczne epiki wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją chłodny dystans;

Bardziej szczegółowo

RODZAJE ARGUMENTÓW W DYSKURSIE PRAWNICZYM

RODZAJE ARGUMENTÓW W DYSKURSIE PRAWNICZYM ARGUMENTACJA PRAWNICZA WYKŁAD III Pytania: 1/ jakie są konsekwencje tezy open texture of law? 2/ czy możliwe jest sformułowanie wzorów rozstrzygania problemów prawnych? dyskurs dogmatycznoprawny 3/ do

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 2 Z PRZEDMIOTU WIEDZA O KULTURZE (opracowane w oparciu o aktualną podstawę programową MEN oraz program nauczania i podręcznik Wydawnictwa Polskiego w Wołominie Wiedza

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA. 1. Odniesienie efektów obszarowych do efektów kierunkowych

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA. 1. Odniesienie efektów obszarowych do efektów kierunkowych Załącznik do uchwały nr 404 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia 28 stycznia 2015 r. ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA 1. Odniesienie efektów obszarowych do efektów kierunkowych Objaśnienie: symbole

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY Klucz punktowania odpowiedzi MAJ 2010 2 Zadanie 1. (0 2) problemów i tez z zakresu ontologii, epistemologii,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Zadanie 1. (0 4) Obszar standardów Opis wymagań Znajomość i rozumienie

Bardziej szczegółowo

PEDAGOGIKA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY

PEDAGOGIKA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY WYDZIAŁ PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII Nazwa kierunku PEDAGOGIKA Poziom I STOPIEŃ Profil PRAKTYCZNY Symbole Efekty - opis słowny Odniesienie do efektów Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA I STOPNIA W FORMIE STACJONARNEJ I NIESTACJONARNEJ PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA I STOPNIA W FORMIE STACJONARNEJ I NIESTACJONARNEJ PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA I STOPNIA W FORMIE STACJONARNEJ I NIESTACJONARNEJ PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARACH KSZTAŁCENIA Kierunek studiów pedagogika

Bardziej szczegółowo

Gilsonowska metoda historii filozofii. Artur Andrzejuk

Gilsonowska metoda historii filozofii. Artur Andrzejuk Gilsonowska metoda historii filozofii Artur Andrzejuk PLAN 1. Gilsonowska koncepcja historii filozofii jako podstawa jej metodologii 2. Charakterystyka warsztatu historyka filozofii na różnych etapach

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Turystyka i rekreacja studia stacjonarne i niestacjonarne profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku Turystyka i rekreacja studia stacjonarne i niestacjonarne profil praktyczny Załącznik do Uchwały nr 24/2015/2016 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 1 marca 2016 r. Efekty kształcenia dla kierunku Turystyka i rekreacja studia stacjonarne i niestacjonarne profil praktyczny Użyte

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

Obserwacja jest jedną z metod/technik badań społecznych, wykorzystywaną w etnologii i antropologii kulturowej, socjologii, psychologii.

Obserwacja jest jedną z metod/technik badań społecznych, wykorzystywaną w etnologii i antropologii kulturowej, socjologii, psychologii. Obserwacja jest jedną z metod/technik badań społecznych, wykorzystywaną w etnologii i antropologii kulturowej, socjologii, psychologii. Zawsze dotyczy badania zachowań społecznych, interakcji między jednostkami,

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

David Hume ( )

David Hume ( ) David Hume (1711-1776) Chciał być Newtonem nauk o człowieku. Uważał, że wszystkie nauki (oprócz matematyki i logiki), również filozofia, powinny kierować się metodą eksperymentalną, opartą na doświadczeniu.

Bardziej szczegółowo

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej.

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej. Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Karczmarzyk

Małgorzata Karczmarzyk FORUM OŚWIATOWE 2(43), 2010 PL ISSN 0867 0323 Instytut Pedagogiki, Uniwersytet Gdański Znaczenia nadawane rysunkowi dziecka przez innych. Rozważania na temat komunikacji dziecko-dorośli Wprowadzenie do

Bardziej szczegółowo

Filozofia człowieka. Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje

Filozofia człowieka. Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje Filozofia człowieka Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje Spotkanie źródłem poznania i nauk POZNAWANIE 2 Jedność doświadczenia filozoficznego Filozofia nauką o zasadach ( principia) Do wiedzy o

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

2/17/2015 ELEMENTY SOCJOLOGII PODRĘCZNIKI STARE WYDANIE PODRĘCZNIKA. Anthony Giddens Socjologia, PWN, Warszawa, 2012

2/17/2015 ELEMENTY SOCJOLOGII PODRĘCZNIKI STARE WYDANIE PODRĘCZNIKA. Anthony Giddens Socjologia, PWN, Warszawa, 2012 ELEMENTY SOCJOLOGII dr Agnieszka Kacprzak PODRĘCZNIKI Anthony Giddens Socjologia, PWN, Warszawa, 2012 PODRĘCZNIKI UZPEŁNIAJĄCE: Piotr Sztompka Socjologia. Analiza społeczeństwa, Znak, Kraków, 2003 Krystyna

Bardziej szczegółowo

Szaleństwo chrześcijan

Szaleństwo chrześcijan Szaleństwo chrześcijan Fabio Ruggiero przekład: Ewa Łukaszyk Kraków 2007 Wydawnictwo WAM SPIS TREŚCI PRZEDMOWA... 5 WSTĘP... 15 Rozdział I PAWEŁ Z TARSU ŻYCIE CHRYSTUSA MIĘDZY SKANDALEM A ABSURDEM... 19

Bardziej szczegółowo

20 i 10. godz. wykład; 10 i 20. godz. - ćwiczenia ECTS: 4. dr Mikołaj Gębka,

20 i 10. godz. wykład; 10 i 20. godz. - ćwiczenia ECTS: 4. dr Mikołaj Gębka, I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Socjologia komunikacji społecznej 2. Kod modułu 12-DDS53m-12; 12-DDS53m-22 3. Rodzaj modułu : wykład nieobowiązkowy, ćwiczenia obowiązkowe 4. Kierunek studiów: Dialog

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO I DRUGIEGO STOPNIA (LICENCJACKICH I MAGISTERSKICH) NA KIERUNKU: FILOZOFIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO I DRUGIEGO STOPNIA (LICENCJACKICH I MAGISTERSKICH) NA KIERUNKU: FILOZOFIA Załącznik nr 1 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO I DRUGIEGO STOPNIA (LICENCJACKICH I MAGISTERSKICH) NA KIERUNKU: FILOZOFIA Tabela odniesień

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK SOCJOLOGIA. Zagadnienia na egzamin magisterski na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych II stopnia

KIERUNEK SOCJOLOGIA. Zagadnienia na egzamin magisterski na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych II stopnia KIERUNEK SOCJOLOGIA Zagadnienia na egzamin magisterski na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych II stopnia 1. Podstawowe paradygmaty współczesnej socjologii K_W25 Posiada pogłębioną wiedzę na temat

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia:

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: Symbol Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: WIEDZA S1_W01 Posiada podstawową wiedzę dotyczącą elementarnych pojęć socjologicznych, budowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA kierunek: politologia NAZWA PRZEDMIOTU SYMBOL KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA kierunek: politologia NAZWA PRZEDMIOTU SYMBOL KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA kierunek: politologia NAZWA PRZEDMIOTU SYMBOL KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA EFEKTY KSZTAŁCENIA Technologia informacyjna Język obcy I Język obcy II Język obcy III Język obcy

Bardziej szczegółowo